descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I ACz 808/17

Postanowienie

Dnia 26 września 2017r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział I Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSA Zofia Kawińska-Szwed

Sędziowie: SSA Elżbieta Karpeta (spr.)

SSA Anna Bohdziewicz

SSA Elżbieta Karpeta SSA Zofia Kawińska-Szwed SSA Anna Bohdziewicz

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił wniosek wnioskodawczyni M. U. o nieuznanie orzeczenia sądu zagranicznego – postanowienia Sądu Rejonowego w Paderborn z dnia 21 października 2016r. w sprawie z wniosku J. U. o wydanie tymczasowych zarządzeń opiekuńczych dotyczących małoletniego syna stron S. U., sygn. 80 F 124/16.

Sąd ten ustalił w oparciu o dokumenty przedłożone do wniosku, że orzeczenie Sądu Rejonowego w Paderborn z dnia 21 października 2016r. zostało wydane w trybie pilnym i ma charakter tymczasowy, a zapadło ze względu na konflikt rodziców dotyczący sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej i miejsca pobytu małoletniego syna stron. Orzeczenie zostało wydane przez Sad Rodzinny właściwy ze względu na miejsce zamieszkania całej rodziny w oparciu o wniosek złożony przez J. U., kiedy to wnioskodawczyni opuściła wraz z dzieckiem wspólne mieszkanie stron i pojechała do rodziny w Polsce.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni wiedziała o toczącym się postępowaniu co najmniej od końca sierpnia 2016r. Była też w tym postępowaniu reprezentowana przez niemieckiego adwokata i składała w nim swoje wnioski, których nie uwzględniono. Wnioskodawczyni została pouczona także o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie ustnej rozprawy, która mogłaby skutkować inną decyzją sądu.

Sąd Okręgowy podkreślił, ze orzeczenie sądu niemieckiego nie może być w żadnym wypadku przedmiotem kontroli merytorycznej, co wyraźnie wynika z art. 26 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej.

Dalej Sąd wskazał, że w dniu 2 listopada 2016r. M. U. wniosła do Sadu Okręgowego w Katowicach pozew rozwodowy, w którym zawarła wnioski o zabezpieczenie poprzez powierzenie jej na czas toczącego się postępowania pieczy nad małoletnim synem oraz o zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych małoletniego i swoich. Zgodnie z treścią art. 58 k.r.o. Sąd orzekając o rozwiązaniu małżeństwa stron przez rozwód będzie musiał podjąć między innymi decyzje dotyczące władzy rodzicielskiej nad małoletnim S. U. i kontaktów z nim, a aktualnie jest wyłącznie właściwym do podejmowania decyzji w tym zakresie na czas toczącego się postępowania rozwodowego do czasu jego prawomocnego zakończenia. J. U. nie złożył wniosku o uznanie orzeczenia sądu niemieckiego, a w postępowaniu rozwodowym reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie składał dotychczas żadnych wniosków dotyczących małoletniego dziecka.

W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawczyni nie wykazała, że zaistniały jakiekolwiek przesłanki z art. 23 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. skutkujące możliwością nieuznania tymczasowego orzeczenia przed złożeniem wniosku o jego uznanie oraz, że jej wniosek o nieuznanie przedmiotowego orzeczenia ma na celu realizację interesu wspólnego dziecka stron.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła wnioskodawczyni, zaskarżając je w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:

- art. 2 pkt 4 w zw. z art. 21 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1347/2000 polegające na przyjęciu, że wniosek o nieuznanie orzeczenia zagranicznego nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na fakt, iż dotyczy on orzeczenia o charakterze tymczasowym, od którego mogła się odwołać w postaci złożenia wniosku o przeprowadzenie ustnej rozprawy, która mogłaby skutkować ostatecznie inna decyzją sądu niemieckiego, jak również na przyjęciu, że nie ma możliwości nieuznania tymczasowego orzeczenia przed złożeniem wniosku o jego uznanie podczas gdy w/w przepisy nie wprowadzają rozróżnienia jakiego rodzaju orzeczenie może lub nie podlegać uznaniu;

- art. 23 lit c) powołanego rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. polegające na przyjęciu, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że zaistniały przesłanki do nieuznania orzeczenia sądu niemieckiego określone w w/w przepisie, podczas, gdy z treści dokumentów przedłożonych do wniosku jednoznacznie wynika, iż nie doręczono jej w należyty sposób pisma wszczynającego postępowanie w sprawie, przez co nie mogła ona należycie przygotować się do obrony i to mimo faktu, iż była reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego;

- art. 23 lit. a) oraz lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. polegające na przyjęciu, że wnioskodawczyni nie wykazał, że zaistniały przesłanki do nieuznania orzeczenia sądu niemieckiego określone w w/w przepisie oraz że jej wniosek ma na celu realizację interesu wspólnego dziecka stron, podczas gdy przedstawiła szereg dowodów jednoznacznie potwierdzających, że uznanie w/w orzeczenia byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym RP, uwzględniając interes dziecka.

Wobec powyższego, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie wniosku, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi uczestnik wniósł o oddalenie zażalenia oraz obciążenie wnioskodawczyni kosztami postępowania zażaleniowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem żądania wnioskodawczyni M. U. było stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki do uznania orzeczenia sądu zagranicznego – postanowienia Sądu Rejonowego w Paderborn z dnia 21 października 2016r. w sprawie z wniosku J. U. o wydanie tymczasowych zarządzeń opiekuńczych dotyczących małoletniego syna stron S. U., sygn. 80 F 124/16, na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Wniosek ten podlegał rozpoznaniu na podstawie przepisów Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.Urz.UE.L.2003.338.1 z późn. zm.). Stosownie do art. 21 ust. 1 przytoczonego Rozporządzenia Rady orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim jest uznawane w innych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania. Art. 21 ust. 3 tego aktu przewiduje zaś, że bez uszczerbku dla sekcji 4, każda zainteresowana strona może wystąpić w trybie postępowania przewidzianego w sekcji 2 z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie podlega lub nie podlega uznaniu.

Z mocy art. 26 Rozporządzenia Rady niedopuszczalna jest merytoryczna kontrola orzeczenia zagranicznego, którego dotyczy wniosek o ustalenie. Zamknięty katalog podstaw nieuznania orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej wymienia art. 23 Rozporządzenia Rady. Zgodnie z powołanym przepisem orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej nie uznaje się:

a) jeżeli uznanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym Państwa Członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, uwzględniając interes dziecka;

b) jeżeli, z wyjątkiem spraw pilnych, zostało wydane bez wysłuchania dziecka, z pogwałceniem podstawowych zasad obowiązujących w postępowaniu sądowym w Państwie Członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie;

c) jeżeli pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono w należyty sposób pisma wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie umożliwiającym mu przygotowanie obrony, chyba że ustalono, że pozwany uznał orzeczenie w sposób nie budzący wątpliwości;

d) na wniosek każdego, kto powołuje się, że orzeczenie narusza jego odpowiedzialność rodzicielską, jeżeli zostało wydane bez wysłuchania tej osoby;

e) jeżeli orzeczenia nie da się pogodzić z orzeczeniem wydanym później w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej w Państwie Członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie;

f) jeżeli orzeczenia nie da się pogodzić z orzeczeniem wydanym później w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej w innym Państwie Członkowskim lub w państwie nienależącym do Wspólnoty będącym miejscem stałego pobytu dziecka, pod warunkiem, że orzeczenie późniejsze spełnia warunki niezbędne dla uznania w Państwie Członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie; lub

g) jeżeli nie przestrzegano procedur określonych w art. 56.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby Sąd Okręgowy oddalając wniosek o nieuznanie orzeczenia Sądu Rejonowego w Paderborn z dnia 21 października 2016r. kierował się tymczasowym charakterem tego orzeczenia, ani tym bardziej, aby wykluczył możliwość nieuznania takiego orzeczenia przed złożeniem wniosku o jego uznanie. Za chybiony zatem należy uznać zarzut naruszenia art. 2 pkt 4 w zw. z art. 21 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. Sąd I instancji jednoznacznie podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie rolą sądu było ustalenie czy zaszły przesłanki do jego nieuznania określone w art. 23 Rozporządzenia Rady. Natomiast Sąd Okręgowy zwracając uwagę na fakt, że orzeczenie sądu zagranicznego zostało wydane w trybie pilnym zaakcentował jedynie, że nie zapadło ono zaocznie. Z ustaleń Sądu I instancji wynika bowiem, że wnioskodawczyni wiedziała o toczącym się procesie, a nadto, jak sama przyznała, była reprezentowana w tym postępowaniu przez niemieckiego pełnomocnika. Dodatkowo, z uzasadnienia niemieckiego orzeczenia wynika, że wnioskodawczyni składała stosowne wnioski w toku postępowania, do których szczegółowo odniósł się sąd niemiecki. Oznacza to, że pomimo zarzucanych przez skarżącą uchybień w zakresie doręczenia jej wniosku o wydanie tymczasowych zarządzeń opiekuńczych, wnioskodawczyni wdała się w spór i brała aktywny udział w postępowaniu przed sądem niemieckim. W konsekwencji, brak jest podstaw do stwierdzenia, że postępowanie przed tym sądem toczyło się z naruszeniem zasady kontradyktoryjności, która to okoliczność stanowiłaby podstawę do nieuznania orzeczenia sądu niemieckiego zgodnie z art. 23 lit. c) Rozporządzenia Rady.

Za niezasadny należy także uznać zarzut naruszenia art. 23 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. Wskazana w tym przepisie klauzula porządku publicznego ma na celu ochronę krajowego porządku prawnego przed przypadkami jego naruszenia w wyniku uznania orzeczeń sądów obcych nieodpowiadających fundamentalnym standardom prawnym (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2002 r., I CKN 722/99, ). Chodzi przy tym o sprzeczność z polskim porządkiem prawnym uznania orzeczenia sądu obcego, a nie samego orzeczenia

Podnieść należy, że skarżąca powołując się na negatywną postawę uczestnika J. U. względem małoletniego syna stron w istocie zmierza do podważenia ustaleń sadu niemieckiego w zakresie miejsca pobytu dziecka. Taka argumentacja nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem ustalenia w zakresie ewentualnej sprzeczności z dobrem dziecka nie mogą prowadzić do merytorycznej kontroli orzeczenia. Ponadto zauważyć wypada, że powołane przez skarżącą okoliczności dotyczące zachowania J. U. nie znajdują odzwierciedlenia w dokumentach dołączonych do wniosku o nieuznanie spornego orzeczenia (pisma sądu niemieckiego z dnia 26 sierpnia 2016r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym, karta 8-13, 21-26 oraz odpisu poświadczonego tłumaczenia postanowienia z dnia 21 października 2016r., karta 14 -18), a opierają się li tylko na jej twierdzeniach.

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy doszedł do słusznego wniosku, że wnioskodawczyni nie wykazała zaistnienia którejkolwiek z negatywnych przesłanek uznania orzeczenia sądu niemieckiego przewidzianych w cytowanym powyżej art. 23 Rozporządzenia Rady. Zażalenie nie powołuje okoliczności, które skutecznie podważyłyby prawidłowość stanowiska Sądu Okręgowego.

Z tych względów Sąd Apelacyjny, na mocy art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

SSA Elżbieta Karpeta SSA Zofia Kawińska-Szwed SSA Anna Bohdziewicz