descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I Ca 185/16

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 18 maja 2016 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący SSO Elżbieta Zalewska-Statuch

Sędziowie SSO Joanna Składowska

SSR del. Robert Pabin

Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak

Uzasadnienie

Powodowie L. K. i G. K. w pozwie skierowanym do Sądu Rejonowego w Łasku wnieśli o:

–

unieważnienie zapisów umowy o Kredyt Hipoteczny (...) nr 203- (...), zawartej z (...) S.A. z/s w W. i stwierdzenie, że kredyt zaciągnięty we frankach szwajcarskich, a wypłacony w złotówkach nie podlega przeliczeniu na franki i winien być spłacony w złotówkach,

–

zaliczenie rzeczywiście uiszczonej wpłaty w złotówkach na poczet sumy głównej liczonej w złotówkach.

Następnie pełnomocnik powodów zmodyfikował żądanie pozwu w ten sposób, że wniósł o:

I. ustalenie nieważności i uznanie za nieistniejące klauzul zawartych w umowie Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...) o treści:

1. „Na warunkach określonych w umowie (...) S.A. zobowiązuje się postawić do dyspozycji Kredytobiorcy kredyt w kwocie 92 980,01 CHF na: (...)” - § 2 ust. 1 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...),

2. „Kredyt może być wypłacony: 1) W walucie wymienialnej - na finansowanie zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego, 2) w walucie polskiej - na finansowanie zobowiązań w kraju.” - § 5 ust. 3 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...),

3. „W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt.2, stosuje się kurs kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązujący w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego.” - § 5 ust. 4 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...),

4. „W przypadku wypłaty kredytu w walucie wymienialnej stosuje się kursy kupna/sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów), obowiązujące w (...) S.A. w dniu zlecenia płatniczego.” - § 5 ust. 5 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...),

5. „Szacunkowy całkowity koszt kredytu, o którym mowa w ust. 4 został wyliczony w sposób zgodny z ustawą z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 100 z 2001r. poz. 1081 z póź. zm.). Do obliczenia szacunkowego całkowitego kosztu kredytu - po przeliczeniu kwot wyrażonych w walucie kredytu na równowartość kwot wyrażonych w walucie polskiej - (...) S.A. stosuje kurs sprzedaży dla dewiz (Tabela kursów), obowiązujący w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym.” - § 10 ust.5 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...),

6. „Do czasu ustanowienia zabezpieczenia kredytu, o którym mowa w ust.1 pkt.1 Kredytobiorca dokona zabezpieczenia w formie 1) ubezpieczenia kredytu w (...) S.A. - miesięczny koszt ubezpieczenia wynosi 124,86 zł ( 0,0542 % kwoty kredytu ), 2) wystawienia weksla „in blanco” wraz z deklaracją wekslową na rzecz (...). S.A.” - § 11 ust. 2 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...),

7. „W całym okresie kredytowania Kredytobiorca może dokonać zmiany waluty kredytu.

W przypadku zmiany waluty kredytu zmianie może ulec wysokość zadłużenia z tytułu kredytu, wysokość stawki referencyjnej, wysokość marży oraz wysokość rat kredytu.” - § 30 ust.2 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...),

8. „Kredytobiorca przystąpił do grupowego ubezpieczenia na wypadek utraty stałego źródła dochodu lub hospitalizacji z (...) S.A. : 1) Koszty z tytułu ubezpieczenia za 24 miesięczny okres ubezpieczenia wynoszą 1,1904 % kwoty kredytu, bez uwzględnienia kwoty składki ubezpieczeniowej oraz prowizji Banku, tj. 1.086,16 %.” - § 30 ust. 5 p.1 Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...);

II. ustalenie, iż kredyt zaciągnięty przez powodów jest kredytem zaciągniętym w polskiej jednostce monetarnej i jako taki, wobec zawarcia w umowie kredytowej klauzul nieważnych i uznanych za nieistniejące, nie podlega przeliczeniu na (...).

W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego - (...) Bank (...) S.A. z/s w W. wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powodów solidarnie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2016r., Sąd Rejonowy w Łasku oddalił powództwo, zasądzając solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kwotę 3 634 złote tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Rozstrzygniecie zapadło przy następujących ustaleniach i wnioskach:

W dniu 16 marca 2007r. powodowie L. K. i G. K. zawarli z pozwanym (...) Bank (...) S.A. w W. umowę Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...), na podstawie której pozwany zobowiązał się postawić do dyspozycji powodów kredyt w kwocie 92 980,01 franków szwajcarskich ( (...)). Powodowie zwrócili się o udzielenie kredytu wnioskiem z dnia 02 marca 2007r., wskazując że walutą kredytu ma być frank szwajcarski. W czasie zawierania umowy pozwany przekazał powodom informacje dotyczące kredytu walutowego, w tym o ryzyku wzrostu raty w przypadku wzrostu kursu walutowego. W § 30 ust.1 umowy powodowie potwierdzili, że zostali poinformowani, iż ponoszą ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście waluty kredytu oraz stopy procentowej, polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej.

Przed zawarciem umowy, powodowie mieli możliwość zapoznania się z dostępną w banku broszurą informacyjną „Informacja o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej”.

Jak zauważył Sąd pierwszej instancji, przepis art. 358 § 1 i 2 kc dopuszcza, aby przedmiotem zobowiązania była suma pieniężna wyrażona w walucie obcej. Postanowienia umowy Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...) w zakresie, w którym określiły wysokość kredytu we frankach szwajcarskich oraz sposób przeliczania kredytu i rat spłaty kredytu na złotówki, nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami i nie naruszają interesów powodów. (art. 385 1 § 1 kc). Powodowie zdawali sobie sprawę z ryzyka zaciągnięcia kredytu w walucie obcej. Skoro podjęli decyzję o zaciągnięciu takiego zobowiązania, to są nim związani i powinni je wykonywać. Ponieważ nie ma podstaw do uznania postanowień umowy Kredytu Hipotecznego (...) nr 203- (...) za niewiążące, powództwo oddalono.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc.

Powodowie wnieśli apelację od wyroku Sądu Rejonowego, zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez ustalenie, że nie obowiązują zapisy umowy kredytowej dotyczące przeliczenia wypłaconej kwoty kredytu na franki szwajcarskie, a powodowie mają spłacać kredyt po kursie franka szwajcarskiego z dnia podpisania umowy kredytowej.

Podnieśli, że Sąd Rejonowy nie był właściwy rzeczowo do rozpoznania sprawy z uwagi na wartość przedmiotu sporu, którą określili we frankach szwajcarskich, nie zaś w złotówkach. Ponadto, nie przesłuchał ich na okoliczność, że otrzymali wypłatę kredytu w złotówkach i nie dopuścił dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości, błędnie ustając, że sposób przeliczenia kredytu nie jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i nie narusza interesów powodów w sytuacji, gdy kurs franka szwajcarskiego w dniu zawarcia umowy wynosił 2,05 złotych, a obecnie wynosi 4,02 złotych, wypłacono powodom 220 000 złotych, a pozostało do spłaty prawie 300 000 złotych.

W odpowiedzi na apelację, pozwany wnosił o jej oddalenie i zasądzanie od powodów kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że sąd drugiej instancji, rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, z tym zastrzeżeniem, że w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Ponadto, jeśli chodzi o uchybienia proceduralne, które z mocy art. 379 kpc nie skutkują nieważnością postępowania, powodują one konieczność zmiany lub uchylenia zaskarżonego orzeczenia, jedynie w sytuacji, kiedy mają wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Należy podkreślić, że strona wnosząca pozew ma obowiązek oznaczyć wartość przedmiotu sporu w walucie polskiej. Skoro zatem powodowie określili ją na 74 tysiące bez oznaczenia o jaką walutę chodzi, w pełni zasadne było przyjęcie, że jest to wartość w złotówkach, nie zaś frankach szwajcarskich. Tym niemniej, rozpoznanie przez sąd rejonowy sprawy, która w uwagi na wartość przedmiotu sporu należy do właściwości sądu okręgowego nie powoduje nieważności postepowania (art. 379 pkt 6 kpc), a skarżący nie wykazali, w jaki ewentualnie sposób, kwestia ta miałaby przełożyć się w sprawie przedmiotowej na treść wyroku.

Powołując się ogólnie na naruszenie przepisów prawa procesowego, skarżący nie wskazali, o jakie przepisy chodzi. Odnosząc się do zarzutów dotyczących postępowania dowodowego, należy zaważyć, że okoliczność, iż kredyt został wypłacony powodom w złotówkach nie wymagała dowodu z przesłuchania stron, bowiem nie była sporna w sprawie i została przyznana przez stronę pozwaną (art. 229 kpc). Taka możliwość wynikała zresztą wprost z treści zawartej między stronami umowy. Zarzucając nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, skarżący nie podali natomiast na jaką okoliczność taki dowód miałby być przeprowadzony i jakie znaczenie okoliczność ta miałaby dla możliwości uwzględnienia powództwa w kontekście określonej normy prawnej. Jeśli chodzi o wzrost kursu franka szwajcarskiego w okresie obowiązywania umowy, to kwestia ta również nie była sporna między stronami i wynika z oficjalnych, urzędowych komunikatów Narodowego Banku Polskiego.

Powodowie nie powołali podstawy prawnej powództwa, nie wskazując, także w apelacji, jakie ich zdaniem przepisy prawa materialnego winny mieć w sprawie przedmiotowej zastosowanie. Kontrolny charakter postępowania apelacyjnego powoduje, że nie sposób wymagać, aby sąd drugiej instancji miał obowiązek dokonania oceny zaskarżonego orzeczenia z punktu widzenia całego obowiązującego systemu prawa bez względu na treść apelacji i podniesionych w niej zarzutów. Sformułowania uzasadnienia środka zaskarżenia zdają się sugerować, że powodowie kwestionując określone postanowienia umowne, nawiązują do art. 385 1 kpc. Zgodnie ze wskazanym przepisem, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przez działanie wbrew dobrym obyczajom - przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego - należy rozumieć wprowadzanie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron tego stosunku. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza zaś nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków stron, wynikających z umowy, na niekorzyść konsumenta. Sąd Rejonowy spełnienia przesłanek uznania określonych zapisów umowy za abuzywne się nie dopatrzył, a powodowie nie uzasadnili swego stanowiska w tym zakresie. Zmienność kursów walut jest faktem powszechnie znanym i mogła nastąpić także na korzyść kredytobiorców.

Zawarcie umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska nie jest sprzeczne z prawem, a obecnie obowiązujące brzmienie art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe w ust. 2 pkt 4a) wyraźnie wskazuje na taką możliwość, określając, że umowa taka powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ideą dokonania nowelizacji prawa bankowego, co nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2011r. (Dz. U. z 2011r. Nr 165, poz. 984), jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 marca 2015r. ( IV CSK 362/14), było utrzymanie funkcjonujących na rynku kredytów denominowanych według nowych zasad. Do prawa bankowego został wprowadzony właśnie art. 69 ust. 2 pkt 4a. W myśl art. 4 noweli, w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (co nastąpiło w dniu 26 sierpnia 2011r.) ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. W rezultacie ustawodawca wprowadził narzędzie prawne pozwalające wyeliminować z obrotu postanowienia umowne zawierające niejasne reguły przeliczania należności kredytowych, zarówno na przyszłość, jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części, która pozostała do spłacenia. Trzeba jednak zaznaczyć, że powodowie na taką niejasność, czy też niedookreśloność umowy zawartej przez strony się nie powoływali.

Przede wszystkim zaś należy z całą mocy podkreślić, iż powodowie nie wskazali żadnych podstaw, ani prawnych, ani faktycznych, które uprawniałyby sąd do modyfikacji łączącego strony stosunku prawnego, w szczególności przesłanek zastosowania art. 357 1 kc. Co do zasady, zmiana stosunków w okresie pomiędzy powstaniem zobowiązania a jego wykonaniem nie ma wpływu na wykonanie zobowiązania (zasada pacta sunt servanda). Przez nadzwyczajną zmianę stosunków, o jakiej mowa w powołanym przepisie, która uprawnia sąd do oznaczenia sposobu wykonania zobowiązania lub wysokość świadczenia rozumieć należy taki stan rzeczy, który zdarza się rzadko, a jednocześnie jest niezwykły, niebywały, wyjątkowy, normalnie niespotykany. Nie może on natomiast mieścić się w granicach ryzyka, które powinno być brane pod uwagę, przez każdą ze stron stosunku zobowiązaniowego. W sprawie przedmiotowej chodzi zaś o możliwość wzrostu zadłużenia z uwagi na zmianę kursu waluty, co zostało przewiedziane wprost w § 6 i 30 umowy.

Z powyższych przyczyn, Sąd Okręgowy - na zasadzie art. 385 kpc - oddalił apelację, jako bezzasadną.

Biorąc pod uwagę, że pełnomocnik ustanowiony dla powodów z urzędu adwokat M. W. nie wywiodła apelacji w imieniu powodów, a jej uczestnictwo w postępowaniu odwoławczym ograniczyło się do stawiennictwa na rozprawie apelacyjnej, bez zaprezentowania zarzutów apelacyjnych i ich uzasadnienia, Sąd Okręgowy oddalił wniosek o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu w postępowaniu apelacyjnych, uznając, że w tych okolicznościach taka pomoc nie była w sposób właściwy udzielona.

Na zasadzie art. 102 kpc natomiast, Sąd odstąpił od obciążania powodów obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego pozwanemu. Powodowie znajdują się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Są osobami bezrobotnymi, a ciążą na nich bardzo wysokie zobowiązania kredytowe. Biorąc pod uwagę pojawiające się powszechnie w mediach komunikaty, w zakresie możliwości poszukiwania ochrony osób, które zawarły umowy o kredyt we frankach szwajcarskich w postępowaniu sądowym, powodowie mogli zaś przypuszczać, że również w ich przypadku mogą istnieć podstawy do uznania pewnych jej zapisów za niewiążące lub nieważne, w szczególności, gdy zostali dość dotkliwie dotknięcie zmianą kursu (...).