descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt II Ca 1662/24

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 października 2024 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie w sprawie z wniosku F. N. z udziałem (...) sp. z o.o. w X. o ustanowienie służebności przesyłu (sygn. akt I Ns 100/19):

I. oddalił wniosek;

II. zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki kwotę 480 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania;

III. odstąpił od obciążania wnioskodawczyni nieuiszczonymi kosztami postępowania.

Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:

Wnioskodawczyni od dnia 5 października 1992 r. jest właścicielem działek nr (...), obręb geodezyjny N., gmina K. ((...)). Właścicielem działek od dnia 2 września 1991 r. uprzednio był E. N., który nabył je od Skarbu Państwa.

Dnia 28 grudnia 1999 r. wnioskodawczyni zawarła z (...) S.A. w D. umowę o przyłączenie urządzeń i instalacji elektrycznej dla zasilania domu jednorodzinnego, obiektów gospodarczych i placu budowy na działce nr (...), obręb N. do sieci elektroenergetycznej Przedsiębiorstwa (...).

Działka nr (...) została dnia 19 maja 2003 r. podzielona na działki nr (...)

Poprzez działki nr (...) przebiega urządzenie infrastruktury elektroenergetycznej w postaci linii napowietrznej średniego napięcia 15 kV nr (...) relacji K.-H.. Na powyższych działkach znajduje się też stacja transformatorowa (...) i linia kablowa (...), która służy do zasilania zabudowań znajdujących się na działce (...). Urządzenia elektroenergetyczne są własnością uczestniczki.

Linia SN 15kV nr (...) uprzednio stanowiła linię nr (...) „magistralę P.-K.”. Już w 1981 r. wykonywano bieżącą konserwację infrastruktury elektroenergetycznej.

Właściciel infrastruktury elektroenergetycznej przeprowadza bieżące kontrole tych urządzeń, które związane są m.in. z odnowieniem oznaczeń identyfikacyjnych, dokonaniem wycinki zadrzewienia wokół słupów, czy założeniem tabliczek ostrzegawczych.

W/w sieci elektroenergetyczne pozostawały w zarządzie kolejnych przedsiębiorstw państwowych, tj. Zakładów (...) w D., które następnie weszły w skład Zakładów (...) w X.. Zakłady (...) Przedsiębiorstwo Państwowe w X. zostały przekształcone następnie w (...) Przedsiębiorstwo Państwowe w X., z którego dalej wyodrębniono Przedsiębiorstwo Państwowe pod nazwą (...) w D., którego następcą prawnym był powołany zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dniem 12 lipca 1993 r. Zakład (...) S.A. w D., która na skutek uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia akcjonariuszy z dnia 30 listopada 1999 r. zmieniła firmę na (...) S.A. w D.. Ten podmiot został przejęty z dniem 2 stycznia 2003 r. przez (...) S.A. w X., działającą obecnie pod firmą (...) S.A. w X.. Następnie (...) sp. z o.o. w X., na mocy umowy z dnia 30 czerwca 2007 r. nabyła od (...) S.A. zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Na mocy tej umowy nabyła własność wszelkich urządzeń infrastruktury elektroenergetycznej należących dotychczas do (...) S.A., tj. własność przedsiębiorstwa dystrybucyjnego obejmującego między innymi prawo własności ruchomości związanych z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, to jest linii kablowych i napowietrznych, sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych i transformatorów, w tym również urządzenia infrastruktury elektroenergetycznej posadowione na nieruchomościach stanowiących działki nr (...) w obrębie N., gmina K..

(...) jest podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo energetyczne i trudniącym się między innymi dystrybucją energii elektrycznej. Do chwili obecnej korzysta z urządzeń infrastruktury elektroenergetycznej posadowionych na działkach wnioskodawczyni w celu przesyłu energii elektrycznej i jej dostarczania odbiorcom.

Wnioskodawczyni pismem z dnia 12 listopada 2008 r. skierowała do uczestniczki żądanie uregulowania kwestii użytkowania z części nieruchomości stanowiącej jej własności, która zajęta jest pod urządzenia infrastruktury elektroenergetycznej i zapłatę odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości. W odpowiedzi uczestniczka podała, iż przedmiotowe urządzenia to elementy napowietrznej linii energetycznej 15 kV nr (...), którą wybudowano w latach 50-tych, a dalej w 1971 r. poddana gruntownemu remontowi. Od tego czasu urządzenia nieprzerwanie użytkowane są na potrzeby dostawy energii elektrycznej. W trakcie nabywania nieruchomości w 1992 r. wnioskodawczyni zdawać musiała sobie sprawę, iż na gruncie usytuowane są urządzenia infrastruktury elektroenergetycznej, albowiem linie napowietrzne stanowią urządzenia trwale i są widoczne. Mając na względzie powyższe, spółka wyjaśniła, że doszło do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej na jej rzecz.

Wnioskodawczyni ponowiła swoje żądanie w piśmie z dnia 24 grudnia 2018 r., domagając się uregulowania stanu prawnego posadowionych urządzeń elektroenergetycznych na należącej do niej nieruchomości, poprzez wpłatę należności z tytułu bezumownego korzystania z powyższych nieruchomości gruntowych.

Linia napowietrzna nr (...) posiada rozstaw przewodów o szerokości 2 m. Zgodnie z wytycznymi określania szerokości pasa służebności przesyłu przyjmuje się szerokość rozstawu przewodów plus 1,3 m po obu stronach rzutu linii na płaszczyznę powierzchni ziemi. Dla linii napowietrznej nr (...), która przebiega przez działki wnioskodawczyni należy przyjąć następujące pasy służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu: działka nr (...) o długości 452m * 4,6m = 2.079,2 m ( 2), działka nr (...) o długości 45m * 4,6m = 207 m ( 2) oraz 245 m * 4,6 m = 1.127 m ( 2), działka nr (...) o długości 9m * 4,6m = 41,4 m ( 2), działka nr (...) o długości 68m * 4,6m = 312,8 m ( 2), działka nr (...) o długości 86m * 4,6m = 395,60 m ( 2), działka nr (...) o długości 310m * 4,6m = 1426 m ( 2).

Na nieruchomościach ujętych w księdze wieczystej nr (...), położonych w obrębie N., gmina K. stanowiących działki nr (...), przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna SN 15 kV nr (...). Szerokość linii (...) na słupach pojedynczych wynosi 1,80 m, zaś na słupach dwupodporowych – 2 m. Właściwa eksploatacja powyższych urządzeń wymaga stosownego obszaru eksploatacyjnego, który powinien być przedmiotem służebności przesyłu. Za właściwe rozwiązanie dla tej linii SN należy uznać pas terenu, którego granice zasięgu obszarowego biegną po obu stronach linii SN w stałej odległości 1,30 m od jej skrajnych przewodów fazowych. Z uwagi na zmiany szerokości linii zależne od słupów, szerokość pasa eksploatacyjnego będzie zawierała się w przedziale 4,40-4,60 m. Powyższy pas powinien ponadto obok słupów posiadać poszerzenia tworzące tzw. powierzchnie objazdowe, umożliwiające przejazd i postój w tym miejscu pojazdów technicznych, co wymaga zapewnienia przestrzeni nie mniejszej niż 3,50 m między danym słupem, a granicą zasięgu służebności. Dostęp do urządzeń przesyłowych dla właściciela sieci będzie zapewniony na zasadzie służebności gruntowej przechodu i przejazdu z drogi publicznej stanowiącej działkę numer (...). Do urządzeń na działkach nr (...) dostęp będzie przebiegał przez konkretnie określonych pas terenu pokrywający się z odcinkiem drogi gruntowej istniejącej na działce nr (...), a do urządzeń na pozostałych działkach nr (...) przez teren tych działek bez wskazywania ściśle określonego przebiegu trasy dojścia i dojazdu, w pasie o szerokości 4 m. Pole powierzchni terenu podlegającego obciążeniu służebnością przesyłu przy przyjęciu powyższych założeń wynosi: dla terenu działki nr (...) – 0,2119 ha, działki nr (...) – 0,0039 ha, działki nr (...) – 0,1344 ha, działki nr (...) – 0,0315 ha, działki nr (...) – 0,1397 ha, działki nr (...) – 0,0389 ha, co łącznie daje wynik 0,5603 ha.

Jednorazowe wynagrodzenie z tytułu korzystania z części w/w nieruchomości przez właściciela urządzeń przesyłowych dla linii wysokiego napięcia wynosi 134.490 zł.

Jednorazowe wynagrodzenie za bezterminowe korzystanie z nieruchomości dla obszaru w strefie oddziaływania Po dla linii napowietrznej biegnącej na działkach nr (...) wynosi 8.600 zł.

Wynagrodzenie za wyłączenie z korzystania z powierzchni gruntu zajętej pod elementy naziemne Wt dla obszaru trwale zajętego przez naziemne elementy infrastruktury technicznej (słupy) na działkach nr (...) wynosi 60 zł.

Jednorazowe wynagrodzenie za bezterminowe korzystanie z nieruchomości dla obszaru w strefie oddziaływania dla linii napowietrznej biegnącej na działkach nr (...) wynosi 125.500 zł.

Wynagrodzenie za wyłączenie z korzystania z powierzchni gruntu zajętej pod elementy naziemne Wt dla obszaru trwale zajętego przez naziemne elementy infrastruktury technicznej (słupy) na działkach nr (...) wynosi 330 zł.

Obniżenie wartości na skutek posadowienia urządzenia przesyłowego dla obszaru w strefie oddziaływania dla linii napowietrznej biegnącej w działkach numer(...) wynosi 15.700 zł, zaś na działkach nr (...) wynosi 14.400 zł.

Wartość służebności gruntowej prawa przejazdu i przechodu celem zapewnienia dostępu do pasa służebności na działkach nr (...) wynosi 1.500 zł, na działkach nr (...) – 1.600 zł

W tym stanie faktycznym sąd rejonowy oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu oparty na art. 305 ( 1) - art. 305 ( 4) k.c. w zakresie linii elektroenergetycznej 15kV , gdyż zgodnie z art. 172 § 1 k.c. doszło do zasiedzenia służebności przesyłu przez uczestniczkę, co uprawniało ją do korzystania z nieruchomości wnioskodawczyni w zakresie niezbędnym do eksploatacji lini. Wskazując na pogląd dopuszczający nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 r. sąd pierwszej instancji zauważył, że w obrębie objętych wnioskiem nieruchomości stanowiących działki nr (...) ulokowano infrastrukturę elektroenergetyczną linii SN 15 kV nr (...), wykorzystywaną aktualnie przez uczestnika, a uprzednio przez jego poprzedników prawnych w celu przesyłu energii elektrycznej. Przedłożone w sprawie dowody z dokumentów pozwoliły ponadto na ustalenie, że wybudowanie przez poprzednika uczestniczki urządzeń przesyłowych, stanowiących linię 15 kV nr (...), przebiegającą w obrębie w/w działek oraz ich wieloletnia eksploatacja, stanowiła przejaw korzystania z tych gruntów w zakresie odpowiadającym treścią służebności przesyłu. Sąd zauważył, że linię elektroenergetyczną 15 kV nr (...) wybudowano i podłączono do użytkowania nie później niż w latach 70-tych ubiegłego wieku, więc najpóźniej od wskazywanej w piśmie z dnia 31 marca 2019 r. daty linia elektroenergetyczna pozostawała w nieprzerwanym posiadaniu Skarbu Państwa i dalej przedsiębiorstw elektroenergetycznych. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu polegającej na nieodpłatnym korzystaniu z nieruchomości wnioskodawczyni zakończył się odpowiednio w dniu 31 stycznia 2009 r. licząc od dnia 1 lutego 1989 r., kiedy to nastąpiło objęcie w posiadanie przez uczestniczkę urządzeń przesyłowych. Uznając zatem, że termin zasiedzenia służebności przesyłu w odniesieniu do sieci przesyłowej ulokowanej na działkach nr (...) zakończył się z upływem lat 20 (art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 292 k.c. i art. 305 ( 4) k.c.), sąd pierwszej instancji wniosek oddalił.

O kosztach postępowania sąd orzekł zgodnie z art. 520 § 3 k.p.c. i jednocześnie przejął zgodnie z art. 102 k.p.c. niepokryte wydatki związane z wynagrodzeniem biegłych na rachunek Skarbu Państwa.

Apelację od powyższego postanowienia wywiodła wnioskodawczyni wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu apelująca zarzuciła naruszenie:

a) art. 128 k.c. poprzez błędną wykładnię skutków uchylenia tego przepisu i przyjęcie, że nie stał on na przeszkodzie, by traktować poprzednika prawnego uczestnika jako posiadacza samoistnego przed 1 lutego 1989 r. w okolicznościach sprawy;

b) art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 292 k.c. i art. 7 k.c. poprzez przyjęcie dobrej wiary poprzednika uczestnika w okolicznościach sprawy,

c) art. 327 1 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak uzasadnienia dla przyjęcia 20 – letniego okresu zasiedzenia oraz zaliczenia okresu przed 1 lutego 1989 r. jako posiadania przez uczestnika z jednoczesnym brakiem wskazania tego okresu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu apelacji k. 626v. - 629 wnioskodawczyni rozwinęła postawione wyżej zarzuty oraz wniosła jak na wstępie.

Uczestniczka w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego od wnioskodawczyni, w tym zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych (k. 640 – 642 akt sprawy).

Sąd okręgowy zważył, co następuje

Apelacja wnioskodawczyni jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Analiza zarzutów apelacji nie pozwalała na uznanie, aby doszło do naruszenia art. 327 1 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. uzasadniającego uchylenie zaskarżonego postanowienia, gdyż zgodnie z cytowanym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać: 1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; 2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Gdyby uzasadnienie orzeczenia sądu pierwszej instancji nie spełniało wymagań z art. 327 1 § 1 k.p.c. i gdyby w braku podstawy faktycznej przyczyny rozstrzygnięcia nie poddawały się weryfikacji, w tym co do prawidłowości subsumcji, to tak daleko idące wady uzasadnienia orzeczenia kwalifikowałoby się jako nierozpoznanie istoty sprawy uzasadniające uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2007 r., V CSK 115/07 oraz postanowienie z dnia 7 listopada 2014 r., IV CZ 82/14).

Jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia istotnie nie zawiera pogłębionych rozważań w kwestii przyjęcia dobrej wiary zasiadującego służebność, lecz sama ta wadliwość wedle sądu odwoławczego nie uniemożliwiała prześledzenie toku rozumowania sądu pierwszej instancji i ustalenie, dlaczego takie rozstrzygnięcie zostało wydanie. Co więcej, w myśl art. 378 § 1 k.p.c. mającego z mocy art. 13 § 2 k.p.c. odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym, sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Przyjęta koncepcja apelacji pełnej (cum beneficio novorum) nakłada na sąd okręgowy powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi, niezależnie od zarzutów apelacji i skontrolowania prawidłowości postępowania przed sądem pierwszej instancji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 03 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 oraz z dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15). W ramach zatem ponownego merytorycznego zbadania sprawy sąd okręgowy mógł wyczerpująco odnieść się do kwestii przyjęcia dobrej wiary zasiadującego służebność o treści służebności przesyłu, co z kolei wpływało na przyjęty termin zasiedzenia, pozostawionej poza rozważaniami sądu pierwszej instancji, który ograniczył się do wskazania, że bieg terminu zasiedzenia zakończył się z upływem lat 20 zgodnie z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 292 k.c. i art. 305 4 k.c.

Realizując zatem powyższy obowiązek sąd odwoławczy analizując materiał dowodowy załączony do akt dokonał własnej jego oceny oraz w jej wyniku doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie jako odpowiadające prawu musiało się ostać, albowiem sąd rejonowy mając na uwadze przedmiot postępowania i charakter zarzutów uczestnika w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy i dokonał właściwej jego oceny odpowiadającej wymogom stawianym na gruncie art. 233 k.p.c. Poczynił ustalenia odpowiadające treści tych dowodów, co pozwoliło na uczynienie ich podstawą rozstrzygnięcia sądu okręgowego. W sytuacji, gdy sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zgromadzonego w pierwszej instancji, nie musi powtarzać dokonanych ustaleń, gdyż wystarczy stwierdzenie, że przyjmuje je za własne (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 19 października 2017 r., II PK 292/16, z dnia 16 lutego 2017 r., I CSK 212/16 i postanowieniach z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 654/14 oraz z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07), co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Jednocześnie ocenić należało, że na podstawie tak prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych sąd pierwszej instancji trafnie sformułowany wniosek rozpoznał przez pryzmat art. 305 1 k.c., zgodnie z którym, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

Cytowany przepis reguluje instytucję służebności przesyłu, która dotyczy urządzeń przesyłowych w rozumieniu art. 49 § 1 k.c., tj. urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych. Z kolei w myśl art. 305 2 § 2 k.c., jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Możliwość domagania się ustanowienia służebności przesyłu uzależniona jest więc od konieczności ustanowienia tego prawa celem korzystania przez przedsiębiorcę z urządzeń przesyłowych. Zazwyczaj, gdy na gruncie posadowione są urządzenia przesyłowe, przesłanka będzie spełniona, gdyż oczywiste jest, że do właściwego korzystania z takich urządzeń niezbędne jest dokonywanie ich napraw i konserwacji, a niekiedy nawet wymiany, stąd będzie istniała potrzeba wchodzenia na nieruchomość w celu dokonywania tych czynności (J. Ciszewski, Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, LexisNexis 2014).

Z bezspornych okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy wynika, że na działkach wnioskodawczyni nr (...), obręb geodezyjny N., gmina K. ((...)) posadowione jest urządzenie przesyłowe w rozumieniu art. 49 § 1 k.c. w postaci napowietrznej linii elektroenergetycznej SN 15 kV nr (...) relacji K. – H. stanowiącej własność uczestniczki, będącej przedsiębiorcą przesyłowym wykorzystującym tą infrastrukturę w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Nie budzi więc wątpliwości, że zaistniałyby w świetle art. 305 ( 1) k.c. i art. 305 ( 2) § 2 k.c. przesłanki do ustanowienia na w/w nieruchomości służebności przesyłu na rzecz uczestniczki w zakresie niezbędnym do eksploatacji posadowionej na gruncie infrastruktury elektroenergetycznej, skoro stale korzysta z niej w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa, gdyby jednocześnie ustalić, że nie dysponuje tytułem prawnym uprawniającym ją do korzystania z nieruchomości wnioskodawczyni.

Zasadność ustanowienia służebności przesyłu była jednak przez uczestniczkę negowana z uwagi na poniesiony zarzut zasiedzenia służebności przesyłu z odwołaniem się do regulacji art. 305 4 k.c. w zw. z art. 292 k.c. i art. 172 § 1 i 2 k.c., a który to zarzut trafnie sąd pierwszej instancji w niniejszym postępowaniu uwzględnił.

Godzi się zauważyć, że zgodnie z art. 305 4 k.c. do służebności przesyłu odpowiednie zastosowanie mają przepisy regulujące służebność gruntową, w tym art. 292 k.c. przewidujący, że służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. W myśl art. 172 § 1 k.c., posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od 20 lat jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie), a po upływie 30 lat, jeżeli jest posiadaczem w złej wierze (art. 172 § 2 k.c.). Przy tym zgodnie z art. 176 § 1 k.c., jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.

Niewątpliwie w przypadku służebności gruntowych w art. 292 k.c. zastrzeżono, że może być nabyta przez zasiedzenie, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przesłankami zasiedzenia służebności gruntowej w postaci służebności przesyłu są w związku z tym: posiadanie służebności polegające na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu i upływ oznaczonego w ustawie czasu, czyli 20 lub 30 lat, w zależności od tego, czy posiadacz służebności był w dobrej, czy w złej wierze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1967 r., III CR 270/66).

Mając powyższe na uwadze sąd drugiej instancji zważył, iż bezspornie na działkach nr

(...), będących własnością wnioskodawczyni, posadowiona jest napowietrzna linia elektroenergetyczna 15 kV należąca do uczestniczki. Nie budzi wątpliwości, że opisana infrastruktura przesyłowa stanowi trwałe oraz widoczne urządzenie w myśl art. 292 k.c. i jako wykazane oceniono też przejścia posiadania owej infrastruktury przesyłowej oraz posiadania służebności przez poprzedników prawnych uczestniczki na nią samą.

W rezultacie należało uznać, że uczestniczka wykazała fakt ciągłego i nieprzerwanego posiadania służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu w zakresie w/w linii elektroenergetycznej, która stanowi trwałe i widoczne urządzenia w rozumieniu przepisu art. 292 k.c., co implikowało wniosek, że byłaby uprawniona w myśl art. 176 § 1 k.c. do doliczenia do czasu swego posiadania okresu posiadania służebności przez jej poprzedników prawnych, w tym za okres przed wprowadzeniem do systemu prawa cywilnego przepisów art. 305 1-305 4 k.c., które obowiązują od dnia 3 sierpnia 2008 r. Jak bowiem przyjęto w orzecznictwie, przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego (tak Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 15 czerwca 2016 r., II CSK 639/15; postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 261/16; uchwale z dnia 22 maja 2013 r., III CZP 18/13 i uchwale z dnia 7 października 2008 r., III CZP 89/08), czego zresztą wnioskodawczyni w apelacji nie kwestionowała.

Rozpatrując z kolei kwestię terminu, od którego posiadanie służebności przesyłu mogło prowadzić do jej zasiedzenia sąd okręgowy miał na uwadze, że jak wnika z prawidłowo w tym zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji infrastruktura przesyłowa w kształcie istniejącym do chwili obecnej na działkach wnioskodawczyni została wybudowana i oddana do użytku w latach 70- tych XX wieku i od tego czasu była wykorzystywana przez kolejne przedsiębiorstwa przesyłowe do przesyłu energii elektrycznej. Od tego czasu linia 15 kV nr (...) była więc nieprzerwanie i niezmiennie wykorzystywana w sposób odpowiadający treścią służebności przesyłu przez poprzedników prawnych uczestniczki, a później nią samą, co jednak nie oznaczało, że od tego momentu mógł rozpocząć bieg termin zasiedzenia prawa służebności przesyłu.

Jak trafnie zauważyła wnioskodawczyni, a co zostało wbrew zarzutom apelacji również dostrzeżone przez sąd pierwszej instancji, z uwagi na fakt, że do dnia 2 września 1991 r. Skarb Państwa był właścicielem działek nr (...) i regulację art. 128 k.c. obowiązującego do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11), do dnia 1 lutego 1989 r. nie mógł w rozpatrywanym wypadku rozpocząć się bieg termin zasiedzenia służebności przesyłu. Posiadaczem służebności gruntowej był bowiem wówczas Skarb Państwa, którego posiadanie nie mogłoby prowadzić do zasiedzenia służebności na nieruchomości państwowej, gdyż byłby jednocześnie posiadaczem służebności i właścicielem nieruchomości obciążonej (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach z 6 września 2013 r., V CSK 440/12; 13 czerwca 2013 r., IV CSK 672/12; 9 lutego 2012 r., III CZP 93/11; 14 października 2011 r., III CSK 251/10; a także uchwała Sąd Najwyższy z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07).

Należy mieć jednak na uwadze, co trafnie zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 lipca 2015 r. (V CSK 625/14), że ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11 z 1989 r.) uchylająca art. 128 k.c. nie przekształciła ex lege stosunków własnościowych państwowych osób prawnych w stosunku do składników majątkowych, które w dniu 1 lutego 1989 r. były w zarządzie tych osób. Powyższe dotyczyło także uprawnień przedsiębiorstw państwowych, korzystających z nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji znajdujących na niej urządzeń infrastruktury przesyłowej. Przekształcenie zarządu w odniesieniu do gruntów w prawo użytkowania wieczystego, a w odniesieniu do znajdujących się na tych gruntach budynków, innych urządzeń i lokali w prawo własności nastąpiło dnia 5 grudnia 1990 r. w oparciu o art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 455), natomiast w odniesieniu do innych składników majątkowych - również w prawo własności - przekształcenie dokonało się dnia 7 stycznia 1991 r., zgodnie z art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) (vide uchwała z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 38/91 oraz wyrok z dnia 21 maja 2015 r., IV CSK 514/14).

W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że odnośnie działek nr (...) bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu rozpoczął się od dnia 7 stycznia 1991 r., a nie już od dnia 1 lutego 1989 r., gdyż w przypadku w/w nieruchomości Skarb Państwa nadal był jej właścicielem po uchyleniu przepisu art. 128 k.c. Przepis art. 177 kc uniemożliwiał zasiedzenie służebności aż do dnia utraty mocy tj. do dnia 1 października 1990r. Zgodnie z tym przepisem przepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosuje się, jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności państwowej. Nieruchomość obciążona zaś do dnia 1 września 1991r. była własnością Skarbu Państwa.

Rozważając, czy objęcie w dacie 7 stycznia 1991 r. przez poprzednika prawnego uczestniczki w posiadanie służebności przesyłu nastąpiło w dobrej wierze, czy w złej wierze sąd okręgowy miał na uwadze, że ustawodawca nie definiuje pojęcia „dobrej wiary”, jednak orzecznictwo konsekwentnie i w zasadzie bez wyjątków odwołuje się do tradycyjnej koncepcji dobrej wiary. Według niej przyjmuje się, że dobra wiara polega na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu, że danej osobie przysługuje wykonywane przez nią prawo (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r., III CZP 63/75; uchwały z dnia 24 marca 1980 r., III CZP 14/80 i dnia 6 grudnia 1991 r., III CZP 108/91; czy postanowienia z dnia 4 listopada 1999 r., II CKN 560/98; z dnia 14 czerwca 2005 r., V CK 700/04, z dnia 9 stycznia 2014 r., V CSK 87/13). Co istotne, dla oceny dobrej albo złej wiary posiadacza wykonującego władztwo prowadzące do zasiedzenia nieruchomości istotny jest stan świadomości w chwili objęcia rzeczy w posiadanie. Późniejsze zmiany świadomości posiadacza pozostają bez wpływu na tę ocenę, a w konsekwencji na długość okresu zasiedzenia (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2003 r., III CZP 35/03), co wynika z wykładni art. 172 § 1 k.c., w którym mowa jest o „uzyskaniu posiadania”, więc o badaniu dobrej albo złej wiary w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie.

W orzecznictwie wyrażono zasługujący na aprobatę pogląd, iż przedsiębiorstwo, które w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie prowadzące do zasiedzenia służebności gruntowej nie było już przedsiębiorstwem państwowym, lecz bez sprzeciwu kogokolwiek korzystało z urządzeń przesyłowych zbudowanych przez nie na tej nieruchomości w czasie, gdy stanowiła własność Skarbu Państwa, a budowa odbywała się w ramach realizacji zadań państwowych podjętych na podstawie wymaganego pozwolenia, jest posiadaczem służebności gruntowej w dobrej wierze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CSK 132/15). W kolejnych orzeczeniach Sąd Najwyższy wskazał, że przedsiębiorstwo państwowe, które nabyło z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) własność urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomości należącej do Skarbu Państwa, może być uznane za posiadacza w dobrej wierze tej nieruchomości w zakresie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (postanowienie z dnia 26 lipca 2018 r., IV CSK 136/17; Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2019 r., III CZP 81/18). W uzasadnieniu wskazano, że przedsiębiorstwo miało podstawy do przyjęcia, że posiadając w takim zakresie nieruchomość państwową nie narusza własności Skarbu Państwa. Mogło zasadnie przyjmować, że jeśli z mocy prawa nastąpiło uwłaszczenie użytkowaniem wieczystym gruntów na rzecz państwowych osób prawnych, w których zarządzie pozostawały te grunty i prawem własności znajdujących się na takich gruntach budynków i innych urządzeń, to również jeśli nabywało z mocy prawa własność urządzeń przesyłowych, następowało to wraz z prawem do gruntu w zakresie koniecznym do korzystania z tych urządzeń, tym bardziej, że takie uprawnienie pozostaje w funkcjonalnym związku z własnością tych urządzeń, bowiem bez prawa do gruntu w określonym zakresie nie jest możliwe korzystanie ze zlokalizowanych tam urządzeń przesyłowych. Brak wyraźnej regulacji prawnej tytułu prawnego przedsiębiorstw do nieruchomości, na których znajdowały się nabyte z mocy prawa urządzenia doprowadził do nierównego potraktowania przedsiębiorstw państwowych w ramach uwłaszczenia mieniem państwowym, ponieważ przedsiębiorstwa państwowe, które wybudowały na pozostających w ich zarządzie gruntach budynki i inne urządzenia nabywały prawa nie tylko do tych budynków i innych urządzeń, ale też użytkowanie wieczyste gruntu, a przedsiębiorstwa przesyłowe nabywały jedynie prawa do urządzeń przesyłowych, bez praw do nieruchomości, przez które te urządzenia przebiegały. Trudno w takiej sytuacji uznać, że przedsiębiorstwo przesyłowe w zakresie posiadania nieruchomości państwowych, przez które przebiegają gazociągi, narusza zasady współżycia społecznego, a przez to nabyło posiadanie w złej wierze. Brak unormowań prawnych w tej materii jest zapewne wynikiem nieświadomych zaniechań, a nie wynikiem celowych i racjonalnych zamierzeń ustawodawczych.

Podzielając powyższy pogląd sąd okręgowy uznał, że skoro budowa infrastruktury linii elektroenergetycznej SN 15 kV miała miejsce w czasie, gdy właścicielem gruntu był Skarb Państwa, a likwidacja jednolitej własności państwowej i następnie przekształcenie zarządu w użytkowanie wieczyste i uwłaszczenie państwowych osób prawnych następowało w interesie przedsiębiorstw państwowych, przyznając im samodzielność majątkową, to nie sposób było twierdzić, że osoby wchodzące w skład organów przedsiębiorstw państwowych powinny były obejmować świadomością, że posiadanie gruntów, na których znajdowały się będące ich własnością urządzenia przesyłowe od dnia 7 stycznia 1991 r. istnieje bez podstawy prawnej. Organ zarządzający zakładem energetycznym mógł mieć usprawiedliwione przeświadczenie, że linie elektroenergetyczne, którymi zarządza, eksploatuje zgodnie z prawem (tak również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13), tym bardziej, że oczywiste jest, iż urządzenia musiały nieprzerwanie funkcjonować w celu zaopatrywania mieszkańców i innych podmiotów w prąd. W sytuacji, gdy do zmiany stanu prawnego nieruchomości doszło z mocy prawa, niezależnie od woli dotychczasowego właściciela nieruchomości, to nie można zasadnie czynić poprzednikowi prawnemu uczestniczki zarzutu, że osoby wchodzące w skład organu reprezentującego przedsiębiorstwo państwowe w dniu 7 stycznia 1991 r. powinny były mieć świadomość, że nie mogą korzystać ze spornych działek w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń przesyłowych na nich posadowionych. Należy podkreślić w tym miejscu, że to wnioskodawczyni dążąc do obalenia domniemania dobrej wiary winna była przedstawić sądowi obiektywne i wiarygodne dowody świadczące o tym, że jednak na dzień 7 stycznia 1991r. istniały takiego rodzaju przesłanki i okoliczności, które powinny dawać asumpt do przyjęcia, że osoby wchodzące w skład organu przedsiębiorstwa energetycznego miały świadomość lub wiedzę odnośnie stanu prawnego nieruchomości i braku tytułu do korzystania z nich w zakresie wykonywania czynności związanych ze służebnością przesyłu, czy też by taką wiedzę powinny posiadać. Tymczasem skarżąca na tę okoliczność nie zaoferowała jakiegokolwiek materiału dowodowego, który mógłby stanowić podstawę do czynienia ustaleń faktycznych w sposób przezeń postulowany.

Uwzględniając wszystko powyższe sąd okręgowy uznał, iż skoro poprzednik prawny uczestniczki wszedł w posiadanie służebności przesyłu dnia 7 stycznia 1991 r. w dobrej wierze w zakresie linii elektroenergetycznej SN 15 kV nr (...) relacji K. – H. posadowionej na działkach wnioskodawczyni, to przewidziany na gruncie art. 172 § 2 k.c. termin zasiedzenia służebności przesyłu upłynął dnia 7 stycznia 2011 r. Wobec zatem nabycia przez uczestniczkę

w drodze zasiedzenia służebności przesyłu na spornych działkach należało oddalić wniosek o ustanowienie służebności przesyłu. Nie istniała bowiem potrzeba ustanowienia dla uczestniczki ograniczonego prawa rzeczowego, który uprawniałby ją do korzystania z nieruchomości wnioskodawczyni, jako że prawo to nabyła wiele lat temu w drodze zasiedzenia, co prawidłowo stwierdził sąd pierwszej instancji. Wskazać bowiem należy, że w okresie biegu terminu zasiedzenia wnioskodawczyni nie podjęła żadnej czynności przed sądem, która by ten termin przerwała. Podczas rozprawy apelacyjnej wnioskodawczyni wskazała przecież, że nie występowała do sądu z żadnym roszczeniem, a jedynie z pismami do uczestniczki o uregulowanie sytuacji prawnej.

Tak argumentując oraz nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. sąd okręgowy apelację jako niezasadną oddalił, o czym orzekł w punkcie 1. postanowienia.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 520 § 2 k.p.c. zważając, że o sprzeczności interesów w rozumieniu komentowanego przepisu można mówić w sprawie o ustanowienie służebności (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 148/12, z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 55/11, z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10). Wobec niewątpliwie sprzecznym interesów stron w tym postępowaniu i oddalenia apelacji w całości obciążono wnioskodawczynię obowiązkiem zwrotu uczestniczce poniesionych przezeń kosztów postępowania apelacyjnego. Na zasądzone w punkcie 2. postanowienia koszty z tego tytułu w kwocie 240 zł składało się wynagrodzenie pełnomocnika procesowego uczestniczki ustalone zgodnie § 5 pkt 3 w zw. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023 r., poz. 1935 tj.). Koszty te przy tym zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zasądzono wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w tym zakresie do dnia zapłaty.

sędzia Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)