descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 65/22 upr

Uzasadnienie

Powodowie G. C., A. Z. i A. R. wnieśli do tut. Sądu pozew przeciwko O. P. i N. P. solidarnie o zapłatę kwoty 4.234,00 zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania sądowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 13 lipca 2017 r. pożyczkobiorca A. P., będący konsumentem, zawarł umowę pożyczki (...) Sp. z o.o. w kwocie 3.540,00 zł płatnej w 24 miesięcznych ratach. W dniu 14 lipca 2017 r. wierzytelność z tytułu w/w umowy pożyczki została przeniesiona na rzecz (...) s.c. G. C., A. Z. i A. R., a następnie w dniu 16 lipca 2017 r. na rzecz J. M.. Powodowie nabyli powierniczo dochodzoną wierzytelność na mocy umowy z dnia 26 maja 2018 r. Pożyczkobiorca A. P. zmarł w dniu 23 października 2017 r. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia spadek po zmarłym nabyli pozwani – O. P. i N. P. w częściach równych, tj. po 12 każda. Do dnia wniesienia pozwu, pożyczkobiorca A. P. dokonał 4 wpłat na poczet należności z tytułu w/w umowy pożyczki w łącznej kwocie 492,00 zł, Dochodzona pozwem należność główna w kwocie 4.234,00 zł stanowi sumę następujących wymagalnych i niespłaconych należności:



kwota 2.860,03 zł z tytułu niespłaconego kapitału pożyczki



kwota 243,62 zł z tytułu niespłaconych odsetek kapitałowych, skapitalizowanych na ostatni dzień obowiązywania umowy pożyczki, czyli na 15 lipca 2029 r.



kwota 291,37 zł z tytułu niespłaconych odsetek umownych za opóźnienie od niespłaconych w terminie rat pożyczki ( zgodnie z § 8 pkt. 1 ,2 umowy pożyczki) naliczonych na ostatni dzień obowiązywania umowy pożyczki, czyli 15 lipca 2019 r.



kwota 838,98 zł z tytułu odsetek umownych za opóźnienie od niespłaconego kapitału pożyczki, liczonych od dnia wymagalności całej pożyczki tj. od 16 lipca 2019 r. do dnia 09 grudnia 2021 r. (zgodnie z §9 pkt. 4 w zw. z § 8 pkt.2 umowy pożyczki);

Pozwana N. P. złożyła odpowiedź na pozew, w której wniosła o oddalenie powództwa.

Pozwana O. P. nie złożyła odpowiedzi na pozew.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

W dniu 13 lipca 2017 r. (...) Sp. z o.o. z siedzibą w T., reprezentowana przez (...) Sp. z o.o. z siedzibą w T., zawarł z A. P., umowę nr (...). Zgodnie z § 1 umowy przedmiotem umowy jest udzielenie pożyczkobiorcy przez pożyczkodawcę pożyczki gotówkowej w kwocie 3.540,00 zł na okres od dnia 13 lipca 2017 r. do dnia 15 lipca 2019 r. Całkowita kwota do zapłaty wynosi 3.921,94 zł i stanowi sumę całkowitej kwoty pożyczki oraz całkowitego kosztu pożyczki. Całkowita kwota pożyczki wynosiła 2.000,00 zł i stanowiła kapitał pożyczki udostępniony pożyczkobiorcy w dniu zawarcia umowy z wyłączeniem kapitału pożyczki przeznaczonego na pokrycie prowizji. Zgodnie z § 10 umowy na koszty pożyczki składała się prowizja w kwocie 1.540,00 zł oraz kwoty odsetek należnych za cały okres obowiązywania umowy w wysokości 381,94 zł. Całkowity koszt pożyczki wynosi 1.921,94,82 zł.

( dowód: umowa pożyczki z dnia 13 lipca 2017 r. – k. 9-11 akt)

W dniu 14 lipca 2017 r. (...) Sp. z o.o. z siedzibą w T., jako cedent, zawarła z A. Z., A. G. i G. C., jako cesjonariuszami, umowę przelewu wierzytelności. W § 1 umowy cedent oświadczył, że posiada niesporną, wierzytelność przysługującą od A. P. […] z tytułu umowy pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 13 lipca 2017 o wartości nominalnej 3.541,94 zł stanowiącej na dzień zawarcia niniejszej umowy sumę następujących kwot: kapitał pożyczki w wysokości: 3.540,00 zł; oprocentowanie pożyczki w wysokości: 1,94 zł. W § 3 umowy strony ustaliły, że Cedent przenosi na rzecz Cesjonariusza wierzytelność określoną w §1 niniejszej Umowy. Cesjonariusz oświadcza, iż wierzytelność tę przyjmuje i zobowiązuje się zapłacić Cedentowi kwotę 3.079,80 zł - w terminie 14 dni od dnia podpisania niniejszej umowy.

W dniu 16 lipca 2017 r. A. Z., A. G., i G. C., jako organizatorzy, zawarli z J. M., jako nabywcą, umowę przeniesienia prawa majątkowego nr (...). W § 1 ust. 1 umowy organizator oświadczył, że przysługuje mu wierzytelność z tytułu pożyczki gotówkowej udzielonej Panu A. P. […] w wysokości: 3.540,00 zł na podstawie umowy pożyczki z dnia 13 lipca 2017 r. nr (...). Zgodnie z § 1 ust. 2 umowy organizator przenosi na nabywcę wszystkie prawa jakie mu przysługują w stosunku do dłużnika, a wynikające z umowy pożyczki. Na dzień zawarcia niniejszej umowy wysokość wyżej wymienionych praw wynosi: 3.921,94 zł, na którą składają się: niespłacona kwota pożyczki w kwocie: 3.540,00 zł; niewymagalne i niezapłacone na dzień zawarcia niniejszej umowy odsetki kapitałowe od pożyczki w kwocie: 381,94 zł.

W dniu 26 maja 2018 r. A. Z., A. G. i G. C., jako powiernicy, zawarli z J. M., jako cedentem, umowę powierniczego przelewu wierzytelności. W § 1 umowy cedent oświadczył, że na podstawie zawartej w dniu 16 lipca 2017 r. umowy przeniesienia prawa majątkowego nr (...) przysługuje mu wierzytelność z tytułu umowy pożyczki gotówkowej z dnia 13 lipca 2017 r. udzielonej dłużnikowi panu A. P.. Zgodnie z § 2 przedmiotem umowy powierniczego przelewu wierzytelności jest przelew wszelkich praw przysługujących cedentowi względem dłużnika z tytułu umowy pożyczki, o której mowa w § l. Cedent oświadcza, iż na wierzytelność przysługującą mu wobec dłużnika z tytułu umowy pożyczki składają się prawa istniejące i przyszłe, obejmujące: roszczenie o zapłatę kwoty udzielonej pożyczki zgodnie z Umową Pożyczki w postaci niespłaconego kapitału pożyczki w kwocie 3.135,60 zł; roszczenie o zapłatę odsetek kapitałowych od udzielonej pożyczki zgodnie z umową pożyczki w postaci wymagalnych i niezapłaconych na dzień zawarcia niniejszej umowy odsetek kapitałowych od pożyczki w kwocie: 163,62 zł; roszczenie o zapłatę odsetek za opóźnienie, naliczanych w przypadku niespłacenia przez dłużnika raty pożyczki w całości lub części w ustalonym terminie w postaci wymagalnych i niezapłaconych na dzień zawarcia niniejszej umowy odsetek za opóźnienie w spłacie pożyczki w kwocie: 37,89 zł; roszczenie o zapłatę dalszych odsetek kapitałowych i odsetek za opóźnienie. Zgodnie z § 3 umowy cedent przelewa na powiernika przysługującą mu wobec dłużnika, a wynikającą z umowy pożyczki wierzytelność, która została szczegółowo opisana w treści § 1 i 2 umowy, a powiernik niniejszym tą wierzytelność przyjmuje w sposób solidarny.

( dowód : umowa przelewu wierzytelności z dnia 14 lipca 2017 r. – k. 12 akt, pełnomocnictwo k. 13-14 akt; umowa przeniesienia prawa majątkowego nr (...) – k. 19-20 akt, pełnomocnictwo k. 21 akt, umowa powierniczego przelewu wierzytelności z dnia 26 maja 2018 r. – k. 22 – 23 akt, pełnomocnictwo k. 24 akt)

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia spadek po A. P., zmarłym w dniu 23 października 2017 r. w J., z mocy ustawy nabyły z dobrodziejstwem inwentarza O. P. oraz N. P., każda w ½ części.

(dowód: akt poświadczenia dziedziczenia Repertorium A numer (...) k. 25 akt)

Pismem z dnia 23 czerwca 2021 r. A. Z., A. G. i G. C. działający wspólnie jako wspólnicy spółki (...) s.c. wezwali O. P. oraz N. P. do zapłaty należności w łącznej kwocie 4.533,01 zł, wskazując, że powyższa należność wynika z tytułu umowy pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 13 lipca 2017 udzielonej przez (...) Sp. z o.o.

(dowód: pismo z dnia 23 czerwca 2021 r. – k. 26—29 akt)

Powyższych ustaleń faktycznych Sąd dokonał na podstawie przedłożonych do sprawy i powołanych wyżej dokumentów, których prawdziwość nie nasuwała wątpliwości.

Sąd zważył, co następuje

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż na mocy art. 339 § 1 k.p.c. Sąd może wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany w wyznaczonym terminie nie złożył odpowiedzi na pozew. W § 2 powołanego przepisu wskazano, iż w przypadku, o którym mowa w § 1, przyjmuje się za prawdziwe twierdzenia powoda o faktach zawarte w pozwie lub pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed posiedzeniem, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

Powyżej opisane okoliczności miały miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pozwana O. P. nie złożyła odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie – wobec czego Sąd wyrokował zaocznie.

Powodowie oparli swoje roszczenie na umowie pożyczki gotówkowej nr (...) udzielonej A. P. przez wierzyciela pierwotnego – (...) Sp. z o.o. Legitymację procesową natomiast powód wywodził z zawartych umów cesji oraz powierniczego przelewu wierzytelności.

Materialnoprawną podstawę powództwa stanowił zatem przepis art. 720 § 1 k.c., wskazujący, ze przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

W ocenie Sądu strona powodowa przede wszystkim nie wykazała faktu zawarcia z poprzednikiem prawnym pozwanych umowy pożyczki, albowiem z materiału dowodowego nie wynika, że pożyczkodawca spełnił swoje zobowiązanie wynikające

z umowy pożyczki i udostępnił A. P. kwotę pożyczki w wysokości 2.000 zł. Już tylko z tej przyczyny powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Warto jednak podkreślić, że nawet gdyby uznać umowę nr (...) za skutecznie zawartą umowa pożyczki, to roszczenie objęte pozwem nadal nie zasługiwałoby na uwzględnienie. Umowa pożyczki została bowiem zawarta pomiędzy spółką prawa handlowego, przedsiębiorcą, w ramach i w zakresie prowadzonej przez tę spółkę działalności gospodarczej. Pożyczkobiorca A. P. natomiast, na co wskazali sami powodowie, w dacie zawierania umowy był konsumentem, jako że dokonywał z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą, ani zawodową.

Wobec powyższego zachodziła konieczność zbadania przedmiotowej umowy w kontekście występowania w jej treści niedozwolonych postanowień umownych. Podkreślić należy, że kontrola sądu, przeprowadzana w zakresie regulacji art. 385 1 – 385 3 k.c. jest uprawnieniem, ale i obowiązkiem sądu, albowiem przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego w ramach implementacji dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Kompetencja sądu do zbadania z urzędu tego, czy klauzula w umowie jest postanowieniem nieuczciwym, stanowi w tej sytuacji zarówno środek do realizacji celu określonego w art. 5 dyrektywy, to znaczy uniemożliwia związania konsumenta nieuczciwym postanowieniem, jak i przyczynienia się do osiągnięcia celu art. 7 ww. dyrektywy, ponieważ przeprowadzenie przez sąd z urzędu takiej oceny może działać jako czynnik odstraszający oraz przyczynić się do zapobiegania nieuczciwym warunkom w umowach zawieranych pomiędzy konsumentami a sprzedawcami lub dostawcami. Tutejszy sąd zobowiązany jest stosować prawo materialne, w tym również normy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych w stosunkach z konsumentami.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 2). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. (§ 3) Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. (§ 4) Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Wedle powyższej definicji postanowienia umowy "nieuzgodnione indywidualnie" to takie, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Chodzi tu więc o takie klauzule umowne, które nie zostały objęte " indywidualnym", odrębnym uzgodnieniem. Takimi postanowieniami z reguły są postanowienia wzorców umownych, bo te, w trybie związania nimi konsumenta przyjętym w art. 384 k.c., w ogóle nie podlegają " uzgodnieniu", niezależnie od tego, czy chodzi o umowy " bagatelne", czy nie.

Ciężar dowodu okoliczności, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie (obojętnie, czy chodzi tu o postanowienie " przejęte" z wzorca, czy nie), spoczywa - z mocy przepisu art. 385 1 § 4 - na tym, kto na tę okoliczność się powołuje, przy czym nie wystarczy wykazanie, że toczyły się negocjacje co do treści umowy, czy nawet danej klauzuli, jeżeli ostatecznie nie uległa ona zmianie w stosunku do przedstawionej przez proponenta propozycji, chyba że przedsiębiorca wykaże, że klauzula została przyjęta w wyniku "rzetelnych i wyrównanych negocjacji". Z reguły ciężar dowodu spoczywać będzie na przedsiębiorcy, bo w jego interesie jest wykazanie, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, zatem nie podlega dyspozycji art. 385 1 § 1 k.c. Słusznie podnosi się, że czasami może nie być wystarczające wykazanie, że klauzula zawierająca " niedozwolone postanowienie umowne" została opatrzona wzmianką wskazującą na rzekome " indywidualne uzgodnienie". Chodzi wszak o rzeczywiste "uzgodnienie" (konsens). Z tych samych względów okoliczność, że kontrahent wiedział o określonych klauzulach (względnie mógł się dowiedzieć), nie oznacza, że klauzulę "uzgodniono".

Przesłanki "sprzeczności z dobrymi obyczajami" i "rażącego naruszenia interesów konsumenta" muszą być spełnione, co jednoznacznie wynika z treści przepisu, łącznie. Przy tym ujęciu przyjąć trzeba, że rażące naruszenie interesów konsumenta samo w sobie nie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdyż w przeciwnym razie ta ostatnia przesłanka byłaby zbędna. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać wprowadzenie do umowy klauzul godzących w równowagę kontraktową. Rażące naruszenie interesów konsumenta polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść.

Istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są zatem takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ale także do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Upraszczając są to takie działania, które potocznie określane są jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Na naruszenie równowagi kontraktowej jako na przejaw naruszenia dobrych obyczajów wskazuje Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach oraz sądy powszechne.

W tym kontekście Sąd uznał, że nieskutecznie w badanej umowie zastrzeżono prowizję w wysokości 1.540 zł. Prowizja ta została zastrzeżona na poziomie praktycznie równym kwocie pożyczki i stanowi w ocenie Sądu próbę obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych określonych w art. 359 § 2 1 kc. Jest to również niedozwolona klauzula umowna, o jakiej mowa w art. 385 1 kc i nast. Zastrzeżenie tak wysokiej prowizji (wysokiej nie tylko w odniesieniu do całkowitej kwoty pożyczki, ale i nominalnie), stoi w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powoduje znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (art. 3 ust. 1 powołanej wcześniej dyrektywy Rady). Zastrzeżenie tak wysokiej prowizji, każdorazowo z resztą (także w innych sprawach dotyczących umów pożyczek z tym pożyczkodawcą) na maksymalnym możliwym poziomie wynikającym z art. 36 a ustawy o kredycie konsumenckim, stanowi de facto źródło wzbogacenia pożyczkodawcy i nie jest proporcjonalne ani ekwiwalentne do kwoty otrzymanej pożyczki czy nakładu pracy pożyczkodawcy. Innymi słowy, prowizja w takiej, a nie innej wysokości nie znajduje żadnego uzasadnienia w realnie ponoszonych przez pożyczkodawcę kosztach szerokorozumianej „obsługi” pożyczek. Jakkolwiek, w ocenie sądu, udzielane przez instytucje pozabankowe pożyczki obarczone są wyższym ryzykiem niespłacalności, niż pożyczki bankowe, to jednak jest to ryzyko, które immanentnie wiąże się z rodzajem wybranego przez przedsiębiorcę profilu działalności. Zastrzeganie prowizji, w wysokości równej lub prawie równej udzielonej kwocie pożyczki, z jednoczesnym oprocentowaniem maksymalnym jej kapitału, stanowi nic innego, jak próbę całkowitego przerzucenia na konsumenta kosztów prowadzenia i ryzyka działalności gospodarczej. Przy okazji, w wielu przypadkach stanowi także przejaw nielojalnego wykorzystania trudnej sytuacji finansowej pożyczkobiorców, którzy najczęściej na współpracę z instytucjami pozabankowymi decydują się z konieczności życiowej, podyktowanej niemożnością skorzystania z ofert kredytów bankowych.

Z urzędu zaś Sąd meriti zauważył, iż spółka (...) Sp. z o.o. z siedzibą w T. posługuje się wzorcem umowy pożyczki, tożsamym w treści (oczywiście poza kwotami pożyczek i ich kosztów oraz terminów spłat) dla każdej z prowadzonych przez Sąd spraw.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał postanowienia umowy nr (...) w części ustalającej prowizję od udzielonej pożyczki na kwotę 1.540,00 zł, za abuzywne na podstawie art. 385 ( 1) § 1 k.c. Doliczenie zaś prowizji do kapitału, a następnie jest oprocentowanie, powoduje dezorientację i dezinformację w rzeczywistych kosztach pożyczki. Takie zaś potraktowanie konsumenta nie może zasługiwać na ochronę.

Podsumowując, w oparciu art. 720 §1 k.c. i powołane przepisy Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sędzia Joanna Schreiber

(...)

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

(...)