Treść orzeczenia
Sygn. akt I ACa 148/13
Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 15 marca 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny w składzie:
SSA Ewa Staniszewska
SA Mikołaj Tomaszewski (spr.) SA Karol Ratajczak st.sekr.sądowy Kinga Kwiatkowska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2013 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa G. B. przeciwko M. B. (1) o rozwód na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu, XIV Wydział Cywilny z siedzibą w Pile z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt XIV C 734/12 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu XIV Wydziałowi Cywilnemu z siedzibą w Pile pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Karol Ratajczak Ewa Staniszewska Mikołaj Tomaszewski
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XIV z siedzibą w Pile rozwiązał małżeństwo stron powódki G. B. z pozwanym M. B. (2) bez orzekania o winie, orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania stron w sposób bliżej wskazany w sentencji wyroku (w tym zakresie Sąd Okręgowy oparł się na zgodnym wniosku stron) oraz rozstrzygnął o kosztach procesu.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że bezsporne jest, iż w małżeństwie stron nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia uzasadniający z mocy art. 56 § 1 krio orzeczenie rozwodu.
Zgodny wniosek stron o rozwiązanie ich małżeństwa bez orzekania o winie był dla Sądu Okręgowego wiążący z mocy art. 57 § 2 krio.
Determinował on zatem rozstrzygnięcie w tym zakresie i wyłączał możliwość rozważania kwestii winy rozkładu pożycia w uzasadnieniu wyroku.
Powyższy wyrok zaskarżyła apelacją powódka, która powołując się cofnięcie wyrażonej przez siebie zgody na rozwiązanie małżeństwa bez orzekania o winie wniosła o uchylenie tegoż orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje
Stosownie do art.57 § 2 krio na zgodne żądanie małżonków sąd rozpoznający w sprawę o rozwód zaniecha orzekania o winie za rozkład pożycia.
Zgoda ta musi istnieć w chwili wyrokowania i może być przez każda ze stron cofnięta nawet w postępowaniu odwoławczym( por. uchwała Sądu Najwyższego z 25.10.2006r. III CZP 87/06).
Jak wskazano wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., IV CK 557/04, choć unormowanie takie wpływa niekorzystnie na sprawność postępowania, gdyż pociąga przeważnie za sobą konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku (art. 386 § 4 k.p.c.) ze względu na spór co do okoliczności decydujące o winie - jednak ze względu na doniosłe skutki orzeczenia, sprawność postępowania musi ustąpić potrzebie zapewnienia dwuinstancyjnego rozpoznawania sprawy również w tym przedmiocie.
Rozpoznając sprawę pod kątem tych wskazań należy zauważyć, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji z uwagi na zgodny wniosek stron o rozwiązanie małżeństwa bez orzekania o winie przeprowadził w bardzo ograniczonym zakresie postępowanie mogące służyć ustaleniu, która ze stron zawiniła rozkładowi pożycia, a nadto w ogóle nie rozważał tej kwestii w uzasadnieniu orzeczenia.
Skoro jednak powódka korzystając z przysługującego jej uprawnienia, cofnęła w postępowaniu odwoławczym swoją zgodę na rozwód bez orzekania o winie( prot. rozprawy apelacyjnej 00:02:49), to powstała sytuacja, w której zebrany dotychczas materiał dowodowy nie był wystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia o żądaniach stron.
Z chwilą złożenia przez strony zgodnego oświadczenia, o którym mowa w art. 57 § 2 krio powódka cofnęła też wnioski dowodowe na okoliczność ustalenia winy rozkładu pożycia.
W apelacji powódka domaga się przeprowadzenia tych dowodów , a w tej zmienionej sytuacji procesowej także pozwany będzie uprawniony do złożenia stosownych wniosków dowodowych.
Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 kpc uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, który w dalszym toku postępowania winien zgodnie z art. 57 § 1 krio ustalić, czy i która ze stron ponosi winę rozkładu.
Skoro bowiem Sąd I instancji - z przyczyn od siebie niezależnych - nie zajmował się w ogóle kwestią winy rozkładu pożycia, a zagadnienie to w dalszej fazie postępowania okazało się być istotne , to w konsekwencji doszło do sytuacji zbliżonej do nierozpoznania istoty sprawy.
Wydanie zaś w takiej sytuacji przez Sąd II instancji orzeczenia oddalającego apelację lub reformatoryjnego – w dodatku nie podlegającego zaskarżeniu skargą kasacyjną - naruszałoby zasadę dwuinstancyjności merytorycznej, która wymaga, by twierdzenia i dowody stron były rozpoznawane przez dwie kolejne instancje.
Wydanie wyroku będzie przy tym wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, bowiem po przesłuchaniu zawnioskowanych przez strony świadków konieczne będzie powtórzenie dowodu z zeznań stron na okoliczności związane z winą rozkładu pożycia.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 kpc.
Mikołaj Tomaszewski Ewa Staniszewska Karol Ratajczak