descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 619/22

Sygn. akt I Cz 3/23

Uzasadnienie

postanowienia z dnia 26 kwietnia 2023 roku

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2022 roku Sąd Rejonowy w Świnoujściu udzielił powódce (...) Spółce Akcyjnej w W. zabezpieczenia roszczenia poprzez nakazanie wpisania w dziale III ksiąg wieczystych o numerach: (...), (...), (...), prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Świnoujściu, dla nieruchomości położonych w Ś., ostrzeżenia o postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym w Świnoujściu z powództwa (...) S.A. w W. przeciwko D. B. oraz „(...)” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księgach wieczystych o numerach (...), a rzeczywistym stanem prawnym (karta 189).

Pismem z dnia 10 lutego 2023 roku (karty 266-271) pozwana D. B. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Sądu Rejonowego w Świnoujściu, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 730 1 § 1 kpc w związku z art. 10 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez błędne przyjęcie, że: uprawnionej przysługuje legitymacja czynna do wystąpienia o udzielenie zabezpieczenia jej roszczenia, ewentualnie błędne przyjęcie, że uprawniona uprawdopodobniła roszczenie, którego zabezpieczenia się domaga poprzez wpis w księgach wieczystych ostrzeżenia o niezgodności treści tych ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że powódka nie wykazała, iż przysługuje jej prawo, które ujawnione jest w księgach wieczystych, w których dokonany ma zostać wpis ostrzeżenia, jak również nie uprawdopodobniła tego, że przysługujące jej prawo dotknięte jest wpisem nieistniejącego obciążenia (hipoteki obowiązanej). Istnienie swojego prawa uprawniona winna wykazać, a nie tylko uprawdopodobnić. Co prawda uprawniona wywodzi, że przysługują jej takowe prawa w postaci trzech hipotek przymusowych łącznych wpisanych w księgach wieczystych, nie zauważając jednak przy tym, że hipoteki te zostały wpisane na podstawie sądowych postanowień o udzieleniu zabezpieczenia powództwa (art. 110 pkt 1 ukwh), a nie na podstawie tytułów wykonawczych podczas, gdy dystynkcja ta ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia przysługiwania powódce legitymacji czynnej w niniejszym postępowaniu. Postanowienia zabezpieczające służą jedynie zabezpieczeniu określonego roszczenia dochodzonego w postępowaniu sądowym, a cechą tych postanowień jest ich nietrwałość oraz ścisłe powiązanie z losem roszczenia, które zabezpieczały. Obowiązana, w tym przypadku (...) Sp. z o.o., może w każdym czasie zażądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia, którym udzielono zabezpieczenia. Oznacza to, że istnienie hipoteki przymusowej wpisanej na podstawie postanowienia zabezpieczającego jest ściśle związane z losem tego orzeczenia oraz wynikiem sprawy, w której zabezpieczenia udzielono. Jeśli zatem w toku postępowania, w którym uprawniona uzyskała zabezpieczenie swoich roszczeń w formie hipotek przymusowych, dojdzie do uchylenia lub upadku udzielonego uprawnionej zabezpieczenia, to tym samym utraci ona możliwość powoływania się w niniejszym postępowaniu na fakt przysługiwania jej praw ujawnionych w treści ksiąg wieczystych, jako podstawy wywiedzenia powództwa o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym. Nawet zaś gdyby przyjąć, że uprawnionej przysługują prawa, których ochrony może ona już teraz domagać się w ramach wywiedzionego pozwu, to dla uzyskania postulowanego zabezpieczenia winna uprawdopodobnić roszczenie, które zamierza zabezpieczyć poprzez wpisanie ostrzeżenia w księgach wieczystych. Skarżąca zwróciła uwagę na treść umowy sprzedaży z dnia 28 sierpnia 2020 roku, rep. A nr 2896/2020, z której wynika, że „(...)” Sp. z o.o. wyraziła zgodę na przeniesienie hipoteki na kwotę 30.000.000 zł ustanowionej tym aktem na rzecz (...) Sp. z o.o. na opróżnione w przyszłości miejsce hipoteczne pod numerem (...)po hipotece umownej łącznej na sumę 110.247.262 zł ustanowionej ówcześnie jeszcze na rzecz Banku (...) S.A. oraz umowy sprzedaży z dnia 30 listopada 2020 roku, rep. A nr (...), w której „(...)” Sp. z o.o. wyraziła zgodę na przeniesienie hipoteki na kwotę 20.700.000 zł ustanowionej tym aktem na rzecz (...) Sp. z o.o. na opróżnione w przyszłości miejsce hipoteczne pod numerem (...) po hipotece umownej łącznej na sumę 110.247.262 zł ustanowionej na rzecz D. B.. Oznacza to, że tak (...) Sp. z o.o., jak i „(...)” Sp. z o.o. zgodnie uznały, że D. B. na skutek spłaty kredytu wstąpiła w całości we wszystkie prawa zaspokojonego wierzyciela, a co za tym idzie nabyła hipotekę umowną łączną do kwoty 110.247.262 zł. Skarżąca zwróciła uwagę na treść zezwolenia banku z dnia 26 marca 2019 roku, w którym Bank oświadczył, że jego wierzytelność wygasła wskutek spłaty przez poręczyciela kredytowego, w następstwie czego wyraził zgodę na wykreślenie hipoteki i wpisanie D. B. w jego miejsce jako wierzyciela hipotecznego. Gdyby zaś pozwana nie zaspokoiła w całości wierzytelności kredytowej, to w dokumencie tym nie znalazłoby się stwierdzenie, że wierzytelność „wygasła”, zaś gdyby obowiązana zaspokoiła jedynie częściowo wierzytelność banku, to ten nie wyraziłby zgody na wykreślenie hipoteki wraz z wszelkimi odnoszącymi się do niej wpisami, ponieważ pozbawiłby się zabezpieczenia pozostałej przypadającej mu jeszcze wierzytelności. Skarżąca podniosła, że - jak to wynika z dowodów załączonych do pozwu - tytułem poręczenia kredytu zapłaciła na rzecz Banku (...) S.A. kwotę 22,569.874,89 zł, bowiem mimo, że kredyt został spółce przyznany do wysokości 73.498.175 zł, to jednak spółka wykorzystała go jedynie do wysokości spłaconej ostatecznie przez obowiązaną. Wobec tego, mając na uwadze treść art. 518 § 1 pkt 1 kc, obowiązana dokonując jako poręczyciel spłaty kredytu, wstąpiła w prawa zaspokojonego wierzyciela do wysokości dokonanej spłaty, przy czym uwzględniając, że jej spłata w całości zaspokoiła roszczenie wierzyciela, to całkowicie nieuzasadnione są dywagacje uprawnionej co do tego, w jakiej wysokości nabyła ona hipotekę. Oczywistą konsekwencją uregulowania przez obowiązaną za dłużną spółkę całej wierzytelności było wstąpienie przez nią z mocy prawa w miejsce zaspokojonego wierzyciela, tak co do całości przysługującej mu wierzytelności, jak i wszelkich zabezpieczeń związanych z tą wierzytelnością w stanie i w wysokości, w jakim znajdowały się te zabezpieczenia na chwilę dokonania zapłaty przez obowiązaną. Wreszcie zwróciła uwagę na wadliwość wniosku powódki, powieloną następnie przez Sąd w treści sentencji zaskarżonego postanowienia. Powódka wniosła o nakazanie wpisania w treści ksiąg wieczystych ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, jednak ani uprawniona w treści wniosku, ani Sąd w zapadłym orzeczeniu nie sprecyzował przeciwko któremu prawu ujawnionemu w tych księgach wieczystych zostało skierowane powództwo i wniosek o zabezpieczenie. Mając na uwadze powyższe, wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie wniosku powódki o udzielenie zabezpieczenia oraz o zasądzenie od powódki na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 741 § 1 kpc na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie.

W zażaleniu mogą być podnoszone wszelkie zarzuty przeciwko kwestionowanemu postanowieniu, bowiem ustawa nie zawiera w tym zakresie żadnych ograniczeń. W postępowaniu zabezpieczeniowym zarzuty zażaleniowe w przeważającej liczbie przypadków odnoszą się jednak do materii uprawdopodobnienia roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, a zatem do podstawowych przesłanek udzielenia zabezpieczenia roszczenia (art. 730 1 § 1 kpc). Zarzuty zażaleniowe mogą również dotyczyć zastosowanego środka zabezpieczającego jako nieadekwatnego lub nieproporcjonalnego w realiach sprawy - w szczególności środek zabezpieczający może być skutecznie kwestionowany, jeżeli nie zapewnia uprawnionemu dostatecznej ochrony lub wiąże się z nadmiernym obciążeniem uprawnionego (por. art. 730 1 § 3 kpc). W zażaleniu mogą być również podnoszone zarzuty dotyczące nieprawidłowości procedowania przez sąd.

Zażalenie wniesione w niniejszej sprawie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Skarżąca podniosła, iż Sąd wydając zaskarżone postanowienie błędnie przyjął, że powódce przysługuje legitymacja czynna do wystąpienia o udzielenie zabezpieczenia jej roszczenia oraz że uprawniona uprawdopodobniła roszczenie, którego zabezpieczenia się domaga poprzez wpis w księgach wieczystych ostrzeżenia o niezgodności treści tych ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym.

Zażalenie nie zawiera zarzutów, które doprowadzić mogłyby do zmiany orzeczenia Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 30 grudnia 2022 roku. Aby skutecznie wzruszyć postanowienie Sądu I instancji, skarżąca powinna była wykazać, że wnioskowanie tego Sądu kolidowało z zasadami doświadczenia życiowego, było nielogiczne lub naruszało przepis ustawy. W ocenie Sądu rozpoznającego zażalenie, żadna ze wskazanych przesłanek uzasadniających przekroczenie swobody w ocenie materiału dowodowego nie miała miejsca, a Sąd orzekający w dniu 30 grudnia 2022 roku prawidłowo udzielił zabezpieczenia roszczenia powódki na obecnym etapie postępowania.

Powódka (...) Spółka Akcyjna w W. oparła powództwo na przepisie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z treścią którego w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Powództwo przewidziane w art. 10 ust. 1 jest sui generis powództwem o ustalenie (art. 189 kpc), od którego odróżnia je co prawda odmienność podstawy prawnej i funkcji, ale upodabnia przesłanka interesu prawnego w ustaleniu rzeczywistego stanu prawnego. Jakkolwiek w doktrynie i orzecznictwie sądowym wyrażane są różne zapatrywania co do charakteru tego powództwa, to stwierdzić należy, iż niezależnie od wyjaśnienia jego charakteru przy rozpoznaniu tego typu sprawy przedmiotem postępowania dowodowego jest ustalenie, czy istotnie zachodzi niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, uzasadniająca jej usunięcie przez dokonanie prawidłowych wpisów. Powództwo oparte na analizowanym przepisie służy jednocześnie obaleniu domniemania ustanowionego w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym a prawo wykreślone nie istnieje. Ciężar dowodu, że rzeczywisty stan prawny nieruchomości jest odmienny od ujawnionego w księdze wieczystej spoczywa w konsekwencji powyższego na stronie powodowej ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 roku sygn. akt IV CSK 309/11). Na uwadze przy tym należy mieć, iż powództwo to służy ochronie interesu osoby niewpisanej lub błędnie wpisanej do księgi wieczystej, a jego hipoteza obejmuje wszelkie możliwe stany faktyczne, których stwierdzenie prowadzi do niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2011 roku, sygn. akt V CSK 189/10).

Za chybiony należy poczytywać podniesiony zarzut braku legitymacji procesowej czynnej po stronie powódki.

Przepis art. 10 ust. 1 wskazuje jako legitymowaną do wytoczenia powództwa o uzgodnienie między innymi osobę, której prawo dotknięte jest wpisem nieistniejącego obciążenia. Chodzi zatem o osobę, której prawo ujawnione jest w księdze wieczystej, lecz zarazem na rzecz innej osoby dokonany został wadliwy wpis ograniczonego prawa rzeczowego lub prawa względnego tudzież wpis ten stał się wadliwy w wyniku zmiany okoliczności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 roku, sygn. akt I CKN 885/97). Kategoria ta odnosi się również do obciążeń wpisanych w większym zakresie niż ten, który odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu, choć legitymacja czynna ograniczona jest w tym wypadku do żądania wykreślenia nieistniejącego obciążenia lub zmiany wpisu tego obciążenia w sposób odpowiadający rzeczywistemu stanowi prawnemu (zob. M. Fras (red.), M. Habdas (red.) Ustawa o księgach wieczystych. Komentarz, System Informacji Prawnej LEX).

Zważyć należy, iż brak jest podstaw do kwestionowania legitymacji procesowej czynnej powódki ze względu na to, iż przysługująca jej hipoteka przymusowa łączna została ujawniona w księgach wieczystych na podstawie postanowień w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia roszczenia. Żaden z obowiązujących przepisów prawa nie daje podstaw do ewentualnego różnicowania podmiotów w zakresie oceny istnienia legitymacji procesowej czynnej w postępowaniu toczącym się na podstawie przepisu art. 10 ust. 1, w zależności od tego czy do wpisu hipoteki przymusowej doszło w oparciu o przepis art. 109 ukwh czy też w oparciu o przepis art. 110 ukwh.

Odnosząc się do drugiego z podniesionych zarzutów wskazać należy, że po myśli przepisu art. 10 ust. 2 roszczenie o usunięcie niezgodności może być ujawnione przez ostrzeżenie. Podstawą wpisu ostrzeżenia jest nieprawomocne orzeczenie sądu lub postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Do udzielenia zabezpieczenia nie jest potrzebne wykazanie, że powód ma interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Z racji zatem szczególnego charakteru zacytowanego powyżej przepisu, druga przesłanka z art. 730 1 § 1 kpc nie musi zaistnieć, by możliwe było zabezpieczenie roszczenia z art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wystarczające do tego jest ustalenie, że żądanie zostało uprawdopodobnione.

Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotowe zażalenie, Sąd Rejonowy w Świnoujściu orzekając w dniu 30 grudnia 2022 roku prawidłowo ustalił, że powódka uprawdopodobniła swoje żądanie.

Uprawdopodobnienie roszczenia w postępowaniu zabezpieczającym polega na przedstawieniu i należytym uzasadnieniu przez uprawnionego twierdzeń, które stanowią podstawę dochodzonego roszczenia. Uprawdopodobnienie dotyczy przy tym dwóch aspektów – odnosi się ono tak do okoliczności faktycznych, na których opiera się roszczenie i które powinny być przedstawione, a ich istnienie prawdopodobne w świetle dowodów oferowanych przez uprawnionego, jak i do podstawy prawnej roszczenia, które powinno być również prawdopodobne. Roszczenie można uznać za uprawdopodobnione, jeżeli po zapoznaniu się z twierdzeniami strony i zaoferowanymi przez nią środkami dowodowymi jest znaczna szansa na jego istnienie. Nie wyklucza to jednak tego, iż w świetle głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego Sąd poczyni odmienną ocenę (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 kwietnia 2006 roku, sygn. akt I ACz 468/08). Skoro ustawa nakłada na stronę wymóg uprawdopodobnienia, nie zaś dowiedzenia istnienia roszczenia to oznacza to zwolnienie strony, obciążonej ciężarem takiego uprawdopodobnienia, z obowiązku zachowania szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym. Na uwadze jednak jednocześnie należy mieć, że do uprawdopodobnienia roszczenia nie jest wystarczające samo tylko przedstawienie twierdzeń co do okoliczności, które roszczenie to miałyby uzasadniać.

Podkreślić przy tym należy także i to, że nie budzi wątpliwości, iż wniosek co do uprawdopodobnienia przez stronę dochodzonego roszczenia może w ostatecznym rezultacie okazać fałszywy w świetle głębszej analizy stanu tak faktycznego, jak i prawnego. Nie ma to jednak wpływu na ocenę zasadności udzielenia zabezpieczenia, bowiem istotą postępowania zabezpieczającego jest to, że sąd dokonuje jedynie pobieżnej analizy dostarczonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 września 2012 roku, sygn. akt I ACz 850/12).

Przekładając powyższe na okoliczności faktyczne niniejszej sprawy zważyć należy, że pobieżna i wstępna - charakterystyczna dla postępowania zabezpieczającego - analiza zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji daje podstawę do przyjęcia, że pomimo tego, iż w księgach wieczystych oznaczonych numerami: (...), (...), (...) ujawniona jest na rzecz D. B. hipoteka umowna łączna opiewająca na kwotę 110.247.262 zł, to w rzeczywistości pozwanej D. B. przysługuje zabezpieczenie hipoteczne w o wiele niższej wysokości, tj. do kwoty w zakresie której, jako poręczyciel zaspokoiła ona wierzyciela hipotecznego poprzez zapłatę kwoty 22.557.938,89 zł (por. umowa sprzedaży z dnia 28 sierpnia 2020 roku - karta 111 oraz umowa sprzedaży z dnia 30 listopada 2020 roku - karta 128). Na uwadze warto mieć również „Zezwolenie” (...) S.A. z dnia 26 marca 2019 roku (karta 141), zgodnie z treścią którego pozwana spłacając dług kredytobiorcy, za który odpowiadała osobiście, wstąpiła w prawa wierzyciela na podstawie art. 518 § 1 pkt 1 kc.

Stosownie zaś do art. 518 § 1 kc osoba, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty, między innymi wtedy (pkt 1), gdy płaci cudzy dług, za który jest odpowiedzialna osobiście. W judykaturze Sądu Najwyższego wskazuje się, że osoba trzecia spłacająca cudzy dług, za który odpowiada jako dłużnik osobisty w okolicznościach ustalonych w art. 518 § 1 pkt 1 kc, nabywa ją do wysokości dokonanej zapłaty wraz ze wszystkimi prawami związanymi z tą wierzytelnością. Celem przewidzianej przez powołany przepis instytucji podstawienia jest utrwalenie praw osoby trzeciej względem dłużnika w związku z wykonaniem świadczenia, które na nim ciąży. Zrealizowanie tego celu jest możliwe tylko wtedy, gdy osoba trzecia spłacając wierzyciela nabywa wraz z wierzytelnością, zabezpieczające ją prawa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 03 marca 2017 roku, sygn. akt I CSK 299/16).

Chybiony okazał się również zarzut wadliwości wniosku powódki - powielonej następnie przez Sąd w treści sentencji zaskarżonego postanowienia - polegającej na tym, że uprawniona w treści wniosku, ani Sąd w zapadłym orzeczeniu nie sprecyzował przeciwko któremu prawu ujawnionemu w tych księgach wieczystych zostało skierowane powództwo i wniosek o zabezpieczenie.

Wymogi stawiane wnioskowi o udzielenie zabezpieczenia wyszczególnione zostały przez ustawodawcę w przepisie art. 736 § 1 kpc, zgodnie z treścią którego wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać: wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia (1) oraz uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek (2), a przedłożony przez powódkę wniosek wymogi te spełniał. Określenie zaś prawa, przeciwko któremu skierowane jest ostrzeżenie o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, następuje na etapie dokonywania wpisu tego ostrzeżenia, o czym stanowi § 45 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 roku w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. z 2001r. Nr 102, poz. 1122 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.

SSR Agnieszka Trytek - Błaszak

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

4. (...)

Dnia 12 maja 2023 roku

SSR Agnieszka Trytek - Błaszak