II Ca 969/24

Uzasadnienie Sądu Okręgowego w Szczecinie

Sąd Okręgowy w Szczecinie · II Wydział Cywilny Odwoławczy
Źródło: SAOS · prawnet.pl/orzeczenia/sr-ii-ca-969-24-549796
II Ca 969/24UzasadnienieSąd Okręgowy w Szczecinie

Uzasadnienie Sądu Okręgowego w Szczecinie

Zobacz w SAOS
służebność przesyłu
Jedno kliknięcie tworzy streszczenie, stan faktyczny, rozstrzygnięcie i argumentację tego orzeczenia (bezpłatnie, obowiązują dzienne limity).

Treść orzeczenia

Sygnatura akt II Ca 969/24

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 lutego 2020 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie po rozpoznaniu sprawy z wniosku (...) przy udziale (...) S.A. w S. o ustanowienie służebności przesyłu (sygn. akt I Ns 594/13): w punkcie I. oddalił wniosek; w punkcie II. ustalił, że wnioskodawca ponosi koszty postępowania w całości, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu; w punkcie III. ustalił, że wnioskodawca ponosi nieuiszczone koszty sądowe w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie tychże kosztów referendarzowi sądowemu.

Na skutek apelacji wnioskodawcy postanowieniem z dnia 30 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie II Ca 556/20 w punkcie 1. uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie I. w zakresie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomościach objętych księgami wieczystymi nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), a także w zakresie punktów II. i III., oraz w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Stargardzie do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oraz w punkcie 2. oddalił apelację w pozostałym zakresie.

Uzasadniając orzeczenie o charakterze kasatoryjnym sąd okręgowy wskazał, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu w art. 386 § 4 k.p.c. z uwagi na błędne uznanie za zasadny zarzut zasiedzenia służebności obejmującej gazociąg (...) na (...) ((...)) i nr (...)(Kw (...)), a także nie wyjaśnienie rozbieżności między treścią wniosku wnioskodawczyni z dnia 16 maja 2017 r., a tym co wynikało z opinii biegłych K. I. i W. X. w zakresie pozostałych nieruchomości, gdyż:

- wnioskodawczyni domagała się ustanowienia służebności przesyłu na działce nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...), ale w elektronicznym systemie ksiąg wieczystych brak księgi wieczystej o podanym numerze, zaś geodeta W. X. wskazał, że działka nr (...) położona jest w innej miejscowości i objęta jest księgą (...);

- wnioskodawczyni domagała się ustanowienia służebności przesyłu na działce nr (...), Kw nr (...). Biegły W. X. nie objął opinią działki o takim numerze, a biegły K. I. podał, że działka nr (...) jest objęta księgą wieczystą (...). Z elektronicznego systemu ksiąg wieczystych wynika zaś, że tą księgą wieczystą nie jest objęta działka nr (...), a księga wieczysta nr (...) nie istnieje,

- nie rozważono jakie urządzenie przebiega przez działkę nr (...) (Kw (...)), w sytuacji, gdy wedle biegłego K. I. był to gazociąg (...) mm relacji C. - V., a zdaniem biegłego W. X. gazociąg (...) mm relacji I. – S., zaś na działce nr (...) (Kw (...)) wedle biegłego K. I. posadowiony był gazociąg (...) mm, a wedle biegłego W. X. gazociąg (...) mm. Nadto co do działki nr (...) ((...)) biegły K. I. podał, że posadowiony jest tam gazociąg (...) mm, a biegły W. X., że gazociąg (...),

- wnioskodawczyni domagała się ustanowienia służebności przesyłu na działce nr (...), Kw (...). Tymczasem ta księga wieczysta nie obejmuje działki nr (...). Biegły W. X. podał, że działka nr (...) objęta jest księgą nr (...) i na nieruchomości jest gazociąg (...) mm. Z kolei biegły K. I. wskazał, że działka nr (...) jest objęta inną księgą (...), przy czym, jak ustalił sąd drugiej instancji, przedmiotowa księga wieczysta nie jest prowadzona dla nieruchomości mającej stanowić działkę nr (...).

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie po rozpoznaniu wniosku (...) w S. z udziałem (...) S.A. w S. o ustanowienie służebności przesyłu (sygnatura akt I Ns 927/20), w brzmieniu uwzględniającym postanowienia o sprostowaniu z dnia 27 maja 2024r. oraz 3 stycznia 2025r.:

1. ustanowił na nieruchomości wnioskodawcy położonej w S., gmina I., obejmującej (...), prawo służebności przesyłu, która to służebność polegać będzie na prawie utrzymywania na wskazanej nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) i wykonywania z ich udziałem przesyłu gazu, prawie wykonywania czynności w zakresie eksploatacji tego urządzenia, jego konserwacji i usuwania awarii, remontów i modernizacji, prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość celem dostępu do urządzenia i ustalić obszar służebności przesyłu na tej działce na 0,1022 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii z 20 października 2022 r. – załączniku nr 32A (k. 2346 akt) do tej opinii, a stanowiącym integralną część postanowienia - na rzecz uczestnika, oraz zobowiązał wnioskodawcę do niepodejmowania działań, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonywanie ww. uprawnień uczestnikowi;

2. zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 3.800 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 1. sentencji postanowienia,

3. ustanowił na nieruchomości wnioskodawcy położonej w S., gmina I., obejmującej (...), prawo służebności przesyłu, która to służebność polegać będzie na prawie utrzymywania na wskazanej nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) i wykonywania z ich udziałem przesyłu gazu, prawie wykonywania czynności w zakresie eksploatacji tego urządzenia, jego konserwacji i usuwania awarii, remontów i modernizacji, prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość celem dostępu do urządzenia i ustalić obszar służebności przesyłu na tej działce na 0,0318 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii z 20 października 2022 r. – załączniku nr 31A (k. 2344 akt) do tej opinii, a stanowiącym integralną część postanowienia - na rzecz uczestnika oraz zobowiązał wnioskodawcę do niepodejmowania działań, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonywanie ww. uprawnień uczestnikowi;

4. zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 1.200 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 3. sentencji postanowienia,

5. ustanowił na nieruchomości wnioskodawcy położonej w X., gmina P., obejmującej (...), prawo służebności przesyłu, która to służebność polegać będzie na prawie utrzymywania na wskazanej nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) i wykonywania z ich udziałem przesyłu gazu, prawie wykonywania czynności w zakresie eksploatacji tego urządzenia, jego konserwacji i usuwania awarii, remontów i modernizacji, prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość celem dostępu do urządzenia i ustalić obszar służebności przesyłu na tej działce na 0,0056 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii 20 października 2022 r. – załączniku nr 41A (k. 2350 akt) do tej opinii, a stanowiącym integralną część niniejszego postanowienia - na rzecz uczestnika, oraz zobowiązał wnioskodawcę do niepodejmowania działań, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonywanie ww. uprawnień uczestnikowi;

6. zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 100 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 5. sentencji postanowienia,

7. ustanowił na nieruchomości wnioskodawcy położonej w X., gmina P., obejmującej (...) nr (...) (poprzednio (...)), (...), prawo służebności przesyłu, która to służebność polegać będzie na prawie utrzymywania na nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) i wykonywania z ich udziałem przesyłu gazu, prawie wykonywania czynności w zakresie eksploatacji tego urządzenia, jego konserwacji i usuwania awarii, remontów i modernizacji, prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość celem dostępu do urządzenia i ustalić obszar służebności przesyłu na tej działce na 0,3794 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii 20 października 2022 r. – załączniku nr 33A (k. 2348 akt) do tej opinii, a stanowiącym integralną część postanowienia - na rzecz uczestnika oraz zobowiązał wnioskodawcę do niepodejmowania działań, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonywanie ww. uprawnień uczestnikowi;

8. zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 5.100 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 7. sentencji postanowienia,

9. ustanowił na nieruchomości wnioskodawcy położonej w Ł., gmina I., obejmującej (...), prawo służebności przesyłu, która to służebność polegać będzie na prawie utrzymywania na wskazanej nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) i wykonywania z ich udziałem przesyłu gazu, prawie wykonywania czynności w zakresie eksploatacji tego urządzenia, jego konserwacji i usuwania awarii, remontów i modernizacji, prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość celem dostępu do urządzenia i ustalić obszar służebności przesyłu na tej działce na 0,0529 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii z 20 października 2022 r. – załączniku nr 24A (k. 2342 akt) do tej opinii, a stanowiącym integralną część postanowienia - na rzecz uczestnika oraz zobowiązał wnioskodawcę do niepodejmowania działań, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonywanie ww. uprawnień uczestnikowi;

10. zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 17.200 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 9. sentencji postanowienia,

11. ustanowił na nieruchomości wnioskodawcy położonej w R., gmina I., obejmującej (...) prawo służebności przesyłu, która to służebność polegać będzie na prawie utrzymywania na wskazanej nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) i wykonywania z ich udziałem przesyłu gazu, prawie wykonywania czynności w zakresie eksploatacji tego urządzenia, jego konserwacji i usuwania awarii, remontów i modernizacji, prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość celem dostępu do urządzenia i ustalić obszar służebności przesyłu na tej działce na 0,0548 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii z 20 października 2022 r. – załączniku nr 22A (k. 2340 akt) do tej opinii, a stanowiącym integralną część postanowienia - na rzecz uczestnika oraz zobowiązał wnioskodawcę do niepodejmowania działań, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonywanie ww. uprawnień uczestnikowi;

12. zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 1.500 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 11. sentencji postanowienia,

13. ustanowił na nieruchomości wnioskodawcy położonej w R., gmina I., obejmującej (...), KW (...), prawo służebności przesyłu, która to służebność polegać będzie na prawie utrzymywania na wskazanej nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) i wykonywania z ich udziałem przesyłu gazu, prawie wykonywania czynności w zakresie eksploatacji tego urządzenia, jego konserwacji i usuwania awarii, remontów i modernizacji, prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość celem dostępu do urządzenia i ustalić obszar służebności przesyłu na tej działce na 0,1480 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii z dnia 20 października 2022 r. – załączniku nr 20A (k. 2338 akt) do tej opinii, a stanowiącym integralną część postanowienia - na rzecz uczestnika oraz zobowiązał wnioskodawcę do niepodejmowania działań, które mogłyby uniemożliwić lub utrudnić wykonywanie ww. uprawnień uczestnikowi;

14. zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawcy 3.800 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 13. sentencji postanowienia,

15. oddalił wniosek w zakresie działki nr (...) dla której prowadzona jest (...) nr (...),

16. oddalił wniosek w zakresie (...) dla której prowadzona jest (...),

17. ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie,

18. ustalił, że nieuiszczone koszty sądowe ponoszą wnioskodawca i uczestnik po ½, przy czym szczegółowe ich wyliczenie pozostawił referendarzowi sądowemu.

Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych zawartych w pisemnym uzasadnieniu postanowienia.

Apelację od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca, który zaskarżając je w punktach 1 – 8, 11 – 14, 16 – 18, zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie:

1) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez niedokonanie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i sprzeczności poczynionych ustaleń faktycznych w postanowieniu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez ustalenie, iż wartość stopnia ingerencji uczestnika w prawo własności wnioskodawcy na skutek ustanowienia służebności przesyłu na działce:

(...) ((...)) uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 3.800 zł, podczas gdy zakres ingerencji ustalony przez sąd jest tak duży, iż należy przyznać wynagrodzenie za ustanawiana służebność w wysokości 6.291 zł;

(...) ((...)) uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 1.200 zł, podczas gdy zakres ingerencji ustalony przez sąd jest tak duży, iż należy przyznać wynagrodzenie za ustanawiana służebność w wysokości 2.007 zł;

(...) ((...)) uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 100 zł, podczas gdy zakres ingerencji ustalony przez sąd jest tak duży, iż należy przyznać wynagrodzenie za ustanawiana służebność w wysokości 268 zł;

(...) ((...)) uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 5.100 zł, podczas gdy zakres ingerencji ustalony przez sąd jest tak duży, iż należy przyznać wynagrodzenie za ustanawiana służebność w wysokości 15.606 zł;

(...) ((...)) uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 1.500 zł, podczas gdy zakres ingerencji ustalony przez sąd jest tak duży, iż należało przyznać wynagrodzenie za ustanawiana służebność w wysokości 2,692 zł;

(...) ((...)_ uzasadnia zasądzenie wynagrodzenia w kwocie 3.800 zł, podczas gdy zakres ingerencji ustalony przez sąd jest tak duży, iż należało przyznać wynagrodzenie za ustanawiana służebność w wysokości 7.560 zł;

2) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez sprzeczności poczynionych ustaleń faktycznych w postanowieniu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez ustalenie wynagrodzenia, które nie jest dostosowane do okoliczności, w tym zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości, wpływu na ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela oraz zmniejszenia jej wartości;

3) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez nietrafne uznanie za wiarygodne opinii podstawowych i opinii uzupełniającej biegłego X. A., gdyż nie zawierają wyliczenia wynagrodzenia za współkorzystanie z nieruchomości oraz odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości, które są składnikami wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, nie zawierają wskazania wielkości współczynników „S” oraz „k” w zakresie określenia wartości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu oraz oparte zostały na błędnym założeniu, że zmiany wielkości pasa służebności przesyłu w zakresie szerokości pasa służebności przesyłu w zależności od wariantu, które przy Wariancie I wynoszą po 6,0 m szerokości, a przy Wariancie II wynoszą w zależności od średnicy gazociągu: 12,0 m dla gazociągu (...), 11,0 m dla gazociągu (...) i 10,0 m dla gazociągu (...), nie mają wpływu na wysokość wynagrodzenia;

4) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez nietrafne nieuwzględnienie opinii biegłego K. S. z dnia 16 maja 2019 r.;

5) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez sprzeczności poczynionych ustaleń faktycznych w postanowieniu z treścią zebranego materiału dowodowego w tym poprzez:

ustalenie, że urządzenie przesyłowe w postaci gazociągu DN (...) mm (obejście I.) znajdujące się na działce nr (...) ((...)) co najmniej od 1982 r. było w sposób ciągły, nieprzerwany i niezmienny wykorzystywane w zakresie prowadzonego przedsiębiorstwa gazowniczego w sposób odpowiadający treścią służebności przesyłu przez poprzedników prawnych uczestnika, a później przez niego samego, nadto, że to urządzenie zostało wprowadzone do środków trwałych przedsiębiorstwa przesyłowego i wchodzi w skład przedsiębiorstwa przesyłowego uczestnika i jest przez niego wykorzystywane do chwili obecnej oraz nastąpiło przeniesienie posiadania służebności lub prawa służebności z państwowego przedsiębiorstwa energetycznego lub Skarbu Państwa na poprzednika prawnego uczestnika, przeniesienia posiadania służebności lub prawa służebności między kolejnymi poprzednikami prawnymi uczestnika oraz przeniesienie posiadania służebności lub prawa służebności z poprzednika prawnego uczestnika na uczestnika, w konsekwencji ustalenie, że doszło do zasiedzenia służebności - podczas gdy z treści zebranego materiału dowodowego nie wynika kiedy urządzenie przesyłowe w postaci gazociągu (...) mm (obejście I.) znajdujące się na działce nr (...) zostało podłączone do sieci, czy i kiedy nastąpiło wprowadzenie tego urządzenia do środków trwałych przedsiębiorstwa przesyłowego prowadzonego przez uczestnika, czy i kiedy nastąpiło przeniesienie posiadania służebności lub prawa służebności z ówczesnego państwowego przedsiębiorstwa energetycznego lub Skarbu Państwa na poprzednika prawnego uczestnika, przeniesienia posiadania służebności lub prawa służebności między kolejnymi poprzednikami prawnymi uczestnika oraz przeniesienia posiadania służebności lub prawa służebności z poprzednika prawnego uczestnika na uczestnika, a także nie wynika, że minął termin 30 lat posiadania linii w złej wierze;

sprzeczność poczynionych ustaleń faktycznych w postanowieniu z treścią materiału dowodowego w tym ustalenie, że Skarb Państwa, poprzednicy prawni uczestnika i uczestnik posiadali służebność gruntową na działce nr (...) ((...)) chociaż nie mieli tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcy, podczas gdy z treści zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów załączonych do pism procesowych oraz dokumentów zawartych w aktach wieczystoksięgowych wynika, że Skarb Państwa, poprzednicy uczestnika i uczestnik, nie uzyskali żadnej decyzji ani nie uzyskali żadnej umowy uprawniającej do korzystania w dłuższym okresie czasu z nieruchomości wnioskodawcy, w zakresie posiadania służebności przesyłu lub w zakresie posiadania służebności gruntowej na prawach służebności przesyłu co do działki wnioskodawcy w zakresie utrzymywania urządzeń przesyłowych na działce wnioskodawcy, brak jest tytułu prawnego do korzystania w dłuższym okresie czasu z działek wnioskodawcy, podczas gdy z treści zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika aby posiadanie służebności i linii energetycznych przez Skarb Państwa oraz przez uczestnika oraz jego poprzedników prawnych oparte było na akcie notarialnym;

sprzeczność poczynionych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym nieuwzględnienie faktu, że Skarb Państwa w czasie obowiązywania zasady jednolitości własności państwowej (wynikającej z art. 128 k.c. i obowiązującej do 31.01.1989 r.), w chwili budowy urządzeń energetycznych był zarówno właścicielem nieruchomości, na której było budowane urządzenie przesyłowe w postaci gazociągu (...) mm (obejście I.) znajdujące się na działce nr (...) ((...)), jak i Skarb Państwa sam budował urządzenia energetyczne jako właściciel nieruchomości i ustalenie że w powyższej sytuacji możliwe jest zasiedzenie służebności na działce nr (...), podczas gdy sytuacja w której nieruchomości stanowiła własność Skarbu Państwa w czasie, gdy Skarb Państwa zaczął budowę urządzeń wyklucza zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu lub zasiadywanie służebności przesyłu na działce nr (...), gdyż zasiadywanie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu lub zasiadywanie służebności przesyłu jest możliwe wtedy, gdy urządzenia energetyczne budowała osoba trzecia w stosunku do właściciela nieruchomości;

6) art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c., art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności przez uwzględnienie zarzutu zasiedzenia służebności na działce nr (...) ((...)), podczas gdy zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu nie został w sposób właściwy sprecyzowany i nie powinien być badany z uwagi na brak przytoczenia przez uczestnika okoliczności uzasadniających żądanie zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, niewykazanie przezeń okoliczności uzasadniających zarzut zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, niewykazanie daty dziennej przyłączenia linii gazowej do sieci gazowej przedsiębiorstwa oraz załączenia pod napięcie linii gazowej, nie przytoczenie wszystkich okoliczności uzasadniających zasiedzenie służebności, przez nie wskazanie daty dziennej początkowej rozpoczęcia posiadania służebności gruntowej, nie przytoczenie okresu posiadania prowadzącego do zasiedzenia, nie wskazanie od jakiej daty dziennej należy liczyć zasiedzenie, nie wskazanie w jakiej dacie posiadacz służebności przystąpił do korzystania z trwałego i widocznego urządzenia, nie wskazanie w jakiej dacie dziennej przyłączono sporną linię gazową objętą wnioskiem do sieci przedsiębiorstwa uczestnika, nie wskazanie w jakich datach dziennych na rzecz jakich podmiotów nastąpiło przeniesienie posiadania urządzeń przesyłowych na poszczególnych poprzedników prawnych uczestnika, brak określenia pasa służebności podlegającego zasiedzeniu, brak określenia co do jakiego numeru linii energetycznych ma nastąpić zasiedzenie służebności, brak określenia przez uczestnika na jakich działkach ma nastąpić zasiedzenie służebności;

7) art. 305 2 § 2 k.c. w zw. z art. 305 1 k.c. i art. 145 k.c. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w:

przyznaniu wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na działkach nr (...) ((...)), nr (...) ((...)), nr (...) ((...)), nr (...) ((...)), nr (...) ((...)) i (...) ((...)) w wysokości nieodpowiedniej w stosunku do obciążenia nieruchomości ustanowioną służebnością przesyłu,

nieuwzględnieniu, że w skład wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wchodzą składniki obejmujące wynagrodzenie za współkorzystanie z nieruchomości i odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości;

8) art. 2, art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, zgodnie z którymi Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, co wyraża m.in. zasadę pewności prawa i zasadę nie działania prawa wstecz oraz zasadę zaufania obywateli do działań Państwa w zakresie stanowienia i stosowania prawa przez ich błędną wykładnię które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w związku z tym, że sąd rejonowy stwierdził w drodze wykładni, że art. 292 k.c., art. 285 k.c. pozwala na zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu na działce nr (...) ((...));

9) art. 64 ust 2. i 3, art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji RP zgodnie z którymi własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności przy uwzględnieniu zasady równej dla wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych poprzez ich błędną wykładnię, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w związku z tym, że sąd stwierdził w drodze wykładni, że art. 292 w zw. z art. 285 k.c. pozwala na zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu na działce nr (...) ((...)), które miało wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie;

10) art. 1 Protokołu numer 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności błędne przyjęcie, że może nastąpić zasiedzenie służebności na działce nr (...) ((...)), podczas gdy ograniczenie prawa własności nie jest dokonane w interesie publicznym, jest niezgodne z prawem polskim i zasadami prawa międzynarodowego, gdyż wnioskodawcy nie zasądzono żadnego ekwiwalentnego wynagrodzenia za to ograniczenie, właściciel nieruchomości został zaskoczony niejasnymi przepisami i wykładnią orzecznictwa, które regulowało w sposób wsteczny jego prawa i obowiązki oraz przyznało przedsiębiorstwu przesyłowemu dopiero od 2003 r. prawo do nabywania przez zasiedzenie służebności gruntowej, podczas gdy przed 2003 r właściciel nieruchomości nie mógł spodziewać się, że jego na jego nieruchomości może nastąpić zasiedzenie służebności gruntowej lub służebności przesyłu pomimo braku jasnych i precyzyjnych przepisów pozwalających na zasiedzenie służebności, ustawodawca polski nie uzasadnił dlaczego przyznał priorytet interesowi społecznemu nad interesem prywatnym podczas gdy można było zachować równowagę między interesem prywatnym a interesem społecznym przez niedopuszczenie zasiedzenia służebności oraz poprzez ustanowienie służebności odpłatnie za odpowiednim wynagrodzeniem za ustanowienie służebności, przyjęcie zasiedzenia służebności jest zbyt rygorystycznym środkiem do uzyskania prawa do zaspokojenia interesu społecznego do utrzymywania urządzeń energetycznych, podczas gdy jest możliwe uzyskanie tego samego celu poprzez zastosowanie mniej uciążliwego środka w postaci odpłatnego ustanowienia służebności przesyłu;

11) art. 292 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w szczególności bezpodstawne przyjęcie, że doszło do zasiedzenia służebności przesyłu na działce nr (...) ((...)) w zakresie strefy ochronnej i strefy technologicznego korzystania, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 292 k.c. powinna zakładać, że zasiedzenie służebności przesyłu może nastąpić tylko co do uprawnienia w zakresie korzystania z gruntu zajętego przez urządzenia - bo tylko taki zakres służebności polega na korzystaniu z widocznego i trwałego urządzenia - a zasiedzenie służebności przesyłu nie może dotyczyć zasiedzenia prawa służebności przesyłu w zakresie korzystania z gruntu w zakresie strefy ochronnej oraz nie może dotyczyć zasiedzenia prawa służebności przesyłu w zakresie dokonywania remontów i konserwacji oraz korzystania z ciężkiego sprzętu bo takie działania nie polegają na korzystaniu z widocznego urządzenia i nie są działaniami nieprzerwanymi; zasiedzenie służebności przesyłu lub zasiedzenie służebności gruntowej może nastąpić tylko co do uprawnienia w zakresie korzystania z gruntu zajętego przez urządzenie w sytuacji gdy uczestnik w okresach przeszłych nie korzystał ze sprzętów budowlanych i z maszyn budowlanych w strefie ochronnej, w strefie technicznej, w strefie technologicznego korzystania, podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika, czy uczestnik i jego poprzednicy prawni dokonywali remontów i konserwacji linii objętych wnioskiem za pomocą maszyn budowlanych i sprzętu technicznego w strefie technicznej w okresach przeszłych oraz czy uczestnik i jego poprzednicy prawni korzystali z maszyn budowlanych oraz sprzętu technicznego w okresach przeszłych ze strefy technicznej i ze strefy ochronnej w okresach przeszłych;

12) art. 5 oraz art. 7 u.k.w.h. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez nieuwzględnienie, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę nieruchomości - wnioskodawcę, jeżeli nabycie nastąpiło odpłatnie i w dobrej wierze;

13) art. 172 k.c., art. 176 § 1 k.c., art. 292 k.c., art. 352 § 1 i 2 k.c., art. 305 4 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w tym błędne przyjęcie, że uczestnik nabył przez zasiedzenie służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu i uwzględnienie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu, podczas gdy uczestnik, jego poprzednicy prawni i Skarb Państwa nie spełnili przesłanek nabycia służebności przesyłu lub służebności gruntowej o treści służebności przesyłu w drodze zasiedzenia;

14) art. 292 k.c. i art. 292 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz błędne przyjęcie, że jest możliwe zasiadywanie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu lub że jest możliwe zasiadywanie służebności przesyłu także w wypadku, gdy to Skarb Państwa w czasie obowiązywania zasady jednolitości własności państwowej (wynikającej z art. 128 k.c. i obowiązującej do 31.01.1989 r.), w chwili budowy urządzeń energetycznych był zarówno właścicielem nieruchomości, na której były budowane urządzenia energetyczne, jak i Skarb Państwa sam budował widoczne urządzenia energetyczne jako właściciel nieruchomości, podczas gdy zasiadywanie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu lub służebności przesyłu jest możliwe tylko gdy urządzenia budowała osoba trzecia w stosunku do właściciela nieruchomości.

Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawca wniósł o zmianę postanowienia w ten sposób, aby zasądzono na jego rzecz wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu:

w punkcie 2. na działce nr (...) ((...)) w kwocie 6 291 zł;

w punkcie 4. na działce nr (...) ((...)) w kwocie 2.007 zł;

w punkcie 6. na działce nr (...) ((...)) w kwocie 268 zł;

w punkcie 8. na działce nr (...) ((...)) w kwocie 15 606 zł;

w punkcie 12. na działce nr (...) ((...)) w kwocie 2 692 zł;

w punkcie 14. na działce nr (...) ((...)) w kwocie 7.560 zł;

Ponadto skarżący wniósł o ustanowienie w punkcie 16. na nieruchomości w R., gmina I., obejmującej działkę nr (...) ((...)) służebności przesyłu, która polegać będzie na prawie utrzymywania na nieruchomości urządzeń w postaci sieci gazowej wysokiego ciśnienia (...) o pow. 0,0048 ha zgodnie z przebiegiem służebności oznaczonym kolorem czarnym (przebieg gazociągu) i żółtym (obszar służebności przesyłu) na projekcie służebności przesyłu, sporządzonym przez biegłego geodetę W. X. w opinii z dnia 20 października 2022 r. - załączniku nr 8A do opinii, na rzecz uczestnika oraz zasądzenie kwoty 1.700 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie tejże służebności przesyłu.

Niezależnie od powyższego wniósł o zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i obciążenie uczestnika całością nieuiszczonych kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie postanowienia w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy sądowi rejonowemu do ponownego rozpoznania. Nadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z dziedziny wyceny i szacowania nieruchomości na fakty takie jak dotychczas lub dopuszczenie uzupełniającej opinii biegłego X. A. na te okoliczności.

W uzasadnieniu apelacji k. 3245v. – 3281 akt sprawy wnioskodawca obszernie rozwinął tak postawione zarzuty oraz wniósł jak na wstępie.

Apelację od powyższego postanowienia wywiódł również uczestnik, który zaskarżając je w zakresie punktów 1 – 14, zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie:

a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niewłaściwą ocenę i brak wszechstronnego rozważenia całego zebranego materiału dowodowego w tym: znaczenia takich dokumentów jak postanowień aktu notarialnego rep A nr (...) z dnia 15 października 2008 r. oraz aktu notarialnego rep A nr (...) z dnia 2 października 2009 r., w tym oświadczenia wyrażonego § 1 pkt 8 przez przedstawicieli (...) S.A., co doprowadziło do przyjęcia przez sąd, iż nie została spełniona przesłanka upływu wymaganego czasu do zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu w dobrej wierze, a także pominięcie ustaleń z opinii biegłego W. X.;

b) art. 7 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez ustalenie złej wiary posiadacza służebności przesyłu mimo dostatecznego nieudowodnienia tej okoliczności przez Wnioskodawców, tym samym przyjęcie późniejszego terminu zasiedzenia służebności przesyłu wbrew najnowszej uchwale Sądu Najwyższego, co skutkowało koniecznością nieuwzględnienia zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu;

c) art. 305 4 w zw. z art. 172 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu, iż w ustalonym stanie faktycznym nie ziściły się przesłanki zasiedzenia służebności przesyłu mimo spełnienia warunku dobrej wiary uczestnika;

d) art. 305 2 § 2 k.c. w zw. z art. 305 1 k.c. przez błędną wykładnię i zasądzenie w ramach odpowiedniego wynagrodzenia, wynagrodzenia które nie jest odpowiednie tj. obejmujące poza pasem eksploatacyjnym również pas montażowy oraz strefę kontrolowaną, a także zasądzenie wynagrodzenia, które nie jest wynagrodzeniem odpowiednim z uwagi na przyjęcie nieprawidłowego współczynnika współkorzystania z nieruchomości (tzw. współczynnika „k") wbrew Rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz. U. 2023, poz. 1832), regulującego w sposób odgórny wartość współczynnika „k” na poziomie maksymalnym 0,3 oraz obszaru służebności.

Wskazując na powyższe zarzuty uczestnik wniósł zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku, ewentualnie zmianę i zasądzenie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu uwzględniający pas służebności odpowiadający pasowi eksploatacyjnemu prac współczynnikowi k = 0,3, czyli w wysokości: na działce nr (...) - 1.269,33 zł, na działce nr (...) - 394,96 zł, na działce nr (...) - 41,33 zł, na działce nr (...) - 1.946,33 zł, na działce nr (...) ((...)) - 6142,17 zł, na działce nr (...) ((...)) - 634,59 zł i działce

nr (...) - 1.678,31 zł uwzględniając ustalenia biegłych W. X. i X. A. oraz wskaźnika w wysokości maksymalnej zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 05 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości, ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania apelacyjnego i o zasądzenie od wnioskodawczyni kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

W uzasadnieniu apelacji k. 3286v. - 3291 akt sprawy uczestnik rozwinął tak postawione zarzuty oraz wniósł jak na wstępie.

Uczestnik w odpowiedzi na apelację wnioskodawcy wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych (k. 3310 -3317 akt sprawy).

Z kolei wnioskodawca w odpowiedzi na apelację uczestnika wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zastępstwa radcowskiego wedle norm przepisanych (k. 3320 – 3353 akt sprawy).

Sąd okręgowy zważył, co następuje

Zaskarżone orzeczenie podlegało częściowej zmianie z uwagi na częściowe uwzględnienie obu apelacji.

W myśl art. 378 § 1 k.p.c., który z mocy art. 13 § 2 k.p.c. ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym, sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Przyjęta koncepcja apelacji pełnej (cum beneficio novorum) nakłada na sąd drugiej instancji powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi, niezależnie od zarzutów apelacji i skontrolowania prawidłowości postępowania przed sądem rejonowym, przy jedynie uwzględnieniu związania zarzutami naruszenia prawa procesowego przedstawionymi w apelacji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 i dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15).

Bacząc na powyższe, w ramach ponownego rozpoznania sprawy, sąd drugiej instancji dla usystematyzowania wywodu wskazuje, że w tym postępowaniu wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu na szeregu nieruchomości stanowiących jego własność, w części, na której posadowione są urządzenia przesyłowe w postaci linii gazociągu (...) relacji A. – V., (...) relacji I. – S. i (...) obejście I., będące własnością uczestnika. Co istotne, tenże wniosek postanowieniem z dnia 4 lutego 2020r. Sądu Rejonowy w Stargardzie został oddalony w całości w sprawie I Ns 594/13 z uwagi na przyjęcie, że doszło do zasiedzenia służebności przesyłu na opisanych nieruchomościach, a rozstrzygnięcie w tym zakresie stało się w większości prawomocne, albowiem po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 30 października 2020 r. w sprawie II Ca 556/20 uchylił postanowienie sądu pierwszej instancji tylko w zakresie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu na działkach objętych księgami wieczystymi o numerach (...) (...), (...), (...), (...), a w pozostałym zakresie apelację wnioskodawcy oddalił.

Okoliczność wydania w toku postępowania orzeczenia kasatoryjnego przez sąd drugiej instancji w niniejszej sprawie miało o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, albo po wydaniu wyroku sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy w uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził odmienną ocenę prawną. Związanie wyrażone w cytowanym przepisie oznacza zakaz formułowania ocen prawnych sprzecznych z wyrażonymi w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji, a nawet zakaz podejmowania w jakikolwiek sposób próby podważania czy kontestowania wiążącej go oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania. Dotyczy to dalszego postępowania przed sądami po uchyleniu poprzedniego orzeczenia sądu pierwszej instancji w wyniku uwzględnienia apelacji (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2012 r., II UK 237/11 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2009 r., III CZP 75/09). W związku z tym, na obecnym etapie postępowania obowiązkiem sądu odwoławczego przy ponownym rozpoznaniu sprawy było uwzględnienie rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie IICa 556/20 i ocen prawnych wyrażonych przez sąd drugiej instancji w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 października 2020 r. Wiązały one sądy obu instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, a okoliczność ta miała kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia apelacji obu stron, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Zgodnie z art. 305 1 k.c., nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 §1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Cytowany przepis reguluje instytucję służebności przesyłu, która dotyczy urządzeń przesyłowych w rozumieniu art. 49 § 1 k.c., tj. urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych. Z kolei stosownie do dyspozycji art. 305 2 § 2 k.c., jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Możliwość zatem domagania się ustanowienia służebności przesyłu uzależniona jest od konieczności ustanowienia tego prawa celem korzystania przez przedsiębiorcę z urządzeń przesyłowych. Zazwyczaj, gdy na gruncie posadowione są urządzenia przesyłowe, przesłanka będzie spełniona, gdyż oczywiste jest, że do właściwego korzystania z takich urządzeń niezbędne jest dokonywanie ich napraw i konserwacji, a niekiedy nawet wymiany, stąd będzie istniała potrzeba wchodzenia na nieruchomość w celu dokonywania tych czynności (J. Ciszewski, Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, LexisNexis 2014).

Z bezspornych okoliczności rozpatrywanej sprawy wynikało, że na nieruchomościach wnioskodawcy posadowione są urządzenia przesyłowe w rozumieniu art. 49 § 1 k.c. w postaci gazociągu (...) relacji A. – V. ((...)), gazociągu (...) relacji I. – S. ((...)) i gazociągu DN (...) obejście I. ((...)). Bezsporne jest także, że urządzenia te stanowią własność uczestnika, będącego przedsiębiorcą przesyłowym wykorzystującym infrastrukturę przesyłową w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Nie może w związku z tym budzić zastrzeżeń stwierdzenie, że zaistniałyby w świetle art. 305 ( 1) k.c. i art. 305 ( 2) § 2 k.c. przesłanki do ustanowienia na w/w nieruchomościach służebności przesyłu na rzecz uczestnika w zakresie niezbędnym do eksploatacji posadowionej na tych nieruchomościach infrastruktury gazociągowej, skoro stale korzysta on z niej w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa, a dotychczas nie dysponował on żadnym tytułem prawnym uprawniającym go do korzystania z nieruchomości wnioskodawcy w tym zakresie.

Zasadność ustanowienia służebności przesyłu była przez uczestnika kwestionowana w niniejszym postępowaniu z uwagi na poniesiony zarzut zasiedzenia służebności z odwołaniem się do regulacji art. 305 4 k.c. w zw. z art. 292 k.c. i art. 172 § 1 i 2 k.c. W tym kontekście uwzględnić należało, a co całkowicie uszło uwadze uczestnika, że kwestia zasiedzenia służebności przesyłu w odniesieniu do działek gruntu nr (...) ((...)) i (...) ((...)) została już w toku tego postępowania rozstrzygnięta. Wszak Sąd Okręgowy w Szczecinie prawomocnym postanowieniem z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt II Ca 556/20, uchylił postanowienie sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania właśnie z uwagi na przyjęcie, że w przypadku działek nr (...) na których położony jest gazociąg (...) do zasiedzenia przez uczestnika służebności przesyłu nie doszło, co uzasadniało ustanowienie służebności przesyłu (vide strona 20 uzasadnienia postanowienia z dnia 20 października 2020 r.). Tym stanowiskiem zgodnie z art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. sądy obu instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy były związane, co z kolei wykluczało możliwość stwierdzenia zasiedzenia służebności przesyłu w odniesieniu do działek nr (...).

Odmiennie jednak sąd okręgowy ocenił zasadność zarzutu zasiedzenia służebności w odniesieniu do działek nr (...), co do których zarzut ten uznał za uzasadniony. Zgodnie z art. 305 ( 4) k.c. do służebności przesyłu odpowiednie zastosowanie mają przepisy regulujące służebność gruntową, w tym art. 292 k.c. przewidujący, że służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. W myśl art. 172 § 1 k.c., posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od 20 lat jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie), a po upływie 30 lat, jeżeli jest posiadaczem w złej wierze (art. 172 § 2 k.c.). Przy tym zgodnie z art. 176 § 1 k.c., jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. W przypadku służebności gruntowych w art. 292 k.c. zastrzeżono, że służebność taka może być nabyta przez zasiedzenie, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przesłankami zasiedzenia służebności gruntowej w postaci służebności przesyłu są w związku z tym: posiadanie służebności polegające na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu oraz upływ oznaczonego w ustawie czasu, czyli 20 lub 30 lat, w zależności od tego, czy posiadacz służebności był w dobrej, czy w złej wierze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1967 r., III CR 270/66).

Mając powyższe na uwadze sąd drugiej instancji zważył, iż bezspornie na działkach nr

(...) będących własnością wnioskodawcy, posadowione są trzy gazociągi (...), (...) i (...) należące do uczestnika. Nie budziło przy tym wątpliwości, a co przesądził już Sąd Okręgowy w Szczecinie orzekając w sprawie II Ca 556/20, że opisana infrastruktura przesyłowa stanowi trwałe oraz widoczne urządzenie w myśl art. 292 k.c. i jako wykazane oceniono też przejścia posiadania owej infrastruktury przesyłowej oraz posiadania służebności z poprzedników prawnych uczestnika na niego.

W konsekwencji należało uznać, że uczestnik wykazał fakt ciągłego i nieprzerwanego posiadania służebności przesyłu w zakresie spornych linii gazociągu, które stanowią trwałe i widoczne urządzenia w rozumieniu art. 292 k.c., co implikowało wniosek, że byłby uprawniony w myśl art. 176 § 1 k.c. do doliczenia do czasu swego posiadania okresu posiadania służebności przez jego poprzedników prawnych, w tym okresu przed wprowadzeniem do systemu prawa cywilnego przepisów art. 305 1-305 4 k.c., które obowiązują od dnia 3 sierpnia 2008 r. Sądowi okręgowemu znany jest pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 24 lutego 2023 r. (III CZP 108/22), że „przed nowelizacją Kodeksu cywilnego wprowadzającą służebność przesyłu nie mógł biec termin zasiedzenia prawa odpowiadającego treściowo tej służebności”. Jednakże w tym aspekcie ponownie uwzględnić należało, że sąd przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy związany był poglądem prawnym wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 października 2020 r. wydanego w sprawie II Ca 556/20, w którym Sąd Okręgowy w Szczecinie przychylił się do dominującego w orzecznictwie poglądu, że przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego (tak Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 15 czerwca 2016 r., II CSK 639/15; postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 261/16; uchwale z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 18/13 i uchwale z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08). Sąd okręgowy ponownie orzekając w sprawie nie mógł w związku z tym przyjąć odmiennie.

W kontekście zarzutów wnioskodawcy podkreślenia wymaga, że przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie P10/16 było pytanie prawne, czy art. 292 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c., rozumiany w ten sposób, że umożliwiał nabycie przed wejściem w życie art. 305 1 - 305 4 k.c. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji na podstawie art. 35 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, art 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (art. 75 ust 1 według oznaczenia w tekście pierwotnym ustawy) lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jest zgodny z art. 1 Protokołu dodatkowego nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 2 i 3 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. Znana jest sądowi okręgowemu treść wyroku z dnia 2 grudnia 2025r., w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305 1 -305 4 ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niemniej jednak podkreślić należy, że zgodnie z art. 190 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału są powszechnie obowiązujące i ostateczne po ogłoszeniu ich w organie urzędowym- w przypadku ustawy w Dzienniku Ustaw. Ogłoszenie tego orzeczenia w Dzienniku Ustaw nie nastąpiło zaś ani do dnia zamknięcia rozprawy, ani pomiędzy zamknięciem rozprawy a ogłoszeniem orzeczenia. Niezależnie zatem od treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 grudnia 2025r. w sprawie C-448/23 wobec nieopublikowania wyroku, nie zyskał on mocy powszechnie obowiązującej.

Stanowisko odnośnie naruszenia norm konstytucyjnych poprzez dopuszczenie możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu w okresie poprzedzającym wejście w życie art. 305 1 – 305 4 k.c. było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który jednoznacznie w postanowieniu z dnia 2 marca 2017 r. (V CSK 356/16) wskazał, że skoro możliwe jest umowne nabycie takiej służebności, to dopuszczalne jest jej nabycie w drodze zasiedzenia (art. 292 k.c.). Dopuszczalna i nie stojąca w sprzeczności z regułami konstytucyjnymi jest także możliwość nabycia przez zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 305 1 -305 4 k.c. (tak uchwała 7 sędziów z dnia 9 sierpnia 2011 r.; III CZP 10/11; uchwały z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08, z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 18/13 i dnia 27 czerwca 2013 r., III CZP 31/13, a także w wyroku z dnia 13 stycznia 2016 r., V CSK 224/15). Powyższemu przyjęciu nie sprzeciwia się konstytucyjna zasadna ochrony prawa własności. Nabycie służebności przez zasiedzenie następuje kosztem uprawnień właściciela nieruchomości obciążonej oraz stanowi ingerencję w jego prawo własności, co nie oznacza pozbawienia go uprawnień wynikających z art. 140 k.c. w zakresie korzystania z nieruchomości i rozporządzania nią, a więc skutkiem zasiedzenia nie jest naruszenie istoty prawa własności. Cel i funkcja zasiedzenia polega na uporządkowaniu sytuacji prawnej przez usunięcie długotrwałej niezgodności pomiędzy stanem posiadania a stanem prawnym. Instytucja ta służy ochronie praw osób innych, niż właściciel nieruchomości i zapewnieniu porządku publicznego i jego bezpieczeństwu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2002 r., II CKN 160/00; z dnia 4 października 2006 r., II CSK 119/06 i z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CZP 7/11; a także wyrok z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 258/12). Dopuszczenie możliwości nabywania, w tym przez zasiedzenie, służebności odpowiadającej rolą służebności przesyłu, nie stanowi kreacji nowego prawa rzeczowego o charakterze bezwzględnym, i to ze skutkiem "wstecznym". Oparte było na stosowanym wprost art. 292 k.c. Zgodność nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie z przepisem art. 64 ust. 3 Konstytucji RP potwierdzono w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 25 maja 1999 r., SK 9/98), podobnie jak instytucji zasiedzenia in genere (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2005 r., SK 61/03).

Z kolei powoływana przez wnioskodawcę sprawa P 47/13 jaka toczyła przed Trybunałem Konstytucyjnym została umorzona postanowieniem z dnia 14 lipca 2015 r., przy tym okoliczności sprawy będącej przedmiotem pytania prawnego zadanego w sprawie P 47/13 dotyczyły oceny dobrej i złej wiary zasiadującego w sytuacji, w której przedsiębiorstwo państwowe objęło w posiadanie cudzą nieruchomość na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), gdy tymczasem w niniejszej sprawie nie zaistniała sytuacja, w której gazociągi zostałyby wybudowane na podstawie decyzji wywłaszczeniowej. Nic nie wskazuje na to, aby doszło do ustanowienia służebności administracyjnej, albowiem budowa spornych urządzeń przesyłowych miała miejsce w czasie, gdy Skarb Państwa był właścicielem działek gruntu, przez które projektowany gazociąg miał przebiegać, więc nie było potrzeby, by taką decyzję wywłaszczeniową wydawać.

Wbrew zarzutom wnioskodawcy dopuszczalności stwierdzenia zasiedzenia służebności nie mogła też wyłączać okoliczność, że nabył nieruchomość odpłatnie w dobrej wierze, zatem miała chronić go jako nabywcę rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych w zakresie, w jakim nabył nieruchomości nieobciążone żadnymi służebnościami. Należy bowiem podkreślić, że w obecnym stanie prawnym wpisy w księdze wieczystej nie mają znaczenia w postępowaniu o zasiedzenie służebności, albowiem dopuszczalne jest zasiedzenie contra tabulans (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015 r., IV CSK 280/14). Ustawodawca w art. 7 u.k.w.h. przewidział przypadki, w których wyłączono działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.), co oznacza, że rękojmia nie działa przeciwko uprzywilejowanym prawom wymienionym w tym przepisie, których nie ujawniono w księdze wieczystej. W interesie publicznym w art. 7 ust. 1 u.k.w.h. zdecydowano się wyłączyć działanie rękojmi przeciwko prawom, które z mocy samego prawa obciążają nieruchomość. Unormowanie to stosuje się do służebności gruntowej i służebności przesyłu, które zostały nabyte w drodze zasiedzenia (art. 292 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c.), gdyż zasiedzenie jest sposobem nabycia przewidzianego przez ustawę prawa rzeczowego przez nieuprawnionego na skutek długotrwałego posiadania. Ze względu na to, że jest następstwem spełnienia określonych przesłanek, bez potrzeby podejmowania przez posiadacza innych czynności i bez współudziału dotychczas uprawnionego, następuje ex lege. Postanowienie stwierdzające zasiedzenie jest orzeczeniem deklaratoryjnym i posiadacz nabywa w sposób pierwotny prawo wskutek jego wykonywania ex lege z dniem upływu terminu zasiedzenia. Gdy służebność powstaje w wyniku zasiedzenia, jej tytułem prawnym jest zatem ustawa, co oznacza spełnienie hipotezy wynikającej z art. 7 pkt 1 u.k.w.h. Pogląd ten dominuje w orzecznictwie i sąd okręgowy go podziela (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2015 r., IV CSK 280/14, z dnia 12 maja 2015 r., IV CSK 514/14, z dnia 17 czerwca 2016 r., IV CSK 531/15, z dnia 28 marca 2017 r., II CSK 462/16 i dnia 8 lutego 2019 r., II CSK 397/18). Z tego względu kwestia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych nie miała bezpośredniego znaczenia w tej sprawie i nie mogła wyłączać uprawnienia uczestnika do domagania się ustalenia, że nabył on służebności przesyłu w drodze zasiedzenia.

Rozpatrując z kolei kwestię terminu, do którego posiadanie służebności przesyłu mogło prowadzić do jej zasiedzenia sąd odwoławczy miał na uwadze, że jak wnika z ustaleń sądu pierwszej instancji infrastruktura przesyłowa w kształcie istniejącym do chwili obecnej została wybudowana i oddana do użytku w obrębie spornych nieruchomości co do gazociągu relacji A. - P. (...) dnia 10 sierpnia 1982 r. (vide dokumentacja k. 564 – 566 akt), a co do gazociągu relacji I. – S. (...) i obejścia I. (...) nie później niż 1 stycznia 1976 r. (vide dokumentacja k. 671 akt). Sądowi okręgowemu jest znany pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 14 listopada 2024 r. (I CSK 3617/23), że samo wejście przez przedsiębiorcę przesyłowego na cudzy grunt i rozpoczęcie prac przy wznoszeniu urządzenia nie daje jeszcze podstaw do utożsamiania tych czynności z faktycznym korzystaniem z obciążonego gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłby to podmiot, któremu przysługuje służebność. Niemniej jednak Sąd Okręgowy w Szczecinie rozpatrując po raz pierwszy sprawę w postępowaniu II Ca 556/20 przyjął, że od w/w dat przedmiotowa infrastruktura była wykorzystywana przez przedsiębiorstwa przesyłowe do przesyłu gazu, więc co najmniej od 1stycznia 1976 r. gazociąg (...) i obejście (...), a gazociąg DN (...) od 10 sierpnia 1982 r., były w sposób ciągły, nieprzerwany i niezmienny wykorzystywane w zakresie prowadzonego przedsiębiorstwa w sposób odpowiadający treścią służebności przesyłu przez poprzedników prawnych uczestnika, a później niego samego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sad rejonowy nie zostały zaś przedstawione żadne dowody, które powyższą ocenę i ustalenia czyniłyby nieaktualnymi. Skoro zaś tak, należało przyjąć, że wykonywanie służebności przesyłu odbywało się od w/w dat i co należało podkreślić, w realiach badanej sprawy irrelewantne pozostawało, od jakiej konkretnie daty przez gazociągi przesyłany był gaz. Wszak w niniejszej sprawie z przyczyn o których będzie mowa w dalszej części uzasadnienia, bieg terminu zasiedzenia służebności liczony było w zakresie działek nr (...) od dnia 7 stycznia 1991 r. W sytuacji więc, gdy do wybudowania gazociągu DN (...) i jego oddania do użytku doszło w dniu 10 sierpnia 1982 r., trudno racjonalnie przyjąć, że gaz miałby nie być przesyłany tym gazociągiem przez kolejne 9 lat. Podobnie rzecz się ma, jeżeli chodzi o działki nr (...), co do których bieg terminu zasiedzenia służebności rozpoczął się w latach 1984 i 1988, zaś urządzenia przesyłowe na tych nieruchomościach funkcjonowały najpóźniej od dnia 1 stycznia 1976 r. Także w tym przypadku nie licujące ze zwykłymi zasadami doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że pomimo oddania gazociągów (...) i (...) do użytku z początkiem 1976 r., przez kolejne 8 czy 12 lat wybudowana infrastruktura przesyłowa łącząca dość duże miasta jakimi są I. i S. oraz obejście I. miałyby nie być efektywnie wykorzystywane do przesyłu gazu.

Reasumując początek wykorzystywania spornej infrastruktury przesyłowej na potrzeby wykonywania służebności przesyłu datować należy na 1982 r. w odniesieniu do gazociągu DN (...) i na 1976 r. w zakresie gazociągów DN (...) i (...), przy czym z uwagi na regulację art. 128 k.c. uznać należy, że do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11), posiadaczem służebności gruntowej mógł być tylko Skarb Państwa, którego posiadanie nie mogło prowadzić do zasiedzenia służebności, gdy był jednocześnie posiadaczem służebności gruntowej i właścicielem nieruchomości obciążonej (tak SN w postanowieniach z 6 września 2013 r., V CSK 440/12; 13 czerwca 2013 r., IV CSK 672/12; 9 lutego 2012 r., III CZP 93/11; 14 października 2011 r., III CSK 251/10; a także uchwała Sąd Najwyższy z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07). Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem w dacie budowy spornych urządzeń przesyłowych nieruchomości, na których je wybudowano pozostawały poza wszelką wątpliwością własnością Skarbu Państwa, więc obowiązujący art. 128 k.c. wykluczał możliwość zasiadywania służebności na nieruchomościach państwowych przez Skarb Państwa.

Należy mieć przy tym na uwadze, co trafnie zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 lipca 2015 r. (V CSK 625/14), że ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11 z 1989 r.) uchylająca art. 128 k.c. nie przekształciła ex lege stosunków własnościowych państwowych osób prawnych w stosunku do składników majątkowych, które w dniu 1 lutego 1989 r. były w zarządzie tych osób. Powyższe dotyczyło także uprawnień przedsiębiorstw państwowych, korzystających z nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji znajdujących na niej urządzeń infrastruktury przesyłowej. Przekształcenie zarządu w odniesieniu do gruntów w prawo użytkowania wieczystego, a w odniesieniu do znajdujących się na tych gruntach budynków, innych urządzeń i lokali w prawo własności nastąpiło w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 455), natomiast w odniesieniu do innych składników majątkowych - również w prawo własności - przekształcenie dokonało się w dniu 7 stycznia 1991 r., na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) (vide uchwała z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91 oraz wyrok z dnia 21 maja 2015 r., IV CSK 514/14). W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że odnośnie działek nr (...) ((...)) i (...) ((...)) bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu rozpoczął się od dnia 7 stycznia 1991 r., jako że w przypadku w/w nieruchomości Skarb Państwa nadał był ich właścicielem po uchyleniu przepisu art. 128 k.c.

Odmiennie rzecz się jednak ma, jeżeli chodzi o pozostałe nieruchomości, albowiem co wynika z elektronicznego systemu ksiąg wieczystych, zostały one zbyte przez Skarb Państwa przed uchyleniem art. 128 k.c., jako że działka nr (...) ((...)) została zbyta przez Skarb Państwa dnia 9 marca 1984 r. umową sprzedaży rep. (...), działka nr (...) ((...)) zbyta dnia 5 października 1988 r. umową sprzedaży rep. A nr (...), działka nr (...) ((...) zbyta dnia 24 października 1977 r. umową sprzedaży rep. (...), a działka nr (...) ((...)) zbyta dnia 9 marca 1984 r. umową sprzedaży rep. A (...). Bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu w odniesieniu do urządzeń przesyłowych posadowionych na w/w nieruchomości rozpoczął się więc w zakresie działki nr (...) od dnia 9 marca 1984 r., (...) od dnia 5 października 1988 r., (...) od dnia 24 października 1977 r., zaś co do działki nr (...) od dnia 9 marca 1984 r.

Rozważając, czy objęcie we w/w datach przez poprzednika prawnego uczestnika w posiadanie służebności przesyłu nastąpiło w dobrej wierze, czy w złej wierze sąd odwoławczy miał na uwadze, że wprawdzie ustawodawca nie definiuje pojęcia „dobrej wiary”, to jednak orzecznictwo konsekwentnie i w zasadzie bez wyjątków odwołuje się do tradycyjnej koncepcji dobrej wiary i według niej przyjmuje się, że dobra wiara polega na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu, że danej osobie przysługuje wykonywane przez nią prawo (por.. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r., III CZP 63/75; uchwały z dnia 24 marca 1980 r., III CZP 14/80 i dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91; czy postanowienia z dnia 4 listopada 1999 r., II CKN 560/98; z dnia 14 czerwca 2005 r., V CK 700/04, z dnia 9 stycznia 2014 r., V CSK 87/13). Co istotne, dla oceny dobrej albo złej wiary posiadacza wykonującego władztwo prowadzące do zasiedzenia nieruchomości istotny jest stan świadomości w chwili objęcia rzeczy w posiadanie. Późniejsze zmiany świadomości posiadacza pozostają bez wpływu na tę ocenę, a w konsekwencji na długość okresu zasiedzenia (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2003 r., III CZP 35/03), co wynika z wykładni art. 172 § 1 k.c., w którym mowa jest o „uzyskaniu posiadania”, więc o badaniu dobrej albo złej wiary w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie.

W orzecznictwie wyrażono zasługujący na aprobatę pogląd, iż przedsiębiorstwo, które w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie prowadzące do zasiedzenia służebności gruntowej nie było już przedsiębiorstwem państwowym, lecz bez sprzeciwu kogokolwiek korzystało z urządzeń przesyłowych zbudowanych przez nie na tej nieruchomości w czasie, gdy stanowiła własność Skarbu Państwa, a budowa odbywała się w ramach realizacji zadań państwowych podjętych na podstawie wymaganego pozwolenia, jest posiadaczem służebności gruntowej w dobrej wierze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CSK 132/15). W kolejnych orzeczeniach Sąd Najwyższy wskazał, że przedsiębiorstwo państwowe, które nabyło z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) własność urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomości należącej do Skarbu Państwa, może być uznane za posiadacza w dobrej wierze tej nieruchomości w zakresie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (postanowienie z dnia 26 lipca 2018 r., IV CSK 136/17; Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18). Sąd Najwyższy wskazał, że „przy analizie omawianego zagadnienia trzeba uwzględnić kontekst historyczno - społeczno - gospodarczy uwłaszczenia przedsiębiorstw państwowych w ramach którego nie chodziło o zmianę faktycznego zakresu dysponowania mieniem przez państwowe osoby prawne lecz o przekształcenie dotychczasowych relacji prawnych dotyczących mienia w kierunku klasycznych rozwiązań cywilistycznych”. W uzasadnieniu wskazano, że przedsiębiorstwo miało podstawy do przyjęcia, że posiadając w takim zakresie nieruchomość państwową nie narusza własności Skarbu Państwa. Mogło zasadnie przyjmować, że jeśli z mocy prawa nastąpiło uwłaszczenie użytkowaniem wieczystym gruntów na rzecz państwowych osób prawnych, w których zarządzie pozostawały te grunty i prawem własności znajdujących się na takich gruntach budynków i innych urządzeń, to również jeśli nabywało z mocy prawa własność urządzeń przesyłowych, następowało to wraz z prawem do gruntu w zakresie koniecznym do korzystania z tych urządzeń, tym bardziej, że takie uprawnienie pozostaje w funkcjonalnym związku z własnością tych urządzeń, bowiem bez prawa do gruntu w określonym zakresie nie jest możliwe korzystanie ze zlokalizowanych tam urządzeń przesyłowych. Brak wyraźnej regulacji prawnej tytułu prawnego przedsiębiorstw do nieruchomości, na których znajdowały się nabyte z mocy prawa urządzenia doprowadził do nierównego potraktowania przedsiębiorstw państwowych w ramach uwłaszczenia mieniem państwowym. Przedsiębiorstwa państwowe, które wybudowały na pozostających w ich zarządzie gruntach budynki i inne urządzenia nabywały z mocy ustawy prawa nie tylko do tych budynków i innych urządzeń, ale też użytkowanie wieczyste gruntu, a przedsiębiorstwa przesyłowe nabywały jedynie prawa do urządzeń przesyłowych, bez praw do nieruchomości, przez które te urządzenia przebiegały. Trudno w takiej sytuacji uznać, że przedsiębiorstwo przesyłowe w zakresie posiadania nieruchomości państwowych, przez które przebiegają gazociągi, naruszało zasady współżycia społecznego, a przez to uznane być powinno za posiadacza w złej wierze. Brak unormowań prawnych w tej materii był zapewne wynikiem nieświadomych zaniechań, a nie wynikiem celowych i racjonalnych zamierzeń ustawodawczych. Sąd Najwyższy wskazał, że „skoro ustawodawca zdecydował o przeniesieniu na państwowe osoby prawne prawa własności czy ustanowił na ich rzecz użytkowanie wieczyste, to niezrozumiałe byłoby świadome pominięcie w ramach tego procesu jakiegoś fragmentu władztwa państwowej osoby prawnej. Nie ma najmniejszych wątpliwości, że ustawodawca ten problem by uregulował, gdyby go dostrzegł. To że ten zamiar do końca się nie powiódł i nie doszło do ustanowienia z mocy prawa służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu jako rezultatu uwłaszczenia państwowej osoby prawnej, co ostatecznie przesądzono w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2018 r., III CZP 50/17, nie oznacza, że nie należy uwzględnić specyfiki tej sytuacji dla oceny dobrej wiary przedsiębiorcy przesyłowego. Niespójne z celem uwłaszczenia i ustawową metodą przyznania praw jest przyjmowanie, że wolą ustawodawcy było nakładanie na przedsiębiorstwa państwowe niezwłocznego zawierania ze Skarbem Państwa umów niezbędnych do fragmentarycznego korzystania z jego nieruchomości. Logiczną konsekwencją uwłaszczenia przedsiębiorstwa na infrastrukturze przesyłowej poprzedzonego wieloletnim zgodnym z prawem posiadaniem z uwzględnieniem regulacji art. 7 k.c. jest przyjęcie dobrej wiary tego przedsiębiorstwa w dacie wejścia w posiadanie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Przedsiębiorstwo przesyłowe w chwili objęcia służebności w posiadanie wiedziało, że urządzenia przesyłowe z których korzysta, zostały zbudowane na gruncie Skarbu Państwa, za zgodą właściciela, przez to samo przedsiębiorstwo w czasie gdy było przedsiębiorstwem państwowym, a zatem ich budowa i korzystanie z nich było legalne, nie wymagające żadnych dodatkowych czynności cywilnoprawnych czy administracyjnoprawnych. Po uwłaszczeniu na infrastrukturze przesyłowej przedsiębiorstwo państwowe korzystając nadal w tym samym zakresie z nieruchomości Skarbu Państwa, mogło pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że nie narusza praw właściciela gruntu, mimo że nie dysponowało administracyjnoprawnym ani cywilnoprawnym prawem do korzystania z nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności zbliżonej do służebności przesyłu. Miało ono w takiej sytuacji podstawy do przyjęcia, że korzystając z gruntu Skarbu Państwa, który uwłaszczył go na urządzeniach przesyłowych nie narusza cudzego prawa. Ponadto analiza regulacji prawnych dotyczących przedsiębiorstw państwowych wskazywała na to, że zamiarem Skarbu Państwa było kompleksowe uregulowanie praw przedsiębiorstw państwowych do mienia znajdującego się w ich dyspozycji, tak by zapewnić im samodzielność gospodarczą przez stworzenie stabilnej podstawy majątkowej do ich funkcjonowania niezależnie od Skarbu Państwa, co w założeniu miało im zapewnić możliwość prowadzenia dotychczasowej działalności w warunkach wolnego rynku i ułatwić ich późniejszą prywatyzację. Przedsiębiorstwo państwowe miało więc obiektywne podstawy do przyjęcia, że kwestia korzystania z urządzeń przesyłowych została również objęta uwłaszczeniem.”

Podzielając powyższy pogląd sąd okręgowy uznał, że skoro budowa gazociągów miała miejsce w czasie, gdy właścicielem gruntu był Skarb Państwa, a likwidacja jednolitej własności państwowej i następnie przekształcenie zarządu w użytkowanie wieczyste oraz uwłaszczenie państwowych osób prawnych następowało w interesie przedsiębiorstw państwowych, przyznając im samodzielność majątkową, to nie sposób twierdzić, że osoby wchodzące w skład organów przedsiębiorstw państwowych winny były obejmować świadomością, że posiadanie gruntów, na których znajdowały się będące ich własnością urządzenia przesyłowe od dnia 7 stycznia 1991 r. istnieje bez podstawy prawnej. Organ zarządzający zakładem gazociągowym mógł mieć usprawiedliwione przeświadczenie, że linie gazociągowe, którymi zarządza, eksploatuje zgodnie z prawem (tak również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13), tym bardziej, że oczywistym jest, iż te urządzenia nadal musiały nieprzerwanie funkcjonować w celu zaopatrywania mieszkańców i innych podmiotów w gaz. W sytuacji, gdy do zmiany stanu prawnego nieruchomości doszło z mocy prawa, niezależnie od woli dotychczasowego właściciela nieruchomości, to nie można w sposób uzasadniony czynić poprzednikowi prawnemu uczestnika zarzutu, że osoby wchodzące w skład organu reprezentującego przedsiębiorstwo państwowe w dniu 7 stycznia 1991 r. powinny były mieć świadomość, że nie mogą korzystać ze spornych działek w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń przesyłowych na nich posadowionych. W niniejszej sprawie wnioskodawca dążąc do obalenia domniemania dobrej wiary winien był przedstawić sądowi obiektywne i wiarygodne dowody świadczące o tym, że jednak na dzień 7 stycznia 1991 r. istniały takiego rodzaju przesłanki i okoliczności, które winny dawać asumpt do przyjęcia, że osoby wchodzące w skład organu przedsiębiorstwa gazowego miały świadomość lub wiedzę odnośnie stanu prawnego nieruchomości i braku tytułu do korzystania z nich w zakresie wykonywania czynności związanych ze służebnością przesyłu, czy też by taką wiedzę powinny posiadać. Tymczasem, wnioskodawca na tę okoliczność nie zaoferował jakiegokolwiek materiału dowodowego, który mógłby stanowić podstawę do czynienia ustaleń faktycznych w sposób przezeń postulowany.

Uwzględniając wszystko powyższe sąd okręgowy uznał, iż skoro poprzednik prawny uczestnika wszedł w posiadanie służebności przesyłu w dniu 7 stycznia 1991 r. w dobrej wierze w zakresie gazociągu (...) posadowionego na działkach nr (...), to przewidziany na gruncie art. 172 § 2 k.c. 20-letni termin zasiedzenia upłynął co do tych nieruchomości w dniu 7 stycznia 2011 r.

Także w zakresie pozostałych nieruchomości sąd odwoławczy - kierując się wiążącym go poglądem, jaki wyraził Sąd Okręgowy w Szczecinie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 października 2020 r. w sprawie II Ca 556/20 – przyjął, że posiadanie służebności przesyłu w zakresie urządzeń przesyłowych posadowionych na działach nr (...) odbywało się w dobrej wierze, albowiem jeżeli państwowe przedsiębiorstwo przesyłowe, po zbyciu nieruchomości państwowej, objęło w posiadanie służebność gruntową podobną do służebności przesyłu i nieprzerwanie przez lata ją wykonywało, a właściciele nieruchomości zakupujący nieruchomość z widniejącymi na niej urządzeniami tolerowali fakt wykorzystywania ich nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji tych urządzeń, to nie sposób czynić takiemu posiadaczowi zarzutu, że nie wiedział o utracie tytułu do korzystania z gruntu zajętego pod urządzenia przesyłowe oraz o tym, że eksploatując urządzenia narusza prawa właścicieli gruntu. Zwłaszcza w sytuacji, gdy potrzeba dalszego utrzymania urządzeń przesyłowych, jako niezbędnych dla zaopatrzenia ludności w gaz, nie była w tamtym czasie i w następnych latach przez właścicieli obciążonej nieruchomości negowana (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach: z dnia 13 lutego 2015 r., II CSK 310/14, z dnia 4 czerwca 2014 r., II CSK 520/13, oraz z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 606/11). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 marca 2017 r. (V CSK 356/16), podzielając pogląd wyrażony w dotychczasowym orzecznictwie (por. orzeczenia SN z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CSK 132/15; z dnia 4 czerwca 2014 r., II CSK 520/13; z dnia 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13; z dnia 9 stycznia 2014 r., V CSK 87/13; z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 120/12; z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 606/11; z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 265/08) stanął na stanowisku, że „dobra wiara poprzednika prawnego uczestnika postępowania była uzasadniona świadomością, że przedmiotowe urządzenia przesyłowe zostały zainstalowane w ramach realizacji zadań państwowych, na nieruchomości Skarbu Państwa i za jego zgodą oraz że były przekazywane kolejnym podmiotom prowadzącym działalność przesyłową bez żadnego sprzeciwu poprzednika”.

Niewątpliwie w datach, gdy wnioskodawca w latach 1977 - 1988 nabywał od Skarbu Państwa działki nr (...) była już na nich posadowiona infrastruktura gazociągowa w postaci gazociągów (...) i (...), które powstały przed 1 stycznia 1976 r. Tym samym nabywca miał świadomość, że kupuje nieruchomość, na której znajduje się część infrastruktury przesyłowej zasilającej w gaz okolicę. Rozsądnie oceniając sprawę musiał przypuszczać, że przedstawiciele państwowego przedsiębiorstwa gazowego będą nadal musieli korzystać z tych nieruchomości w takim zakresie, w jakim będzie to niezbędne dla należytego funkcjonowania linii gazociągowych. Ta okoliczność, przy uwzględnieniu tego, iż właściciel nieruchomości od samego początku bez żadnych zastrzeżeń tolerował fakt wykorzystywania jego nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji tych urządzeń przesyłowych przekonuje o tym, że państwowe przedsiębiorstwo gazowe (Skarb Państwa), mając na uwadze okoliczności istniejące w dacie sprzedaży poszczególnych działek, istotnie mogło mieć usprawiedliwione okolicznościami sprawy przeświadczenie, że przysługuje mu tytuł do korzystania z gruntu zajętego pod sieć gazociągową i eksploatując urządzenia nie narusza prawa właścicieli gruntu.

W realiach niniejszej sprawy w zakresie działek nr (...) istniały w związku z tym podstawy do przypisania poprzednikowi prawnemu uczestnika dobrej wiary, dlatego też uwzględniając datę rozpoczęcia bieg terminu zasiedzenia (lata 1977 - 1988), 20- letni termin zasiedzenia w dobrej wierze upływał w przypadku tych nieruchomości w latach 1997 – 2008.

Wbrew zatem temu, co przyjął sąd pierwszej instancji, w związku z nabyciem w drodze zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu na działkach nr (...) przez uczestnika lub jego poprzenika prawnego, a nie tylko na działce nr (...), należało oddalić wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na opisanych nieruchomościach. Termin zasiedzenia służebności w zakresie gazociągów (...), (...) i (...) nie został przerwany ani przez złożenie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu ani złożenie wniosku z dnia 2 sierpnia 2011 r. o zawezwanie do próby ugodowej, gdyż wniosek ten nie dość, że spośród opisanych działek obejmował tylko kwestię ustanowienia służebności przesyłu na działce nr (...), o ówczesnym oznaczeniu nr (...) (k. 4 akt sprawy przed Sądem Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie sygn. akt XV GCo 595/11), to ponadto wniosek ten został złożony dopiero w sierpniu 2011 r. Tymczasem termin zasiedzenia służebności przesyłu w zakresie działek gruntu nr (...) upłynął już w styczniu 2011 r., a pozostałych nieruchomości przed 2008 r. Dla oceny zaś tego czy doszło do zasiedzenia bez znaczenia pozostawały zdarzenia zaistniałe po upływie terminu zasiedzenia. Nabycie służebności przez zasiedzenie następuje bowiem z mocy prawa z upływem terminu zasiedzenia, a okres posiadania po tym nabyciu z tej perspektywy pozostaje obojętny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2003 r., V CK 60/03).

Mając na uwadze wszystko powyższe sąd okręgowy oddalił apelację wnioskodawcy w części, w jakiej kwestionował oddalenie w punkcie 16. postanowienia wniosku o ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) (do zasiedzenia służebności przesyłu doszło w 2004 r.) i apelację uczestnika w części, w jakiej domagał się oddalenia w punktach 1. i 3. postanowienia wniosku obejmującego działki nr (...) (w sprawie II Ca 556/20 prawomocnie przesądzono kwestię niezasadności zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu w zakresie działek nr (...)), o czym orzekł w punkcie II. sentencji postanowienia na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Z kolei mając na uwadze to, w jakim zakresie zarzut zasiedzenia służebności ostatecznie uznano za zasadny, w uwzględnieniu apelacji uczestnika, sąd okręgowy w punkcie I. sentencji postanowienia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone orzeczenie sądu pierwszej instancji w ten sposób, że:

w punkcie 5. oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...);

w punkcie 7. oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...);

w punkcie 9. oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...);

w punkcie 11. oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...);

w punkcie 13. oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...).

Konsekwentnie uchylono także rozstrzygnięcia zawarte w punktach 6., 8., 10., 12., 14. zaskarżonego postanowienia, albowiem wobec oddalenia wniosku o ustanowienie służebności przesyłu na działkach nr (...) brak było podstaw do rozstrzygania w nich o wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu.

W kontekście stanowiska wnioskodawcy wyrażonego w apelacji należy jeszcze w tym miejscu zauważyć, że przeszkody do oddalenia wniosku nie mogły stanowić argumenty wnioskodawcy związane z tym, jakie warunki formalne powinien spełniać wniosek o zasiedzenie służebności przesyłu. Wszak w niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania nie był wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu, a jedynie w ramach badania istnienia potrzeby ustanowienia służebności przesyłu na objętych wnioskiem nieruchomościach sąd badał kwestię tą w ramach podniesionego zarzutu zasiedzenia, który nie musiał spełniać tak rygorystycznych warunków jakich spełnienia należałoby oczekiwać od żądania sformułowanego we wniosku inicjującym postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia służebności, w tym wskazywać dokładną datę w której zasiedzenie miało nastąpić, numer linii przesyłowej itp. Orzeczenie bowiem zapadłe w tym postępowaniu w zakresie w jakim oddalono wniosek z uwagi na uwzględnienie zarzutu zasiedzenia, nie będzie podstawą wpisu ograniczonego prawa rzeczowego w dziale III księgi wieczystej, toteż nie istniała potrzeba tak precyzyjnego określenia zasiedzianej służebności. Twierdzenia wnioskodawcy o tym, że sąd miał orzec ponad żądanie w niniejszej sprawie nie przystawały więc do przedmiotu badanej sprawy.

Dalej zauważyć należało, że służebność przesyłu jest służebnością czynną (art. 305 1 k.c.), dlatego stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu nie obejmuje terenu znajdującego się w strefie ochronnej, związanej z oddziaływaniem urządzeń przesyłowych (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 września 2020 r., II CSK 752/18). Sam ten fakt, wbrew temu, czego oczekiwał wnioskodawca, nie mógł jednak uzasadniać oddalenia wniosku o ustanowienie służebności przesyłu jedynie w zakresie służebności czynnej z uwagi na jej zasiedzenie, przy jednoczesnym ustanowieniu służebności w zakresie strefy ochronnej (kontrolowanej). Co prawda zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie (Dz.U. z 2013 r., poz. 640) dla gazociągów należy wyznaczyć, na okres ich użytkowania, strefy kontrolowane w których należy kontrolować wszelkie działania, które mogłyby spowodować uszkodzenie gazociągu lub mieć inny negatywny wpływ na jego użytkowanie i funkcjonowanie, jednak zakres obciążeń nieruchomości służebnością przesyłu ustanowioną dla urządzeń przesyłowych, obejmuje jedynie uprawnienie do określonych działań dotyczących nieruchomości obciążonej. Nie obejmuje innych ograniczeń prawa własności, wynikających z odmiennych przyczyn niż to ograniczone prawo rzeczowe, a zatem ograniczeń własności związanych z oddziaływaniem urządzeń przesyłowych na otoczenie, polegających m.in. na ograniczeniu właściciela - w strefie ochronnej - w możności dokonywania w stosunku do nieruchomości określonych działań (np. zabudowy). Ograniczenia te są niezależne od tytułu prawnego przedsiębiorcy przesyłowego do korzystania w ramach służebności przesyłu z cudzej nieruchomości, na której są umiejscowione urządzenia przesyłowe i nie są objęte treścią służebności obciążającej tę nieruchomość (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 grudnia 2015 r., III CZP 88/15, 144 oraz w postanowieniach z dnia 18 maja 2016 r., V CSK 531/15, z dnia 9 sierpnia 2016 r., II CSK 770/15, z dnia 10 listopada 2017 r., V CSK 333/17 oraz z dnia 13 czerwca 2018 r., III CZP 118/17).

W konsekwencji pas ewentualnie ustanowionej służebności przesyłu mógł obejmować tylko teren faktycznie wykonywanej czynnej służebności, bez uwzględnienia strefy ochronnej, a w tym zakresie z uwagi na zasiedzenie służebności przesyłu w części obejmującej gazociągi (...) posadowione na działkach gruntu nr (...), wniosek ten podlegał oddaleniu, o czym była mowa wyżej. Znamienne jest, że wnioskodawca w istocie nie kwestionował takiego zakresu możliwej do ustanowienia służebności, skoro sąd pierwszej instancji w punktach 1. i 3. sentencji w zakresie gazociągu DN (...) posadowionego na działach nr (...) ustanowił na nieruchomościach wnioskodawcy służebność przesyłu w wariancie I. wynikającym z opinii biegłego z zakresu geodezji W. X., a więc w pasie służebności o szerokości 6 m zgodnie z opinią biegłego z zakresu instalacji gazociągowych K. I.(k. 2323 – 2361 akt), tj. bez uwzględnienia pasa technologicznego, czego ani wnioskodawca, ani uczestnik nie zakwestionował w wywiedzionych apelacjach.

Bacząc na powyższe i okoliczność, że poza zarzutem zasiedzenia służebności przesyłu spór stron na etapie postępowania apelacyjnego ogniskował się jedynie wokół kwestii wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności, sąd drugiej instancji za zbędne uznał powielanie wywodów sądu rejonowego w części, w jakiej określił on zakres ustanowionych w punktach 1. i 3. sentencji służebności przesyłu na podstawie opinii biegłego z zakresu instalacji gazowych K. I. (k. 2323 – 2361 akt) przyjmując szerokość pasa służebności na 6 m, co dało powierzchnię służebności na działce (...) - 0,1022 ha i na działce nr (...) - 0,0318ha, a co odzwierciedlono na mapach geodezyjnych załączonych do opinii biegłego geodety W. X. (k. 2344 i 2346 akt). Taką też powierzchnię przyjął po ponownej analizie całokształtu okoliczności sprawy również sąd drugiej instancji.

Przyjęcie w oparciu o opinię biegłego z zakresu instalacji gazowych i biegłego geodety ww. powierzchni służebności przesyłu miało o tyle istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia tejże sprawy, iż uwzględniając podane powierzchnie wyznaczające zakres ustanowionej służebności przesyłu na działkach (...), należało w odniesieniu do nich ustalić należne właścicielowi nieruchomości wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu (art. 305 2 § 1 k.c.), które obejmować powinno obszar, na którym ustanowiona została służebność.

Rozważając kwestię wysokości tego wynagrodzenia sąd odwoławczy miał na uwadze, że ustawodawca na gruncie przepisu art. 305 2 § 1 k.c. przewidział, że wynagrodzenie to ma być „odpowiednie”, bez sprecyzowania jakie kryteria miałyby wpływać na jego wymiar. Przyjmuje się jednak w orzecznictwie, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno odpowiadać wartości wszelkich szkód i niedogodności poniesionych przez właściciela nieruchomości ze względu na postawienie przez przedsiębiorstwo przesyłowe oraz eksploatację urządzeń, o których mowa w art. 49 k.c. (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2018 r., V CSK 437/17). Winno być zatem być proporcjonalne do stopnia ingerencji posiadacza w treść prawa własności, uwzględniać wartość wykorzystywanej nieruchomości, przewidywany okres korzystania ze służebności i społeczno - gospodarcze przeznaczenie nieruchomości obciążonej służebnością i samej służebności (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2009 r., I CSK 392/08, z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09 i dnia 8 lutego 2013 r., IV CSK 317/12).

Niewątpliwie ustalenie wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wymagało wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c., wobec czego mogło nastąpić jedynie w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2011 r., UK 339/10, z dnia 11 marca 2010 r., IV CSK 388/09, 12 kwietnia 2002 r., I CKN 92/00, z dnia 8 listopada 1988 r., II CR 312/88 i dnia 11 czerwca 1974 r., II CR 260/74) i takie opinie sporządził na potrzeby niniejszego postępowania biegły rzeczoznawca X. A., który oszacował wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu o pow. 1.022 m2 na działce nr (...) na kwotę 3.800 zł (vide opinia k. 2605 – 2705 akt), a służebności przesyłu o pow. 318 m3 na działce nr (...) na kwotę 1.200 zł (vide opinia 2840 – 2910 akt).

Wnioskodawca kwestionując wysokość ustalonego wynagrodzenia w apelacji podniósł m.in., że opinia rzeczoznawcy nie zawierają wyliczenia wynagrodzenia za współkorzystanie z nieruchomości (współczynnik „k”) oraz odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości (współczynnik „s”), a nie uszło uwadze sądu odwoławczego, że w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez sąd rejonowy obowiązywało rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U. z 2023 r. poz. 1832), regulujące w § 32 zasady określania wartości służebności przesyłu ustanowionej dla urządzeń przesyłowych, a czego wydania przez biegłego X. A. w lipcu 2023 r. opinii nie uwzględniała.

W związku z tym sąd okręgowy dopuścił w toku postępowania apelacyjnego dowód z uzupełniającej opinii biegłego rzeczoznawcy X. A. na okoliczność ustalenia wartości jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu i o ile w opinii z maja 2025 r. biegły dokonał jedynie uaktualnienia wartości wynagrodzenia uwzględniając trend wzrostu cen nieruchomości (k. 3379 – 3390 akt), o tyle już w opinii z września 2025 r. (k. 3416 – 3465 akt) biegły wyliczył wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności uwzględniając regulacje przepisów rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości, w tym jego § 32 i 34, w tym oszacował wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) na kwotę 4.300 zł (jako różnica wartości nieruchomości bez obciążeń 178.900 zł i wartości nieruchomości obciążonej 174.600 zł), z kolei na działce nr (...) na kwotę 1.400 zł (jako różnica wartości nieruchomości bez obciążeń 159.800 zł i wartości nieruchomości obciążonej 158.400 zł).

Sąd odwoławczy po dokonaniu analizy ww. opinii doszedł do przekonania, że należało nadać jej istotny walor dowodowy, co z kolei pozwalało na czynienie na jej podstawie ustaleń faktycznych w sprawie. Mieć bowiem należało na uwadze, że biegły w sposób szczegółowy opisał czynniki jakie legły u podstaw oszacowania wynagrodzenia, a sąd nie widział podstaw do negowania przyjętej metody wyceny, ponadto wyliczenia biegłego nie budziły zastrzeżeń, gdyż biegły wyczerpująco przedstawił sposób dokonanej wyceny uzasadniając należycie swe stanowisko. Podkreślenia w kontekście stanowiska wnioskodawcy wymaga, że niewątpliwie w związku z ustanowieniem służebności przesyłu, skoro działka została obciążona ograniczonym prawem rzeczowym i nie można jej zabudować w obszarze ustanowionej służebności, nastąpił spadek wartości nieruchomości, który jest elementem wynagrodzenia za ustanowienie służebności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2023 r., II CSKP 620/22, z dnia 8 lutego 2013 r., IV CSK 317/12 oraz z dnia 9 października 2013 r., V CSK 471/12). Tym niemniej nie można tracić z pola widzenia, że obniżenie wartości działki nr (...) na skutek ustanowienia służebności przesyłu znajduje odzwierciedlenie w wysokości jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu skoro biegły wyliczył, o ile zmniejszyła się wartość nieruchomości na skutek ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. Innymi słowy, szkoda związana z utratą wartości nieruchomości mieści się w tym wynagrodzeniu, a nie przysługuje osobno.

Zważając, że wynagrodzenie należne na podstawie art. 305 2 § 1 k.c. winno uwzględniać cały uszczerbek będący następstwem ustanowienia służebności przesyłu (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 56/12), a w związku z ustanowieniem służebności przesyłu na spornych działkach brak jest możliwości pełnego korzystania z części nieruchomości w miejscu przebiegu gazociągu oraz jego pobliżu (ograniczenie związane np. z drzewostanem, zabudową i czasowym zajęciem pasa na potrzeby napraw i konserwacji), sąd okręgowy uznał, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu o pow. 1.022 m2 na działce nr (...) w wysokości 4.300 zł, a na działce nr (...) o pow. 318 m2 w kwocie 1.400 zł, były adekwatne do zakresu ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości przez wnioskodawcę, dlatego też wynagrodzenie to należało określić we wskazanej wyżej wysokości.

Tak przyjmując sąd drugiej instancji w uwzględnieniu apelacji wnioskodawcy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że w jego punkcie 2. zasądzone od uczestnika na rzecz wnioskodawcy wynagrodzenie za ustanowienie służebności opisanej szczegółowo w punkcie 1. postanowienia podwyższył do kwoty 4.300 zł, a w punkcie 4. podwyższył wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu opisanej w punkcie 3. postanowienia do kwoty 1.400 zł, o czym orzeczono zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w punkcie I. sentencji postanowienia. W pozostałym zakresie, w jakim z przyczyn opisanych już powyżej apelacje obu stron nie doprowadziły do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia w części obejmującej wysokość zasądzonego wynagrodzenia za ustanowienie służebności, podlegały one oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., o czym orzeczono w punkcie II. sentencji postanowienia.

O kosztach postępowania apelacyjnego sąd okręgowy orzekł w punkcie III. sentencji postanowienia mając na uwadze art. 520 § 1 k.p.c., w myśl którego, każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Bacząc, iż obie apelacje częściowo jedynie zostały uwzględnione, sąd odwoławczy przyjął, że brak było podstaw do odstąpienia od wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c. podstawowej reguły orzekania o kosztów postępowania nieprocesowego, dlatego ustalono, że wnioskodawca i uczestnik powinni każdy we własnym zakresie ponieść koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

W związku z tym, że w toku postępowania apelacyjnego powstał jego koszt związany z przeprowadzeniem opinii biegłego rzeczoznawcy X. A. w łącznej wysokości 6.101,23 zł (2.024,23 zł zgodnie z postanowieniem z dnia 27 maja 2025 r. k. 3395 akt + 4.077 zł zgodnie z postanowieniem z dnia 16 września 2025 r. k. 3468), który nie został pokryty przez żadną ze stron, sąd odwoławczy zgodnie z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 83 ust. 2 u.k.s.c. i art. 520 § 1 k.p.c. o obowiązku pokrycia nieuiszczonego wydatku w tym zakresie orzekł zważając, że powstał on w interesie obu stron i był niezbędny dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z regułą wyrażoną w art. 520 § 1 k.p.c. sąd odwoławczy w punktach IV. i V. postanowienia nakazał tym samym pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Szczecinie tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od uczestnika kwotę 3.050,61 zł, a od wnioskodawcy kwotę 3.050,62 zł (po 1/2 z 6.101,23 zł).

sędzia Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)

Potrzebujesz pomocy prawnej w podobnej sprawie?
Znajomość orzecznictwa to jedno — zastosowanie go w Twojej sprawie to drugie. Znajdź na Prawnet zweryfikowanego prawnika od takich spraw.
Znajdź prawnika

Tekst pochodzi z publicznego rejestru SAOS (saos.org.pl). Prawnet nie jest wydawcą tego orzeczenia. Analiza AI i streszczenie AI są materiałem pomocniczym — zweryfikuj je z treścią orzeczenia przed powołaniem.