descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III AUa 127/24

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2018r. Sąd Okręgowy w Elblągu w sprawie IV U 1249/17:

zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy P. T. prawo do dalszego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 sierpnia 2017 roku na stałe.

P. T. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. z dnia 28 sierpnia 2017 roku, którą to decyzją organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy po 31 lipca 2017 roku.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje

Skarżący lat 36 z zawodu tapicer, aktywność zawodowa pomocnik stolarza montaż mebli i podłóg, tapicerowanie elementów, klejenie elementów dekoracyjnych, prace porządkowe. W okresie od 14 kwietnia 2005 roku do 31 lipca 2017 roku otrzymywał prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wnioskiem z dnia 5 czerwca 2017 roku skarżący wystąpił do organu rentowego o ustalenie dalszych uprawnień do świadczenia. Lekarz orzecznik ZUS po zbadaniu wnioskodawcy 17 lipca 2017 roku rozpoznał u niego wysoką krótkowzroczność z astygmatyzmem obu oczu oraz głębokie niedowidzenie oka lewego. Lekarz orzecznik wskazał, że obecny roztrój organizmu nie powoduje niezdolności do pracy. Podniósł, że na podstawie nadesłanej dokumentacji medycznej w dokumentacji zamieszczonej w aktach ZUS oraz w badaniach i aktualnej konsultacji okulisty ZUS nie stwierdza się istotnego upośledzenia zdolności do pracy u orzekanego tapicera obecnie porządkowego w firmie szkutniczej. Z tym orzeczeniem nie zgodził się wnioskodawca składając sprzeciw, sprawa została skierowana do komisji lekarskiej ZUS, która podtrzymała zarówno rozpoznanie jak i orzeczenie lekarza orzecznika ZUS.

W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie wnioskodawcy zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z treścią przepisu artykułu 57 ustęp 1 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych cytowanej wyżej renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu w przypadku, gdy spełnione są łącznie 3 poniższe przesłanki, a mianowicie: jest niezdolny do pracy, ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy oraz niezdolność do pracy powstała w okresach składkowych lub nieskładkowych wymienionych w tym przepisie albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od dnia ich ustania. Z kolei artykuł 107 Ustawy stanowi, że prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie.

Definicja ustawowej niezdolności do pracy została zawarta w przepisie artykułu 12 ustęp 1 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS zgodnie, z którym niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. W przepisach ustępu 2 i 3 cytowanego przepisu jest natomiast mowa o różnicy między niezdolnością do pracy całkowitą oraz częściową. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy natomiast częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji artykuł 12 ustęp 2 i artykuł 12 ustęp 3 Ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Z uwagi na fakt, że ustalenie niezdolności do pracy wymaga wiadomości specjalnych Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego okulisty w niniejszej sprawie. Biegły okulista po zbadaniu wnioskodawcy i zapoznaniu się z dokumentacją medyczną stwierdził: praktyczną jednooczność wynikającą z obniżonej ostrości widzenia oka lewego w następstwie wysokiej degeneracyjnej krótkowzroczności, w oku prawym stwierdzono nieznacznie obniżoną ostrość wzroku do dali z zachowaniem prawidłowej ostrości widzenia do bliży ze znacznym zawężeniem pola widzenia z powodu jaskry i wysokiej degeneracyjnej krótkowzroczności. Z dokumentacji i wywiadu wynika, że wnioskodawca od młodych lat praktycznie nie widzi okiem lewym i jest osobą jednooczną. Najwcześniejsza dokumentacja okulistyczna pochodzi z 2012 i 2013 roku wówczas stwierdzono porównywalną ze stwierdzoną obecnie ostrość wzroku w obu oczach. Wnioskodawca wówczas jak i w latach 2015, 2016 był dość regularnie kontrolowany, dobierano korekcję okularową i stosowano leczenie miejscowe po rozpoznaniu jaskry. W dniu 10 maja 2016 roku wykonano pole widzenia, które wykazało dość duże ubytki pola w oku lewym i dość dobre pole w oku prawym. Badania tomograficzne siatkówki obu oczu wykazywały typowe zmiany związane z wysoką krótkowzrocznością zwłaszcza w oku lewym. Wykona w dniu 26 lipca 2017 roku badanie pola widzenia wykazało progresję i zmiany, znaczne zawężenia pola widzenia w oku prawym do około 30 stopni i resztkowe lunetowe w oku lewym do około 10 stopni. Wobec powyższego w ocenie biegłego wnioskodawca jest częściowo niezdolny do wykonywania pracy nadal po 31 lipca 2017 roku i stan ten ma charakter trwały gdyż poprawa nie nastąpi wręcz przeciwnie należy liczyć się z progresją zmian, dowód opinia biegłego okulisty karta 37 do 40.

Sąd dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłego okulisty, który podtrzymał swoją wcześniejszą opinię i wskazał, że w opiniowaniu dotyczącym możliwości wykonywania pracy zawsze uwzględniane są kwalifikacje danej osoby a także aktywność zawodowa biegły uważa to fakt oczywisty, który w opiniowaniu zawsze jest uwzględniany. Wnioskodawca, jako osoba wykonująca ciężką pracę fizyczną a także pracę wymagającą obuocznego widzenia tapicer prac takich nie może wykonywać. Do pogorszenia i progresji zmian w narządzie wzroku doszło zwłaszcza w 2017 roku gdzie badanie pola widzenia wykazało duże zmiany, zawężenie pola. W ocenie biegłego wnioskodawca mógłby się przekwalifikować do zawodów gdzie nie jest wymagane widzenie obuoczne, ale związanych z lekką pracą fizyczną, praca w niektórych usługach, prace biurowe, dowód opinia uzupełniająca karta 72.

Biegły w kolejnej opinii uzupełniającej podniósł, że jeśli chodzi o jego wiedzę, co do zawodu tapicera, stolarza wymaga ona widzenia obuocznego, wnioskodawca w tym zawodzie od początku nie powinien pracować, jeśli budzi to wątpliwości, to prosi o zwrócenie się do biegłego z zakresu medycyny pracy. W opiniach z 1 lutego 2018 roku wyraźnie wskazał, że pogorszenie i progresja zmian nastąpiła, gdy stwierdzono zmianę w polu widzenia 26 lipca 2017 roku. Kolejne wyjaśnienia wątpliwości wskazuje na to, że biegły dwukrotnie wykonał opinię uzupełniającą i w jego ocenie odpowiedział na wszelkie zastrzeżenia pozwanego jak i wątpliwości Sądu. Biegły podniósł, że krótkowzroczność ma charakter wrodzony poza tym wnioskodawca podawał w wywiadzie, że zawsze widział źle lewym okiem, był praktycznie jednooczny, mógł pracować na każdym stanowisku, gdzie nie wymagano widzenia obuocznego, nie potrafi odpowiedzieć czy takim warunkom odpowiadał zawód tapicera. Z posiadanej przez niego wiedzy wynika, że tapicer obsługuje między innymi maszyny i urządzenia a takiego zawodu nie powinien wnioskodawca wykonywać i uważa, że już wtedy, czyli od początku zatrudnienia kwalifikował się do częściowej niezdolności do pracy, ponieważ w sposób istotny utracił możliwość wykonywania wyuczonego zawodu. Sytuacja uległa dalszej zmianie, gdy doszło do progresji zmian i w badaniu z 26 lipca 2017 roku stwierdzono zawężone pole widzenia w oku prawym, gdy tymczasem 10 maja 2016 roku było dość dobre, doszło, więc do pogorszenia w ramach tego samego stopnia niezdolności do pracy, dowód opinia uzupełniająca karta 87 do 88.

W ocenie Sądu zastrzeżenia pozwanego nie były zasadne. Wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pogorszenie istniejącej przed podjęciem zatrudnienia niezdolności do pracy w ramach danego jej stopnia uzasadnia prawo do renty, gdy po pierwsze: powstało w okresach wskazanych w artykule 57 ustęp 1 punkt 3 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz po drugie: spowodowało autonomicznie utratę zdolności do wykonywania pracy w dotychczasowym zakresie, tak między innymi wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2015 roku I UK 357/14 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 6 sierpnia 2014 roku II UK 513/13. Wbrew stwierdzeniom pozwanego w związku z tym nie istnieje wewnętrzna sprzeczność opinii sporządzonej przez biegłego okulistę, który opinię tę sporządzał zresztą na konkretne polecenie Sądu i miał się ustosunkować czy wnioskodawca niepełnosprawność i w związku z tym niezdolność wniósł już do zatrudnienia podejmując pracę a poza tym czy doszło do takiego pogorszenia stanu zdrowia, które spowodowało czy to powstanie niezdolności o wyższym stopniu czy też tak istotne pogorszenie stanu zdrowia w ramach swojej już niezdolności do pracy. Z opinii biegłego okulisty wynika, że wnioskodawca podejmując zatrudnienie był już częściowo niezdolny do pracy i doszło u niego do pogorszenia stanu wzroku a mianowicie doszło do takiego pogorszenia 26 lipca 2017 roku a przynajmniej wtedy zostało stwierdzone zawężone pole widzenia w oku prawym, które do maja 2016 roku było dosyć dobre a więc doszło do pogorszenia w ramach tego samego stopnia niezdolności do pracy.

W związku z powyższym w ocenie Sądu postępowanie dowodowe pozwalało na przyjęcie, że wnioskodawca jest nadal częściowo niezdolny do pracy i ta niezdolność do pracy ma charakter trwały. Ewentualna możliwość przekwalifikowania jak wskazał biegły okulista do prac o niższych kwalifikacjach typu lekkie prace porządkowe nie jest przeszkodą do przyznania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy skoro wnioskodawca utracił zdolność do pracy zgodnej z kwalifikacjami.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 sierpnia 2017 roku na stałe stosownie do treści artykułu 477 paragraf 2 kpc.

Powyższy wyrok zaskarżył pozwany organ rentowy zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 227 i art. 232 w zw. z art. 278 i 286 k.p.c. poprzez niewszechstronną, sprzeczną z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego, co skutkowało błędnym przyjęciem miarodajności opinii biegłego okulisty w zakresie ustalenia u ubezpieczonego częściowej niezdolności do pracy, a w konsekwencji nie wyjaśnienie istoty sprawy poprzez nierozpoznanie przez Sąd I instancji wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

• art 57 w zw. z art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez przyjęcie, że wnioskodawcy przysługuje prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pomimo nie ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości częściowej niezdolności ubezpieczonego do pracy;

Wskazując powyższe zarzuty apelacyjne, na podstawie art. 386 § 1 k. p. c. pozwany wnosił o:

• zmianę zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, polegające na oddaleniu odwołania

ewentualnie o:

• uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Po raz pierwszy rozpoznając apelację pozwanego Sad Apelacyjny w Gdańsku, w sprawie III AUa 1687/18 - po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego- wyrokiem z dnia 20 maja 2021r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Wskutek skargi kasacyjnej P. T. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 30 listopada 2023r. – II USKP 106/22 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego.

Jak skonstatował Sąd Najwyższy w świetle unormowania art. 12 ust. 3 ustawy emerytalnej, niezdolność do pracy nie może być utożsamiana z niezdolnością do wykonywania ostatniego z dotychczasowych zatrudnień, jeżeli pracownik może podjąć prace zgodne z poziomem posiadanych kwalifikacji. Niezdolność do wykonywania dotychczasowej pracy jest warunkiem koniecznym ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ale nie jest warunkiem wystarczającym, jeżeli wiek, poziom wykształcenia i predyspozycje psychofizyczne usprawiedliwiają rokowania, że mimo upośledzenia organizmu możliwe jest podjęcie innej pracy w tym samym zawodzie albo po przekwalifikowaniu zawodowym (wyrok Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2012 r., II UK 108/11, LEX nr 1130390). W konsekwencji poziom posiadanych kwalifikacji staje się punktem odniesienia w ocenie predyspozycji zdrowotnych ubezpieczonego do pracy. Poziom kwalifikacji jest podstawą do określenia rodzajów prac, które są w zasięgu możliwości ubezpieczonego, mimo zaistnienia upośledzenia sprawności organizmu, a co za tym idzie do ustalenia, czy ograniczenie zdolności do pracy można zakwalifikować jako znaczne.

Pojęcie "poziomu posiadanych kwalifikacji" nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy emerytalnej. W doktrynie i judykaturze termin ten jest ujmowany szeroko. Nie utożsamia się go tylko z poziomem wykształcenia (stopniem ukończonej szkoły) oraz jego kierunkiem. W rzeczywistości przy ocenie częściowej niezdolności chodzi przede wszystkim o ustalenie możliwości dalsze wykonywania dotychczasowej pracy (biorąc pod uwagę jej rodzaj i charakter), a następnie dopiero możliwości wykonywania innej pracy przy uwzględnieniu posiadanych kwalifikacji zawodowych (wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 2012 r., II UK 329/11, LEX nr 1265567).

Osoby, które w znacznym stopniu utraciły prawo do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, mogą utracić prawo do renty/ jeżeli Rżyska nowe kwalifikacje predestynujące je do nowej pracy, odpowiedniej stopień naruszenia sprawności organizmu oraz wiek i predyspozycje psychofizyczne (wyroki Sądu Najwyższego: z 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98, OSNAPiUS 2000 nr 16, poz. 624; z 24 sierpnia 2010 r., I UK 64/10 z glosą L. Kamińskiego, Gdańskie Studia Prawnicze - Przegląd Orzecznictwa 2001 nr 3, s. 165 i z 13 października 2009 r., II UK 106/09, niepublikowany oraz postanowienie z 24 września 2012 r., I UK 240/12, niepublikowane). W związku z tym pozostaje kwestia, co należy rozumieć przez przekwalifikowanie. W orzecznictwie przyjmuje się, że przekwalifikowaniem jest nabycie nowych kwalifikacji zarówno formalnych, jak i rzeczywistych (odpowiednich do stanu zdrowia), pozwalających na powrót do aktywności na rynku pracy (wyroki Sądu Najwyższego: z 20 grudnia 2011 r., I UK 175/11 i z 8 sierpnia 2009 r., I UK 79/09, niepublikowane). Procesu przekwalifikowania nie można jednak odnosić do uzyskania zdolności do pracy na jakimkolwiek stanowisku; zawsze musi być rozumiany jako proces prowadzący do nabycia kwalifikacji nowych, dotychczas nieposiadanych, i to co najmniej równych dotychczasowym.

Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoim orzecznictwie wskazywał, że pogorszenie istniejącej przed podjęciem zatrudnienia niezdolności do pracy w ramach danego jej stopnia uzasadnia prawo do renty, gdy po pierwsze, powstało w okresach wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej oraz po drugie, gdy spowodowało autonomiczną utratę zdolności do wykonywania pracy w dotychczasowym zakresie (por. uchwałę z 12 czerwca 1984 r., III UZP 24/84, OSNCP 1985 nr 1, poz. 6 oraz wyroki: z 17 stycznia 2002 r., II UKN 709/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 497; z 19 lutego 2002 r., II UKN 115/01, OSNP 2003 nr 24, poz. 598; z 6 sierpnia 2014 r., II UK 513/13, OSNP 2016 nr 1, poz. 10; z 24 czerwca 2015 r., I UK 357/14, LEX nr 1771400; z 1 marca 2016 r„ I UK 60/15, LEX nr 2021927). Jest to bowiem powstanie niezdolności do pracy powodujące autonomiczną utratę zdolności do wykonywania pracy w dotychczasowym zakresie bądź uniemożliwiające całkowite wykonywanie jakiejkolwiek pracy. O istotnym pogorszeniu stanu zdrowia uzasadniającym prawo do świadczenia rentowego można zatem mówić także wówczas, gdy następstwa postępującego schorzenia istniejącego przed podjęciem zatrudnienia i powodującego niezdolność do pracy, powstałe w okresach wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach, samodzielnie spowodowały utratę zdolności do wykonywania pracy odpowiadającej dotychczasowym możliwościom zdrowotnym ubezpieczonego (wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2015 r., I UK 357/14, LEX nr 1771400).

W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji szczegółowo opisał historię postępowań rentowych P. T., liczącego obecnie lat 36, z zawodu tapicera, który mimo stanu narządu wzroku rozpoczął pracę zarobkową i w ramach aktywności zawodowej zatrudniony był jako pomocnik stolarza - montaż mebli i podłóg tapicerowanie elementów, klejenie elementów dekoracyjnych, prace porządkowe, zaś od 14 kwietnia 2005 r. do 31Jipca 2017 r. posiadał ustalone decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i wnioskiem z 5 czerwca 2017 r. wystąpił o przyznanie mu tegoż świadczenia na dalszy okres. Słusznie zauważył Sąd Apelacyjny, że decyzją z 30 czerwca 2005 r. częściowej niezdolności do pracy od 14 kwietnia 2005 r. do 30 czerwca 2008 r., tym samym przyznając, że wnioskodawca stał się niezdolny do pracy w okresie ubezpieczenia (zatrudnienia) i niezdolność nie została "wniesiona" do ubezpieczenia, chociaż u odwołującego się występuje wrodzona wada wzroku. Okoliczność ta nie była kwestionowana w toku kolejnych postępowań przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie spornego świadczenia na dalsze okresy czasu.

Sąd drugiej instancji stwierdził w tym zakresie, że jakkolwiek rację ma biegły specjalista medycyny pracy, który akcentował fakt wieloletniego pobierania przez P. T. renty z tytułu niezdolności do pracy, to jednak rolą Sądów w niniejszej sprawie było dokonanie ponownej i samodzielnej oceny okoliczności faktycznych (w tym związanych z ustaleniem daty powstania u ubezpieczonego niezdolności do pracy oraz czy w ramach schorzeń^ które powodowały istotne ograniczenia w zdolności do pracy zarobkowej już od dzieciństwa, w czasie podlegania ubezpieczeniom doszło do takiego pogorszenia stanu zdrowia, które spowodowałoby utratę zdolności do pracy wykonywanej). Tymczasem sytuacja, w jakiej znalazł się odwołujący, występując z obecnym wnioskiem rentowym, odpowiada hipotezie normy art. 61 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Transponując powyższe rozważana na grunt niniejszej sprawy wypada stwierdzić, że kognicja Sądów orzekających sprowadzała się do ustalenia istnienia u P. T. dalszej

niezdolności do pracy po okresie, na jaki przyznano mu uprzednio prawo do renty. Z głównych i uzupełniających opinii biegłych lekarzy sądowych okulistów i specjalisty medycyny pracy) jednoznacznie wynika zaś, że ubezpieczony jest nadal częściowo niezdolny do pracy. Biegli odnieśli przy tym swoją ocenę predyspozycji zdrowotnych ubezpieczonego do pracy nie tylko do jego wyuczonego zawodu, ale także do kwalifikacji nabytych w trakcie aktywności na rynku zatrudnienia. Autorzy opinii byli zgodni co do tego, że stan narządu wzroku wnioskodawcy nie tylko nie uległ poprawie (i to w stopniu implikującym odzyskanie zdolności do pracy), ale wręcz pogorszył się, skutkując dalszymi ograniczeniami do wykonywania zatrudnienia. Tymczasem Sąd Apelacyjny dokonał ponownej oceny spełnienia przez ubezpieczonego wszystkich przesłanek prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wymienionych w art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej, także tej, o jakiej mowa w punkcie 3 tego ustępu, a niespełnienie - Zdaniem Sądu - przez odwołującego się tego właśnie kryterium kwalifikacyjnego stało się podstawą zaskarżonego wyroku.

Istota problemu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy pogorszenie. stanu zdrowia w obszarze narządu wzroku, które nastąpiło w okresie pracy zarobkowej, spowodowało utratę przez skarżącego zdolności do wykonywania pracy dotychczasowej, do której był zdolny podczas swojej aktywności zawodowej.

Rozstrzygnięcie powyższego zagadnienia wymaga uwzględnienia aktualnego także w obecnym stanie prawnym stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z 12 czerwca 1984 r., III UZP 24/84. Stwierdzono w niej między innymi, że spełnia warunki z art. 32 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin pracownik, który podjął zatrudnienie jako inwalida trzeciej grupy, jeżeli w okresach wymienionych w tym przepisie nastąpiło u niego istotne pogorszenie stanu zdrowia w ramach tej samej grupy inwalidów, uniemożliwiające kontynuowanie dotychczasowego zatrudnienia. Pogląd ten został podtrzymany przez Sąd Najwyższy w kolejnych orzeczeniach, między innymi w wyroku z 23 sierpnia 2000 r., II UKN 675/99 (OSNAPiUS 2002 nr 5, poz. 119), a także (co szczególnie istotne) w wyrokach opartych na przepisach ustawy o emeryturach i rentach z FUS (wyrok z 17 stycznia 2002 r., II UKN 709/00, OSNP 2003 nr 20, poz. 497).

W świetle wiążących Sąd Najwyższy ustaleń Sądu Apelacyjnego, ubezpieczony jest osobą częściowo niezdolną do pracy z uwagi na wrodzoną, postępującą wadę wzroku prowadzącą do jednooczności. Mimo stwierdzonych opiniami biegłych okulistów i lekarza medycyny pracy przeciwskazań medycznych, podejmował on niezbędną aktywność zawodową, przy czym - jak wskazał lekarz medycyny pracy - aktywność ta realizowana była wbrew ograniczeniom i przeciwskazaniom do jej wykonywania. Biegli z zakresu okulistyki zgodnie uznali, że w okresie ubezpieczenia, tj. od 26 lipca 2017 r., doszło do pogorszenia stanu zdrowia odwołującego się. Ustalenie to zaaprobował Sąd drugiej instancji przy 1 wyroku. Tym samym należało przyjąć, że spełni wskazywanych w wyżej cytowanym orzecznictwie niezdolności do pracy, wypełniający przesłankę z art. 57 ust. emeryturach i rentach z FUS, tj. zmiana stanu zdrowia skarżącego miała miejsce w okresie ubezpieczenia. ferowaniu spełniony został; pierwszy ze warunków ustalenia pogorszenia 1 pkt 3 ustawy FUS.

Konfrontując stanowisko Sądu Apelacyjnego z drugim kryterium kwalifikującym, czyli koniecznością „autonomicznej utraty zdolności do wykonywania pracy”, należy zaznaczyć, że Sąd odwoławczy błędnie skonstatował, iż pogorszenie stanu zdrowia nie spowodowało utraty zdolności' do prac, które ubezpieczony wykonywał już jako osoba jednooczna (od urodzenia). Uznanie odwołującego się przez Sąd za trwale częściowo niezdolnego do pracy od urodzenia w istocie musiałoby odnosić się wyłącznie do tych kwalifikacji, które wówczas (tj. przed rozpoczęciem aktywności zawodowej) posiadał, czyli uwzględniało prace najniżej kwalifikowane, z natury swej wymagające najwyższych predyspozycji zdrowotnych, największej sprawności ruchowej i manualnej. Odniesienia zaś sytuacji zdrowotnej ubezpieczonego do aktualnie prowadzonej działalności i kwalifikacji nie może pozostawiać w sprzeczności z ustaleniami faktycznymi wynikającym z opinii biegłych, zgodnie z którymi odwołujący się jest niezdolny do wykonywania pracy zarobkowej w wyuczonym zawodzie (tapicer), a także w wymienionych zawodach w charakterze stolarza, montera podłóg, pracownika sklepu meblowego. W rzeczywistości przy ocenie częściowej niezdolności do pracy osoby dotkniętej niezdolnością do pracy już w chwili przystąpienia do ubezpieczeń społecznych, chodzi przede wszystkim o wyjaśnienie kwestii możliwości dalszego wykonywania dotychczasowej pracy (przy uwzględnieniu jej rodzaju i charakteru), a ta w odniesieniu do skarżącego powinna być analizowana autonomicznie, z uwzględnieniem wiedzy specjalistycznej tak z zakresu okulistyki, jak i medycyny pracy.

Podsumowując, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że - wbrew poglądowi Sądu drugiej instancji - spełnia warunki z art. 57 ust 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczony uznany za częściowo niezdolnego do pracy jeszcze przed przystąpieniem do ubezpieczeń społecznych, jeżeli w okresach wymienionych w tym przepisie nastąpiło u niego istotne pogorszenie stanu zdrowia w ramach tego mego stopnia niezdolności do pracy, powodujące samodzielnie (autonomicznie) utratę zdolności do pracy zgodnej z poziomem kwalifikacji.

Ponownie rozpoznając sprawę sąd apelacyjny zważył, co poniżej:

Apelacja organu rentowego podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

Sąd Apelacyjny w całości zgadza się z poglądami wrażonymi w sprawie przez Sąd Najwyższy w zakresie wyżej przywalonym.

Przedmiotem sporu pomiędzy stronami było, czy ubezpieczony P. T. spełnia warunki do nabycia prawa do renty, a konkretnie – czy jest niezdolny do pracy całkowicie lub częściowo, kiedy powstała jego niezdolność do pracy, czy wniesione do ubezpieczenia schorzenie na rządu wzroku uległo pogorszeniu w trakcie zatrudnienia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy w powyższym zakresie w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów, wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też błędów w rozumowaniu, zarówno w zakresie ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku, zasługuje na akceptację. Ustalenia te, jako prawidłowe, a nadto niewymagające zmiany ani uzupełnienia, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 2 1 punkt 1 k.p.c.). Sąd Odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu pierwszej instancji, Sąd Odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 2 1 punkt 2 k.p.c.).

Stwierdzić należy, że apelacja wywiedziona przez organ rentowy sprowadzała się do niczym nieuzasadnionej polemiki z wyrokiem Sądu pierwszej instancji, albowiem nie przedstawiono w niej żadnej nowej argumentacji, przytaczając jedynie po raz kolejny odmienną ocenę co do kwestii niezdolności wnioskodawcy do pracy.

Przypomnieć należy, iż, zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c., sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy, jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNP 2000/17/655, LEX nr 41437). W razie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 233 § 1 k.p.c., wadliwa jest przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także, będące jej konsekwencją, ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa. Nadto, jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, w którym brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 15 grudnia 2005 roku, I ACa 513/05, LEX nr 186115). W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny dokonał ponownej oceny materiału dowodowego przez pryzmat zarzutu apelacyjnego, polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy, i doszedł do wniosku, że Sąd Okręgowy zarówno wyjaśnił okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia, jak i dokonał prawidłowej oceny stanu zdrowia ubezpieczonego, w kontekście jego kwalifikacji zawodowych.

Podkreślić trzeba, że ustalenie, czy, od kiedy oraz w jakim stopniu wnioskodawca jest niezdolny do zatrudnienia, wymagało wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c. W judykaturze akcentuje się konieczność zasięgania w sporach o rentę z tytułu niezdolności do pracy opinii biegłych lekarzy właściwych specjalności do oceny stanu zdrowia ubezpieczonych, z punktu widzenia możliwości wykonywania zatrudnienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 11 kwietnia 2007 r., I UK 304/06, LEX nr 898844; 8 maja 2008 r., I UK 356/07, OSNP 2009 nr 17 - 18, poz. 234; 5 czerwca 2008 r., III UK 9/08, LEX nr 494139; 3 września 2009 r., III UK 30/09, LEX nr 537018; 15 września 2009 r., II UK 1/09, LEX nr 574538; 13 października 2009 r., II UK 106/09, LEX nr 558589; 12 stycznia 2010 r., I UK 204/09, LEX nr 577813). Wynikające z powołanego przepisu ograniczenie samodzielności sądu w zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości specjalnych obejmuje w sprawie o rentę ocenę etiologii, momentu powstania, aktualnego stopnia nasilenia diagnozowanych u wnioskodawcy schorzeń, ich wzajemnych powiązań i wpływu na możliwość świadczenia pracy zarobkowej.

Wobec ustalenia, że wnioskodawczyni cierpi z powodu choroby narządu wzroku , Sąd pierwszej instancji zasadnie dopuścił i przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego okulisty i trafnie przyjął za podstawę czynionych w sprawie ustaleń opinię tego biegłego, uznając ją za kompleksową, szczegółową, odpowiadającą na wszystkie zawarte w tezie dowodowej pytania, a tym samym miarodajną dla oceny roszczenia ubezpieczonego w kontekście obowiązujących w analizowanej materii przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Biegły lekarz okulista, po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz obszerną dokumentacją orzeczniczo-lekarską ubezpieczonego, stwierdził, iż ubezpieczony, ze względu na stan narządu wzroku jest nadal po dniu 31 lipca 2017r. niezdolny częściowo do pracy na stałe.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wbrew stanowisku organu rentowego, Sąd Okręgowy przeprowadził prawidłowe, wnikliwe i szczegółowe postępowanie dowodowe z udziałem biegłego sądowego. Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym ponownie w sprawie nie widzi konieczności kontynuowania postepowania dowodowego w sprawie, tak jak uczynił to poprzedni skład sędziowski. Z uwagi na okoliczność, iż biegły wydaje opinię lekarską, która wymaga wiadomości specjalistycznych, Sąd nie może postąpić z opinią biegłego w ten sposób, aby zastąpić pewne wnioski z tej opinii swoimi ustaleniami, opartymi nie na konkretnych faktach, lecz na rozumowaniu, które w oderwaniu od wiadomości fachowych może z łatwością przekształcić się w dowolność. Dlatego też opinia biegłych może być analizowana i oceniana jedynie w zakresie jej fachowości, rzetelności i poprawności wnioskowania, a nie z pozycji wartościowania poglądów. Sąd Okręgowy uwzględnił powyższe wymagania. Opini okulisty – k. 37,72,87,88, 199 i 240 wielokrotnie uzupełniania ( !), w ocenie Sądu Apelacyjnego, była logiczna, spójna, a ich treść odpowiada tezie dowodowej. Została ona oparta na starannej ocenie dokumentacji lekarskiej oraz wynikach badań przedmiotowych.

Biegły okulista ocenił charakter i przebieg schorzeń ubezpieczonego oraz ich wpływ na możliwość wykonywania przez Niego zatrudnienia tapicera, pracownika fizycznego ( lat 41). Powyższe opinie odpowiadały również wymogom stawianym przez art. 285 § 1 k.p.c., albowiem zostały uzasadnione w sposób przystępny i były zrozumiałe dla osób niedysponujących wiedzą medyczną, wnioski swoje biegły okulista sformułował jasno i czytelnie. Ocena przedmiotowych opinii, dokonana w oparciu o właściwe dla jej przedmiotu kryteria zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, przy uwzględnieniu poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych zaprezentowanego stanowiska, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych wniosków, przekonuje zatem, iż jest ona miarodajna dla poczynienia ustaleń w przedmiocie niezdolności ubezpieczonego P. T. do pracy.

Apelujący nie wykazał żadnych argumentów, mogących podważyć wiarygodność sporządzonych opinii.

Pojęcie „niezdolność do wykonywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji” należy rozumieć jako rzeczywistą utratę zdolności do pracy lub znaczne jej ograniczenie, przy wzięciu pod uwagę możliwości i sprawności niezbędnych do dalszego zaangażowania w procesie pracy. Innymi słowy chodzi o zdolność, a więc możliwość wykonywania zatrudnienia, przy uwzględnieniu stopnia naruszenia sprawności organizmu, możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji oraz celowości przekwalifikowania zawodowego ze względu na rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

Wnioskodawczyni wywodzi swoje roszczenia rentowe z przepisu art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej, który wśród przesłanek nabycia prawa do tego świadczenia wymienia stwierdzenie niezdolności do pracy. Samo pojęcie niezdolności do pracy i jej rodzaje (wraz z przesłankami orzekania o niej) zdefiniowane zostały w art. 12 oraz art. 13 tego aktu. W myśl pierwszego z powołanych przepisów, niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu, przy czym niezdolność jest całkowita, gdy oznacza utratę możności wykonywania jakiejkolwiek pracy, tj. w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowisku pracy odpowiednio przystosowanym do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 359) i częściowa, gdy ogranicza się do utraty w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Ustawodawca odróżnia zatem dwa aspekty niezdolności do pracy, tj. ekonomiczny (obiektywne pozbawienie danej osoby możliwości zarobkowania w drodze wykonywania jakiejkolwiek pracy lub pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji) oraz biologiczny (stan organizmu dotkniętego schorzeniem naruszającym jego sprawność). Dopiero koniunkcja tych dwóch elementów pozwala na uznanie danej osoby za niezdolną do pracy. W konsekwencji nie oznacza niezdolności do pracy niemożność wykonywania zatrudnienia spowodowana innymi przyczynami niż naruszenie sprawności organizmu i odwrotnie - nie jest ową niezdolnością biologiczny stan kalectwa lub choroby nieimplikujący wskazanych wyłączeń lub ograniczeń w świadczeniu pracy (tak m.in. w wyrokach Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2004 r., II UK 167/03,OSNP 2004 nr 18, poz. 320, 14 czerwca 2005 r., I UK 278/04, LEX nr 375618; 18 maja 2006 r., II UK 156/05, LEX nr 1001299; 3 grudnia 2008 r., I UK 54/08, LEX nr 1001284; 8 czerwca 2010 r., II UK 399/09, LEX nr 611421 i 24 sierpnia 2010 r., I UK 64/10, LEX nr 653663).

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej, przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się: (1) stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji; (2) możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

Słuszne okazały się zatem istotne ustalenia Sądu pierwszej instancji oraz rozważania prawne w zakresie, w jakim Sąd ten uznał, że P. T. od 1 sierpnia 2017r. na stałe jest częściowo niezdolny do pracy. Ubezpieczony spełnił wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie MU prawa do wnioskowanego świadczenia z art. 57 w zw. z art. 12 i 13 oraz art. 107 ustawy z 17 grudnia o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Biorąc pod uwagę poczynione wyżej ustalenia i rozważania, w ocenie Sądu Apelacyjnego, apelacja organu rentowego była nieuzasadniona, wobec czego, na podstawie art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny orzekł jak sentencji wyroku.

SSA Daria Stanek