Treść orzeczenia
Sygn. akt I Ns 307/22
Uzasadnienie
Wnioskodawca S. K. wystąpił z wnioskiem o zatwierdzenie jego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po ciotce B. O., zmarłej dnia 25 października 2018r. w S..
W uzasadnieniu swojego wniosku S. K. oświadczył, że spadkodawczyni była kuzynką (od strony matki) jego ojca T. K.. Według wiedzy wnioskodawcy spadkodawczyni nie sporządziła testamentu. Wnioskodawca nie utrzymywał żadnych kontaktów ze swoją ciotką. Stąd też nie miał żadnej wiedzy na temat majątku zmarłej, ani też jakichkolwiek długów spadkowych wchodzących w skład spadku po zmarłej. Takiej wiedzy S. K. nie miał również bezpośrednio po śmierci spadkodawczyni oraz w chwili złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez swojego ojca. Wnioskodawca był wówczas niepełnoletni. W związku z powyższym wnioskodawca nie składał po śmierci B. O. żadnych oświadczeń w przedmiocie odrzucenia czy przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza po swojej ciotce. O toczącym się postępowaniu wnioskodawca dowiedział się w lutym 2022r. będąc osobą pełnoletnią. Dopiero w tym okresie wnioskodawca dowiedział się o tym, że jego ojciec złożył przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłej. Wnioskodawca nie miał obiektywnej możliwości ustalenia stanu masy spadkowej. Dowiedział się jedynie o istnieniu długów spadkowych. Oczywistym jest zatem, że wnioskodawca nie wiedział i nie mógł wiedzieć, że upłynął mu termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, bowiem nie przypuszczał nawet, że w skład tego spadku wchodzić mogą jakiekolwiek długi spadkowe. Dotychczas żaden z wierzycieli zmarłej nie kontaktował się z wnioskodawcą i nie informował go o istniejącym zadłużeniu, ani też nie żądał jego spłaty bezpośrednio przez wnioskodawcę. Niezłożenie przez wnioskodawcę oświadczenia o odrzuceniu spadku w ustawowym terminie było wynikiem istotnego błędu stwarzającego przekonanie, że gdyby wnioskodawca wiedział o wszystkich okolicznościach sprawy, złożyłby rzeczone oświadczenie. Z całą pewnością również błąd wnioskodawcy nie był wynikiem niedołożenia należytej staranności. Ponadto błąd ten był błędem istotnym, bowiem gdyby wnioskodawca znał prawdziwy stan rzeczy, to rozsądnie oceniając, odrzuciłby spadek w terminie. Potwierdzeniem tego jest fakt, że po powzięciu wiadomości o okolicznościach sprawy wnioskodawca wystąpił do sądu z niniejszym wnioskiem. Za uwzględnieniem niniejszego wniosku przemawiają względy słuszności bowiem sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego, by wnioskodawca obarczony był obowiązkiem spłacania długów swojej ciotki.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Spadkodawczyni B. O. zmarła w dniu 25 października 2018r. w S..
(dowód: odpis aktu zgonu – k. 9)
W dniu 05 lutego 2020r. ojciec spadkodawcy T. K. złożył przed notariuszem K. B. w Kancelarii Notarialnej w S. oświadczenie o odrzuceniu spadku po B. O.. W § 3 aktu notarialnego T. K. oświadczył, że ma jednego małoletniego syna S. K. i w związku z czym został przez notariusza pouczony, że na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka rodzice muszą uzyskać zgodę sądu opiekuńczego.
(dowód: akt notarialny z dnia 05.02.2020r. – k. 2 akt I N 97/20)
Wnioskodawca S. K. urodził się w dniu (...) Do osiągniecia przez niego pełnoletności oboje jego rodzice, ojciec T. K. i matka M. W., posiadali pełną władzę rodzicielską nad wnioskodawcą. Rodzice S. K. nie złożyli w jego imieniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po B. O.. W chwili odrzuceniu spadku przez T. K. wnioskodawca zamieszkiwał wraz z matką, a jego rodzice nie pozostawali w związku, ich kontakty ograniczały się jedynie do spraw związanych z regulowaniem przez T. K. alimentów na syna.
(dowód: zeznania świadka T. K. – k. 69,
zeznania świadka M. W. – k. 90,
zeznania wnioskodawcy – k. 59)
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2022r. Sąd Rejonowy w Świnoujściu wezwał S. K. do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po B. O., toczącej się pod sygn. akt I Ns 66/19. Prawomocnym postanowieniem z dnia 25 marca 2022r. Sąd Rejonowy w Świnoujściu stwierdził, że spadek po B. O. na podstawie ustawy nabyli: wnioskodawca S. K. o uczestnik postępowania P. B. – w udziałach do 1/2 spadku.
(dowód: postanowienie z dnia 31.01.2022r. – k. 328 akt I Ns 66/19,
postanowienie z dnia 25.03.2022r. – k. 394 akt I Ns 66/19)
Sąd zważył, co następuje
Wniosek S. K. o zatwierdzenie jego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po B. O. nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1019 § 1 kc jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:
1) uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca.
Stosownie do treści art. 1019 § 2 kc spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Art. 1019 § 3 kc uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd. Zgodnie z art. 88 ust. 1 kc uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Stosownie do treści art. 88 § 2 kc uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.
Zdaniem Sądu powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie dają podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca nie złożył w ustawowym terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku pod wpływem błędu lub groźby. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 1015 § 1 kc oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Za dzień kiedy wnioskodawca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku należy uznać w dzień złożenia przez jego ojca oświadczenie o odrzuceniu spadku tj. 05 lutego 2020r. W tej dacie S. K. był osobą małoletnia i w związku z tym oświadczenie spadkowe w jego imieniu musieliby złoży jego przedstawiciele ustawowi tj. rodzice. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 98 § 1 kro rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Ojciec wnioskodawcy T. K. w chwili składania oświadczenia o odrzuceniu spadku po B. O. posiadał pełną władzę rodzicielską nad wnioskodawcą. W związku z tym oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu S. K. mogło być złożone w terminie sześciu miesięcy tj. do dnia 05 sierpnia 2020r. Niewątpliwie w tym terminie nie zostało złożone żadne oświadczenia spadkowe w imieniu wnioskodawcy, jego rodzice nie wystąpili również w tym okresie do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego syna. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że niezłożenie oświadczenia spadkowego w imieniu wnioskodawcy było wynikiem błędu, zaś na tą przesłankę uchylenia się od skutków prawnych bezczynności w tym zakresie powoływał się wnioskodawca. Podkreślenia przy tym wymaga, że ojciec wnioskodawcy T. K. składając oświadczenie o odrzuceniu spadku we własnym jego imieniu miał świadomość tego, że skutkiem tej czynności będzie to, iż jego syn zostanie powołany z ustawy do spadku po B. K.. Z treści aktu notarialnego z dnia 05 lutego 2020r. wynika jednoznacznie, że T. K. został pouczony o konieczności złożenia oświadczenia spadkowego w imieniu syna. Bezczynność ojca wnioskodawcy nie była niewątpliwie wynikiem błędu. Brak jest zaś podstawy prawnej do przyjęcia, że zaniechanie rodzica w zakresie złożenia oświadczenia spadkowego w imieniu małoletniego dziecka stanowi okoliczność na którą może powoływać się to dziecko po osiągnieciu pełnoletności jako przesłankę do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w ustawowym terminie oświadczenia spadkowego. Bez znaczenia jest również to kiedy o odrzuceniu spadku przez T. K. dowiedział się wnioskodawca i jego matka. Nie można również uznać, że po stronie wnioskodawcy zasiniał istotny błąd co do przedmiotu spadku. Podkreślić należy, że od chwili złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez ojca spadkodawcy nie zaistniały żadne nowe okoliczności, które mogłyby u przedstawicieli ustawowych wnioskodawcy, a po osiągnięciu przez wnioskodawcę pełnoletności bezpośrednio u niego, wywołać mylnie przekonanie co wchodzi w skład spadku. Podkreślić należy, że w samym wniosku wnioskodawca oświadczył, że żadne z wierzycieli B. O. nie informował go o długu, nie był również wzywany do jego zapłaty. Okoliczność, że w skład spadku mogą wchodzić długi spadkowe, z uwagi na sytuację życiową spadkodawczyni, była zaś znana już T. K. i spowodowała powzięcie o niego przekonania o konieczności odrzucenia spadku. Skoro zaś ojciec wnioskodawcy był przekonany o konieczności odrzucenia spadku we własnym imieniu, to nie sposób uznać, że pozostawał w błędnym przeświadczeniu, że ze względu na skład spadku nie zachodzi konieczność odrzucenia spadku w imieniu dziecka. Z treści zeznań wnioskodawcy i jego rodziców nie wynika, aby po dniu 05 sierpnia 2020r. uzyskali oni jakąkolwiek nową wiedzę o długach spadkowych.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił wniosek.
Ustalenia w niniejszej sprawie Sąd poczynił na podstawie niekwestionowanych dokumentów oraz zeznań świadków i wnioskodawcy. W ocenie Sądu brak było podstaw dowodowych do kwestionowania wiarygodności twierdzeń wnioskodawcy i jego rodziców, że T. K. nie poinformował syna i jego matkę o odrzuceniu spadku oraz że powzięli oni o tym wiedzę dopiero po otrzymaniu korespondencji w sprawie Sądu Rejonowego w Świnoujściu o sygn. akt I Ns 66/19. Jednocześnie podkreślić należy, że okoliczność ta nie miała żadnego wpływu na możliwość skutecznego uchylenia się przez wnioskodawcę od skutków prawnych niezłożenia w ustawowym terminie oświadczenia spadkowego. Chybionym było również odwoływanie się przez wnioskodawcę na zasady współżycia społecznego, gdyż wzgląd na te zasady nie może stanowić przesłankę do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia spadkowego. Ponadto postulat ochrony spadkobiercy przed krzywdzącym go nabyciem długów spadkowych realizuje w aktualnym stanie prawnym art. 1015 § 2 kc, który to przepis stanowi, iż brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
O kosztach niniejszego postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji postanowienia stosownie do treści art. 520 § 1 kpc, zgodnie z zasadą postępowania nieprocesowego, stosownie do której każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie.
SSR Mariusz Grobelny