descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I ACa 38/26

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Czepiel

„I. zasądza od pozwanych G. A. (1), G. A. (2) i G. K. jako następców prawnych zmarłego N. A. na rzecz strony powodowej (...) (...) Fundusz (...)w I. łącznie kwotę 393 714,68 zł (trzysta dziewięćdziesiąt trzy tysiące siedemset czternaście złotych 68/100) z ograniczeniem ich odpowiedzialności do kwoty przysługującej stronie powodowej w wyniku planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji skierowanej do nieruchomości opisanej w (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K. w K. w sprawie egzekucyjnej sygn. (...) znajdującej się na rachunku depozytowym Sądu Rejonowego dla K. w K.

II. odstępuje od obciążenia pozwanych G. A. (1), G. A. (2) i G. K. kosztami procesu;

III. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz radcy prawnego A. F. kwotę 13 284 zł (trzynaście tysięcy dwieście osiemdziesiąt cztery złote) w tym kwotę 2484 zł tytułem podatku VAT za pomoc prawną udzieloną z urzędu pozwanemu N. A..”;

2. odstępuje od obciążenia pozwanych G. A. (1), G. A. (2) i G. K. kosztami postępowania apelacyjnego;

3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz radcy prawnego A. F. kwotę 9963 zł (dziewięć tysięcy dziewięćset dwieście osiemdziesiąt cztery złote) w tym kwotę 1863 zł tytułem podatku VAT za pomoc prawną udzieloną z urzędu pozwanemu N. A. w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie

punktu 1.I wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 9 marca 2026 r.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo w sprawie z powództwa strony powodowej (...) (...) Fundusz (...) w I. przeciwko pozwanemu N. A. o zapłatę kwoty 393.714,68 zł z ograniczeniem jego odpowiedzialności do ww. kwoty przysługującej stronie powodowej w wyniku planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji skierowanej do nieruchomości objętej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla K.w K.w sprawie egzekucyjnej sygn. (...) i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 13.284 zł, w tym 2484 zł podatku Vat tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną pozwanemu z urzędu.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 26 czerwca 2007r zawarta została umowa kredytu pomiędzy (...) SA w I. a A. K. na kwotę 900.937 zł, która została zabezpieczona dwoma hipotekami: zwykłą w kwocie 900.937 i kaucyjną w kwocie 450.468,50 zł (tytułem kosztów ubocznych i odsetek) - na nieruchomości stanowiącej działkę (...) o pow. 0,0670 ha położonej w G. przy (...) zabudowanej domem mieszkalnym obj. (...).

W dniu 26 czerwca 2008r A. K. sprzedał pozwanemu ww. nieruchomość, co stało się za aktem notarialnym (...) w kancelarii notarialnej w O. przed notariuszem X. F..

Wobec zaprzestania spłaty kredytu przez A. K. Bank wypowiedział mu umowę kredytu co stało się w dniu 26 listopada 2009r.

W dniu 8 kwietnia 2014r. pozwany darował własność ww. nieruchomości spółce (...) aktem notarialnym nr (...) nr (...) w kancelarii notarialnej w G. przed notariuszem L. G.. W akcie notarialnym odnotowano iż w (...) w dziale III widnieje wpis ostrzeżenia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z tej nieruchomości przez wierzyciela Bank (...) S.A. oraz ostrzeżenia o przyłączeniu się do egzekucji przez (...) S.A. i o wszczęciu egzekucji przez wierzyciela (...), a także o hipotekach na rzecz (...) SA w dziale IV tej księgi.

Przed datą w. umowy darowizny , to jest z końcem lutego 2014r. (...) S.A. pozwał pozwanego o zapłatę kwoty 515.685,95 zł jako aktualnego właściciela ww. nieruchomości obciążonej hipotekami na rzecz banku z tytułu udzielonego kredytu poprzednikowi prawnemu tej nieruchomości to jest A. K.. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. (...) Sądu Okręgowego w K. W uzasadnieniu ww. pozwu strona powodowa (...) S.A. między innymi podała, że wszczęła egzekucję przeciwko A. K., która okazała się bezskuteczna. Egzekucja prowadzona była pod sygn. (...)przed komornikiem Sądu Rejonowego dla K. w K.i postępowanie to zostało umorzone.

Do pozwu w sprawie (...) załączono wyciąg z ksiąg banku z którego wynikało iż kwota główna – kredyt wymagalny to 389.028,19 zł, a reszta to odsetki. Dołączono też postanowienie komornika B. M. z 30 lipca 2012r. sygn. (...) o umorzeniu ww. postępowania egzekucyjnego na mocy art.824 § 1 pkt 3 kpc (k.14 w/w akt) z uzasadnienia którego wynika, że egzekucja skierowana była do ruchomości dłużnika A. K..

W odpowiedzi na pozew w sprawie (...) otrzymany przez pozwanego w dniu 9 czerwca 2015r – pozwany podniósł zarzut braku legitymacji biernej w związku ze zbyciem obciążonej hipotekami nieruchomości już w kwietniu 2014r. na rzecz spółki (...), to jest przed doręczeniem mu odpisu pozwu, czyli przed zawiśnięciem sporu.

Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił w związku z tym powództwo wyrokiem z 17 maja 2016r, , a do wyroku tego nie sporządzono uzasadnienia.

W dniu 29 października 2014r (...) S.A. wysłał pismo do A. K. z informacją, że dnia 29 października 2014r umową przelewu wierzytelności przeniósł wierzytelność z tytułu zawartej z nim umowy kredytowej na stronę powodową. Załącznikiem do umowy cesji była ww. wierzytelność w stosunku do kredytobiorcy A. K. wynosząca 389.028,19 zł.

Nabywca wierzytelności wpisał się do KW (...) jako wierzyciel hipoteczny w miejsce kredytowego banku.

W dniu 13 czerwca 2012r. wpłynęło do Sądu Rejonowego dla K. w K. pismo z informacją, że wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne z nieruchomości obj. (...) z wniosku wierzyciela Banku (...) w (...) S.A. przeciwko pozwanemu na podstawie tytułu wykonawczego, to jest postanowienia Sądu Rejonowego (...)w K. z 11 sierpnia 2011r (...) Sprawę zarejestrowano pod sygn. (...). Do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika przyłączono wnioski innych wierzycieli o egzekucję z tej nieruchomości. Ich wnioski były zarejestrowane pod sygn. (...). Nie było wśród nich wniosku strony powodowej.

W dniu 16 kwietnia 2014r. (a więc jeszcze przed ww. cesją wierzytelności) odbyła się I licytacja nieruchomości. Wśród wierzycieli nie było kredytowego Banku, to jest (...) S.A. (k.38 akt(...)), nie przystąpił on do tej pory do egzekucji .

W dniu 20 stycznia 2015r. zgłosili swój udział w sprawie egzekucji z nieruchomości jako dłużnicy hipoteczni D. O. i T. G. i Z. (...) na których rzecz miała nastąpić darowizna nieruchomości objętej (...) na podstawie ww. aktu notarialnego z 8 kwietnia 2014r rep (...) nr (...) (k.54) o przedwstępnej umowie darowizny. Zgłosiła też tego dnia udział w charakterze dłużnika (...), która otrzymała licytowaną nieruchomość w darowiźnie z 8 kwietnia 2014r .

W dniu 30 marca 2015r odbyła się II licytacja i wydano postanowienie o udzieleniu przybicia nieruchomości.

W kwietniu 2015 r. zgłosiła udział w postępowaniu egzekucyjnym jako dłużnik (...) s.r.o. powołując się na umowę darowizny z 1 kwietnia 2015r Rep (...) nr (...) zawartą przed notariuszem L. G.. Później zgłaszali się w charakterze dłużników rzeczowych jeszcze inni.

W dniu 24 marca 2017r. wydano w sprawie (...) postanowienie o przysądzeniu własności.

W dniu 4 lipca 2017 komornik przesłał sądowi plan podziału sum uzyskanych z egzekucji nieruchomości prowadzonej przeciwko pozwanemu jako dłużnikowi, w którym uwzględniono stronę powodową jako wpisanego do KW wierzyciela hipotecznego i przyznano mu kwotę 393.714,68 zł. Stwierdzono też, że w związku z powyższym hipoteki na tej nieruchomości wygasły.

W dniu 12 lipca 2017r Sąd Rejonowy zatwierdził ten plan podziału, a postanowienie stało się prawomocne z dniem 17 listopada 2017r.

Pieniądze z planu podziału przyznane między innymi stronie powodowej w kwocie 393.714,68 zł zostały wpłacone do depozytu z uwagi na brak tytułu wykonawczego.

Sąd Okręgowy stan faktyczny w sprawie ustalił na podstawie dokumentów.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne z uwagi na brak legitymacji biernej po stronie pozwanej.

Sąd Okręgowy odwołał się do art.1000 kpc i art.1003 § 2 kpc i wskazał, że strona powodowa nie przyłączyła się do ww. postępowania egzekucyjnego, ale została uwzględniona w planie podziału z 2017 r. dlatego, że w KW licytowanej nieruchomości widniały wpisane na jej rzecz hipoteki. Pomimo przyznania mu w planie podziału pieniędzy nie otrzymał ich, bo na tamtą chwilę nie miał tytułu wykonawczego uprawniającego go do ich odebrania.

W chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości objętej (...) przez inne niż strona powodowa podmioty, to jest w 2012r. – właścicielem tej nieruchomości był jeszcze pozwany. Kiedy to postępowanie się kończyło, to jest w 2017r. pozwany nie był już właścicielem ww. nieruchomości, tylko (...) i inne podmioty na rzecz których pozwany zbył nieruchomość w dniu 8 kwietnia 2014r. Zaznaczyć trzeba, że wprawdzie nieruchomość została zbyta przez pozwanego w 2014r., to jest już po jej zajęciu przez komornika na skutek wszczęcia z niej egzekucji przez inne niż strona powodowa podmioty, to jest przez innych wierzycieli, ale to oznacza jedynie tyle, że w stosunku do tych wierzycieli zbycie nieruchomości nie wpłynęło na tok postępowania egzekucyjnego, było w stosunku do nich bezskuteczne. Dla strony powodowej ma takie znaczenie, że to zbycie nieruchomości nastąpiło przed uzyskaniem przeciwko pozwanemu tytułu wykonawczego przez jego poprzednika prawnego, to jest kredytujący bank.

Postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone, nieruchomość została sprzedana, a pieniądze przydzielone dla wierzycieli. Jedynym wierzycielem, któremu przyznano w planie podziału określoną tam kwotę była strona powodowa, ale wobec braku tytułu wykonawczego nie dostała ich. Gdyby nawet nieruchomość nie była na dzień zakończenia licytacji zbyta przez pozwanego to strona powodowa też by nie dostała pieniędzy, bo nie miała i nie mogła mieć na tamtą chwilę tytułu przeciwko niemu.

Sąd Okręgowy wskazał, że w sprawie strona powodowa ma legitymację czynną, bo ta wynika w umowy cesji i wpisu na jego rzecz hipoteki, ale pozwany nie ma legitymacji biernej.

W chwili wniesienia pozwu, czyli w grudniu 2019r. właścicielem nieruchomości były już inne podmioty (...) i S. A., a nie pozwany, który odpowiada w tym procesie wyłącznie jako dłużnik rzeczowy czyli właściciel obciążonej nieruchomości, a takim właścicielem nie jest i nie był w momencie wniesienia pozwu przez stronę powodową wobec zbycia tej nieruchomości.

Już w sprawie (...) z powództwa poprzednika prawnego strony powodowej, to jest (...) S.A. przeciwko pozwanemu jako dłużnikowi rzeczowemu, powództwo zostało oddalone, bo już wówczas pozwany nie był biernie legitymowany z racji tego iż zbył obciążoną hipotekami nieruchomość przed zawiśnięciem sporu. Nie był on też nigdy dłużnikiem osobistym banku i bank mógł go pozwać tylko jako dłużnika rzeczowego z racji tego że nabył obciążoną hipotekami nieruchomość od dłużnika osobistego.

Skoro więc już wtedy, to jest w sprawie wszczętej jeszcze przez poprzednika prawnego strony powodowej, która zakończyła się prawomocnie w 2016r., nie było po stronie pozwanego legitymacji biernej, bo utracił on status dłużnika rzeczowego jeszcze w kwietniu 2008r., czyli przed zawiśnięciem sporu w tamtej sprawie, to tym bardziej nie ma jej po jego stronie w niniejszej sprawie, skoro teraz również nie jest on właścicielem obciążonej nieruchomości i nie ma w związku z tym statusu dłużnika rzeczowego, a może być pozwany przez stronę powodową wyłącznie jako dłużnik rzeczowy.

Poprzednik prawny strony powodowej, to jest (...) S.A. utracił możliwość uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko pozwanemu jako dłużnikowi rzeczowemu w momencie, gdy przegrał proces o zapłatę przeciwko niemu. Gdyby więc teoretycznie w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do obciążonej hipotekami nieruchomości (...) S.A. występował jako wierzyciel hipoteczny (to jest, gdyby nie scedował wierzytelności na stronę powodową) to on też nie dostałby pieniędzy przy podziale sum z egzekucji wobec braku tytułu wykonawczego. Sam wpis hipoteki nie wystarcza, aby w momencie jej wykreślenia uzyskać pieniądze. Trzeba się wylegitymować tytułem.

Strona powodowa teraz też nie może uzyskać takiego tytułu przeciwko pozwanemu, skoro ten mógłby odpowiadać tylko jako dłużnik rzeczowy, a taki status utracił wobec zbycia nieruchomości zanim rozpoczął się proces.

O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł w myśl zasady art. 98 kpc zasądzając dla pozwanego na rzecz jego pełnomocnika z urzędu koszty zastępstwa procesowego.

Apelację wniosła strona powodowa zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

- naruszenie art. 930 § 1 k.p.c. i art. 1000 § 1 zd. 2 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie dla oceny sytuacji prawnej strony powodowej, nieprawidłową interpretację i w efekcie błędne uznanie, że skutki zbycia nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego nie odnoszą się wierzyciela hipotecznego i w związku z tym pozwany nie posiada legitymacji biernej;

- naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną i sprzeczną z treścią materiału dowodowego, nieodpowiadającą zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego w postaci prawomocnego planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości i w efekcie nieprawidłowe uznanie, że pozwany nie posiada legitymacji procesowej biernej;

- naruszenie art. 5 k.c. poprzez wydanie orzeczenia oddalającego powództwo w sytuacji gdy działania pozwanego na podstawie, których Sąd Okręgowy stwierdził brak jego legitymacji procesowej stały w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa własności oraz z zasadami współżycia społecznego.

W konsekwencji strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.

Pozwany wniósł odpowiedź na apelację, w której wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

W toku postępowania apelacyjnego zmarł pozwany N. A., w rezultacie czego Sąd Apelacyjny zawiesił postępowania, a następnie podjął postępowanie z udziałem jego następców prawnych to jest z udziałem G. A. (1), G. A. (2) i G. K..

Sąd Apelacyjny zważył:

Apelacja jest uzasadniona w wyniku czego powództwo zostało uwzględnione w całości.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenia stanu faktycznego Sądu I instancji, ale nie podziela poglądu o braku legitymacji biernej pozwanego N. A. w sprawie.

Pierwszą kwestią, która wymaga omówienia jest wzajemna relacja niniejszej sprawy i sprawy (...), a w szczególności zakres i postać związania wyrokiem wydanym w sprawie (...) sądów orzekających w niniejszej sprawie, co ma znaczenie z uwagi na stanowisko procesowe pozwanych, w tym na podniesiony przez pozwanego, jak i przez jego następców prawnych zarzut powagi rzeczy osądzonej.

W sprawie nie można uznać, aby występował stan powagi rzeczy osądzonej stosownie do treści art.366 kpc, co znajduje potwierdzenie w treści przepisu, wedle którego wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej (…) tylko między tymi samymi stronami. Skoro w sprawie niniejszej i (...) nie występuje tożsamość stron, to nie można utrzymywać, że występuje powaga rzeczy osądzonej. Również Sąd Okręgowy, który odwołuje się do sprawy (...) nie uznał, że w sprawie występuje stan powagi rzeczy osądzonej, bo gdyby podzielił stanowisko pozwanych w tym zakresie, to odrzuciłby pozew.

Kontynuując analizę wpływu wyroku w sprawie (...) na niniejsze postępowanie wskazać należy, że niewątpliwie wyrok ten wiąże sądy orzekające w niniejszej sprawie poprzez przyjęcie, że powództwo (...) S.A. przeciwko pozwanemu N. A. zostało oddalone. Natomiast nie można przyjąć, że granice tego związania determinują konieczność oddalenia powództwa w niniejszej sprawie już tylko z tej przyczyny, że Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo (...) S.A. w sprawie (...).

Przyczyną takiego stanowiska jest okoliczność, iż wynikająca z art.365 § 1 kpc moc wiążąca wyroku dotyczy związania sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku innego sądu, czyli przesłankami faktycznymi i prawnymi przyjętymi za jego podstawę, ponieważ zakresem prawomocności materialnej jest objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Tym samym moc wiążąca prawomocnego orzeczenia nie obejmuje jego motywów (por. A.Gołąb, w: KPC. Komentarz, (red.nacz.) P.Rylski, t.III (red.) A.Olaś, nb 70 i 71 komentarza do art.365, Legalis, 2025 wraz z przykładami orzecznictwa).

W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, pogląd ten jest tym bardziej uzasadniony, że Sąd Okręgowy w K. w sprawie (...) nie sporządził uzasadnienia, co w znaczącym stopniu utrudnia ustalenie w sposób wiążący motywów rozstrzygnięcia.

Wreszcie, nawet gdyby przyjąć, że brak uzasadnienia nie wykluczałby takiej postaci związania wyrokiem wydanym w sprawie (...), która determinowałaby konieczność przyjęcia analogicznego poglądu w niniejszej sprawie, to różnice stanu faktycznego ww. spraw uniemożliwiałyby przyjęcie takiej – rozszerzonej mocy wiążącej wyroku w sprawie (...) na potrzeby rozpoznania niniejszego sporu.

Ww. istotna różnica stanów faktycznych omawianych spraw polega na tym, że w dniu wydania wyroku w sprawie (...), to jest 17 maja 2016 r. w toku było postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko pozwanemu N. A..

Dopiero w 2017 r. Sąd Rejonowy wydał postanowienie o przysądzeniu własności, w następstwie czego komornik sporządził plan podziału sum uzyskanych z egzekucji ww. nieruchomości, a Sąd Rejonowy zatwierdził ten plan podziału.

Ww. postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia planu podziału stało się prawomocne z dniem 17 listopada 2017r.

Tym samym stan faktyczny występujący w niniejszej sprawie różni się od stanu faktycznego występującego w sprawie (...), a fakt ten ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu.

Wyjaśnienie przyczyn, dla których Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji o braku legitymacji biernej po stronie pozwanej należy rozpocząć od przypomnienia, że Sąd Okręgowy odwołał się do ustaleń w sprawie (...) i podkreślił, że już wówczas sąd orzekający ustalił, że pozwany zbył nieruchomość przed datą zawiśnięcia sporu i uznał, że pozwany nie jest legitymowany biernie. W rezultacie – zdaniem Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie – skoro pozwany nie był legitymowany biernie w sprawie (...) to nie jest także legitymowany biernie w niniejszej sprawie.

Podkreślić należy, że Sąd Apelacyjny nie jest władny dokonywać merytorycznej oceny merytorycznej poprawności rozstrzygnięcia w sprawie (...), dlatego skupi się na stanowisku Sądu Okręgowego wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Sąd Okręgowy oceniając podstawy odpowiedzialności pozwanego N. A. skupił się na fakcie utraty przez niego własności nieruchomości, co zdaniem Sądu Okręgowego wyłączyło odpowiedzialność pozwanego N. A. wobec strony powodowej lub też – precyzyjniej rzecz ujmując – przeniosło ww. odpowiedzialność rzeczową na kolejnych właścicieli nieruchomości.

Rzecz w tym, że o ile można było rozważać poprawność wyroku w sprawie (...) – oczywiście, przy założeniu, że przyczyną oddalenia powództwa było uznanie braku legitymacji biernej pozwanego N. A., ale nawet gdyby przyjąć, że Sąd Okręgowy mógł wówczas pominąć w procesie rozstrzygania sporu okoliczność, że pomimo darowania przez pozwanego nieruchomości na rzecz spółki (...), ww. nieruchomość nadal objęta jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przeciwko pozwanemu N. A. (a nie np. przeciwko spółce (...)), to obecnie nie można pominąć tego, że postępowanie egzekucyjne zakończyło się, a hipoteki obciążające nieruchomość zostały wykreślone.

Tym samym, o ile w sprawie (...) S.A. pozwał N. A. jako dłużnika rzeczowego z tytułu obciążenia hipoteką nieruchomości będącej własnością pozwanego na dzień wniesienia pozwu, którą to nieruchomość pozwany zbył przed datą doręczenia mu odpisu pozwu, o tyle w niniejszej sprawie strona powodowa pozywa N. A. jako dłużnika rzeczowego wywodząc jego odpowiedzialność z faktu, że w wyniku prowadzonej przeciwko niemu egzekucji doszło do zbycia nieruchomości obciążonej hipoteką na rzecz strony powodowej, w rezultacie czego wszystkie hipoteki obciążające nieruchomość zostały wykreślone, a do depozytu została złożona kwota uzyskana z egzekucji nieruchomości ze wskazaniem, że uprawniona z tego tytułu jest strona powodowa.

W takiej sytuacji jedynym podmiotem ponoszącym odpowiedzialność w stosunku do strony powodowej jest pozwany N. A., bo tylko w takiej sytuacji zabezpieczenie uzyskane w przeszłości poprzez ustanowienie hipoteki jest realne.

Podobne stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 16 czerwca 2023 r., II CSKP 2180/22, wedle którego mimo wykreślenia, stosownie do art. 1003 § 2 w związku z art. 1000 KPC, hipoteki obciążającej nieruchomość będącą przedmiotem egzekucji wierzyciel hipoteczny - w celu wykazania przesłanek, od których zależy jego udział w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji (art. 1036 § 2 KPC) - może dochodzić wierzytelności zabezpieczonej tą hipoteką z powołaniem się na uprawnienia wynikające z jej rzeczowego zabezpieczenia, jeżeli istniało ono w chwili uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności. W miejsce hipoteki wykreślonej na podstawie art. 1003 § 2 w związku z art. 1000 KPC, powstaje na rzecz takiego wierzyciela prawo zaspokojenia się sumy uzyskanej z egzekucji. Te uprawnienia, które przysługiwały mu jako wierzycielowi hipotecznemu w stosunku do dłużnika egzekwowanego i które miały znaczenie z punktu widzenia dochodzenia odpowiedzialności z hipoteki (art. 76 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece), muszą być na jego rzecz uwzględnione w postępowaniu, które ma tworzyć warunki do urzeczywistnienia tej odpowiedzialności (art. 1036 § 2 KPC). Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 20 czerwca 2022r. w sprawie II CSKP 247/22.

Skoro w stanie faktycznym sprawy doszło do wykreślenia hipotek obciążających nieruchomość będącą przedmiotem egzekucji stosownie do dyspozycji art.1003 § 2 kpc, to na rzecz strony powodowej w miejsce wykreślonych w tym trybie hipotek, powstaje prawo zaspokojenia się sumy uzyskanej z egzekucji.

Oczywistym jest też, że prawo to przysługuje stronie powodowej w relacji z pozwanym, a nie z podmiotami, którym pozwany darował nieruchomość, bo to w związku z prowadzeniem egzekucji przeciwko pozwanemu doszło do zajęcia, a następnie zbycia nieruchomości.

W efekcie jeżeli nawet kwestia utraty przez pozwanego prawa własności nieruchomości obciążonej hipoteką mogła mieć znaczenie w stanie faktycznym sprawy (...), chociażby z tej przyczyny, że na dzień wydania wyroku nie doszło jeszcze do wykreślenia hipotek, o tyle w niniejszej sprawie kwestia utraty własności nieruchomości traci na znaczeniu w sytuacji, gdy w momencie wniesienia pozwu stronie powodowej przysługiwało prawo zaspokojenia się z sumy uzyskanej z egzekucji w miejsce uprawnień wynikających z hipotek wykreślonych na podstawie art.1003 § 2 kpc.

Przedstawiona argumentacja doprowadziła Sąd Apelacyjny do uznania, że pozwany N. A. jest legitymowany biernie w sprawie, co spowodowało konieczność dalszej oceny zgłoszonego roszczenia w kontekście zarzutów podniesionych przez pozwanego w toku niniejszego postępowania.

I tak, materiał dowodowy pozwala na ustalenie faktów potwierdzających zasadność roszczenia, co zresztą znajduje potwierdzenie w ustaleniach poczynionych przez Sąd I instancji, który ustalił, że strona powodowa w drodze cesji nabyła od (...) S.A. przysługującą cedentowi wierzytelność przeciwko A.K. zabezpieczoną hipotekami ustanowionymi na nieruchomości będącej własnością A.K. w momencie ich ustanowienia,a którą A.K. sprzedał pozwanemu (k.39-66). Z załącznika do umowy cesji wynika, że przedmiotem cesji była wierzytelność na którą składa się kwota kapitału 389 028,19 zł i odsetki w kwocie 10 222,30 zł (k.56), które to kwoty są zbieżne z kwotami wymienionym w wyciągu z ksiąg bankowych (...) (k.6 akt (...)).

Pozwany w sprzeciwie od nakazu zapłaty i w dalszym toku procesu podniósł szereg zarzutów przeciwko żądaniu pozwu.

I tak, pozwany podniósł zarzut braku legitymacji biernej, który był przedmiotem osobnej oceny Sądu Apelacyjnego.

Pozwany zarzucił również, że strona powodowa nie wykazała roszczenia wobec nieprzedłożenia załącznika nr (...) do umowy cesji ze szczegółowym wykazem wierzytelności.

Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że strona powodowa nie miała obowiązku przedkładać do akt całości załącznika nr (...) zawierającego kilkaset pozycji wierzytelności.

Natomiast powinna była przedłożyć czytelny wyciąg dotyczący wierzytelności będącej przedmiotem sporu. Z całą pewnością wyciąg przedstawiony przy użyciu czcionki wielkości 3 nie jest czytelny, a Sąd I instancji powinien potraktować taką postać dokumentu jako obarczoną brakiem formalnym. Skoro jednak Sąd Okręgowy nadał bieg postępowaniu z uwzględnieniem takiej postaci załącznika, to Sąd Apelacyjny kontynuował postępowanie apelacyjne przy uwzględnieniu takiej postaci załącznika.

Nie można też zgodzić z zarzutem, że strona powodowa nie wykazała, czy umowa cesji doszła do skutku, a to z uwagi na treść § 4 umowy, wedle którego ww. umowa wygasa w razie niezapłacenia ceny. Materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że istnieją wątpliwości co do skuteczności umowy cesji.

Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia roszczenia, przy czym w sprzeciwie sporządzonym przez niego jest to ogólny zarzut, a w dalszych pismach procesowych sporządzonych już przez profesjonalnego pełnomocnika jest to zarzut ograniczony do odsetek.

Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, że w zakresie kwoty 389 028,19 zł jest to zarzut w sposób oczywisty bezzasadny, a to z uwagi na treść art.77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Pozostała część dochodzonego roszczenia – to jest kwota 4689,49 zł mieści się w kwocie odsetek kapitałowych, które w kwocie 10 222,30 zł były elementem cesji. Jak ustalił Sąd I instancji umowa kredytu pomiędzy (...) a A.K. została zabezpieczona dwoma hipotekami - zwykłą w kwocie 900.937 i kaucyjną w kwocie 450.468,50 zł (tytułem kosztów ubocznych i odsetek). Ponadto, wierzytelność o zapłatę odsetek kapitałowych zbliża się charakterem do wierzytelności głównej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2023 r., II CSKP 402/22). Tym samym, nie można uznać, aby i kwota 4689,49 zł była przedawniona.

Wreszcie, należy odnieść się do zarzutu podniesionego już przez następców prawnych pozwanego N. A., którzy odwołując się do przywołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 247/22 powołali się na pogląd Sądu Najwyższego, który zauważył na marginesie rozważań, że podstawy rzeczowej odpowiedzialności pozwanych nie statuują przepisy art.1000 § 1, art.1025 § 1 pkt 5 i art.1036 § 1 i 2 kpc, w rezultacie czego o tym, czy pozwani odpowiadają rzeczowo względem powoda, nie decydują rozstrzygnięcia zapadłe w postępowaniu egzekucyjnym, lecz stosunek między tymi stronami, kształtowany przez umowę o ustanowienie hipoteki i przepisy ustawy. Rzecz w tym, że pozwani wyprowadzają z tego fragmentu nieprawidłowy wniosek, że ww. pogląd Sądu Najwyższego uzasadnia przyjęcie stanowiska o braku odpowiedzialności pozwanego N. A. (i ich jako jego następców prawnych) w sprawie. Tymczasem nawet oni w piśmie procesowym nie kwestionują, że pozwany N. A.kupując nieruchomość od A.K. stał się dłużnikiem rzeczowym (...), który to bank zbył wierzytelność w drodze cesji na rzecz strony powodowej. Jednocześnie z ww. przyczyn nie można uznać, że zbycie nieruchomości przez pozwanego N. A. wyłączyło jego odpowiedzialność z uwagi na okoliczność, że uprawnienia strony powodowej jako wierzyciela hipotecznego przekształciły się w uprawnienie do zaspokojenia się z sumy podziału, a to uprawnienie strona powodowa może realizować tylko w relacji z pozwanym N. A., a po jego śmierci z jego następcami prawnymi, albowiem hipoteki zabezpieczające wierzytelność strony powodowej zostały wykreślone w wyniku zbycia nieruchomość w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko pozwanemu N. A..

W rezultacie należało na podstawie art.509 § 2 kc w związku z art.65 ust.1 i art.102 ust.1 i 2 w zw. z art.104 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wedle stanu prawnego na dzień powstania hipotek w związku z art.10 ust.2 ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009 r. Nr 131, poz. 1075) w zw. z art.1003 § 2 kpc w zw. z art.1000 kpc w zw. z art.1036 § 2 kpc zmienić zaskarżony wyrok i zasądzić od pozwanych G. A. (1), G. A. (2) i G. K. jako następców prawnych pozwanego J.A. na rzecz strony powodowej dochodzoną pozwem kwotę z ograniczeniem ich odpowiedzialności do kwoty przysługującej stronie powodowej w wyniku planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji skierowanej do nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr (...)prowadzonej przez Sąd Rejonowy (...)w K.w sprawie egzekucyjnej sygn. (...) znajdującej się na rachunku depozytowym Sądu Rejonowego dla K. w K.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art.386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo z omówionych w uzasadnieniu przyczyn.