descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt II Ca 327/14

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 30 czerwca 2014 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

SSO Arkadiusz Lisiecki

SSO Grzegorz Ślęzak

SSR del. Aleksandra Szymorek - Wąsek (spr.)

Paulina Neyman

Sygn. akt . II Ca 327/14

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 24 marca 2014 roku Sąd Rejonowy w Radomsku, po rozpoznaniu sprawy z powództwa M. G. (1) przeciwko A. G. o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego oddalił powództwo oraz nie obciążył powoda kosztami postępowania w sprawie.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przytoczone poniżej ustalenia i zarazem rozważania Sądu Rejonowego:

strony pozostawały w związku małżeńskim od 20 marca 1965 roku. Wysokość alimentów na rzecz pozwanej w kwocie 300,00 złotych miesięcznie została określona ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Radomsku 21 października 2002 roku w sprawie III RC 576/02.

W czasie ustalenia alimentów w sprawie III RC 576/02 pozwana A. G. nie była uprawniona do żadnych świadczeń. Pomiędzy stronami już wtedy istniał stan faktycznej separacji. Pozwanej pomagała materialnie jedna z córek. M. G. (1) w czasie zawierania ugody sądowej był uprawniony do świadczenia emerytalnego w łącznej kwocie 941,81 złotych. Wzajemne relacje stron po ustaleniu alimentów zdecydowanie się pogarszały. W pozwie wniesionym do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim powód, powołując się na stan długotrwałej, 15 letniej separacji oraz niewłaściwe - według niego - zachowania pozwanej, mogące szkodzić jego zdrowiu, żądał rozwiązania małżeństwa i „zniesienia" ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem pozwanej A. G., wskazując na możliwości materialnego utrzymania istniejące po jej stronie. W dniu 19 września 2013 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim rozwiązał przez rozwód związek małżeński M. G. (1) i A. G. z winy obu stron, a wyrok ten uprawomocnił się 11 października 2013 roku.

Powód M. G. (1) ma obecnie 73 lata. Jest emerytem. Pobiera świadczenie z ubezpieczenia społecznego w wysokości 1.078,85 złotych. Według twierdzeń powoda nie ma on możliwości zamieszkiwania ani w domu mieszkalnym, ani na posesji, na której zamieszkiwała wspólnie rodzina założona przez strony. Jako przyczynę braku warunków do tego, aby nadal zamieszkiwać w G., M. G. (1) wskazuje działania swojej byłej żony - pozwanej w tej sprawie A. G. - a także ich syna W. G., który będąc pod wpływem alkoholu rzekomo miał się znęcać nad ojcem. Obecnie, po wyprowadzeniu się z G., powód zamieszkuje wraz z córką J. G. w mieszkaniu jej konkubenta w M.. Powód jest człowiekiem schorowanym, nie może nic zrobić prawą ręką, którą miał uszkodzoną w czasie pracy w (...). Na potrzeby żywnościowe M. G. (1) przeznacza ok. 300,00 złotych miesięcznie, do wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, w którym aktualnie przebywa powód dokłada łącznie kwotę 450,00 złotych. W 2013 roku zaciągnął kredyt w wysokości 19.500,00 złotych na urządzenie betonowego ogrodzenia w G., który spłaca w miesięcznych ratach w wysokości 472,99 złotych. Na lekarstwa powód przeznacza po 50,00 złotych miesięcznie. Córka stron J. G. zeznała, że kiedy zamieszkiwali w G. - to pozwana zabraniała jej świadczenia pomocy dla powoda, a wobec tego, że córka mimo tego pomagała ojcu, pozwana rzekomo miała wyrzucić J. G. wraz z jej córką z ich rodzinnego domu

Pozwana A. G. ma 69 lat. Nie nabyła ona od czasu zawarcia ugody alimentacyjnej uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Pozwana określiła, że na wyżywienie i leki potrzebuje około 500,00 złotych miesięcznie. Z pieniędzy otrzymywanych jako świadczenie alimentacyjne pozwana opłaca podatek i wykupuje leki. Wodę do gospodarstwa domowego czerpie ze studni, za wywóz śmieci ponosi opłatę 6,00 złotych miesięcznie, za energię elektryczną płaci bardzo mało. Raz w tygodniu pozwaną odwiedza córka K. G. - aby pomóc posprzątać matce. W podwórku (tam gdzie mieszkał też powód ) mieszka teraz syn stron W. G.. Syn stron M. G. (2) też od dłuższego czasu nie zamieszkuje już w G.. Według K., powód i pozwana jeszcze cztery lata temu prowadzili wspólne gospodarstwo domowe i żyli w zgodzie, a powód wyprowadził się wraz z synem W. do odrębnego zabudowania ale na tej samej posesji po urodzeniu przez J. G. córki A.. Przyczyną zaprzestania prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego - w ocenie świadka K. G. - było nadużywanie przez powoda alkoholu i wszczynanie awantur.

Strony sprzedały K. M. niezabudowana działkę gruntu o powierzchni 2.700 metrów kwadratowych za cenę 15.000,00 złotych. Sprzedający potwierdzili w akcie notarialnym, że kwotę tę od nabywcy otrzymali. Obecnie powód podnosi, że całością sumy zawładnęła pozwana i dokonała jej podziału ale nie pomiędzy wszystkimi dziećmi - czemu pozwana zaprzecza. Strony posiadają obecnie wspólnie jeszcze jedną nieruchomość gruntową o powierzchni 5,43 ha fizycznego, co stanowi 1,1745 ha przeliczeniowego - ale jest ona od kilku lat nieuprawiana. Między stronami nie toczyło się postępowanie o podział majątku dorobkowego. Pozwana w 2009 roku przeżyła zawał serca i leczy się kardiologicznie

Sąd zważył, iż przy rozpoznawaniu mniejszej sprawy dokonał analizy stanu majątkowego i dochodowego stron - celem stwierdzenia - jaki jest stan obecny w stosunku do stanu istniejącego w chwili ustalenia świadczenia alimentacyjnego a konkretnie - czy doszło do zmian, o których stanowi art. 138 krio, mogących uzasadnić wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego powoda wobec pozwanej.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe pozwoliło sądowi pierwszej instancji na stwierdzenie, że stan majątkowy stron zmienił się w zasadzie w ten tylko sposób, że strony wspólnie sprzedały część posiadanej przez nich nieruchomości w postaci działki niezabudowanej o powierzchni 2.700 metrów kwadratowych za cenę 15.000 złotych, którą to należność - jak wynika z § 4 powoływanego jako dowód w sprawie aktu notarialnego oboje wówczas jeszcze małżonkowie pokwitowali. Nadal są oni współwłaścicielami pozostałych nieruchomości gruntowych, które nie są przez nich uprawiane. Powód w czasie ustalenia świadczenia był emerytem i nadal mu to świadczenie przysługuje w nieznacznie podwyższonej wysokości. Pozwana nie miała uprawnienia do żadnych świadczeń i nie ma ich także teraz. Stan zdrowia u obu stron się pogorszył. Pozwana w 2009 roku doznała zawału serca i musi leczyć się kardiologicznie. U powoda pogłębił się stan pourazowy ręki - do tego stopnia, że nie może on nią wykonywać nawet prostych czynności. Aktualnie powód korzysta ze wsparcia, którego udziela mu córka J., z którą wspólnie mieszka u jej konkubenta. To porównanie nie daje podstaw do zastosowania art. 138 krio - w zakresie żądania wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego na skutek zmian stosunków alimentacyjnych.

Niemniej należy w tym miejscu podkreślić i zauważyć, iż uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, iż sąd okręgowy rozpoznając sprawę o rozwód nie orzekł o alimentach na rzecz pozwanej, a okoliczność ta może mieć istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy w toku kontroli instancyjnej przez sąd odwoławczy - w świetle uchwały Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z 13 marca 2011 roku w sprawie III CZP 39/11, w myśl której „z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny ( art. 27 KRO ) wygasa ( v. podobne stanowisko w tezie wyroku z 28 listopada 2012 roku Sądu Apelacyjnego w Krakowie - I Wydział Cywilny w sprawie I ACA 1091/12 „W sprawie o rozwód każda ze stron - małżonków - może domagać się zasądzenia alimentów od drugiej strony - małżonka -z tym., że na podstawie art. 60 § 1 lub § 2 KRO. Natomiast niedopuszczalne jest domaganie się podwyższenia alimentów orzeczonych wcześniej na podstawie art. 27 KRO, albowiem obowiązek alimentacyjny przewidziany w art. 27 KRO wygasa na skutek ustania małżeństwa, nawet w sytuacji, gdy jest orzeczony na podstawie prawomocnego wyroku".

Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w rozpoznawanej przez sąd pierwszej instancji sprawie stanowił art. 102 kpc.

Apelację do opisanego wyroku wniósł powód M. G. (1). Nie sformułował on zarzutów apelacji, podnosząc jedynie w uzasadnieniu, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem sądu, bowiem pozwana posiada środki na życie ze sprzedanej działki, nie ponosi żadnych opłat za utrzymanie domu, ma gospodarstwo rolne, może ubiegać się o emeryturę, gdyż osiągnęła wiek emerytalny, ma 5 dzieci, od których może żądać alimentów. Sytuacja powoda jest znacznie trudniejsza, bowiem jest chory, wymaga opieki, wynajmuje mieszkanie, spłaca kredyt zaciągnięty w czasie trwania małżeństwa i nie stać go na alimenty. Dlatego też wnosi o pozytywne i sprawiedliwe rozpatrzenie jego odwołania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja zasługuje na uwzględnienie, bowiem od daty ustalenia obowiązku alimentacyjnego od powoda na rzecz uprawnionej nastąpiła istotna zmiana sytuacji. Art. 138 krio stanowi, iż w razie zmiany stosunków można wnosić o zmianę zakresu obowiązku alimentacyjnego. Zmiana orzeczenia może polegać zarówno na zmianie wysokości wypłacanych alimentów, jak i na orzeczeniu wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Przez zmianę stosunków rozumieć należy wszelkie zmiany w statusie ekonomicznym stron powodujące zwiększenie, ale i zmniejszenie zakresu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego lub też zwiększenie, ale i zmniejszenie zakresu możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego, jak również zmianę sytuacji prawnej stron, która prowadzi do wygaśnięcia tegoż obowiązku.

Podkreślić należy w sprawie niniejszej, że Sąd Rejonowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, ale jak podniósł w uzasadnieniu, pominął istotną okoliczność, a mianowicie, że nastąpiła istotna zmiana sytuacji prawnej stron, bowiem prawomocnym wyrokiem rozwiązano związek małżeński powoda M. G. (1) i pozwanej A. G. przez rozwód. Tym samym ustały wszystkie prawa i obowiązki między małżonkami, w tym również obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wynikający z art. 27 krio. Z przytoczonego przez Sąd I Instancji orzeczenia Sądu Najwyższego jednoznacznie wynika, że obowiązek wynikający z art. 27 krio wygasa między małżonkami z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Skoro wyrok rozwodowy stron jest prawomocny, zaś na rzecz pozwanej nie zostały ustalone alimenty po orzeczeniu rozwodu, żądanie powoda ustalenia wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jest w pełni uzasadnione. W tej sytuacji należało zmienić zaskarżony wyrok i zgodnie z żądaniem pozwu uchylić obowiązek alimentacyjny powoda M. G. (1) wobec pozwanej A. G. ustalony ugodą zawartą w czasie trwania małżeństwa stron.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 386 § 1 kpc, w uwzględnieniu apelacji, Sąd Okręgowy orzekł, jak w wyroku.

Na oryginale właściwe podpisy