descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt I ACa 3473/23

Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Dnia 9 kwietnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi Wydział I Cywilny

w składzie:

Sędzia SA

Krzysztof Depczyński

z dnia 17 października 2023 r.

Sygn. akt II C 407/23

Uzasadnienie

- co do całości wyroku

Wyrokiem z dnia 17 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwa J. M. i W. M. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę i ustalenie:

1/ ustalił, że umowa numer (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...), zawarta w dniu 26 maja 2008 r., jest nieważna;

2/ zasądził od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz J. M. i W. M. w częściach równych kwotę 50.197,17 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 marca 2023 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 40.882,57 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 października 2023 r. do dnia zapłaty;

3/ oddalił powództwo w pozostałej części;

4/ zasądził od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz J. M. i W. M. w częściach równych kwotę 11.834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Powyższy wyrok zaskarżyły apelacją obie strony.

Powodowie zaskarżyli powyższy wyrok w części, tj. co do pkt. 3 w zakresie, w którym Sąd oddalił powództwo o zasądzenie od strony pozwanej łącznie na rzecz strony powodowej odsetek od kwoty 40.882,57 CHF od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 16 października 2023 r. oraz co do pkt. 4 w części, w której Sąd nie zasądził dalszych 10.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz powodów od strony pozwanej.

Zaskarżonemu wyrokowi powodowie zarzucili naruszenie przepisów:

I. prawa procesowego, mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 98 k.p.c., polegające na przyznaniu stronie powodowej kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 10.800 zł łącznie na rzecz obojga powodów, zamiast osobno na rzecz każdego z powodów po 10.800 zł;

II. prawa materialnego, tj. art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 i 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu świadczenia bezterminowego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) wyrażonego w walucie obcej ( (...)) przysługują nie od daty wskazanej w wezwaniu do zwrotu tego świadczenia, a dopiero od dnia następnego po dniu wydania wyroku z uwagi na to, że zasądzenie ich w pełni prowadziłoby do wzbogacenia strony powodowej.

W związku z ww. zarzutami, apelujący powodowie wnieśli o:

1/ zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od strony pozwanej łącznie na rzecz strony powodowej dalszych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 40.882,57 CHF od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 16 października 2023 r.;

2/ zmianę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem I instancji poprzez zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kosztów postępowania, w tym odrębnie na rzecz każdego z powodów kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

3/ zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym odrębnie na rzecz każdego z powodów kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na apelację powodów pozwany wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Pozwany zaskarżył wyrok apelacją co do zasady, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości wraz z zasądzeniem kosztów procesu.

W odpowiedzi na apelację pozwanego powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

W piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2024 r. strona pozwana cofnęła apelację i wniosła o zwrot należnej opłaty od apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

Apelacja powodów doprowadziła do orzeczenia reformatoryjnego w zakresie odsetek ustawowych od zasądzonego na rzecz powodów roszczenia w (...).

W niniejszej sprawie powodowie domagali się odsetek od dochodzonego roszczenia zarówno w złotych, jak i (...) od daty doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, co nastąpiło w dniu 29 marca 2023 r. Wobec tego roszczenie uboczne o odsetki bezsprzecznie stało się wymagalne (co do roszczenia głównego w złotych oraz w (...)) od dnia 30 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę nie podziela stanowiska Sądu I instancji, według którego zasądzenie odsetek od roszczenia w (...) od dnia wezwania do zapłaty (na podstawie art. 481 § w zw. z art. 455 k.c.) prowadzi do bezpodstawnego wzbogacenia po stronie powodowej. Odsetki za opóźnienie mają charakter rekompensacyjny, a nie majątkowy – to nie jest „nagroda” dla powodów, ale forma zadośćuczynienia za dysponowanie ich pieniędzmi przez bank. Sąd Najwyższy i (...) wielokrotnie potwierdziły (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20; wyrok (...) z dnia 15 czerwca 2023 r., C-520/21 A. S. przeciwko M. SA), że strona dochodząca zwrotu świadczenia nienależnego ma prawo do odsetek, niezależnie od tego, czy to prowadzi do „nadwyżki”. Tę należy jednak uznać za konsekwencję opóźnienia banku w spełnieniu świadczenia, a nie za wzbogacenie bez podstawy prawnej. Sumując, odsetki od roszczeń (nawet wyrażonych w (...)) są należne kredytobiorcy w razie opóźnienia; nie stanowią bezpodstawnego wzbogacenia, lecz rekompensatę za opóźnione zaspokojenie roszczenia. Zarzut wzbogacenia jest zatem nieskuteczny.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok w jego punkcie 3. w zakresie daty wymagalności roszczenia odsetkowego powodów od należności głównej obejmującej kwotę 40.882,57 CHF, zasądzając odsetki od tej kwoty także za okres wcześniejszy, tj. od dnia 30 marca 2023 r. do dnia 16 października 2023 r., orzekając jak w punkcie I. sentencji wyroku.

Apelacja powodów nie zasługiwała na uwzględnienie w pozostałej części (tj. co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu).

W świetle treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r. (III CZP 54/23), w razie współuczestnictwa materialnego (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.) do niezbędnych kosztów procesu poniesionych przez współuczestników reprezentowanych przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym zalicza się jego wynagrodzenie ustalone niezależnie od liczby reprezentowanych przez niego uczestników. Koszty procesu należne zatem współuczestnikom materialnym podlegają zasądzeniu na ich rzecz w częściach równych, chyba że współuczestnicy zgodnie wniosą o inny podział zasądzonych kosztów albo o zasądzenie ich jedynie na rzecz jednego lub niektórych ze współuczestników. W rozpatrywanej sprawie powodowie takiego wniosku nie złożyli, co skutkować musiało zasądzeniem na ich rzecz kosztów procesu w częściach równych. Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w tym zakresie jest trafne i musiało się ostać.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny apelację powodów w pozostałym zakresie oddalił, jako niezasadną, z mocy art. 385 k.p.c. - punkt II. sentencji wyroku.

Apelacja pozwanego została natomiast cofnięta w toku postępowania. W praktyce oznacza to, że pozwany ostatecznie uznał słuszność orzeczenia Sądu I instancji, w tym m.in. pogląd o abuzywności postanowień umowy, które ostatecznie skutkują bezskutecznością (ex tunc) całej umowy kredytu.

Stosownie do treści art. 391 § 2 zd. 1 k.p.c., w razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Sąd odwoławczy jest związany cofnięciem apelacji, nie może kontrolować tej czynności procesowej strony, nie wymaga ono także zgody strony przeciwnej, jak również nie łączy się ze zrzeczeniem roszczenia. Wskutek cofnięcia środka zaskarżenia następuje uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2019 r., I CZ 34/19).

Biorąc powyższe pod uwagę, wobec cofnięcia apelacji wywiedzionej przez stronę pozwaną, co nastąpiło na mocy pisma procesowego z dnia 21 listopada 2024 r., Sąd Apelacyjny na podstawie wyżej wskazanej umorzył postępowanie apelacyjne, orzekając, jak w punkcie III. sentencji wyroku.

Zgodnie z art. 203 § 2 k.p.c. zasadą jest, że w razie cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. W doktrynie przyjmuje się, że w przypadku cofnięcia pozwu zwrot kosztów postępowania obciąża zawsze powoda (por. Kodeks postępowania cywilnego Komentarz pod red. Tadeusza Erecińskiego Warszawa 2007 tom 1 str. 510). Powód jest bowiem traktowany jako przegrywający proces. Dla oceny, czy strona przegrała sprawę, obojętne jest, czy ponosi ona winę za prowadzenie procesu. Sam fakt, że sprawę przegrała, choćby nawet tylko formalnie, kwalifikuje ją jako stronę przegrywającą, obowiązaną do zwrotu kosztów przeciwnikowi. Wyrażany jest także pogląd, że przepis art. 203 § 2 k.p.c. zdanie drugie zawiera samodzielne uregulowanie dotyczące obowiązku zwrotu kosztów pozwanemu bez względu na przyczynę cofnięcia pozwu (por. Tadeusz Żyznowski Komentarz do art. 203 Kodeksu postępowania cywilnego, LEX; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2011 r., II CZ 203/10, niepubl).

Natomiast w orzecznictwie przyjmuje się, że cofnięcie pozwu nie zawsze wywołuje w zakresie rozstrzygnięcia roszczenia o zwrot kosztów procesu takie same następstwa, jak przegranie procesu. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady w sytuacji, gdy powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia pozwu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2012 r., II CZ 208/11; z dnia 24 sierpnia 2011 r., IV CZ 34/11; z dnia 10 lutego 2011 r., IV CZ 111/10).

Niezależnie od powyższego należy mieć dodatkowo na uwadze, że ustawo-dawca przewidział w art. 102 k.p.c. odstępstwo od ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik procesu wskazując, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Regulacja ta ma charakter wyjątkowy, niepodlegający wykładni rozszerzającej i wymagający do swego zastosowania wystąpienia okoliczności szczególnych. Przepis ten stanowi urzeczywistnienie zasady słuszności. Do kręgu wypadków szczególnie uzasadnionych zalicza się okoliczności związane z przebiegiem procesu, jak również te występujące poza jego obszarem. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru roszczenia poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczenia, przedawnienie. Z kolei okoliczności zewnętrzne to te dotyczące sytuacji majątkowej i życiowej strony. Uznanie, że w sprawie wystąpił „wypadek szczególnie uzasadniony”, pozostawiono sądowi orzekającemu, który ma swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu, czy też częściowego jedynie obciążenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 marca 2013 r., V CZ 89/12, LEX nr 1331384; z dnia 17 kwietnia 2013 r., V CZ 124/12, LEX nr 1341727; z dnia 17 kwietnia 2013 r., V CZ 130/12, LEX nr 1341731; z dnia 17 kwietnia 2013 r., V CZ 132/12, LEX nr 1341732; z dnia 18 kwietnia 2013 r., III CZ 75/12, LEX nr 1353220).

W niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, aby okoliczności leżące po stronie powodów doprowadziły do cofnięcia apelacji przez stronę pozwaną. W szczególności na takie okoliczności nie powołuje się strona skarżąca. Tym samym to strona pozwana przegrała proces i obowiązana jest ponieść na żądanie powodów koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Cofnięcie apelacji w sprawie niniejszej nastąpiło po wniesieniu przez powodów odpowiedzi na apelację wraz z wnioskiem o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, natomiast wobec cofnięcia apelacji –co już zostało wyżej zaakcentowane – strona pozwana musi być traktowana na gruncie rozliczenia kosztów postępowania apelacyjnego jako strona przegrywająca sprawę

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł zatem na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę odpowiadającą wynagrodzeniu pełnomocnika powodów w osobie radcy prawnego, którego wysokość ustalono w oparciu o § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) - punkt IV. sentencji wyroku.