descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II K 421/25

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 4 czerwca 2025 roku

Sąd Rejonowy w Nowym Sączu, II Wydział Karny, w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Dominik Mąka

Protokolant: Karolina Rzeszowska - Świgut

Uzasadnienie

Formularz UK 1

Sygnatura akt

Jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku dotyczy tylko niektórych czynów lub niektórych oskarżonych, sąd może ograniczyć uzasadnienie do części wyroku objętych wnioskiem. Jeżeli wyrok został wydany w trybie art. 343, art. 343a lub art. 387 k.p.k. albo jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku obejmuje jedynie rozstrzygnięcie o karze i o innych konsekwencjach prawnych czynu, sąd może ograniczyć uzasadnienie do informacji zawartych w częściach 3–8 formularza.

USTALENIE FAKTÓW

1.Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

1.1.1.

O. D. (1)

w okresie od 24 maja 2023 roku do 8 lutego 2024 roku w N., uchylał się od wykonania wobec pełnoletniej córki O. J. (1) obowiązku alimentacyjnego, określonego co do wysokości wyrokiem Sądu (...) z dnia 28 marca 2011 roku, czym naraził osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości przekracza równowartość 3 świadczeń okresowych wynikających z tego wyroku

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za udowodnione

Dowód

Numer karty

O. D. (1) jest ojcem urodzonej (...) O. J. (1). Na podstawie wyroku zaocznego (...) (...) z dnia 28 marca 2011 roku O. D. (1) jest zobowiązany do łożenia na utrzymanie córki miesięcznych alimentów w wysokości 500 złotych.

Zeznania O. J. (1) k. 8-9,k.79, 170

Wyjaśnienia oskarżonego O. D. k. 51-52,78

Odpis wyroku zaocznego Sądu (...)

W przeszłości O. D. (1) był wielokrotnie karany za przestępstwa uchylania się od przedmiotowego obowiązku alimentacyjnego. Tym samym mimo, iż tytuł wykonawczy pochodzi z wyroku zaocznego O. D. (1) miał świadomość istnienia i wysokości przedmiotowego zobowiązania pieniężnego. Wobec oskarżonego stosowano kary o charakterze nie izolacyjnym jak i izolacyjnym. Jednakże oskarżony uchylał się od wykonania kar ograniczenia wolności, skutkiem czego było ich wykonanie w formie zastępczej kary pozbawienia wolności.

Zeznania O. J. (1) k. 8-9,k.79, 170

Informacja z (...) k. 27,k.31

(...) k. 159-162

Odpisy wyroków (...) (...) k. 42-46, k. 163-168

W związku z brakiem dobrowolnej realizacji przez oskarżonego tego obowiązku alimentacyjnego kancelaria (...) R. L. prowadzi przeciwko O. D. (...).

Informacja od (...) R. L. k. 22-24

W okresie od 24 maja 2023 roku, kiedy to O. J. (2) opuścił zakład karny do 8 lutego 2024 roku nie uiścił do rąk swojej córki jakiejkolwiek sumy pieniędzy tytułem świadczeń alimentacyjnych. Oskarżony w tym czasie nie podjął również żadnego kontaktu z córką, zupełnie nie interesując się jej życiem osobistym, stanem zdrowia, nauką.

Zeznania O. J. (1) k. 8-9,k.79, 170

Informacja z (...) k. 27,k.31

Wyjaśnienia oskarżonego O. D. k. 51-52,78

W okresie objętym aktem oskarżenia prowadzona (...) okazała się niemal w całości bezskuteczna. W tym czasie oskarżony nie wpłacił dobrowolnie jakiejkolwiek sumy pieniędzy tytułem alimentów. Do (...) w tym czasie wpłynęła zaledwie kwota niespełna 500 złotych tytułem potrącenia wynagrodzenia za pracę oskarżonego, którą to świadczył w trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności. Znamiennym jest przy tym fakt, iż wszystkie wyegzekwowane świadczenia alimentacyjne od 2019 roku pochodzą właśnie z potrąceń z pracy wykonywanej przez O. D. w trakcie jego izolacji penitencjarnej.

Informacja od (...) R. L. k. 22-24

Informacja z (...) k. 27,k.31

O. J. (1) w okresie objętym aktem oskarżenia mieszkała wraz z matką i jej partnerem. Pokrzywdzona jest osobą schorowaną – objęta leczeniem nefrologicznym – związku z brakiem jednej nerki, a także terapią endokrynonologiczną. W związku z tym jej miesięczne podstawowe potrzeby życiowe, zdecydowanie przekraczają typowe potrzeby jej rówieśników. W okresie objętym aktem oskarżenia O. J. (1) kontynuowała edukacje. Pokrzywdzona pomimo choroby była zmuszona także do świadczenia pracy, z uwagi na brak możliwości realizacji jej wszystkich potrzeb związanych z leczeniem przez aktualnego partnera jej matki. W związku z tym O. J. (1) podejmowała zatrudnienie, z którego uzyskiwała około 2500 złotych miesięcznie. Jednocześnie O. J. (1) była beneficjentką świadczeń socjalnych z zasiłku pielęgnacyjnego i funduszu alimentacyjnego. Rzeczone świadczenia O. J. (1) otrzymywała na podstawie decyzji (...) N.. Zarazem kwota tych świadczeń była odpowiednio zmniejszona, uwzględniając w tym zakresie dochody uzyskiwane przez pokrzywdzoną. Gdyby nie ta pomoc państwa poprzez realizacji jego funkcji socjalnej pokrzywdzona O. J. (1) nie byłaby w stanie zapewnić sobie podstawowych potrzeb życiowych. Stąd też zaniechanie oskarżonego naraziło O. J. (1) na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zeznania O. J. (1) k. 8-9,k.79, 170

Odpis wyroku zaocznego Sądu (...)

Zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji alimentów k. 56-57

Decyzje (...) N. k. 58-59

Pismo z (...) k.113

O. D. (1) w okresie objętym aktem oskarżenia nie korzystał ze świadczeń finansowanych z (...). O. D. (1) pozostawał wówczas osobą bezrobotną, korzystającą z pomocy socjalnej i imającą się różnych prac dorywczych w szarej strefie. Oskarżony w tym czasie zaniechał również jakiejkolwiek aktywności w zakresie podjęcia legalnego zatrudnienia. W tym zakresie należy podnieść, iż O. D. (1) nie zarejestrował się nawet w miejscowym (...) jako osoba bezrobotna. Oskarżony wykonywał przez dłuższy czas pracę zawodową w czasie pobytu w (...). W tejże jednostce penitencjarnej ukończył też kurs robót wykończeniowych. Poziom rozwoju intelektualnego oskarżonego mieści się w granicy upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim. Oskarżony posiada orzeczenie o niepełnosprawności, zgodnie z którym wymaga pracy w warunkach chronionych. W chwili czynu oskarżony posiadał zachowaną zdolność rozpoznania jego znaczenia oraz pokierowania swoim postępowaniem.

Informacja (...) w (...) wraz z załącznikami k. 14-20

Informacja z (...) k. 21

Informacja od (...) R. L. k. 22-24

Informacja z (...) k. 25-26

Informacja z (...) k. 27,k.31

Informacja z (...) k. 32

Orzeczenie o niepełnosprawności k. 76

Pismo z (...) w (...) k. 115

Opinia sądowo – psychiatryczna k. 116-119

wyjaśnienia oskarżonego O. D.

O. D. (1) ma 50 lat. Oskarżony posiada wykształcenie podstawowe. Oskarżony O. D. (1) jest kawalerem, nie będącym zobowiązanym do łożenia na inne osoby, aniżeli pokrzywdzona. O. D. (1) jest osobą wielokrotnie karaną, głównie za przestępstwa nie alimentacji. Oskarżony nie jest właścicielem nieruchomości, ani też nie posiada w swoim mieniu wartościowych rzeczy ruchomych. Oskarżony zamieszkuje na stałe w domu rodzinnym mieszczącym się w L..

(...) k. 159-162

Zaświadczenie o stanie majątkowym k. 40

Odpisy wyroków (...) (...) k. 42-46, k. 163-168

Notatka o oskarżonym k. 49-50

Wyjaśnienia oskarżonego O. D. k. 51-52,78

1.Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

1.2.1.

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za nieudowodnione

Dowód

Numer karty

OCena DOWOdów

1.Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

Wyjaśnienia O. D.

W toku postępowania przygotowawczego O. D. (1) przyznał się w całości do zarzucanego czynu. Ponownie to samo stanowisko procesowe zajął w czasie rozprawy w dniu 8 sierpnia 2024 roku. Wówczas to O. D. (1) oznajmił, iż jego zaniechanie w łożeniu na utrzymaniu córki wynika z braku posiadania przez niego środków finansowych. Oskarżony podał, iż w okresie objętym aktem oskarżenia utrzymywał się on z prac dorywczych i zasiłków socjalnych. O. D. (1) potwierdził także, iż w (...) pracował oraz ukończył kurs robót wykończeniowych. Potwierdził on również, iż nigdy nie rejestrował się w (...), gdyż posiadał od zawsze zasiłek. Oskarżony wskazał znużenie wykonywanie kary pozbawienia wolności. Wnosił o wymierzenie mu kary ograniczenia wolności w postaci obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, obiecując iż będzie on wykonywać tę karę. Sąd Rejonowy ocenił wyjaśnienia O. D. tylko jako częściowo wiarygodne. Sąd Rejonowy zważył bowiem, iż oskarżony swoje zaniechanie usprawiedliwia brakiem posiadania dostatecznych środków pieniężnych. Jednak jak sam wskazuje w kolejnej części tych depozycji O. D. (1) w okresie objętym aktem oskarżenia pracował dorywczo, a także korzystał ze świadczeń socjalnych. Okresy pobytu w (...) O. D. świadczą również, iż jest on w stanie podjąć pracę usystematyzowaną, czego jednak nie czyni w warunkach wolnościowych. Warto nadmienić, iż nastawienie do pracy oskarżonego odzwierciedla jego treść wyjaśnień złożonych przed sądem, gdzie oświadczył, iż nie rejestrował się w (...), gdyż posiadał on zasiłek. Fakt ten jednoznacznie obrazuje, iż oskarżony nie jest i nigdy nie był zainteresowany podjęciem legalnego zatrudnienia, gdyż praca dorywcza w szarej strefie jest dla niego korzystniejsza, również z uwagi na prowadzoną przeciwko niemu (...). Oskarżony również nie wytłumaczył w przekonujący sposób dlaczego nie utrzymuje on kontaktów z dorosła już przecież córką. Zarazem wypada zwrócić uwagę, iż oskarżony w chwili czynu miał zapewnione potrzeby mieszkaniowe, zatem był w stanie podzielić się nawet skromnymi dochodami z uprawnioną do świadczeń alimentacyjnych, a jego zaniechanie w tym przedmiocie świadczy o jego negatywnym nastawieniu do tego obowiązku, co współgra także z oceną stopnia wykonania przez oskarżonego również pozostałych obowiązków związanych z funkcją społeczną ojca. W pozostałym zakresie wyjaśnienia oskarżonego co do sfery faktów współgrają z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w tym postępowania. Przede wszystkim owe wyjaśnienia w zakresie zaniechania płacenia na utrzymanie córki są spójne z wymową zeznań pokrzywdzonej czy informacji przedstawionej przez (...). Sąd Rejonowy uwzględnił także wskazania oskarżonego odnoszące się do jego niepełnosprawności, dostrzegając zarazem, iż w trakcie pobytu w (...) pracował zawodowo. Znamienne w zakresie zdolności do pracy oskarżonego są także jego wskazania, gdzie wnosi on o wymierzenie mu kary ograniczenia wolności w formie prac społecznych, co jawnie wskazuje na realna możliwość powzięcia przez oskarżonego prostej fizycznej pracy. Toteż wyjaśnienia oskarżonego zaledwie w części stanowiły podstawę ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie.

Zeznania O. J. (1)

Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne zeznania złożone przez świadek O. J. (1). Świadek ta zeznawała w sposób jasny, spójny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego. Równocześnie zeznania O. J. (1) korespondowały w całości z innymi dowodami ujawnionymi w toku rozprawy głównej. W tym miejscu należy zwrócić przede wszystkim na zgodność jej depozycji z dokumentami przedłożonymi przez (...), (...) czy zalegającego w aktach sprawy odpisu wyroku sądu rodzinnego. Brak jest pomiędzy tymi dowodami żadnej sprzeczności. Uwypuklić tu należy informacje zawartą w decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, potwierdzoną kolejno w toku postępowania odwoławczego, iż fakt podjęcia przez pokrzywdzoną zatrudnienia był znany organowi administracji publicznej i wiązał się z odpowiednią redukcją wysokości przyznanego wsparcia. Kolejno fakt niełożenia na utrzymanie pokrzywdzonej siłą rzeczy eksponowany w jej zeznaniach został potwierdzony także w wyjaśnieniach samego oskarżonego. Zeznania O. J. (1) okazały się być ponadto pozbawione jakichkolwiek czy to wewnętrznych czy zewnętrznych sprzeczności. Do tego oświadczenia wiedzy złożone przez O. J. (1) cechowały się rzeczowości, były wolne od jakiegokolwiek zaangażowania emocjonalnego. Trzeba zwrócić uwagę, iż świadek w swoich depozycjach odnosiła się tylko i wyłącznie do własnych obserwacji, nie czyniła żadnego rodzaju przypuszczeń czy domniemań. O. J. (1) zeznawała zarazem w sposób swobodny lecz opanowany, udzielając pełnej odpowiedzi na zadawane jej pytania. W analizie jej oświadczeń wiedzy stwierdzić trzeba, iż owe zeznania były przydatne do ustalenia, iż pomimo ukończenia przez nią 18 roku życia, w okresie objętym aktem oskarżenia nie była zdolna do zapewnienia sobie w sposób samodzielny utrzymania, realizacji podstawowych potrzeb życiowych. Tutaj O. J. (1) podniosła okoliczność w postaci kontynuacji edukacji oraz jej poważnych problemów zdrowotnych, głównie nefrologicznych – brak jednej nerki – konieczność dializowania.. Do tego pokrzywdzona jasno oświadczyła, iż jej potrzeby życiowe są zapewnione w aspekcie finansowym poprzez starania osób do tego nie zobowiązanych – partner jej matki czy poprzez realizację funkcji socjalnej państwa. Nadto pokrzywdzona wskazała, iż z uwagi na jej przewlekłe choroby koszty jej podstawowego utrzymania są wyraźnie wyższe aniżeli jej przeciętnych rówieśników. Postępowanie dowodowe przeprowadzone 4 czerwca 2025 roku nie pozwoliło stwierdzić, aby owe zeznania były w jakimkolwiek aspekcie niewiarygodne. Przeciwnie są one koherentne z pozostałymi środkami dowodowymi przeprowadzonymi w tym postępowaniu. Nadto zawartość merytoryczna owych zeznań wskazuje na ich znaczną przydatność merytoryczną, zwłaszcza w odniesieniu do skutku, o którym mowa w art. 209 § 1a k.k. To wszystko sprawiło, iż Sąd Rejonowy ustalając stan faktyczny w tej sprawie w dużej mierze posłużył się zeznaniami złożonymi przez świadek O. J. (1).

opinia sporządzona przez biegłych psychiatrów wspólnie z biegłą psycholog

Istotnym dowodem w tej sprawie była opinia sporządzona przez biegłych psychiatrów wspólnie z biegłą psycholog. Biegli, ci są osobami całkowicie obcymi dla oskarżonego, którzy nie mieli interesu w złożeniu określonej treści opinii. Brak jest też relewantnych podstaw do kwestionowania posiadania przez nich wiedzy specjalnej z zakresu psychiatrii. Rzeczona opinia spełnia także wszystkie wymogi kształtowane w sposób negatywny w art. 201 k.p.k. Mianowicie biegli odpowiedzieli na wszystkie pytania zadane przez organ procesowy. W tym miejscu należy podkreślić, iż rzeczona opinia była poprzedzona nie tylko ambulatoryjnym badaniem oskarżonego, lecz także badaniem i testami psychologicznymi, które miały istotne znaczenie w kontekście ustalenia zdolności intelektualnych oskarżonego, określenia poziomu jego inteligencji płynnej, słownej. Lektura wydanej przez tych biegłych opinii wyraźnie wskazuje, iż uwzględnili oni fakty wynikające z dokumentów w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, a także uwzględnili dotychczasową historię życia O. D.. Biegli w przedmiotowej opinii zwrócili uwagę na fakt świadczenia przez oskarżonego pracy w warunkach izolacji penitencjarnej. Biegli ci wskazywali również na ukończenie przez oskarżonego kursu robót wykończeniowych, co także wpływa na określenie zdolności zarobkowych oskarżonego w chwili inkryminowanego zaniechania. Biegli przy tym wyraźnie stwierdzili dlaczego oskarżony miał zachowaną zdolność rozpoznania znaczenia swojego czynu i pokierowania swoim postępowaniem, wykluczyli w tym zakresie wpływ czynników psychotycznych, zmian w ośrodkowym układzie nerwowych, zmian otępiennych. W analizowanej opinii biegli również sugerowali także potencjalny fakt nadużywania alkoholu przez O. D.. Koniecznym jest tu zwrócenie uwagi, iż co najmniej H. B. swoją specjalizacją także obejmuje problematykę uzależnień. Sąd Rejonowy dostrzegł także, iż biegli przedstawili swój tok rozumowania, który jest czytelny dla osób nie posiadających wiedzy specjalnej z zakresu psychiatrii i psychologii. Do tego analiza przedmiotowego dokumentu nie wykazała w nim sprzeczności o charakterze wewnętrznym bądź też sprzeczności z obiektywnymi faktami naukowymi. Dalej treść tej opinii nie była w żadnym stopniu kwestionowana przez strony tego procesu. Biorąc to pod uwagę Sąd Rejonowy ustalając stan psychiczny oskarżonego w chwili czynu, przedmiotowe ustalenia oparł na dowodzie z opinii biegłych M. B., H. B. i K. Z..

informacji z (...), (...) w N. i (...) w (...), , informacji o stanie egzekucji wraz z zaświadczeniem o jej bezskuteczności, decyzji administracyjnych o przyznaniu pokrzywdzonej O. J. (1) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odpisu wyroku w sprawie o podwyższenie alimentów, a także danych osobo poznawczych w postaci (...), notatki o oskarżonym, odpisów prawomocnych wyroków, zaświadczenia o stanie majątkowym,

Brak było także jakichkolwiek powodów do zanegowania pozostałych dowodów zgromadzonych w tej sprawie w postaci : informacji z (...), (...) w N. i (...) w (...), , informacji o stanie egzekucji wraz z zaświadczeniem o jej bezskuteczności, decyzji administracyjnych o przyznaniu pokrzywdzonej O. J. (1) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odpisu wyroku w sprawie o podwyższenie alimentów, a także danych osobo poznawczych w postaci (...), notatki o oskarżonym, odpisów prawomocnych wyroków, zaświadczenia o stanie majątkowym, Godzi się zauważyć, iż wszystkie wyżej wymienione dokumenty stanowią dokumenty o charakterze urzędowym, które w znakomitej większości zostały wytworzone przez funkcjonariuszy publicznych. Do tego owe zaświadczenia zostały wytworzone przez osoby do tego kompetentne w przepisanej przez prawo formie. Dodatkowo owe fakty z nich wynikające były koherentne z zeznaniami O. J. (1) oraz danymi osobo poznawczymi przedstawionymi przez oskarżonego O. D.. Żadna ze stron tego procesu nie kwestionowała także autentyczności zawartych w nich informacji. W związku z powyższym Sąd Rejonowy ustalając sytuacje majątkową oskarżonego, jego zdolności zarobkowe i stopień realizacji obowiązku łożenia na córkę posłużył się powyższymi dowodami. Podobnie dane odnośnie dotychczasowej karalności oskarżonego w postaci odpisów wyroków (...) (...) czy też aktualnej (...) miały istotne znaczenie przy wyborze sposobu reakcji prawno karnej na czyn przypisany oskarżonemu O. D.

1.Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 1.1 albo 1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

PODSTAWA PRAWNA WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Oskarżony

☒

3.1. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania zgodna z zarzutem

I

O. D. (1)

Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

O. D. (1) został oskarżony o to, że w okresie od 24 maja 2023 roku do 8 lutego 2024 roku w N., uchylał się od wykonania wobec pełnoletniej córki O. J. (1) obowiązku alimentacyjnego, określonego c odo wysokości wyrokiem Sądu (...) z dnia 28 marca 2011 roku, czym naraził osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych tj. o przestępstwo z art. 209 § 1a k.k.

Zgodnie z treścią art. 1 k.k. przestępstwem jest czyn zabroniony pod groźbą kary obowiązujący w czasie jego popełnienia, którego stopień społecznej szkodliwości jest wyższy niż znikomy, a sprawcy można postawić prawnie relewantny zarzut, iż nie dał on posłuchu normie sankcjonowanej.

Natomiast oskarżonemu O. D. oskarżyciel publiczny zarzucił popełnienie występku z art. 209 § 1 a k.k. Zgodnie z tym przepisem przestępstwa tego dopuszcza się ten kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, a na skutek przedmiotowego uchylania doszło do narażenia osoby uprawnionej na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Już elementarna wykładnia tego przepisu pozwala na stwierdzenie, iż ów czyn zabroniony jest typem indywidualnym, tj. takim który może zostać popełniony przez określony przez ustawodawcę krąg podmiotów. W przypadku przestępstwa niealimentacji znamieniem indywidualizującym odpowiedzialność karną jest istnienie orzeczenia sądowego, ugody lub umowy konkretyzującej ciążący na sprawcy obowiązek alimentacyjny. W tym miejscu należy w sposób jasny zaznaczyć, iż mająca miejsce w 2017 roku nowelizacja kodeksu karnego w tym przedmiocie, zawęziła pole kryminalizacji występku alimentacji w aspekcie podmiotowym. Mianowicie przed zmianą art. 209 odpowiedzialności karnej podlegał każdy na kim ciążył ustawowy czy też umowny obowiązek alimentacji. Natomiast po wejściu w życie przedmiotowej nowelizacji dla bytu tego przestępstwa konieczne jest aby ów obowiązek został skonkretyzowany enumeratywnie wymienionym przez ustawodawcę tytułem. Przechodząc do wykładni znamienia czasownikowego uchyla się należy stwierdzić, iż owo znamię definiuje się jako zawinione zaniechanie realizacji ciążącego na sprawcy obowiązku, które cechuje dodatkowy element negatywnego nastawienia sprawcy do wykonania tej powinności. Tym samym dla realizacji znamienia przestępstwa niealimentancji konieczne jest poczynienie ustaleń nie tylko w zakresie faktycznej realizacji przez sprawcę obowiązku alimentacyjnego, lecz także szeregu innych okoliczności świadczących o tym, iż dana osoba faktycznie mogła realizować obowiązek alimentacyjny, lecz z uwagi na swoje negatywne nastawienie zaniechała tego obowiązku. Natomiast po wejściu w życie nowelizacji art. 209 k.k. ustawodawca zrezygnował z ocennego znamienia uporczywości na rzecz ściśle określonej kwoty zaległości alimentacyjnych jakie swoim zaniechaniem miał wywołać sprawca, a prawnie relewantną kwotą dla bytu tego występku jest trzykrotność świadczenia okresowego. Jednocześnie warto zwrócić uwagę, iż od dnia wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji do realizacji występku niealimentacji nie jest konieczne spowodowanie skutku w postaci narażenia osoby niealimentowanej na niemożność zaspokojenia własnych potrzeb – vide typ podstawowy z art. 209 § `1 k.k. W chwili obecnej owa materialna konsekwencja zachowania sprawcy jest znamieniem kwalifikującym zachowanie sprawcy jako występek z art. 209 § 1 a k.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie definiowano ów skutek. Zgodnie z tym orzecznictwem dla realizacji tego materialnego stanu – sprowadzającego się do konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo irrelewantne jest czy potrzeby małoletniego zostały faktycznie zapewnione z uwagi na nadmierny wysiłek innych osób zobowiązanych do alimentacji bądź też ich realizacja jest efektem działań osób niezobowiązanych do zapewnienia utrzymania osoby alimentowanej, w tym realizacji polityki socjalnej państwa. Jednocześnie z uwagi na zabarwienie językowe znamienia czasownikowego uchyla wskazuje się, iż owego występku można dopuścić się tylko i wyłącznie z zamiarem bezpośrednim.

Przenosząc powyższe stwierdzenia natury teoretycznej na grunt niniejszej sprawy w ocenie Sądu Rejonowego oskarżony O. D. (1) swoim zachowaniem wypełnił znamiona przedmiotowe i podmiotowe zarzucanego mu występku. Przede wszystkim nie ulega żadnej wątpliwości, iż w inkryminowanym okresie czasu funkcjonowało orzeczenie sądowe będące źródłem obowiązku określonego co do wysokości obowiązku alimentacyjnego. Za tego rodzaju judykat należy ocenić wyrok zaoczny (...) (...) z dnia 28 marca 2011 roku, sygn. akt (...), gdzie w punkcie I podwyższone zasądzone pierwotnie wobec pozwanego O. D. alimenty na rzecz O. J. (1) do kwoty 500 złotych miesięcznie. Zatem mocą tego wyroku oskarżony O. D. (1) winien każdego miesiąca płacić do rąk przedstawicielki ustawowej małoletniej pokrzywdzonej kwotę 500 złotych. W tym miejscu zaznaczyć należy dla porządku, iż owo orzeczenie nie utraciło nic na aktualności z uwagi na ukończenie przez pokrzywdzoną 18 lat, poza faktem iż od tego czasu O. D. (1) winien łożyć owe alimenty do jej rąk. W polskim porządku prawnym orzeczenie o świadczeniu alimentacyjnym jest bowiem aktualne aż do czasu kiedy osoba uprawniona usamodzielni się w stopniu pozwalającym na realizację własnych podstawowych potrzeb życiowych. Tutaj należy nadmienić, iż O. J. (1) w tym czasie kontynuowała edukacje, co łączyła z wykonywaniem pracy zawodowej, co należy również oceniać przez pryzmat jej złego stanu zdrowia i konieczność wliczenia w koszty jej utrzymania specjalistycznego leczenia związanego chociażby z koniecznością poddawania się regularnym dializom. Następnie trzeba skonstatować, iż w rzeczonym okresie czasu obejmującym prawie 10 miesięcy O. nie zapłacił do rąk swojej córki, ani też jej matki jakiejkolwiek sumy pieniędzy tytułem realizacji obowiązku alimentacyjnego. W tym okresie czasu również całkowicie bezskuteczna pozostawała także (...) prowadzona przez (...) R. L.. Jedynie w pierwszym miesiącu tego okresu dokonano potrącanie z pracy oskarżonego świadczonej jeszcze w trakcie jego pobytu w (...). Równocześnie zaniechanie świadczenia pracy niezwłocznie po opuszczeniu zakładu karnego świadczy o braku chęci oskarżonego łożenia na Oczywistym jest wiec konieczność stwierdzenia, iż suma zaległości oskarżonego w okresie objętym skargą oskarżycielski wielokrotnie przekroczyła konstytutywną dla bytu występku z art. 209 k.k. 3 krotność świadczeń okresowych. W tym miejscu należało zauważyć, iż oskarżyciel publiczny w opisie czynu zarzucanego aktem oskarżenia dopuścił się sformułowania nie przystającego do realiów tej sprawy tj. rzekł, iż zaległość oskarżonego stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, podczas gdy bezsporny stan faktyczny tej sprawy wskazuje, iż zaległość oskarżonego przekracza równowartość 3 świadczeń okresowych wynikających z wyroku zaocznego Sądu (...). Zarazem Sąd Rejonowy zważył, iż zachowanie oskarżonego O. D. naraziło pokrzywdzoną O. J. (1) na niemożność zapewnienia jej podstawowych potrzeb życiowych. Tak tylko można określić sytuacje kiedy to budżet domowy pokrzywdzonej w dużej mierze składa się z pomocy socjalnej przyznawanej przez polskie państwo, a znaczącym składnikiem tego budżetu są świadczenia finansowane z funduszu alimentacyjnego będące przecież swego rodzaju surogacją świadczeń, do których łożenia zobowiązany jest oskarżony O. D. (1). Nie można także zaniechania oskarżonego usprawiedliwiać poprzez świadczenie pomocy przez osobę niezobowiązaną do łożenia na utrzymanie małoletnich tj. w tym wypadku aktualnego partnera B. J.. Osoba ta nie jest bowiem prawnie zobowiązania do łożenia na utrzymanie dziecka swojej partnerki, do czego zobowiązany jest przecież ich ojciec tj. oskarżony O. D. (1), co zostało wprost wyartykułowane w stosownym orzeczeniu sądowym. Zatem fakt, że podstawowe potrzeby pokrzywdzonej zostały finalnie zaspokojone poprzez partycypowanie w tym dziele państwa oraz osób trzecich nie będących tego prawnie zobowiązanych nie dezawuuje relewantnego dla niniejszego postępowania skutku, ze O. J. (1) była w tej sprawie narażenie na ów skutek, co było wprost efektem zaniechania oskarżonego O. D. (2). W tej materii warto także zwrócić uwagę na zeznania O. J. (1), która mówiła o zwiększonych wydatkach związanych z jej przewlekła chorobą. Nie można także pominąć jasnego oświadczenia pokrzywdzonej z dochodzenia o tym, iż zaniechanie oskarżonego naraża ją na niemożność zaspokojenia jej potrzeb życiowych. Nadto owe oświadczenia mają oparcie nie tylko w decyzjach (...) w N., lecz także zasadach doświadczenia życiowego. Warto nadmienić również, iż świadczenia przyznane przez (...) od listopada 2023 roku zostały zmniejszony związku z podjęciem przez pokrzywdzoną pracy. W związku z tym Sąd Rejonowy uznał, iż w sprawie tej doszło także do realizacji skutku konstytuującego typ kwalifikowany przestępstwa nie alimentacji. Jednocześnie Sąd Rejonowy nie miał żadnych wątpliwości, iż oskarżony tego czynu dopuścił się umyślne w zamiarze kierunkowym. O. D. (1) doskonale bowiem wiedział, iż na mocy orzeczenia sądowego jest zobowiązany do płacenia alimentów i mimo tego w sposób intencjonalny zaniechał tego obowiązku. Do tego owa wiedza była u oskarżonego szczególnie utrwalona biorąc pod uwagę fakt wydania już przez (...) (...) szeregu wyroków, w którym uznano go winnym tożsamych występków popełnionego we wcześniejszym okresie czasu. W ocenie Sądu Rejonowego należało uznać, że zaniechanie oskarżonego w realizacji obowiązku alimentacyjnego przejawiało postać uchylania się. W tym zakresie należy stwierdzić, że oskarżony O. D. (1) jest osobą w sile wieku, zdolną do pracy zarobkowej, co potwierdził przecież pobyt oskarżonego w (...), kiedy to przez dłuższy okres czasu świadczył pracę. Do tego należy odnieść się w tej materii również do wyjaśnień oskarżonego złożonych w toku rozprawy głównej, gdzie podał on, iż utrzymywał się on w tym czasie z prac dorywczych. Bezspornym natomiast jest stwierdzenie, iż dochodem uzyskiwanym z prac dorywczych nie dzielił się ze swoją córką. Natomiast w przypadku powzięcia legalnego zatrudnienia byłby do tego zmuszony poprzez trwającą (...). Znamiennym jest także fakt, iż O. D. (1) nawet nie podjął próby uzyskania legalnego zatrudnienia, gdyż nawet nie zarejestrował się w (...), zadowalając się faktem uzyskiwania świadczeń socjalnych. Oskarżony w żaden sposób nie starał się także o zmniejszenie wysokości swojego obciążenia alimentacyjnego. W związku z tym Sąd Rejonowy ocenił, iż O. D. (1) był w stanie realizować obciążający go obowiązek alimentacyjny, a zaniechanie w tym przedmiocie jest wyrazem jego negatywnego nastawienia do wykonywania tego obowiązku, a więc stanowił znamię uchylania. Tutaj należy stwierdzić, iż oskarżony prócz O. J. (1) nie ma nikogo na swoim utrzymaniu. Oskarżony jest kawalerem. Do tego obecna sytuacja na rynku pracy pozwala stwierdzić, iż O. D. (1) przy odrobinie dobrej woli byłby w stanie podjąć pracę zarobkową. Oskarżony w inkryminowanym okresie czasu nie był też osobą pozbawioną wolności. Do tego należy dostrzec, że alimenty te zostały orzeczone w stosunkowo niskiej wysokości, biorąc pod uwagę zwiększony ponadprzeciętnie zakres podstawowych potrzeb O. J. (1). Dlatego też w przypadku istnienia u oskarżonego dobrej woli byłby on w stanie w całości wywiązywać się z ciążącego na nim zobowiązania. Mając to wszystko na względzie Sąd Rejonowy ocenił, że oskarżony O. D. (1) w okresie objętym skargą oskarżycielską uchylał się od łożenia na rzecz swoje córki O. J. (1). Sumując owe rozważania też należało skonstatować, iż zachowanie przypisane O. D. wypełniło znamiona przedmiotowe i podmiotowe występku określonego w art. 209 § 1a k.k.

W związku z realizacją przez oskarżonego znamion przedmiotowych i podmiotowych czynu zabronionego Sąd był zobowiązany do dokonania oceny stopnia społecznej szkodliwości przypisanych oskarżonemu zachowań. Zgodnie z art. 115 § 2 k.k. ustawodawca przewidział zamknięty katalog kwantyfikatorów stopnia społecznej szkodliwości. I tak przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Zachowania przypisane oskarżonemu w ocenie Sądu charakteryzowała średni stopień społecznej szkodliwości. Za taką konstatacją przemawiały następujące okoliczności a)oskarżony w sposób całkowity zaniechał łożenia na utrzymanie córki, przez co wykazał nie tylko pogardę dla obowiązku wykonywania orzeczeń sądowych lecz także kompletny brak zainteresowanie losem córki. Okoliczność ta jest tym bardziej znacząca, gdyż oskarżony w tym czasie nie utrzymywał z córką jakichkolwiek kontaktów, co także narusza dobro w postaci prawidłowego funkcjonowania rodziny, b) okres zaniechania oskarżonego znacząco przekraczał owe ustawowe minimum, siłą rzeczy zaniechanie oskarżonego doprowadziło do znacznego przekroczenia wartości konstytuującej byt tego przestępstwa, co również musi mieć przełożenie na ocenę jego karygodności, c) zaniechanie oskarżonego w zwiększony sposób narażało O. J. (1) na niemożność zapewnienia jej podstawowych potrzeb życiowych, albowiem pokrzywdzona jest osobą przewlekle chorą, która to potrzebuje zwiększonych nakładów finansowych. Biorąc to wszystko pod uwagę należało stwierdzić, iż przypisane oskarżonemu O. D. zaniechanie spełniało kryterium karygodności będące jednym z elementów struktury przestępstwa.

Sąd Rejonowy zważył także, iż inkryminowana aktywność sprawcy była także zawiniona w świetle funkcjonującej w polskim porządku prawnym normatywnej teorii winy. Należy bowiem stwierdzić, że O. D. (1) jest osobą dorosła – przynajmniej w ujęciu metrykalnym, i z pewnością zdawał sobie sprawę nie tylko z obowiązku łożenia na dzieci, lecz także powinności respektowania orzeczeń sądowych. W przedmiotowej sprawie brak jest danych pozwalających stwierdzić zmniejszony stopień zawinienia oskarżonego z uwagi na niemożność rozpoznania znaczenia czynu czy pokierowania swoim postępowaniem. W tym aspekcie należy odwołać się do treści opinii biegłych psychiatrów i biegłej psycholog. Sąd Rejonowy zwrócił także uwagę, iż oskarżony nie działał w stanie wyższej konieczności czy w innych okolicznościach stanowiących anormalną sytuacje motywacyjną. Przeciwnie poprzednie skazania za tożsame jakościowo czyny powinny szczególnie mocno zinternalizować w skazanym potrzebę respektowania normy sankcjonowanej tj. realizacji obowiązku alimentacyjnego względem córki. Nadto należało podkreślić, iż w inkryminowanym okresie czasu oskarżony był w stanie podjąć pracę zarobkową pozwalającą na uiszczenie alimentów o niewygórowanej przecież wysokości – 500 złotych. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż O. D. (1) w sposób całkowicie dobrowolny nie dał posłuchu normie prawnej nakazującej alimentowanie dzieci, a więc jego zachowanie było zawinione w myśl dyspozycji art. 1 § 3 k.k., a w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do jakiegokolwiek limitowania poziomu zawinienia..

Mając na uwadze wyżej przeprowadzą argumentacje Sąd Rejonowy w punkcie I wyroku uznał oskarżonego O. D. za winnego czynu zarzucanego aktem oskarżenia, stanowiącego przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. Natomiast wobec wyżej wysłowionej argumentacji celowym było doprecyzowanie, iż zaniechanie oskarżonego spowodowało zaległość przekraczającą, a nie stanowiącą równowartość 3 świadczeń okresowych wynikających z wyroku sądu rodzinnego.

☐

3.2. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania niezgodna z zarzutem

Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

☐

3.3. Warunkowe umorzenie postępowania

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach warunkowego umorzenia postępowania

☐

3.4. Umorzenie postępowania

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach umorzenia postępowania

☐

3.5. Uniewinnienie

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach uniewinnienia

KARY, Środki Karne, PRzepadek, Środki Kompensacyjne i

środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Oskarżony

Punkt rozstrzygnięcia

z wyroku

Punkt z wyroku odnoszący się

do przypisanego czynu

Przytoczyć okoliczności

O. D. (1)

I

I

Przestępstwo z art. 209 § 1 a k.k. zagrożone jest grzywną, kara ograniczenia wolności oraz karą do 2 lat pozbawienia wolności Tym samym zgodnie z dyrektywą zawartą w art. 58 § 1 k.k. wymierzyć oskarżonemu O. D. karę pozbawienia wolności można było tylko wówczas, gdyby żadna z innych przewidzianych w kodeksie kar nie mogła spełnić celu związanego z funkcjami penalnymi prawa karnego. W tym miejscu należało przypomnieć, iż dyrektywy wymiaru kary zostały przez polskiego ustawodawcę wysłowione w art. art. 53 k.k. W ocenie Sądu Rejonowego w realiach przedmiotowej sprawy brak było możliwości uznania, iż jakakolwiek kara o charakterze wolnościowym spełni wymagania określone koniecznością realizacji dyrektyw prewencji indywidualnej i generalnej jakie oczekuje się od realizacji funkcji kary. W tym zakresie należy zwrócić uwagę, iż przypisany O. D. występek jest już kolejnym - 6 z rzędu - przestępstwem niealimentacji, którego oskarżony dopuścił się w ostatnim okresie czasu. Co więcej kryminalna aktywność oskarżonego nie ograniczała się jedynie do tego rodzaju występków. Tutaj trzeba więc stwierdzić, iż oskarżony O. D. (1) jest sprawcą skrajnie niepoprawnym, a dotychczas podjęte przez wymiar sprawiedliwości próby jego resocjalizacji, w tym za pomocą kar wolnościowych okazały się być kompletnie bezskuteczne. Tutaj należy nadmienić, iż wobec O. D. stosowano już wcześniej kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Do tego wobec O. D. stosowano także dwukrotnie kary ograniczenia wolności. Niestety jak uczą ustalenia faktyczne powzięte w tym postępowaniu, rzeczony sposób oddziaływania penalnego okazał się być całkowicie bezskuteczny w kształtowaniu chociażby poprawnej postawy oskarżonego. Co więcej sposób nastawienia oskarżonego do wykonywania tychże kar implikujący konieczność zarządzenia kar zastępczych także sprzeciwia się orzeczeniu wobec O. D. kar o charakterze wolnościowym. W ocenie Sądu Rejonowego deklaracje oskarżonego składane w przedmiocie zamiaru wykonania tych kar jawią się jako wyraz chęci osiągnięcia realnej korzyści procesowej. Zarazem oskarżony w toku procesu nie potrafił w sposób rzeczowy wskazać dlaczego nie wykonywał poprzednio orzeczonych kar ograniczenia wolności. W związku z powyższym w ocenie Sądu Rejonowego brak jest podstaw do twierdzenia, że poprzestanie na kolejnej karze ograniczenia wolności będzie adekwatną reakcją karną na zachowanie oskarżonego, wyrażające jego całkowitą obojętność na los swojego dziecka. Do tego kara ta w żaden sposób nie uwzględniałaby wysokiego stopnia winy oskarżonego, który nic nie robi sobie z dotychczasowych orzeczeń sądowych, a przede wszystkim z podstawowego obowiązku związanego z ojcostwem jakim jest konieczność łożenia na utrzymanie dziecka. Zarazem należało zważyć na średni stopień społecznej szkodliwości tego czynu wyrażający się przede wszystkim w skutkach związanych z zaniechaniem oskarżonego, a także długością trwania tego procederu, który de facto ma charakter ciągły, a poszczególne wydzielane okresy są wyodrębniane na użytek procesowy oraz wiążą się ewentualnie z okresami kar pozbawienia wolności wykonywanych wobec O. D.. W niniejszej sprawie brak jest też okoliczności w sposób istotnie redukujących stopień zawinienia O. D., co także mogłoby wpływać na rodzaj wymierzonej oskarżonemu kary. Sąd Rejonowy zwrócił także uwagę, że z uwagi na popełnienie tego przestępstwa w recydywie kryminologicznej czy też charakterystykę tego występku błędem byłoby wymierzenie oskarżonemu kary grzywny, gdyż priorytetem dla oskarżonego winna być realizacja obowiązku alimentacyjnego czy spłata zobowiązań względem funduszu alimentacyjnego. Stąd też w warunkach tego procesu niezbędne było wymierzenie oskarżonemu kary pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy wymierzył O. D. karę 4 miesięcy pozbawienia wolności. Kara ta jest wymierzona w dolnym zakresie ustawowego zagrożenia, stanowiąca zaledwie 1/6 możliwej do wymierzenia kary pozbawienia wolności. W tym zakresie należało zważyć, iż jest to już 6 z rzędu skazanie oskarżonego za ten sam rodzaj występku, gdzie wcześniej stosowane oddziaływania penalne okazały się być całkowicie bezskuteczne. Toteż taki stan sprawy implikuje konieczność orzeczenia wobec O. D. kary stosunkowo surowej, przy czym pozostające w stosunku adekwatności do stopnia jego społecznej szkodliwości, przy jednoczesnym braku okoliczności limitujących zawinienie oskarżonego. Toteż wymierzenie O. D. kary pozbawienia wolności w takim wymiarze winno być dla oskarżonego naturalną konsekwencją utrzymywania przez niego dalszej negatywnej postawy względem ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, pomimo wdrożonych wobec niego oddziaływań o charakterze resocjalizacyjnym.. Mając to wszystko na uwadze Sąd Rejonowy w punkcie I uzasadnianego wyroku wymierzył O. D. karę 4 miesięcy pozbawienia wolności.

Inne ROZSTRZYGNIĘCIA ZAwarte w WYROKU

Oskarżony

Punkt rozstrzygnięcia

z wyroku

Punkt z wyroku odnoszący się do przypisanego czynu

Przytoczyć okoliczności

inne zagadnienia

W tym miejscu sąd może odnieść się do innych kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia,

a niewyjaśnionych w innych częściach uzasadnienia, w tym do wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował określonej instytucji prawa karnego, zwłaszcza w przypadku wnioskowania orzeczenia takiej instytucji przez stronę

7. KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II

Mając na uwadze udzieloną oskarżonemu obronę z urzędu w trakcie postępowania, Sąd Rejonowy przyznał obrońcy stosowne wynagrodzenie. Przy ustalaniu tej kwoty Sąd opierał się na stawkach określonych w aktualnym rozporządzeniu dotyczącym ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez adwokatów z urzędu. W tym kontekście należy zaznaczyć, że obrońca reprezentowała O. D. podczas rozprawy głównej jak również w toku postępowania odwoławczego wywołanego apelacjami od wyroku (...) (...) z dnia 8 sierpnia 2024 roku, co implikowało konieczność przyznania wynagrodzenia w tym wyroku także za postępowania odwoławcze przed Sądem II instancji. W związku z tym w punkcie II wyroku Sąd przyznał adw. K. G. kwotę 2066,40 złotych tytułem nieodpłatnej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu O. D. z urzędu w trakcie dotychczasowego procesu karnego.

III

Z uwagi na ciężką sytuacje finansową oskarżonego O. D., a także jego stosunkowo niskie zdolności zarobkowe oraz powinność łożenia w pierwszej mierze na rzecz utrzymania O. J. (1), Sąd Rejonowy postanowił skorzystać z normy zawartej w art. 624 § 1 k.p.k. i zwolnić oskarżonego od obowiązku ponoszenia kosztów procesu w całości.

Podpis