descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 17/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

26 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia del. Łukasz Ruszkiewicz

Protokolant: Renata Boruczkowska

1. Oddala apelację.

2. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na rzecz M. R. 675 złotych (sześćset siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia del. Łukasz Ruszkiewicz

Uzasadnienie

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją z dnia 18 czerwca 2024 r., znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, II Oddział w P., na podstawie art. 83 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził, że M. R. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 1 952,97 zł składek za okres od 11/2023 do 01/2024 plus odsetki w kwocie 45,00 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. R., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że odwołująca nie jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11/2023 do 01/2024, a nadto o zasądzenie od pozwanego na rzecz odwołującej kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od odwołującego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 12 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, że M. R. nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11/2023 do 01/2024 oraz orzekł o kosztach procesu.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany, zaskarżając go w całości.

Apelujący zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 74 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w niniejszej sprawie Odwołująca jako (...) spółki (...) sp. z o.o. w likwidacji nie podlegała z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 11/2023 do 01/2024 i w związku z powyższym nie mogła być dłużnikiem z tytułu składek za ten okres.

Mając na uwadze powyżej przytoczony zarzut, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację odwołująca wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed sądem II instancji według norm przepisanych.

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja pozwanego była bezzasadna i to w stopniu oczywistym.

Na wstępie wskazać należy, że sąd apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia sądu pierwszej instancji (art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c.). Ustalenia te są prawidłowe i opierają się na właściwie ocenionym materiale dowodowym.

Uwzględniając prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, sąd odwoławczy stwierdza, iż sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, a sąd odwoławczy przyjmuje za własne oceny prawne sądu pierwszej instancji, co oznacza, że w dalszej części uzasadnienia sąd apelacyjny ograniczy się do oceny zarzutów apelacyjnych (art. 387 § 2 1 pkt 2 k.p.c.).

Zdaniem sądu odwoławczego sąd okręgowy dokonał prawidłowej oceny prawnej właściwie ustalonego w sprawie i bezspornego stanu faktycznego. Kluczowym dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia jest to, że sąd właściwie ocenił, że w odniesieniu do odwołującej brak jest podstaw do uznania, że jest ona osobą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 4978). Ta prawidłowa ocena implikuje to, że odwołująca nie mogła być uznana za dłużnika pozwanego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wynika to z tego, jak trafnie ocenił sąd okręgowy, że odwołująca nie spełniała w spornym okresie warunków do objęcia jej ubezpieczeniami społecznymi jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a zatem nie była osobą, o które mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 350), a jak wskazuje art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 146) tylko osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu i tylko wówczas mają obowiązek opłacania składek z tego tytułu. Skoro odwołująca nie spełniała przesłanek do objęcia jej ubezpieczeniem zdrowotnym jako (...) spółki (...) – (...) sp. z o.o., to nie miała obowiązku opłacać składek na to ubezpieczenie z tego tytułu.

Jak już wyżej zaznaczono kluczowym dla rozstrzygnięcia było to, czy podmiot posiadający 95 ze 100 udziałów w spółce kapitałowej (jak odwołująca w sprawie) jest osobą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem sądu apelacyjnego, wydając zaskarżony wyrok, sąd pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął sporną kwestię, uznając, że taki podmiot nie jest osobą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd okręgowy prawidłowo przenalizował orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące kwestii tzw. „iluzorycznego wspólnika” i prawidłowo ocenił, że Sąd Najwyższy odwołując się do tego pojęcia, w istocie wykreował nieznany ustawie tytuł do objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Sąd odwoławczy również nie podziela poglądów Sądu Najwyższego przesądzających, że obowiązkowi ubezpieczeń społecznych jako wspólnik jednoosobowej spółki kapitałowej podlegają także osoby, które posiadają mniej niż 100% udziałów w kapitale spółki. Poglądy te nie mają bowiem oparcia w obowiązującym porządku prawnym, co szeroko i wyczerpująco wyjaśnił sąd pierwszej instancji, a oceny te sąd odwoławczy w całości akceptuje i czyni je własnymi.

W skazać w tym miejscu należy, że już w wyroku z 15 września 2021 r., I USKP 44/21 Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega tylko jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik większościowy, choćby "prawie" lub "niemal" jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm. w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h.). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy dogłębnie i szeroko przedstawił zagadnienie dotyczące tytułów do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, dochodząc do jednoznacznych wniosków o braku podstaw do obejmowania nimi osoby, która nie jest jedynym wspólnikiem spółki kapitałowej. Taki sam pogląd został wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2024 roku, III USKP 73/23, czy w wyroku z 30 listopada 2023 r., III USKP 17/23. Podobne poglądy wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 lutego 2024 r. II GSK 1427/23 w uzasadnieniu którego stwierdzono, iż rozszerzenie przez ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność ma enumeratywny i zamknięty charakter. Kreowanie zatem kolejnych kategorii osób podlegających ubezpieczeniom społecznym jako prowadzące działalność gospodarczą, w dodatku w drodze interpretacji prawa z wykorzystaniem orzecznictwa działającego "na korzyść" samych zainteresowanych objęciem ich ubezpieczeniem, jest działaniem niewłaściwym, zwłaszcza jeśli uwzględni się i ten argument, że podstawy ubezpieczenia społecznego wynikają generalnie z wykonywania pracy (zatrudnienia), a nie z samego udziału kapitałowego w spółce. Nie jest wystarczające dla przełamania językowego znaczenia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy powołanie się na zasadę powszechności ubezpieczeń społecznych oraz prawa obywatela do zabezpieczenia społecznego. Operowanie terminami spółki "prawie jednoosobowej" oraz "wspólnika niemalże większościowego" nie znajduje oparcia w treści ustawy, gdyż są to terminy pozaustawowe, podobnie jak pojęcia "niemal jedynego udziałowca" oraz "udziałowca iluzorycznego". Konstatując NSA stwierdził, że z ubezpieczenia społecznego z mocy ustawy korzysta tylko jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością .

Jako zwieńczenie tych poglądów należy uznać stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z 21 lutego 2024 r., III UZP 8/23, w którym jednoznacznie przesądzono, że wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230). W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wskazał m.in., iż w sprawie decyduje jednoznaczna regulacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - art. 8 ust. 6 pkt 4 - zgodnie z którą, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest jeden, dlatego w drodze wykładni nie można stwierdzić, iż ubezpieczeniom społecznym na podstawie tej samej regulacji podlega drugi wspólnik w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie ma zatem znaczenia czy jest to wspólnik „dominujący” czy „niemal jedyny”. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie definiuje odrębnie wspólnika spółki z o.o., dlatego wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. to tylko wspólnik spółki wymienionej w art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h, czyli jednoosobowej spółki kapitałowej, w której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika. Wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. nie jest zatem wspólnik, do którego nie należą wszystkie udziały tej spółki. Taki wspólnik nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych oparta jest na ścisłej egzemplifikacji tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym. Kreowanie w drodze wykładni dalszych tytułów lub podmiotowe rozszerzanie kręgu osób podlegających ubezpieczeniom społecznym nie jest możliwe, gdyż nie ma oparcia w ustawie. Znaczenie ma zatem stan prawny, a nie faktyczny, czyli to czy określona sytuacja jest z korzyścią dla dominującego wspólnika w spółce z o.o. albo dla systemu ubezpieczeń społecznych. O podleganiu ubezpieczeniom społecznym decyduje prawodawca w drodze ustawy. Niezgodne z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych jest zatem orzekanie, że tam, gdzie nie spełnia się stosunek pracy (art. 22 k.p.) dominującego wspólnika w spółce z o.o., to tam można przyjąć podleganie przezeń ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy. Także w postanowieniu z 23 października 2024 r. (III USK 332/23) Sąd Najwyższy potwierdził, że przepis art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy wyłącznie jedynego wspólnika.

W świetle powyższego bez znaczenia pozostają wcześniejsze, odmienne rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

Konkludując, sąd apelacyjny akceptuje zaprezentowaną powyżej linię orzeczniczą i przychyla się do stanowiska o braku podstaw do uznania, że osoba posiadająca 95 % , a nawet więcej, ale nie 100 % udziałów w spółce kapitałowej może być traktowana na gruncie przepisów o ubezpieczeniach społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność jako wspólnik jednoosobowej spółki kapitałowej. Pozwany w złożonym środku zaskarżenia nie przedstawił jakiejkolwiek pogłębionej argumentacji, która podważałaby powyżej przytoczone poglądy Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i oceny wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sądu okręgowego.

W świetle powyższego, sąd apelacyjny, na podstawie art. 385 kpc, oddalił apelację jako bezzasadną (punkt 1 wyroku).

O kosztach procesu w instancji odwoławczej orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz § 15 ust. 1, § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 roku, poz. 1964), uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia, to jest wysokość zadłużenia wskazaną w zaskarżonej decyzji.

SSO del. Łukasz Ruszkiewicz