descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I C 13/24

Uzasadnienie

Pozwem z 3 stycznia 2024 roku powódka D. W. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we W. kwoty 88 377,37 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 listopada 2023 roku do dnia zapłaty, a także o ustalenie nieistnienia (trwałej bezskuteczności) stosunku prawnego wynikającego z nieważnej w całości umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...) numer (...), zawartej dnia 29 grudnia 2005 r. przez powódkę D. W. (poprzednio O.) z (...) Bank S.A. Wniesiono także o udzielenie powódce zabezpieczenia powództwa zgodnie z art. 730 § 1 i 2 k.p.c. poprzez unormowanie praw i obowiązków stron procesu na czas trwania postępowania poprzez wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powódkę spłaty rat wynikających z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...) numer (...), zawartej dnia 29 grudnia 2005 r. przez powódkę D. W. (poprzednio O.) z (...) Bank S.A., od dnia wydania przez Sąd postanowienia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, zakazanie pozwanemu złożenia powódce oświadczenia o wypowiedzeniu umowy kredytu wyłącznie w związku z udzielonym zabezpieczeniem, zakazanie pozwanemu przekazywania do Biura (...) oraz do Bankowego Rejestru informacji dotyczących powódki w związku z udzieleniem zabezpieczenia na czas trwania postępowania.

W uzasadnieniu powódka podała, że dochodzona pozwem kwota stanowi sumę rat spłaconych w okresie od zawarcia przez powódkę umowy kredytu ze stroną pozwaną do dnia 6 września 2023 r. oraz sumą opłat dodatkowych związanych z zawarciem i realizowaniem umowy kredytu.

Postanowieniem z dnia 19 lutego 2024 r. Sąd Rejonowy w Jastrzębiu – Zdroju udzielił zabezpieczenia roszczenia powódki D. W. (poprzednio O.) o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...) zawartej 29 grudnia 2005 roku pomiędzy powódką a poprzednikiem prawnym strony pozwanej (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W., (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we W. poprzez wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powódkę spłaty rat w wysokości i terminach określonych powyższą umową, na okres od dnia wydania przedmiotowego postanowienia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie; zakazanie stronie pozwanej przekazywania do Biura (...) oraz do Systemu Rejestr Bankowy informacji o niespłacaniu rat kredytu wskutek wstrzymania obowiązku ich spłaty w ramach postępowania zabezpieczającego, na okres od dnia wydania przedmiotowego postanowienia do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie oraz oddalił wniosek o zabezpieczenie w pozostałym zakresie.

W odpowiedzi na pozew (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Zgłoszono zarzut usiłowania nadużycia prawa podmiotowego przez powódkę (art. 5 k.c.), zawyżenie roszczenia dochodzonego przez powódkę oraz zarzut potrącenia wierzytelności dochodzonej przez powódkę z wierzytelnością pozwanego dotyczącą zwrotu kapitału udostępnionego powódce w kwocie 60 700 zł oraz wierzytelnością dotyczącą realnej wartości kapitału uwzględniającą zmiany wartości pieniądza w czasie w kwocie 12 984,69 zł.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 29 grudnia 2005 r. D. W. (poprzednio O.) zawarła z poprzednikiem prawnym (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą we (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą we W. umowę kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) standardowe oprocentowanie. Kwota kredytu nominowanego do (...), według kursu kupna walut dla (...) obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia kredytu wynosiła 62 663,27 zł. Strony ustaliły, iż kredyt zostanie spłacony w 360 ratach. Kredyt przeznaczony był na sfinansowanie nabycia spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego oraz sfinansowanie remontu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. (...) – stanowiącego własność kredytobiorcy. Prowizja zgodnie z warunkami umowy zawarta była w kwocie kredytu i wynosiła 939,96 zł. W celu zabezpieczenia wierzytelności banku z tytułu udzielonego kredytu została ustanowiona hipoteka kaucyjna na nieruchomości położonej w C. przy ulicy (...) do wysokości 125 326,54 zł.

Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy kredytu kredyt wypłacany był w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłaconej kwoty (transzy) na (...) wg kursu kupna walut dla (...) ustalonego przez Bank i obowiązującego w Banku w dniu wypłaty środków.

Zgodnie z § 6 ust. 3-5 umowy wysokość rat kapitałowo – odsetkowych została ustalona po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na (...), stosownie do postanowień umowy kredytu. Raty kredytu wraz z należnymi odsetkami płatne były w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość (...), na rachunek kredytu. Jako datę spłaty raty kredytu przyjmowało się datę wpływu środków na rachunek kredytu. Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana była na (...) według kursu sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do banku.

dowód: wniosek kredytowy k. 83-85 , ocena wniosku o kredyt hipoteczny k. 86-88, umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) z dn.29.12.2005 r. k. 23-26;

W dniu 17 marca 2015 r. pomiędzy stronami został zawarty Aneks do Umowy kredytu, na mocy którego uległy zmianie niektóre postanowienia umowy w części dotyczącej wysokości oprocentowania kredytu udzielonego na podstawie umowy, zasad jego ustalania i warunków jego zmiany. Ustalono, że oprocentowanie kredytu udzielonego na podstawie umowy jest zmienne, jednakże nie wyższe niż czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) obowiązującej w dniu, za który naliczane jest oprocentowanie. Oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym równe jest sumie stopy bazowej oraz stałej marży banku. Za obowiązującą od dnia 10 lutego 2015 roku stopę bazową przyjmuje się stawkę LIBOR 6M dla waluty franka szwajcarskiego ( (...)) w wysokości ustalonej i opublikowanej przez agencję (...) w dniu 6 lutego 2015 r. tj. -0,77. Stopa bazowa, o której mowa w zdaniu poprzednim, zaokrąglona jest zgodnie z zasadami matematycznymi do dwóch miejsc po przecinku. Stała marża banku wynosi 2.7% w stosunku rocznym. Zmiana oprocentowania kredytu udzielonego na podstawie umowy następuje co 6 miesięcy (okres zmiany oprocentowania) licząc od dnia 10 lutego 2015 r. (dzień zmiany oprocentowania) Zmiana oprocentowania kredytu następować będzie poprzez zmianę wysokości stopy bazowej (stawki LIBOR 6M dla (...)) będącej częścią składową oprocentowania na stopę bazową (stawka LIBOR 6M dla (...)) w wysokości obowiązującej w dniu kolejnej zmiany oprocentowania.

dowód: aneks z dnia 17.03.2015 r. k. 89-91;

Na poczet spłaty kredytu wpłacono łącznie kwotę 88 377,37 zł.

dowód: wykaz spłat z dn. 6.09.2023 k. 31-37;

Przed zawarciem umowy kredytu, kredyt we frankach szwajcarskich został przedstawiony powódce jako najkorzystniejszy. Powódka nie miała możliwości by uzyskać kredyt złotówkowy, z powodu braku zdolności kredytowej. Nie poinformowano powódki o ryzyku kursowym, nie przedstawiono jej żadnych wykresów ani analiz kredytowych. Powódka była przekonana, ze raty kredytu będą przez cały czas na podobnym poziomie, ponieważ pośrednik kredytowy podkreślał stabilność szwajcarskiej waluty.

dowód: zeznania powódki k. 134-135;

W dniu 16 października 2023 roku powódka skierowała do pozwanej pismo, kwestionując m.in. opisany w umowie sposób wyznaczania i ustalania wysokości rat kapitałowo – odsetkowych, a także uznając, iż zostały spełnione wszelkie przesłanki do uznania umowy za nieważną, złożyła stronie pozwanej reklamację, a kierując się zasadą dwóch kondykcji wezwała bank do spełnienia świadczenia w postaci zwrotu wszystkich zapłaconych przez powódkę kwot.

dowód; reklamacja i wezwanie do zapłaty z dnia 16.10.2023 r. wraz z pełnomocnictwem, k.38-42;

W dniu 22 listopada 2023 roku strona pozwana poinformowała, że nie uznaje reklamacji powódki i odmawia zapłaty jakichkolwiek świadczeń na jej rzecz.

dowód: pismo z dnia 22.11.2023 r., k. 43-48;

Przedstawiony wyżej stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z wyżej wymienionych dokumentów, jak również na podstawie dowodu z przesłuchania powódki.

Sąd uznał za wiarygodne oraz przydatne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy dowody z dokumentów zebrane w sprawie albowiem zostały sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla tego typu dokumentów. Ponadto, autentyczność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu ani stron postępowania.

Sąd zważył co następuje

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości.

W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że z punktu widzenia polskiego systemu prawnego można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na określonym kursie kupna waluty obcej, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie walutowym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej i spłata również jest dokonywana w tej walucie. Tylko w tym ostatnim wypadku roszczenie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone w walucie obcej, tj. kredytobiorca może żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty kredytu w walucie obcej. W dwóch pozostałych wypadkach żądanie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy w zakresie spełnienia świadczenia (czyli wypłaty kwoty kredytu) dotyczy wyłącznie waluty krajowej (vide wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114 oraz z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19). Rozpoznawana sprawa dotyczy kredytu indeksowanego, ponieważ kwota kredytu została określona w walucie polskiej (§ 1 ust. 1 umowy).

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy przede wszystkim oceny abuzywności zawartych w umowie kredytu postanowień umownych dotyczących mechanizmu indeksacji, tj. sposobu przeliczania świadczeń obu stron z waluty polskiej na walutę obcą czyli franka szwajcarskiego i odwrotnie.

Punktem wyjścia do dalszych rozważań związanych ze stosowaniem art. 385 1 § 1 i 2 k.c. jest okoliczność, iż powódka jest konsumentem w rozumieniu art. 22 1 k.c.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Obecny kształt tego przepisu został mu nadany ustawą z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.). Ustawa ta wdrożyła między innymi dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Ścisły związek art. 385 1 -385 3 k.c. z przepisami dyrektywy 93/13/EWG wiąże się z koniecznością uwzględnienia przy wykładni i stosowaniu tych przepisów prawa UE (zwłaszcza art. 3, 4 i 6 dyrektywy 93/13/EWG oraz załączników do niej) oraz dotyczącego go znacznego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, Biul. SN 2006, nr 5, s. 12]". I tak, art. 385 1 § 1 zdanie pierwsze k.c. koresponduje z art. 3 ust. 1 dyrektywy, art. 385 1 § 1 zdanie drugie k.c. z art. 4 ust. 2 dyrektywy, art. 385 1 § 3 k.c. z art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze dyrektywy, a art. 385 1 § 4 k.c. z art. 3 ust. 2 zdanie trzecie dyrektywy.

Powódka zarzucała, że wprowadzony do umowy mechanizm indeksacji stanowi niedozwoloną klauzulę umowną.

Pozwany Bank nie kwestionował faktu zawarcia z powódką umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do (...) oraz posiadania przez nią statusu konsumenta. Negował jednak niedozwolony charakter mechanizmu indeksacji przewidziany w umowie.

Wprowadzenie indeksacji do umowy kredytowej doprowadziło do umieszczenia w umowie elementów niedoregulowanych, nieweryfikowalnych. Kwota kredytu dla pozwanego stanowi inną wartość i jest określona inną walutą niż kwota kredytu dla konsumenta. Kwota kredytu dla pozwanego jest określona nominalnie i znana w momencie podpisywania umowy. Kwota kredytu - zobowiązanie konsumenta została jedynie pośrednio uregulowana w umowie, nie jest znana w momencie podpisania umowy oraz nie wyznacza realnego maksymalnego pułapu wysokości zobowiązania kredytobiorcy w zakresie kwoty kapitału. Ostateczna wartość majątkowa zobowiązania kredytobiorcy jest określona dopiero w chwili spłaty kredytu. W rzeczywistości zatem konsument nie zna wysokości swojego zobowiązania nie tylko w momencie podpisania umowy, ale także w momencie wypłaty transz kredytu i określenia kwoty zadłużenia we frankach szwajcarskich. Podanie kwoty zadłużenia we frankach szwajcarskich nie oznacza bowiem, że konsument wiedział do czego jest zobowiązany. Mógł bowiem wykonywać to zobowiązanie jedynie przez zapłatę w PLN, która jest zmienna w czasie w zależności od kursu (...), ale też zależna od wyznaczonego przez bank kursu w Tabeli kursowej. Wobec powyższego zasadne jest twierdzenie powoda, iż przedmiotowa umowa nie określa zobowiązania kredytobiorcy, rzeczywistej kwoty kredytu, waluty kredytu i zasad spłaty kredytu.

Powódka przed zawarciem przedmiotowej umowy nie była informowana o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego do waluty obcej. Powódka także nie zarobkowała w walucie obcej, do której waloryzowany był udzielony kredyt. Postanowienia kształtujące stosowanie mechanizmu waloryzacyjnego, tj. tzw. mechanizmu indeksacji (przeliczeniowego) do waluty obcej na krajową, nie były przedmiotem indywidualnego uzgodnienia z powódką. Wypłatę kredytu określonego w (...) przy zastosowaniu arbitralnie ustalonego przez bank kursu kupna waluty, jak i spłatę kredytu przy zastosowaniu arbitralnie ustalonego przez bank kursu sprzedaży waluty należy ocenić jako niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c. Zasady waloryzacji kredytu nie były sformułowane w zawartej umowie w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla powódki. Zgodnie z umową łączącą strony, pozwany udzielił powódce kredytu, indeksowanego do waluty obcej — franka szwajcarskiego. Mechanizm indeksacji (waloryzacji) do waluty obcej został ukształtowany w ten sposób., że powódka dokonywała spłat rat kapitałowo-odsetkowych, regulując je w walucie krajowej (tj. w złotych polskich) w terminach określonych harmonogramem spłat. Wysokość poszczególnych rat ustalano z kolei z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności rat kredytu ustalanego przez bank. Kwota kredytu wypłacona została w złotych polskich. Wysokość zobowiązania (rat kapitałowo-odsetkowych) wyrażano natomiast w walucie obcej, tj. we franku szwajcarskim, przy czym spłata zobowiązania odbywała się w złotych polskich.

Pozwany, poprzez zastosowanie opisanych powyżej postanowień umownych, narzucił powódce sposób ustalania wysokości kwoty podlegającej wypłacie oraz zwrotowi. Jednostronnie wpłynął w ten sposób na ukształtowanie głównego świadczenia stron. Ustalenie wysokości kwoty wypłaconego i zwracanego kredytu wiązało się bowiem z koniecznością odwołania się do kursów walut ustalanych arbitralnie przez pozwanego w stosownej tabeli kursów. Podkreślić przy tym należy, iż umowa nie określała zasad ustalania tych kursów. Pozwany mógł zatem całkowicie dowolnie, w zależności np. od swojego „upodobania”, każdorazowo określać kurs walut obcych i przyjmować chociażby, że kurs 1 CHF danego dnia wynosić będzie 8 zł, a innego 2 zł. Bez znaczenia przy tym pozostaje czy i w jakim zakresie Bank z tej możliwości skorzystał. Zapisy te są niejednoznaczne, ponieważ w chwili zawarcia umowy powódka nie była w stanie ocenić wysokości własnego zobowiązania, a zatem skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy oraz ryzyka ekonomicznego, związanego z zawarciem przez nią umowy indeksowanej kursem franka szwajcarskiego.

Kluczowe, kwestionowane przez powódkę jako niedozwolone klauzule umowne, zapisy powyższej umowy zostały zawarte w §2 ust.1, § 3 ust. 2, §6 ust.3, §6 ust.4 oraz §6 ust. 5 umowy.

Zgodnie z przepisem art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenie stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z zapisem § 2 powyższego przepisu jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Powyższa regulacja prawna winna być przy tym interpretowana w sposób zgodny z prawem wspólnotowym, tj. przede wszystkim z Dyrektywą Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE L 1993/95/29). Z art. 3 i 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a także z pkt 1 lit j i l oraz pkt 2 lit. b i d załącznika do tej dyrektywy wynika, że „do celów przestrzegania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa wskazuje w sposób przejrzysty powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty obcej, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak aby konsument mógł przewidzieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne”. Zwrot „w innych warunkach” oznacza, że w momencie zawarcia umowy, konsument powinien móc przewidzieć to, co będzie w momencie spłaty poszczególnych rat miesięcznych. Ocena świadomości konsumenta przy zawieraniu umowy jest możliwa jedynie w ramach kontroli incydentalnej, a wszelkie wątpliwości co do spełnienia przez bank wymogu przejrzystości powinny być interpretowane na korzyść konsumenta.

W świetle powyższych regulacji, aby określone postanowienie umowy mogło zostać uznane za „niedozwolone postanowienie umowne" (abuzywne, czy też nieuczciwe w rozumieniu dyrektywy 93/13), spełnione muszą zostać następujące warunki: 1) zawarcie umowy z konsumentem, 2) brak indywidualnego uzgodnienia postanowienia umownego, 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, 4) postanowienie sformułowane w sposób jednoznaczny nie dotyczy „głównych świadczeń stron".

Dokonując analizy łączącej strony umowy kredytowej należy przyjąć, że z uwagi na to, iż w wykonaniu opisanej wyżej umowy nie doszło do transferu wartości dewizowych, umowy łączącej strony nie można określić, jako umowy o kredyt walutowy. Kredyt udzielony powódce był kredytem indeksowanym, przy czym cała kwota została wypłacona w walucie polskiej. Pozwany przekazał powódce wskazaną kwotę, stanowiącą równowartość określonej ilości franków szwajcarskich. Wartość ta była ustalona w odniesieniu do ceny franka szwajcarskiego obowiązującej w banku w dniu wypłaty kredytu. Powódka miała natomiast spłacać kredyt w złotych, według ceny sprzedaży franka szwajcarskiego, obowiązującej w banku w dniu wpłacania konkretnej raty. Włączenie do postanowień umowy kredytu klauzul waloryzacyjnych skutkowało tym, że wysokość zobowiązania powódki (wyrażonego w walucie polskiej) została zmodyfikowana innym miernikiem wartości, przełamując zasady takie, jak nominalizm i określoność świadczenia. Uruchomienie kredytu nastąpiło w złotych polskich według kursu kupna, natomiast spłata kredytu ustalana była w oparciu o kurs sprzedaży. Zdaniem Sądu, takie zastrzeżenie zawarte w umowie stanowi nadto rodzaj ukrytej prowizji banku. Kredytobiorca zaciągając i spłacając kredyt, nawet tego samego dnia i przy niezmienionym kursie waluty, zobowiązany byłby bowiem do spłaty wyższej kwoty, niż pożyczona. Przyjęte w umowie stron klauzule przeliczeniowe nie wskazywały przy tym obiektywnych czynników ustalania kursu walutowego.

Bezsporna jest przy tym jak już wyżej wskazano okoliczność, że powódka zawierając umowę kredytową był konsumentem według art. 22 1 kodeksu cywilnego. Z okoliczności zawarcia umowy wynika, iż postanowienia umowy zawierające mechanizm przeliczeniowy nie zostały indywidualnie uzgodnione z kredytobiorcą. Umowę zawarto jako ramową, z wykorzystaniem wzorca banku. Sporne klauzule nie były przedmiotem negocjacji. Kształtują one prawa i obowiązki powódki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy, rozumiane, jako nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków. Zachowania stron stosunku prawnego, także w fazie poprzedzającej zawarcie umowy, powinny zaś uwzględniać takie wartości, jak: uczciwość, zaufanie, lojalność, rzetelność. Im powinny odpowiadać postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta. Cytowane wyżej klauzule nie pozwalają na realizację takich wartości .

Sąd podziela przy tym w pełni argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 roku, gdzie Sąd Najwyższy wskazał, iż: „przyjmuje się, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych”. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie .

Sporna umowa kredytu została zawarta przed zmianą ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe dokonaną ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku, , którą wprowadzono uregulowania, iż umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, powinna zawierać szczegółowe zasady określenia sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu (art. 69 ust. 2 pkt 4a) oraz, że w przypadku takich umów kredytu, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w tej walucie (art. 69 ust. 3). W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś w przypadku kredytu indeksowanego, kwota kredytu jest podana w walucie krajowej, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu. W obu rodzajach kredytu kredytobiorca jest zobowiązany spłacać raty w walucie krajowej na podstawie klauzuli przeliczeniowej zgodnie z bieżącym kursem sprzedaży waluty obcej określonym przez bank-kredytodawcę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do kredytów zawieranych przed tą nowelizacją prawa bankowego zostało już wyjaśnione, że dopuszczalne jest zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w walucie krajowej, z tym że tego rodzaju zastrzeżenie dotyczy wyłącznie sposobu wykonania zobowiązania, a zatem nie powoduje zmiany waluty wierzytelności. Jednak mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 1 § 1 kodeksu cywilnego. Do celów przestrzegania przez przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta wymagania przejrzystości zasadnicze znaczenie ma to, czy umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy indeksacja prowadząca do zmiany wysokości świadczenia zobowiązanego stanowi w istocie wariant waloryzacji sądowej, mają zatem zastosowania do niej przesłanki określone w art. 358 1 § 3 kodeksu cywilnego nakazujące rozważenie interesów stron i zasad współżycia społecznego w określaniu zmiany wysokości umownego świadczenia .

W ocenie Sądu nie można uznać za zgodnego z wymogami dobrej wiary postanowienia umowy stanowiącego podstawę do obciążenia ryzykiem kursowym kredytobiorcy, jeżeli taki kredytobiorca poprzez treść projektu umowy nie został uświadomiony, że ze skorzystaniem z kredytu wiąże się nieograniczone i nieprzewidywalne ryzyko kursowe, które może doprowadzić do sytuacji, gdy spłata kredytu będzie przerastać możliwości ekonomiczne kredytobiorcy i który nie zapoznał się z symulacją obrazującą wzrost kosztów obsługi spłaty kredytu i samego zadłużenia kredytowego w sytuacji silnej deprecjacji złotówki i wzrostu oprocentowania, aby mógł sobie uświadomić – w oparciu o konkretne liczby i kwoty – jakie grozić mu będzie zadłużenie oraz koszty obsługi spłaty kredytu w przypadku „zmaterializowania się” ryzyka kursowego.

Treść łączącej strony umowy nie spełnia powyższych wymogów.

Powódka zeznała, iż z przekazanych przez pośrednika finansowego informacji wynikało, że kredyt indeksowany kursem (...) był korzystniejszy od kredytu niepowiązanego z walutą obcą. Ponadto pośrednik finansowy nie przedstawił żadnych symulacji obrazujących co się może stać z kapitałem kredytu, jeżeli kurs franka szwajcarskiego wzrośnie lub spadnie.

Powódka nie miała możliwości negocjowania warunków umowy, w szczególności w zakresie wyboru sposobu uruchomienia kredytu, jak również sposobu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Mogła jedynie zaakceptować zapisy o treści zaproponowanej przez stronę pozwaną.

Podsumowując, pozwany na etapie przedkontraktowym nie wyjaśnił powódce w sposób zrozumiały i klarowny mechanizmu klauzuli indeksacyjnej oraz zmienności kursów walut. Nie została ona ponadto poinformowana o ryzykach związanych z zastosowaniem przez pozwanego wyżej wymienionych instrumentów. Faktyczna wysokość zobowiązania pozostała nieznana, a kwota kredytu oraz wysokość rat spłaty kredytu uzależniona została od mierników wartości im nieznanych, w tym w postaci kursu kupna i kursu sprzedaży franka szwajcarskiego obowiązującego i ustalanego przez pozwanego w sposób arbitralny, niejednoznaczny i nieweryfikowalny.

Rażące naruszenie interesów konsumenta wynika przede wszystkim z nierównomiernego rozłożenia ryzyka kursowego, przejawiającego się w przerzuceniu praktycznie całego ryzyka na kredytobiorcę. Wymagalne należności powódki zostały uzależnione od bieżącego kursu franka szwajcarskiego. Kredytobiorca został wystawiony na nieograniczone ryzyko kursowe, podczas, gdy ryzyko kursowe Banku, gdyby nawet nie zabezpieczył się przed nim, co najwyżej teoretycznie ograniczało się do spadku kursu franka szwajcarskiego względem złotego.

W świetle przedstawionej powyżej argumentacji należy wskazać, iż o niedozwolonym charakterze klauzul przeliczeniowych świadczy nie tylko arbitralne prawo Banku do ustalania przez siebie kursów walut obcych, ale przede wszystkim przerzucenie na powódkę ryzyka kursowego, o którego potencjalnych negatywnych skutkach i ich skali oraz prawdopodobieństwie wystąpienia, powódka nie została uświadomiona przez Bank.

Wobec powyższego należało uznać wystąpienie skutku przewidzianego w art. 385 1 § 1 k.c. (Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie). W tym kontekście należy dodatkowo wskazać, iż Sąd w pełni akceptuje nie tylko wywód przeprowadzony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 roku (I CSK 242/18, Lex nr 2690299), w którym wyczerpująco przedstawiono stanowisko w przedmiocie skutków zastosowania dla określonej umowy kredytowej przywołanego przepisu, ale także jednolitą linię orzeczniczą sądów powszechnych z lat 2020-2024, która jest powszechnie znana. Mowa tu o niemożności uzupełnienia powstałych w umowie kredytowej luk po wyeliminowaniu z umowy niedozwolonych klauzul umownych.

Z powyższych względów przedmiotowa umowa upada w całości, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku.

Należy dodać, iż powódka domagała się ustalenia, że nie istnieje stosunek prawy wynikający z nieważnej w całości umowy kredytu hipotecznego, powołując się na art. 189 k.p.c., (zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny) i wskazując na istnienie interesu prawnego w tym względzie. Możliwość wniesienia tego typu powództwa potwierdza doktryna i orzecznictwo. Wskazuje się dodatkowo, że zakres powództw o ustalenie jest jednak znacznie szerszy, może bowiem obejmować także ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunków prawnych, które nie są wyraźnie objęte granicami przedmiotowymi i podmiotowymi żądań. Dopuszcza się bowiem wytaczanie powództw, których celem jest niejako pośrednie ustalenie istniejących stosunków prawnych przez stwierdzenie nieważności bądź ważności dokonywanych czynności (tak M. Jędrzejewska, K. Weitz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II, Warszawa 2016).

Biorąc powyższe pod uwagę, należy podnieść, iż powódka mogła domagać się zasądzenia od pozwanego określonej kwoty z tytułu wpłat dokonanych na rzecz pozwanego Banku. Odnosząc się do przepisu art. 405 k.c. (Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.), można dodać, iż przewidziane w nim przypadki obowiązku zwrotu świadczenia, odnoszą się do świadczenia nienależnego, o którym mowa w art. 410 § 2 k.c. (Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.). Uznanie, że stosunek prawny wynikający z zawartej przez strony umowy nie istnieje prowadzi do stwierdzenia, że spełnione przez powódkę świadczenia nie znajdowały podstawy w umowie. Tym samym powstaje, na podstawie art. 410 § 2 k.c., obowiązek zwrotu świadczeń między stronami umowy. Kredytobiorca winien zwrócić kwotę wykorzystanego kapitału, a kredytodawca wszelkiego rodzaju kwoty wpłacone na jego rzecz przez kredytobiorcą. Taki sposób rozliczenia odpowiada tzw. teorii dwóch kondykcji, która została przyjęta przez przeważającą część sądów powszechnych. W tym miejscu należy wskazać, że pozwany nie kwestionował kwoty 88377,37 zł a nawet co do tej właśnie kwoty zgłosił zarzut potrącenia stosując teorię salda. Należy zaznaczyć, iż nie znajduje tu zastosowania art. 411 pkt 2 k.c.(Nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego.). W relacji bank (profesjonalny podmiot) - konsument, powołanie się na zasady współżycia społecznego przez bank nie może zostać zaakceptowane. Mogłoby do tego dojść w sytuacji, gdyby bank umożliwiał kredytobiorcom negocjowanie treści umowy. W przedmiotowej sprawie nie doszło do takiej sytuacji, a bank nadużył normy społecznego zaufania do instytucji bankowych. W przypadku braku swoistego rodzaju równości stron czynności prawnej nie można odmówić konsumentowi możliwości dochodzenia zwrotu spełnionego świadczenia. Sąd podziela również pogląd Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 listopada 2021 roku (I ACa 625/21). Wskazano w nim, że przypadki, w których podstawa świadczenia jest nieważna, nie są objęte zakazem unormowania art. 411 pkt 4 k.c., co pozwala na zwrot kwot nienależnie wpłaconych. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w punkcie 2 wyroku uwzględniając powództwo w całości.

O kosztach procesu orzeczono w pkt 3 wyroku na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty poniesione przez powódkę składały się opłata od pozwu w wysokości 1000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie §2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 roku w wysokości 5400 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.

J. dnia 30 listopada 2024r. Sędzia Magdalena Makulska