descriptionTreść orzeczenia

Sygnatura akt II Ca 1535/24

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Choszcznie po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku (...) spółki z o.o. w T. przy udziale D. K., o ustanowienie służebności przesyłu (I Ns 313/22): w punkcie 1. oddalił wniosek; w punkcie 2. nakazał pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Choszcznie kwotę 8.054,58 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych; w punkcie 3. zasądził od wnioskodawcy na rzecz r.pr. M. P. kwotę 2.880 zł powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce z urzędu.

Powyższe orzeczenie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych:

Uczestniczka jest właścicielką nieruchomości składającej się z działki (...) (wcześniej (...)) położonej w K..

W dniu 14 sierpnia 1996 r. (...) Kierownik Urzędu (...) w C. wydał decyzję o wydaniu pozwolenia na budowę sieci gazowej średniego ciśnienia przesyłowej i rozdzielczej w ramach (...) w miejscowościach Ż., K., S. i O.. Inwestor Gmina K. na podstawie tej decyzji nie dokonała zawiadomienia o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych, nie ustanowiła kierownika budowy, nie złożyła zawiadomienia o zakończeniu budowy sieci gazowej.

Decyzją z dnia 3 sierpnia 1998 r. nr (...) Urząd (...) w C. zatwierdził projekt budowlany budowy gazociągu średniego ciśnienia wraz z przyłączami wykonany przez inż. A. P. posiadającą uprawnienia budowlane nr (...) i udzielił Urzędowi Gminy w K. pozwolenia na budowę inwestycji „(...)”. Generalnym wykonawcą inwestycji został (...) Spółka Cywilna P. J. J. N.. Gazociąg został wybudowany, poddany próbom szczelności i odebrany przez inwestora Gminę K. w październiku 1999 r.

Przebieg wybudowanego gazociągu był i jest niezgodny z przebiegiem projektowanym. W dniach 12 i 13 lutego 2019 r. (...) Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. dokonał kontroli wykonanych robót związanych z budową sieci gazowej średniego ciśnienia przesyłowej i rozdzielczej z przyłączami do budynków z zastosowaniem węzłów redukcyjno – pomiarowych w ramach (...) w miejscowościach Ż., K., S. i O. stwierdzając, że roboty budowlane dotyczące inwestycji , które były objęte pozwoleniem na budowę nr (...) zostały wykonane w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w zatwierdzonym projekcie budowlanym do ww. pozwolenia. Stwierdzono, że przez działkę uczestniczki nr (...) przebiega sieć gazowa, podczas gdy projekt budowlany i plan zagospodarowania zatwierdzony decyzją o pozwoleniu na budowę przewidywał przebieg sieci gazowej w pasie działki drogowej nr (...).

W ramach postępowań o wydanie pozwolenia na budowę nr (...) nie uzyskano zgody uczestniczki na przebieg projektowanego gazociągu. O zgodę taką nie występowano, gdyż zgodnie z projektem gazociąg nie przebiegał przez działkę stanowiącą własność D. K., lecz przebiegał przez sąsiadującą z ówczesną działką nr (...) (następnie (...)) działką drogową oznaczoną numerem (...). W stosunku do uczestniczki nie było prowadzone przez właściwego Wojewodę postępowanie wywłaszczeniowe i nie została wydana decyzja o ograniczeniu jej prawa własności bądź o pozbawienia jej tego prawa w związku z realizacją inwestycji budowy sieci gazowej.

Na podstawie umowy sprzedaży nr (...) z dnia 22 stycznia 2002 r. gazociąg wybudowany na podstawie pozwolenia nr (...) stanowiący własność Gminy K. został sprzedany (...) S.A.

Uczestniczka jest właścicielem nieruchomości składającej się z działki (...) (wcześniej (...)) w K. od około 30 lat. Nieruchomość jest niezabudowana i jest nieogrodzona. Zamieszkuje w budynku, którego ogród przylega do działki nr (...). Działka wykorzystywana jest na ogród przydomowy. Powierzchnia działki leży w wyraźnym obniżeniu do rzędnej ulicy, ogólny spadek terenu przebiega od zabudowań w kierunku cieku M.. Część nieruchomość, na której posadowione są urządzenia przesyłowe znajduje się w obniżeniu terenu i nie jest widoczna z okien budynku, w którym uczestniczka zamieszkuje. W okresie, w którym budowany był gazociąg, zamieszkiwała w K., lecz prowadziła z konkubentem gospodarstwo rolne w R.. Rano wyjeżdżała do R. do pracy, wracała często gdy już było ciemno. Nie zaobserwowała, że prace związane z budową gazociągu były prowadzone na jej nieruchomości. Wiedziała, że są plany, że przez K. ma przebiegać gazociąg, ale nie wiedziała jaki dokładnie ma być jego przebieg. Nie była informowana, że gazociąg zostanie poprowadzony przez jej działkę. Stwierdziła, że na jej nieruchomości posadowiono gazociąg już po jego wybudowaniu. Skierowała do wnioskodawcy żądanie jego usunięcia. Zawiadomiła też (...) Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. o wybudowaniu gazociągu niezgodnie z projektem budowlanym.

Pismem z dnia 11 kwietnia 2016 r. wnioskodawca zaproponował uczestniczce zawarcie umowy ustanowienia służebności przesyłu za jednorazowym wynagrodzeniem wynoszącym 880 zł, lecz ta nie wyraziła zgody na zawarcie tego rodzaju umowy.

W dniu 13 lutego 2019 r. na skutek zawiadomienia uczestniczki (...) Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. przeprowadził oględziny działki i w ich wyniku ustalił, że sieć gazowa, która winna przebiegać w pasie drogowym – działce nr (...) przebiega przez działkę uczestniczki, co jest niezgodne z zatwierdzonym projektem budowlanym.

Uczestniczka zamierzała sprzedać działkę nr (...) jako działkę budowlaną. By uczynić ją bardziej atrakcyjną zamierzała wyrównać znajdującą się na działce skarpę, co jest aktualnie niemożliwe z uwagi na przebieg infrastruktury przesyłowej. Podała, że potencjalni kontrahenci rezygnowali z zakupu działki z uwagi na posadowienie na niej infrastruktury przesyłowej.

Pas służebności przesyłu niezbędny do wykonywania służebności polegającej na prawie swobodnego dostępu i dojazdu do sieci dystrybucyjnej gazociągu średniego ciśnienia (...) w celu wykonywania prac eksploatacyjnych, konserwacyjnych, konserwatorskich na nieruchomości gruntowej stanowiącej własność uczestniczki przy ul. (...), obejmującej działkę (...) powinien mieć szerokość 1 m – po 0,5 m po obu stronach od osi gazociągu. Do wykonywania na trasie gazociągu prac budowlano – montażowych polegających na rozbiórce, modernizacji, remoncie lub wymianie przewodów gazowych, a także prac usuwania awarii sieci dystrybucyjnej niezbędny jest pas równy szerokości pasa montażowego, który w zależności od zakresu robót powinien wynosić 5 - 7 m (2,5 - 3,5 m po obu stronach od osi gazociągu). Nie ma potrzeby ustalania pasa drogi dojazdowej do pasa służebności przesyłu gdyż istnieje do tego pasa swobodne dojście z sąsiednich działek (...). Powierzchnia pasa służebności wyznaczona na gruncie w obrębie działki nr (...) wynosi 35 m ( 2). Wartość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu dla odcinka rurociągu gazowego średniego ciśnienia (...) przebiegającego przez działkę nr (...) wynosi 4.500 zł.

W tym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji wskazał, że realizując zalecenia sądu drugiej instancji przeprowadził niezbędne postępowanie dowodowe, pozwalające na ustalenie szerokości pasa służebności przesyłu, jego przebiegu, wyznaczenia go na gruncie oraz ustalenia wysokości jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności, dopuszczając dowody z opinii biegłych z zakresu instalacji gazowych, geodezji i szacowania wartości nieruchomości, ale mimo to wniosek oddalił.

Sąd pierwszej instancji argumentował, że wprawdzie wnioskodawca jako właściciel sieci przesyłowej znajdującej się na działce uczestniczki byłby uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu zgodnie z art. 305 1 § 1 k.c. Tym niemniej sąd zauważył, że w świetle art. 21 Konstytucji RP warunki, na jakich państwo może ograniczyć lub pozbawić obywatela prawa własności określa art. 112 u.g.n., które nie zostały spełnione. W rozważanym przypadku zrealizowanie celu publicznego, jakim było zaopatrzenie m.in. wsi K. w dostęp do paliwa gazowego, nie wymagało ingerencji w prawo własności nieruchomości uczestniczki, skoro zatwierdzony decyzją o udzieleniu pozwolenia na budowę projekt przewidywał poprowadzenie gazociągu w działce drogowej nr (...). Nawiązując do wskazań przedstawionych w uzasadnieniu orzeczenia sądu okręgowego z dnia 31 maja 2022 r., sąd rejonowy wyjaśnił, że nie może być decydujący fakt, że uczestniczka nie sprzeciwiała się budowie infrastruktury przesyłowej w trakcie trwania prac budowlanych i niezwłocznie po ich zakończeniu. Sąd na podstawie uzupełniającego przesłuchania uczestniczki ustalił, że nie jest to nieruchomość, na której uczestniczka zamieszkuje, teren jest pochyły, nadto w tamtym czasie prowadziła ona gospodarstwo rolne w innej miejscowości. Wszystkie te okoliczności mogły utrudniać uczestniczce powzięcie wiedzy o tym, że gazociąg został poprowadzony przez jej nieruchomość. W ocenie sądu, skoro istniała możliwość poprowadzenia gazociągu w działce drogowej, to ingerencja we własność uczestniczki nie była w świetle treści art. 112 ust. 3 u.g.n. uzasadniona, a próba uzyskania tytułu prawnego do władania nieruchomością w drodze ustanowienia służebności przesyłu winna być oceniona jako zmierzająca do obejścia prawa.

Tak argumentując Sąd pierwszej instancji wniosek oddalił w całości i orzekł o kosztach postępowania.

Apelację od powyższego postanowienia wywiodła wnioskodawczyni (...) spółka z o.o. w T., domagając się jego zmiany przez uwzględnienie wniosku i ustanowienie służebności przesyłu na działce nr (...) (obecnie (...)) w części dotyczącej gazociągu (...) i zasądzenie od uczestniczki na jego rzecz kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła:

a) nierozpoznanie istoty sprawy;

b) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez sprzeczność ustalonego stanu faktycznego z zebranym materiałem dowodowym w szczególności poprzez nieuwzględnienie, iż zachodzą wszelkie przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku i bezpodstawne przyjęcie, iż wniosek zmierza do obejścia prawa;

c) naruszenie art. 305 1 i art. 305 2 § 1 k.c. przez oddalenie wniosku, podczas gdy wnioskodawca spełnił wszystkie przesłanki do ustanowienia służebności przesyłu;

d) naruszenie art. 305 1 i art. 305 2 § 1 k.c. przez przyjęcie, że roszczenie wnioskodawcy jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa i zmierza do obejścia prawa, chociaż okoliczności sprawy w tym charakter urządzeń, sposób posadowienia urządzeń na nieruchomości uczestniczki (ziemna sieć przesyłowa, umiejscowienie urządzeń wzdłuż granicy działki, w sposób jak najmniej obciążający prawo własności nieruchomości), konieczność zapewnienia stałego i trwałego zasilania odbiorców paliwa gazowego, możliwość naruszenia struktury i stabilności funkcjonowania sieci w przypadku usunięcia jego części posadowionej na nieruchomości uczestnika przemawiają za ustanowieniem służebności przesyłu zgodnie z wnioskiem inicjującym postępowanie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja wnioskodawczyni okazała się zasadna w tym sensie, że skutkowała wydaniem orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.

Sąd Odwoławczy, po ponownym rozpoznaniu sprawy w ramach swej kognicji wyznaczonej przepisami art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., doszedł do przekonania, że w sprawie zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., zgodnie z którym, sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji. Odpowiednie zastosowanie z mocy art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym pojęcia „nierozpoznania istoty sprawy” odbywa się z uwzględnieniem specyfiki danej kategorii sprawy podlegającej rozpoznaniu w tym postępowaniu ( vide: postanowienia Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12; z 21 sierpnia 2013 r., II CZ 26/13; z 3 lutego 2014 r., V CZ 3/14).

Rozpoznanie istoty sprawy wymaga prawidłowego zidentyfikowania jej przedmiotu; wykrystalizowania przez sąd poddanego do rozstrzygnięcia żądania, gdyż w świetle art. 321 § 1 k.p.c. sąd związany jest żądaniem pozwu lub wniosku ( ne eat iudex ultra petita partium), również w zakresie uzasadniających to żądanie elementów motywacyjnych. Bez tego zabiegu nie jest możliwe dokonanie oceny żądania w płaszczyźnie prawa materialnego ( vide: wyroki Sądu Najwyższego z 18 marca 2005 r., II CK 556/04; 7 listopada 2007 r., II CSK 244/07; postanowienie Sądu Najwyższego z 18 marca 2015 r., I CZ 27/15).

Dokładnie określone żądanie jest jednym z podstawowych, ustawowych wymogów szczególnego pisma procesowego, jakim jest pozew lub wniosek w postępowaniu nieprocesowym. Postępowanie cywilne może bowiem toczyć się prawidłowo tylko wówczas, gdy zostanie dokładnie sformułowane żądanie pozwu lub wniosku, co jest obowiązkiem strony inicjującej to postępowanie. Żądanie musi być dokładnie określone także z tego względu, że zakreśla to granice zawisłości sprawy (art.192 k.p.c.), orzekania (art. 321 § 1 k.p.c.), a następnie powagi rzeczy osądzonej.

W realiach rozpatrywanej sprawy, bacząc na jej przedmiot i stanowisko prezentowane przez uczestników postępowania, nie budziło wątpliwości Sądu Odwoławczego, że Sąd Rejonowy zaniechał wniknięcia w jej istotę, doprowadzając do sytuacji opisanej w art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było sformułowane przez wnioskodawcę we wniosku z dnia 29 sierpnia 2018 r. i oparte na art. 305 ( 2) § 1 k.c. żądanie ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości położonej w K., „obejmującej działkę ewidencyjną nr (...) (obecnie dz. (...))”, dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr (...) - w części, na której znajduje się gazociąg średniego ciśnienia (...) (k. 3 akt).

Tak sformułowany wniosek nigdy nie został przez wnioskodawcę zmodyfikowany - ani w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, ani w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Okręgowy podczas rozprawy apelacyjnej dnia 27 maja 2025 r. wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania wniosku apelacji poprzez wskazanie, czy wniosek dotyczy działki nr (...) czy obu działek powstałych z podziału ww. działki, czy też jest ograniczony do działki nr (...), powstałej z podziału działki nr (...) - w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem przyjęcia, że wnioskodawca domaga się ustanowienia służebności na działce nieistniejącej. Powyższe zobowiązanie doręczono wnioskodawcy w dniu 2 czerwca 2025 r. (EPO k. 550 akt), więc termin jego wykonania upływał z dniem 16 czerwca 2025 r. Tymczasem pismo zawierające modyfikację stanowiska wnioskodawcy złożone dopiero w dniu 17 czerwca 2025r. ( vide: k.554 akt), czyli po terminie, a nadto przez osobę nieuprawnioną do składania oświadczeń w imieniu skarżącej spółki. Z kolei oświadczenie złożone przez pełnomocnika wnioskodawcy na rozprawie apelacyjnej dnia 3 lipca 2025 r. było nieskuteczne, bowiem nastąpiło ono ustnie, pod nieobecność pełnomocnika uczestniczki, zgodnie zaś z art. 193 § 2 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmiana żądania może być dokonana jedynie w piśmie procesowym.

Przedmiotem rozpoznania było zatem żądanie wniosku ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) (obecnie nr (...)), w sytuacji, gdy uczestniczka już na rozprawie dnia 16 września 2022 r. zeznała, że działka nr (...) została podzielona na dwie działki, a tylko przez jedną z nich przebiega gazociąg (k. 281 akt).

Pomimo tej informacji wskazującej na zmianę oznaczenia nieruchomości, po której przebiega urządzenie przesyłowe mające być przedmiotem służebności, Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu instalacji gazowych na okoliczność określenia szerokości pasa służebności przesyłu na działce nr (...). Opinia biegłego z zakresu instalacji gazociągowych K. H. wskazywała (mimo wadliwe sformułowanej tezy dowodowej), że linia gazociągu (...) przebiega jedynie na działce nr (...) (k. 298 akt), natomiast mapa stanowiąca załącznik nr 1 wskazywała, że gazociąg przebiega po działce nr (...) (k. 308 akt).

Zlecając kolejno sporządzenie opinii biegłemu geodecie W. S., Sąd pierwszej instancji polecił wyznaczenie pasa służebności na działce nr (...), który biegły geodeta wyznaczył wskazując, że działka nr (...) podzielona została na działki nr (...), a następnie działka nr (...) na działki nr (...), w tym działka (...) znajduje się w granicach rzeki M., ustalonych ostateczną decyzją Starosty (...) z dnia 24 października 2016 r. znak (...) (k. 344 akt) i dlatego biegły na mapie geodezyjnej pas służebności przesyłu oznaczył tylko na działce (...) (k. 347 akt).

W dalszym ciągu nie dostrzegając tego, jaka była treść wniosku sformułowanego przez wnioskodawcę oraz jak obecnie są oznaczone i usytuowane działki, po których przebiega gazociąg, Sąd Rejonowy polecił wycenę należności z tytułu wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu biegłemu Z. W., w odniesieniu do działki nr (...) (k. 364 akt), w sytuacji, gdy gazociąg przebiega po działce nr (...), przy czym biegły rzeczoznawca oszacował należne wynagrodzenie jedynie w odniesieniu do działki nr (...) ( vide: operat szacunkowy k. 383 – 420 akt).

Pomimo zatem ujawnienia w toku sprawy kolejnych podziałów geodezyjnych działek wskazanych we wniosku oraz związanej z tym konieczności modyfikacji żądania wniosku, Sąd Rejonowy bez dokonania takiej zmiany, w sposób nieuprawniony uznał, że żądanie wniosku poddanego pod jego rozstrzygnięcie dotyczy aktualnie działki nr (...).

Uchybienie to jest tym bardziej istotne, że z opinii geodety W. S. wynika, iż działka nr (...), powstała z podziału działki nr (...), obecnie znajduje się w granicach rzeki M., na skutek ustalenia granic tej rzeki decyzją Starosty (...) z dnia 24 października 2016 r. znak (...)W świetle zaś art. 212 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują w stosunku do śródlądowych wód płynących Wody Polskie. Oznacza to, że jakkolwiek nie doszło do zmian oznaczenia właściciela nieruchomości w księdze wieczystej, to prawo własności działki „rzecznej” nr (...), po której przebiega gazociąg przysługuje Skarbowi Państwa – Wodom Polskim, które nie były uczestnikiem niniejszego postępowania.

Niewyjaśnienie tych ważkich dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii skutkowało w ocenie Sądu Okręgowego nierozpoznaniem istoty sprawy przez Sąd Rejonowy i koniecznością wydania orzeczenia o charakterze kasatoryjnym, skoro Sąd orzekł o innym żądaniu aniżeli sformułowane we wniosku, a nadto nie wezwał wnioskodawcy do sprecyzowania wniosku i wreszcie nie dostrzegł konieczności zapewnienia uczestnictwa w postępowaniu obecnego właściciela działki nr (...), który w przypadku podtrzymania przez wnioskodawcę żądania ustanowienia służebności przesyłu na terenie stanowiącym aktualnie działkę nr (...), winien również być uczestnikiem niniejszego postępowania, obok uczestniczki będącej właścicielką działki nr (...).

Niezależnie od powyższego, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu jako wadliwe także z tego względu, że Sąd pierwszej instancji całkowicie zignorował wiążącą go ocenę prawną, przedstawioną przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 maja 2022 r., wydanego w sprawie II Ca 239/22, w sytuacji, gdy zgodnie z art. 386 § 6 k.p.c. sąd pierwszej instancji związany jest oceną prawną wyrażoną w kasatoryjnym orzeczeniu sądu drugiej instancji. Związanie wyrażone w art. 386 § 6 k.p.c. oznacza zakaz formułowania ocen prawnych sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji, a nawet zakaz podejmowania próby podważania czy kontestowania wiążącej go oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2024 r., II CSKP 1207/22 oraz z dnia 8 maja 2012 r., II UK 237/11).

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zgodnie z zaleceniami przeprowadził postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia zakresu służebności przesyłu i wynagrodzenia należnego za jej ustanowienie, jednak całkowicie pominął przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocenę wyrażoną przez Sąd drugiej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 maja 2022 r., wydanego w sprawie II Ca 239/22, uchylającego zaskarżone orzeczenie i przekazującego sprawę Sądowi Rejonowemu w Choszcznie do ponownego rozpoznania, Sąd Okręgowy nie zgodził się z Sądem pierwszej instancji, że wnioskodawca wnosząc w trybie art. 305 ( 1) k.c. o ustanowienie służebności przesyłu nie wykazał własności gazociągu, którego dotyczy wniosek, gdyż była to okoliczność niesporna i wynikająca z umowy sprzedaży z dnia 22 stycznia 2022 r. oraz KRS wnioskodawcy. Nadto wskazano, że Sąd Rejonowy błędnie przyjął, iż ustanowienie służebności przesyłu nie było konieczne, w sytuacji, gdy konieczność taka ma miejsce zawsze, gdy na nieruchomości są już posadowione urządzenia przesyłowe i sąd nie ma kompetencji do badania, czy inny przebieg urządzenia przesyłowego prowadziłby do mniejszego ograniczenia prawa własności albo to ograniczenie wyłączał w wyniku uznania, że winno być posadowione na innej nieruchomości. Nie odmawiając racji zawartemu w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2021 r., III CSKP 63/21, stanowisku, iż nie każde działanie przedsiębiorcy przesyłowego w procesie inwestycyjnym podjęte w odniesieniu do cudzego gruntu musi zyskać akceptację i legalizację w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu, Sąd drugiej instancji zwrócił uwagę, iż prace związane z posadowieniem gazociągu zostały zakończone w 1999 r., a uczestniczka nie sprzeciwiła się ich prowadzeniu. Gazociąg znajduje się na nieruchomości uczestniczki 23 lata, służąc dostarczaniu gazu mieszkańcom wsi K., a niewątpliwie możliwość wykonania jego przebudowy wiązałaby się ze znacznymi kosztami oraz uciążliwościami dla mieszkańców w okresie realizacji przebudowy. Wprowadzenie instytucji służebności przesyłu do kodeksu cywilnego miało właśnie na celu uregulowanie zaszłości, tj. legalizację zastanych sytuacji na nieruchomościach za odpowiednim wynagrodzeniem dla właściciela nieruchomości.

Sąd Okręgowy przy poprzednim rozpoznaniu sprawy odniósł się do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 lutego 2021 r. (III CSKP 63/21), odnośnie do braku podstaw do legalizacji inwestycji przesyłowej w sytuacji, gdy powstała ona po 3 sierpnia 2008 r., tj. po wprowadzeniu do porządku prawnego przepisów regulujących instytucję służebności przesyłu (305 ( 1) – 305 ( 4) k.c.) wyrażając w tymże zakresie wiążącą ocenę, że w badanym przypadku inwestycja miała miejsce wiele lat wcześniej i konieczne w związku z tym jest ustanowienie na rzecz wnioskodawcy służebności przesyłu celem utrwalenia istniejącego stanu faktycznego, czemu służył właśnie instytucja przewidziana w art. 305 ( 1) k.c. (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15).

Tymczasem, jak już wyżej wskazano, powyższą wiążącą ocenę prawną Sąd pierwszej instancji zignorował, zaś wydanie przez ten Sąd orzeczenia z naruszeniem art. 386 § 6 k.p.c. jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy, co także uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia .

Z tych względów Sąd Okręgowy zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Choszcznie do ponownego rozpoznania, jednocześnie na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien mieć na uwadze, że metodyka pracy sędziego nakazuje, aby sąd w pierwszej kolejności, zanim w ogóle przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy, wykrystalizował żądania zgłoszone w postępowaniu i poddane mu pod rozstrzygnięcie. W związku z tym Sąd powinien wezwać wnioskodawcę do sprecyzowania żądania wniosku przez jednoznaczne oznaczenie nieruchomości, które mają być obciążone służebnością przesyłu, w związku z podziałem geodezyjnym działki nr (...) oraz wydzieleniem działki „rzecznej”. Tak sformułowany wniosek Sąd winien doręczyć uczestniczce, a jeżeli zajdzie taka potrzeba to również wezwanemu do udziału w sprawie właścicielowi działki nr (...), zobowiązując jednocześnie do zajęcia stanowiska w sprawie. Dalej sąd zobowiązany będzie w niezbędnym zakresie przeprowadzić postępowanie dowodowe: uzupełniające i uwzględniające sprecyzowany przedmiot postępowania, w celu ustalenia zakresu służebności przesyłu oraz wynagrodzenia należnego za jej ustanowienie.

sędzia Agnieszka Tarasiuk-Tkaczuk

(...)

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

(...)

(...)

3. (...)

(...)

(...)