descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt III A Ua 1119/13

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 24 października 2013 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

SSA Barbara Pauter

SSA Barbara Ciuraszkiewicz (spr.)

SSA Danuta Rychlik-Dobrowolska

Dagmara Kiełtucka

Uzasadnienie

K. H. domagała się przeliczenia emerytury w oparciu o przepisy ustawy z 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin.

Decyzją z 5 czerwca 2012 r. organ rentowy odmówił jej przeliczenia świadczenia w ww. sposób. Wnioskodawczyni zaskarżyła decyzję.

Sprawę rozpoznał Sąd Okręgowy we Wrocławiu, który wyrokiem z 11 marca 2012 r. oddalił odwołanie.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny:

K. H., ur. (...), w dniu 9 czerwca 2009 r. złożyła wniosek o emeryturę. Decyzją z 2 września 2009 r. ZUS przyznał jej prawo do świadczenia od 1 czerwca 2009 r. Decyzją z 1 marca 2012 r. Zakład zwaloryzował emeryturę. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 27 września 2012 r.

We wniosku z 30 kwietnia 2012 r. ubezpieczona wystąpiła o przeliczenie emerytury w oparciu o przepisy ustawy z 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin podając, że działalność twórczą rozpoczęła 12 grudnia 1973 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że K. H. z wnioskiem o emeryturę wystąpiła po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego, a zatem przepisy art. 32 i art. 33 ustawy emerytalno-rentowej, dotyczące wcześniejszego prawa do emerytury, nie mają w sprawie zastosowania. W dacie złożenia wniosku ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin już nie obowiązywała, gdyż utraciła moc z dniem 1 stycznia 2003 r. na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2012 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Obowiązująca obecnie ustawa emerytalna z 17 grudnia 1998 r. przewiduje dla pewnej grupy twórców możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę. Jest to jedyne uprawnienie emerytalne dla tej grupy zawodowej. Ustawa emerytalno-rentowa nie zawiera innych zapisów odnośnie nabycia prawa do emerytury przez twórców, a również nie wyszczególnia innego sposobu obliczenia wysokości emerytury dla twórców.

Apelację wywiodła wnioskodawczyni, zarzucając orzeczeniu naruszenie:

-

art. 3 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin w zw. z art. 2 Konstytucji przez ich niezastosowanie, co narusza zasadę ochrony praw nabytych i zaufania obywateli do państwa;

-

art. 233 § 1 kpc przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, to jest dokonania jego oceny wybiórczo, z pominięciem akt organu rentowego w części wskazującej na spełnienie przez wnioskodawczynię warunków uprawniających do otrzymywania emerytury w wysokości obliczonej według powołanej ustawy z 27 września 1973 r.

Wniosła o zmianę decyzji przez przyznanie prawa do przeliczenia świadczenia w oparciu o zasady ujęte w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin, ewentualnie – o uchylenie wyroku oraz zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zarzutów K. H. wskazała, że w świetle zasady ochrony praw nabytych należy uznać, że jej emerytura winna być obliczona zgodnie za zasadami ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin, pomimo że przestała ona już obowiązywać. Skoro przez cały czas obowiązywania tej ustawy wnioskodawczyni spełniała określone w niej warunki uprawniające do otrzymywania emerytury na zasadach w niej określonych i przez większość czasu opłacała składki według tej ustawy, to należy uznać, że nabyła prawo (a przynajmniej jego ekspektatywę) do zaopatrzenia emerytalnego w wysokości i na zasadach określonych w przepisach art. 3 i art. 10 ustawy z 27 września 1973 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja wnioskodawczyni nie jest uzasadniona, bowiem wyrok Sądu Okręgowego odpowiada prawu.

Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Wnioskodawczyni, która nabyła prawo do emerytury od 1 czerwca 2009 r., domagała się obliczenia jej wysokości według zasad wskazanych w ustawie z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz.U.1983.31.145 j.t.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, że art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.09.153. 1227 j.t.) stanowi, że prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, natomiast według art.129 ust. 1 tejże ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Przepisy te, pozostające we wzajemnym związku, należy interpretować tak, że prawo do emerytury powstaje z mocy prawa, lecz jego realizacja w postaci wypłaty świadczenia wymaga potwierdzenia decyzją. Z reguły datą nabycia prawa do emerytury jest dzień osiągnięcia wieku przewidzianego w ustawie, przy spełnieniu przesłanki stażowej. Samo jednak powstanie prawa do świadczenia odróżnić należy od jego ustalenia deklaratoryjną decyzją organu rentowego oraz od prawa do pobierania świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2001 r., II UKN 136/00, OSNAPiUS 2002 nr 18, poz. 441, uchwałę SN z 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003/18/442, uchwałę SN z 20 grudnia 2000 r., III ZP 29/00, OSNAPiUS 2001 nr 12, poz. 418).

Wnioskodawczyni powszechny wiek emerytalny osiągnęła 21 czerwca 2008 r., jednak, wobec późniejszego złożenia wniosku o emeryturę, świadczenie zostało jej przyznane decyzją organu rentowego od 1 czerwca 2009 r. Emeryturę K. H. nabyła zatem na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i na zasadach wyrażonych w tej ustawie Zakład obliczył wysokość emerytury.

Taki sposób przyznania i obliczenia wysokości emerytury wnioskodawczyni w żaden sposób nie narusza konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych, bowiem ubezpieczona nie nabyła prawa do emerytury pod rządami ustawy o zaopatrzeniu twórców i rodzin. Przepisy tej ustawy, dotyczące zasad nabywania emerytur przez twórców, przestały obowiązywać z dniem wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. z dniem 1 stycznia 1998 r., o czym stanowi art. 195 pkt 1 ustawy o FUS. A zatem przepisy emerytalne ustawy o zaopatrzeniu twórców i ich rodzin, w tym art. 3 i art. 10, przestały obowiązywać na długo przed osiągnięciem przez ubezpieczoną wieku emerytalnego i nabycia przez nią prawa do świadczenia. Sama zaś ustawa utraciła moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 2003 r., jak prawidłowo wskazał Sąd Okręgowy.

Wprawdzie ubezpieczona odprowadzała składki na ubezpieczenie emerytalne częściowo pod rządami ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym twórców, jednak nie oznacza to, że nabyła wówczas ekspektatywę nabycia emerytury na podstawie tej ustawy, jak określiła to wnioskodawczyni. Jak wyżej wspomniano, prawo do emerytury powstaje z dniem spełnienia przesłanek: stażowej i osiągnięcia wieku emerytalnego, a te warunki ziściły się u wnioskodawczyni już po utracie mocy obowiązującej przez ustawę z 27 września 1973 r., a pod rządami aktualnej ustawy emerytalno-rentowej z 17 grudnia 1998 r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł o oddaleniu apelacji na podstawie art. 385 kpc.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 kpc oraz § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2013.490 j.t.).