Treść orzeczenia
Sygn. akt II PZ 19/15
Postanowienie
Dnia 11 lutego 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Beata Gudowska (przewodniczący)
SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)
SSN Zbigniew Myszka
w sprawie z powództwa M. B. przeciwko Urzędowi Gminy J. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 lutego 2016 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 czerwca 2015 r., uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 11 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną powoda od wyroku tego Sądu z 11 grudnia 2014 r. Wskazał, że postanowieniem z 7 kwietnia 2015 r. oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej, a powód, mimo doręczenia jego pełnomocnikowi odpisu tego postanowienia, nie uiścił w terminie przewidzianym w art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm.) opłaty od skargi kasacyjnej, co uzasadniało jej odrzucenie.
Postanowienie to powód zaskarżył zażaleniem. Zawiera ono wniosek o rozpoznanie na podstawie art. 380 k.p.c. poprzedzającego go postanowienia z 7 kwietnia 2015 r., oddalającego wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej, które nie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miało wpływ na rozstrzygnięcie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał na okoliczność, że skarga kasacyjna wniesiona w sprawie nie zawierała oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia. W takiej sytuacji Sąd powinien był wezwać stronę skarżącą do jej określenia. W przeciwnym wypadku rozpoznawał bowiem wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej nie znając wartości przedmiotu zaskarżenia i związanej z tym wysokości opłaty od skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał ponadto, że był zwolniony od opłaty sądowej od apelacji w wysokości 2880 zł, a w momencie składania wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej, jego sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu, gdyż długotrwale pozostawał bez zatrudnienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zażalenie jest uzasadnione.
Trafny jest pogląd Sądu Okręgowego, że zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który został zmieniony ustawą z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45) i obowiązuje od 19 kwietnia 2010 r., przewodniczący nie wzywa do opłacenia złożonego pisma, jeśli podlegało ono opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia i zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. W takim wypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. Po dokonaniu powyższej zmiany w przepisach dotyczących kosztów sądowych w sprawach cywilnych w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem jednolicie, że pogląd, zgodnie z którym nieopłacenie środka zaskarżenia złożonego przez profesjonalnego pełnomocnika uruchamia tryb postępowania naprawczego przewidziany w art. 130 § 1 k.p.c. nie jest aktualny w sytuacji, w której możliwość zastosowania tej regulacji została wprost wykluczona w ustawie. Artykuł 112 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wyznaczył termin do uiszczenia opłaty, a jednocześnie wyłączył obowiązek wzywania profesjonalnego pełnomocnika przez sąd do realizacji tego obowiązku, co oznacza, że powinien on sam obliczyć i przekazać opłatę w powyższym terminie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 2 marca 2012 r., II CZ 173/11, LEX nr 1170230; z 13 kwietnia 2012 r., I CZ 36/12, LEX nr 1170213; z 25 lipca 2013 r., II CZ 54/13, LEX nr 1347850; z 25 lutego 2015 r., II UZ 77/14, LEX nr 1656503; z 21 lipca 2011 r., V CZ 30/11, LEX nr 898279; z 20 lipca 2012 r., II CZ 61/12, LEX nr 1228786).
W sprawie kontroli podlegało jednakże także postanowienie z 7 kwietnia 2015 r., którym oddalono wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej, na podstawie art. 380 w związku z art. 39821
I
3941
§ 3 k.p.c. jako nieobjęte zakresem art. 3941
§ 1, 11 i 2 k.p.c. Postanowienia tego sąd nie uzasadnia. Zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 499 ze zm.) Sąd Najwyższy jest upoważniony do zażądania sporządzenia uzasadnienia postanowienia, które ma być przedmiotem jego kontroli na podstawie art. 380 w związku z art. 39821 i art. 3941
§ 3 k.p.c., a nie zawiera uzasadnienia (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2011 r., V CZ 80/11, OSNC-ZD 2012 nr 4, poz. 88). Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7 stycznia 2004 r., III CZ 132/03, LEX nr 599544, wskazał ponadto, że przez użyte w tym przepisie określenie „zaskarżone orzeczenie” należy rozumieć orzeczenie bezpośrednio zaskarżone (zażaleniem, skargą kasacyjną) jak i postanowienie, które, jako niepodlegające zaskarżeniu w drodze zażalenia, a mające wpływ na rozstrzygnięcie dokonane zaskarżonym orzeczeniem, podlega rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy nie skorzystał jednak z przysługującego mu uprawnienia z uwagi na to, że z akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy przed rozpoznaniem wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej nie wezwał go do uzupełnienia występującego w sprawie braku formalnego skargi kasacyjnej przez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia. Ocena zaistnienia przesłanek zawartych w art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wymaga analizy możliwości finansowych strony w odniesieniu do wysokości należnej opłaty (postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2014 r., V CZ 58/14, LEX nr 1514774). Natomiast badanie zasadności odmowy zwolnienia od kosztów obejmuje wszystkie aspekty przeprowadzonego postępowania, a więc także kompletność informacji podlegających ocenie i ewentualną potrzebę ich uzupełnienia (postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2014 r., I CZ 103/13, LEX nr 1438641).
Nieopłacenie skargi kasacyjnej było podstawą odrzucenia skargi (art. 3986 §
2 k.p.c.), a zatem kwestia ewentualnego zwolnienia od kosztów sądowych a więc braku (tzw. fiskalnego) skargi, rozstrzygnięta bez wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia oraz ustalenia wysokości opłaty, winna być ponownie rozpoznana.
W związku z tym postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.