Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 10 kwietnia 2024 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych
Spis treści
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych
i niektórych innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych , z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
oraz niektórych innych ustaw oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 9 kwietnia 2024 r.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje
art. 78 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym oraz niektórych innych ustaw , który stanowi:
„
Art. 78.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
1)
art. 1 pkt 62 lit. e w zakresie ust. 3b oraz art. 67 ust. 3 pkt 3, które wchodzą w
życie z dniem 1 stycznia 2025 r.;
2)
art. 1 pkt 10 w zakresie art. 8f i art. 8g ust. 3 i 4, pkt 12 w zakresie art. 13b
pkt 1 i art. 13i ust. 3 pkt 4, 7 i 11, pkt 17 lit. d, g i lit. k w zakresie pkt 13c,
pkt 25 w zakresie art. 27b ust. 4 pkt 3 i 7, pkt 29 lit. b, pkt 38 lit. b tiret drugie,
tiret trzecie w zakresie pkt 7b i tiret piąte w zakresie pkt 11, pkt 39 w zakresie
art. 37eb ust. 4 pkt 1 i art. 37ec ust. 2 pkt 3 i 8, pkt 45 lit. a tiret drugie, trzecie
i tiret szóste w zakresie pkt 7, pkt 47 lit. a tiret czwarte i szóste, pkt 53 i 60,
pkt 62 lit. b i f, pkt 63 i 64, art. 6 pkt 1 lit. a i b, art. 11-13, art. 14 pkt 2
lit. b, art. 16 pkt 3, art. 22 pkt 1 i 3, art. 27 pkt 4-9, art. 37 pkt 2 lit. d w
zakresie ust. 8 i 9, art. 39 pkt 2, art. 41 pkt 1 w zakresie pkt 4a, art. 43 pkt 1,
3, 5, 10, pkt 11 lit. b i pkt 13 lit. a w zakresie ust. 1, art. 54, art. 56 ust. 2,
art. 62, art. 67 ust. 3 pkt 3 i art. 75-77, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia
2026 r.
”
.
Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych
Art. 1.
1.
Zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy.
2.
O założeniu lub rozszerzeniu cmentarza komunalnego decyduje rada gminy, a w miastach
na prawach powiatu rada miasta, po uzyskaniu zgody właściwego inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r..
3.
Właściwe władze kościelne decydują o założeniu lub rozszerzeniu cmentarza wyznaniowego,
które może nastąpić na terenie przeznaczonym na ten cel w miejscowym planie zagospodarowania
przestrzennego, po uzyskaniu zgody właściwego inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r..
4.
O zamknięciu cmentarza komunalnego decyduje właściwa rada gminy lub rada miasta, po
zasięgnięciu opinii właściwego inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r..
5.
O zamknięciu cmentarza wyznaniowego decyduje właściwa władza kościelna, po zasięgnięciu
opinii właściwego inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r..
Art. 2.
1.
Utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwych wójtów (burmistrzów,
prezydentów miast), na których terenie cmentarz jest położony.
2.
Utrzymanie cmentarzy wyznaniowych i zarządzanie nimi należy do związków wyznaniowych.
3.
(uchylony)
Art. 32)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1688), która weszła w życie z dniem 24 września 2023 r..
Cmentarze zakłada się i rozszerza na nieruchomościach, dla których w planach miejscowych
ustalono przeznaczenie - teren cmentarza.
Art. 4.
Cmentarze komunalne zakłada się w zasadzie na terenie każdej gminy lub miasta, jednakże
w uzasadnionych przypadkach można założyć cmentarz dla kilku gmin.
Art. 5.
1.
Cmentarze powinny znajdować się na ogrodzonym terenie, odpowiednim pod względem sanitarnym.
2.
Na każdym cmentarzu powinien być dom przedpogrzebowy lub kostnica, które służą:
1)
do składania ciał osób zmarłych do czasu ich pochowania;
2)
do wykonywania oględzin zwłok ludzkich dla celów sądowo-lekarskich, sanitarnych oraz
policyjnych;
3)
do wykonywania innych czynności związanych z chowaniem zwłok.
3.
Minister właściwy do spraw zdrowia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
gospodarki wodnej, ministrem właściwym do spraw klimatu oraz ministrem właściwym do
spraw środowiska, określi, w drodze rozporządzenia, jakie tereny uznaje się za odpowiednie
pod względem sanitarnym na cmentarze; rozporządzenie w szczególności powinno określać:
1)
szerokość pasów izolujących teren cmentarny od innych terenów, a w szczególności terenów
mieszkaniowych;
2)
odległość cmentarza od źródeł ujęcia wody;
3)
wymagania co do poziomu wód gruntowych na terenach przeznaczonych pod cmentarze.
Art. 6.
1.
Użycie terenu cmentarnego po zamknięciu cmentarza na inny cel nie może nastąpić przed
upływem 40 lat od dnia ostatniego pochowania zwłok na cmentarzu. Po upływie powyższego
terminu wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać decyzję o użyciu terenu cmentarnego
na inny cel zgodny z planem zagospodarowania przestrzennego, z zastrzeżeniem ust.
2.
2.
Jeżeli teren cmentarny stanowi lub stanowił uprzednio własność Kościoła Katolickiego
lub innego kościoła albo związku wyznaniowego, wydanie decyzji o użyciu terenu cmentarnego
na inny cel wymaga zgody właściwej władzy tego kościoła lub związku wyznaniowego.
3.
Decyzję o użyciu terenu cmentarnego, będącego uprzednio cmentarzem wyznaniowym Kościoła
Katolickiego lub innego kościoła albo związku wyznaniowego, na inny cel wydaje się
po zasięgnięciu opinii właściwej władzy tego kościoła lub związku wyznaniowego co
do sposobu oznaczenia i upamiętnienia terenu pocmentarnego.
4.
Użycie terenu cmentarnego na inny cel jest dopuszczalne pod warunkiem zachowania znajdujących
się na jego terenie zabytków, które mogą być przeniesione w inne miejsce po uzyskaniu
pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.
5.
W przypadkach uzasadnionych szczególnymi celami publicznymi właściwy ze względu na
miejsce terenu cmentarnego organ może wystąpić do ministra właściwego do spraw wyznań religijnych 3)Obecnie minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych na podstawie art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 25 i art. 30 ustawy z dnia 4 września
1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512 oraz z 2023 r.
poz. 2029), która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 1999 r. o zwolnienie z wymogu uzyskania zgody, o której mowa w ust. 2.
6.
(uchylony)
7.
Przy zmianie przeznaczenia terenu cmentarnego szczątki zwłok znajdujące się na tym
terenie powinny być przeniesione na inny cmentarz na koszt nabywcy terenu lub nowego
jego użytkownika.
Art. 7.
1.
Grób nie może być użyty do ponownego chowania przed upływem lat 20.
2.
Po upływie lat 20 ponowne użycie grobu do chowania nie może nastąpić, jeżeli jakakolwiek
osoba zgłosi zastrzeżenie przeciw temu i uiści opłatę, przewidzianą za pochowanie
zwłok. Zastrzeżenie to ma skutek na dalszych lat 20 i może być odnowione.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania do chowania zwłok w grobach murowanych przeznaczonych
do pomieszczenia zwłok więcej niż jednej osoby, a także do chowania urn zawierających
szczątki ludzkie powstałe w wyniku spopielenia zwłok.
4.
Dozwolone są umowy, przedłużające termin, przed upływem którego nie wolno użyć grobu
do ponownego pochowania.
5.
Niezależnie od powyższych przepisów jest wzbronione użycie do ponownego pochowania
grobów, mających wartość pamiątek historycznych (ze względu na swą dawność lub osoby,
które są w nich pochowane, lub zdarzenia, z którymi mają związek) albo wartość artystyczną.
6.
W istniejących grobach murowanych dopuszcza się chowanie zwłok osób zmarłych w ciągu
20 lat po wydaniu decyzji o zamknięciu cmentarza. Przy zmianie przeznaczenia terenu
cmentarnego przepis art. 6 ust. 44)Na podstawie art. 1 pkt 2 lit. f ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o zmianie ustawy
o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. poz. 271), która weszła w życie z dniem
18 lipca 1991 r., dawny przepis art. 6 ust. 4 otrzymał oznaczenie art. 6 ust. 7. ma zastosowanie również do zwłok pochowanych w tym dwudziestoletnim okresie.
Art. 8.
1.
Przyjęcie zwłok do pochowania na cmentarz następuje po przedstawieniu dokumentów określonych
w art. 11 ust. 4b i 9.
2.
W miejscowościach, w których nie ma cmentarzy komunalnych, zarząd cmentarza wyznaniowego
jest obowiązany umożliwić pochowanie na tym cmentarzu, bez jakiejkolwiek dyskryminacji,
osób zmarłych innego wyznania lub niewierzących.
3.
Zarząd cmentarza wyznaniowego nie może odmówić pochowania zwłok osób, które posiadają
nabyte prawo do pochówku w określonym miejscu tego cmentarza.
4.
Prawo to służy, obok osoby określonej w ust. 3, także jej bliskim, to jest małżonkowi,
wstępnym, zstępnym, rodzeństwu i przysposobionym.
5.
Zwłoki osób, o których mowa w ust. 3 i 4, powinny być przez zarząd cmentarza traktowane
na równi ze zwłokami osób należących do wyznania, do którego należy cmentarz, a w
szczególności pod względem wyznaczenia miejsca pochowania, właściwego ceremoniału
pogrzebowego i wznoszenia stosownych nagrobków.
Art. 9.
1.
Zwłoki osób zmarłych nie mogą być chowane przed upływem 24 godzin od chwili zgonu
z wyjątkiem określonym w ust. 3.
2.
Najpóźniej po upływie 72 godzin od chwili zgonu zwłoki powinny być usunięte z mieszkania
celem pochowania lub w razie odroczenia terminu pochowania - złożone w domu przedpogrzebowym
lub kostnicy do czasu pochowania.
3.
Zwłoki osób zmarłych na niektóre choroby zakaźne powinny być natychmiast po stwierdzeniu
zgonu usunięte z mieszkania i pochowane na najbliższym cmentarzu w ciągu 24 godzin
od chwili zgonu.
3a.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, wykaz chorób
zakaźnych, o których mowa w ust. 3, ze szczególnym uwzględnieniem chorób zakaźnych
występujących w krajach tropikalnych.
4.
Wyjątki od terminów określonych w ust. 2 mogą być czynione jedynie po utrwaleniu zwłok
za zezwoleniem właściwego miejscowo inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r..
5.
Od chwili zgonu aż do pochowania zwłoki powinny być przechowywane w taki sposób, aby
nie mogły powodować szkodliwego wpływu na otoczenie.
6.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, sposób przechowywania
zwłok i szczątków, uwzględniając:
1)
wymagania sanitarne, jakim powinna odpowiadać powierzchnia grzebalna cmentarza,
2)
wymagania sanitarne, jakim powinny odpowiadać dom przedpogrzebowy lub kostnica na
terenie cmentarza,
3)
warunki i sposób przechowywania zwłok i szczątków,
4)
warunki sanitarne przeprowadzania ekshumacji
- mając na uwadze zapewnienie poszanowania zwłok i szczątków oraz bezpieczeństwo sanitarne.
Art. 10.
1.
Prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie:
1)
pozostały małżonek(ka);
2)
krewni zstępni;
3)
krewni wstępni;
4)
krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa;
5)
powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.
Prawo pochowania zwłok osób wojskowych zmarłych w czynnej służbie wojskowej przysługuje
właściwym organom wojskowym w myśl przepisów wojskowych. Prawo pochowania zwłok osób
zasłużonych wobec Państwa i społeczeństwa przysługuje organom państwowym, instytucjom
i organizacjom społecznym. Prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które
do tego dobrowolnie się zobowiążą.
2.
Zwłoki niepochowane przez podmioty wymienione w ust. 1 mogą być przekazane do celów
dydaktycznych i naukowych uczelni medycznej lub innej uczelni prowadzącej działalność
dydaktyczną i naukową w zakresie nauk medycznych lub federacji podmiotów systemu szkolnictwa
wyższego i nauki prowadzącej działalność naukową w zakresie nauk medycznych. Decyzję
w sprawie przekazania zwłok wydaje, na wniosek uczelni lub federacji, właściwy starosta.
2a.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, tryb i warunki
przekazywania zwłok do celów naukowych, w tym:
1)
warunki uzasadniające przekazanie zwłok do celów naukowych w przypadkach, o których
mowa w ust. 2,
2)
tryb przekazywania zwłok,
3)
sposób ponoszenia kosztów transportu zwłok
- kierując się koniecznością zachowania godności należnej zmarłemu oraz bezpieczeństwem
sanitarnym.
3.
Zwłoki niepochowane przez podmioty, o których mowa w ust. 1, albo nieprzekazane uczelni
lub federacji podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki są chowane przez gminę
właściwą ze względu na miejsce zgonu, a w przypadku osób pozbawionych wolności zmarłych
w zakładach karnych lub aresztach śledczych - przez dany zakład karny lub areszt śledczy,
z wyjątkiem zwłok osób, które uwolniły się z zakładu karnego lub aresztu śledczego,
oraz osób, które przebywały poza terenem zakładu karnego lub aresztu śledczego, w
szczególności w trakcie korzystania z zezwolenia na czasowe opuszczenie tego zakładu
lub aresztu bez dozoru lub asysty funkcjonariusza Służby Więziennej.
4.
Obowiązek pochowania zwłok, określony w ust. 3, nie wyklucza żądania zwrotu kosztów
na podstawie innych ustaw.
5.
Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób postępowania ze
zwłokami osób pozbawionych wolności zmarłych w zakładach karnych i aresztach śledczych,
uwzględniając w szczególności powiadamianie osób, o których mowa w ust. 1, o zgonie,
sposób tego powiadamiania, wskazanie podmiotów wydających zgodę na pochowanie zwłok,
tryb postępowania ze zwłokami, które nie zostaną odebrane, oraz sposób ponoszenia
kosztów pochówku zleconego przez zakład karny i areszt śledczy, kierując się koniecznością
zachowania godności należnej zmarłemu i bezpieczeństwem sanitarnym.
5a.
Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, postępowanie
ze zwłokami cudzoziemców umieszczonych w strzeżonym ośrodku lub przebywających w areszcie
dla cudzoziemców, w szczególności sposób powiadamiania osób, o których mowa w ust.
1, o zgonie cudzoziemca, podmioty wydające zgodę na pochowanie zwłok, tryb postępowania
ze zwłokami, które nie zostaną odebrane, oraz sposób ponoszenia kosztów pochówku zleconego
przez strzeżony ośrodek lub areszt dla cudzoziemców, kierując się koniecznością zachowania
godności należnej zmarłemu i bezpieczeństwem sanitarnym.
6.
Zwłoki do celów naukowych mogą być również przekazane uczelni, o której mowa w ust.
2, na podstawie pisemnego oświadczenia osoby, która pragnie przekazać swoje zwłoki
tej uczelni.
7.
Koszty transportu zwłok w przypadkach, o których mowa w ust. 2 i 6, ponosi uczelnia.
Art. 11.
1.
Zgon i jego przyczyna są ustalane przez:
1)
lekarza leczącego chorego w ostatniej chorobie albo
2)
kierownika zespołu ratownictwa medycznego, jeżeli zgon nastąpił w trakcie akcji medycznej,
o której mowa w art. 41 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym .
2.
W razie niemożności dopełnienia przepisu ust. 1, stwierdzenie zgonu i jego przyczyny
powinno nastąpić w drodze oględzin, dokonywanych przez lekarza lub w razie jego braku
przez inną osobę, powołaną do tej czynności przez właściwego starostę, przy czym koszty
tych oględzin i wystawionego świadectwa nie mogą obciążać rodziny zmarłego.
3.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi w drodze rozporządzenia:
1)
sposób dokonywania oględzin oraz kwalifikacje osób, które z braku lekarzy mogą być
powoływane do wykonania oględzin;
2)
zasady wzywania lekarzy, o których mowa w ust. 2, w celu stwierdzenia zgonu i jego
przyczyny;
3)
w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych zasady pokrywania
wydatków związanych z wykonywaniem oględzin.
3a.
Karta zgonu składa się z trzech części przeznaczonych:
1)
do zarejestrowania zgonu;
2)
dla administracji cmentarza;
3)
dla potrzeb statystyki publicznej.
3b.
Karta zgonu w części przeznaczonej do zarejestrowania zgonu zawiera, jeżeli są znane:
1)
nazwisko, nazwisko rodowe, imię (imiona) osoby zmarłej, numer Powszechnego Elektronicznego
Systemu Ewidencji Ludności (PESEL), a w przypadku jego braku - rodzaj i numer dokumentu
stwierdzającego tożsamość;
2)
datę, godzinę i miejsce zgonu albo datę, godzinę i miejsce znalezienia zwłok;
3)
datę oraz miejsce urodzenia osoby zmarłej;
4)
płeć osoby zmarłej.
3c.
Karta zgonu w części przeznaczonej dla administracji cmentarza w celu pochowania zwłok
zawiera:
1)
nazwisko, nazwisko rodowe i imię (imiona) osoby zmarłej;
2)
stan cywilny osoby zmarłej;
3)
datę i miejsce zgonu;
4)
datę i miejsce urodzenia osoby zmarłej;
5)
imiona i nazwiska rodziców osoby zmarłej;
6)
informację, czy zgon nastąpił w wyniku choroby zakaźnej;
7)
adnotację o zarejestrowaniu zgonu lub zgłoszeniu zgonu.
3d.
Karta zgonu w części przeznaczonej dla potrzeb statystyki publicznej zawiera:
1)
miejsce zamieszkania zmarłego, w tym okres przebywania na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej na obszarze danej gminy, o ile są znane;
2)
wykształcenie zmarłego;
3)
informacje o zgonie, w tym przyczynę zgonu, oraz o osobie stwierdzającej przyczynę
zgonu, a w przypadku dziecka do roku życia:
a)
godzinę urodzenia,
b)
informacje o stanie jego zdrowia: długość, ciężar ciała, punkty w skali Apgar,
c)
informacje o ciąży i porodzie: okres trwania ciąży, wielorakość porodu, liczbę dzieci
urodzonych przez matkę.
3e.
Podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2, przetwarzają i przekazują, dla potrzeb statystyki
publicznej, dane zawarte w karcie zgonu w części, o której mowa w ust. 3d, służbom
statystyki publicznej.
4.
Osoby wymienione w ust. 1 i 2 stwierdzają zgon i jego przyczyny, a następnie wypełniają
wydawaną w tym celu kartę zgonu. Karta zgonu jest wydawana podmiotom, o których mowa
w art. 10 ust. 1 i 3, w jednym egzemplarzu.
4a.
Podmiot, któremu zostanie wydana karta zgonu, przedkłada ją kierownikowi urzędu stanu
cywilnego, który uzupełnia ją wraz z adnotacją o zarejestrowaniu zgonu w rejestrze
stanu cywilnego lub adnotacją o zgłoszeniu zgonu, jeżeli z powodu niedostępności rejestru
nie jest możliwe zarejestrowanie zgonu w dniu jego zgłoszenia.
4b.
Podmiot, któremu została wydana karta zgonu, przekazuje część karty zgonu, zawierającą
nazwisko, nazwisko rodowe, imię (imiona) osoby zmarłej, stan cywilny osoby zmarłej,
datę i miejsce zgonu, datę i miejsce urodzenia osoby zmarłej, imiona i nazwiska rodziców
osoby zmarłej, informację, czy zgon nastąpił w wyniku choroby zakaźnej, oraz zawierającą
adnotację o zarejestrowaniu zgonu lub zgłoszeniu zgonu, administracji cmentarza w
celu pochowania zwłok.
4c.
Minister właściwy do spraw zdrowia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw
wewnętrznych i ministrem właściwym do spraw informatyzacji, określi, w drodze rozporządzenia,
wzór karty zgonu, w tym sporządzanej w formie dokumentu elektronicznego oraz sposób
jej wypełnienia, uwzględniając zakres danych konieczny do sporządzenia aktu zgonu
i do umożliwienia pochówku osoby zmarłej oraz zakres danych wymaganych dla potrzeb
statystyki publicznej.
5.
(uchylony)
5a.
W przypadku dziecka martwo urodzonego, bez względu na czas trwania ciąży, dla którego,
na wniosek osoby uprawnionej do pochowania, o której mowa w art. 10 ust. 1, sporządzono
kartę zgonu, w celu pochowania zwłok nie jest wymagana adnotacja urzędu stanu cywilnego
o zarejestrowaniu zgonu.
5b.
Jeżeli w związku z niedostępnością rejestru stanu cywilnego zgon nie został zarejestrowany
w dniu jego zgłoszenia, zgłaszający zgon składa administracji cmentarza, niezwłocznie
po otrzymaniu, odpis skrócony aktu zgonu lub odpis zupełny aktu zgonu osoby o nieustalonej
tożsamości.
6.
Pochowanie zwłok lub przekazanie ich uczelni lub federacji podmiotów systemu szkolnictwa
wyższego i nauki, o których mowa w art. 10 ust. 2, wymaga uprzedniego stwierdzenia
zgonu i jego przyczyn w karcie zgonu zawierającej adnotację urzędu stanu cywilnego
o zarejestrowaniu zgonu.
7.
Osoby stwierdzające zgon i jego przyczyny, o których mowa w ust. 1, obowiązani są,
dla potrzeb statystyki publicznej, udzielać na żądanie właściwych organów wyjaśnień
odnoszących się do faktu zgonu i jego przyczyny. Jeżeli zmarły pozostawał podczas
ostatniej choroby pod opieką lekarską, wyjaśnienia powinny również dotyczyć przebiegu
tej choroby. Wyjaśnienia te stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystywane
tylko dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym.
8.
Zarówno lekarz, jak i inne osoby powołane do dokonywania oględzin zwłok (ust. 1 i
2), jeżeli przy dokonaniu tej czynności powezmą pewność lub uzasadnione podejrzenie,
że przyczyną zgonu była choroba zakaźna, podlegająca obowiązkowemu zgłoszeniu, powinni
zawiadomić o tym natychmiast właściwego inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r.. W przypadku uzasadnionego podejrzenia, że przyczyną zgonu było przestępstwo, lekarz,
jak i inne osoby powołane do oględzin zwłok powinni zawiadomić o tym natychmiast właściwego
prokuratora lub najbliższy posterunek Policji.
9.
W przypadkach, w których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że przyczyną zgonu było
przestępstwo, na pochowanie zwłok oprócz karty zgonu wymagane jest zezwolenie prokuratora.
Art. 12.
1.
Zwłoki mogą być pochowane przez złożenie w grobach ziemnych, w grobach murowanych
lub katakumbach i zatopienie w morzu. Szczątki pochodzące ze spopielenia zwłok mogą
być przechowywane także w kolumbariach.
2.
Przenoszenie lub przewożenie zwłok w otwartych trumnach jest wzbronione.
3.
Groby ziemne, groby murowane i kolumbaria przeznaczone na składanie zwłok i szczątków
ludzkich mogą znajdować się tylko na cmentarzach.
4.
Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia może w drodze
rozporządzenia określić wyjątki od zasad ustalonych w niniejszym artykule oraz ustalić
szczegółowy sposób stosowania przepisów niniejszej ustawy do tych wyjątków.
Art. 13.
Zwłoki osób zmarłych lub zabitych w miejscach publicznych przewozi się przed ich pochowaniem,
na wniosek właściwego organu, do zakładu medycyny sądowej, a w razie jego braku na
obszarze powiatu - do najbliższego szpitala mającego prosektorium, celem ustalenia
przyczyny zgonu. Organizowanie tego przewozu należy do zadań powiatu.
Art. 14.
1.
Przewóz zwłok i szczątków:
1)
koleją, samolotami i statkami w granicach Rzeczypospolitej Polskiej,
2)
poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy zgon nastąpił na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej
- może nastąpić po uzyskaniu pozwolenia właściwego państwowego powiatowego inspektora
sanitarnego.
2.
W przypadku przewożenia zwłok i szczątków poza granice Rzeczypospolitej Polskiej pozwolenie,
o którym mowa w ust. 1, wydaje się po uprzednim przedłożeniu wymaganych dokumentów
właściwej władzy państwa, na którego terytorium mają być one pochowane, jak również
państw, przez których terytorium mają być przewożone, stwierdzających brak przeszkód
do pochowania lub wwiezienia zwłok lub szczątków na terytorium danego państwa.
3.
Przewóz zwłok i szczątków przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może nastąpić
po uzyskaniu zaświadczenia wydanego przez polskiego konsula w państwie, z którego
przewóz ten ma nastąpić, stwierdzającego brak przeszkód do wwiezienia zwłok i szczątków
na terytorium innego państwa.
4.
Na sprowadzenie zwłok i szczątków z zagranicy w celu ich pochowania należy uzyskać:
1)
pozwolenie starosty właściwego ze względu na miejsce, w którym zwłoki i szczątki mają
być pochowane; pozwolenie jest wydawane po porozumieniu z właściwym państwowym powiatowym
inspektorem sanitarnym;
2)
zaświadczenie polskiego konsula, wydane po przedstawieniu pozwolenia, o którym mowa
w pkt 1, stwierdzające, że zwłoki i szczątki mogą być sprowadzone na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej.
5.
Pozwolenia i zaświadczenia są wydawane na wniosek osób, o których mowa w art. 10 ust.
1, niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 3 dni od dnia złożenia wniosku
o wydanie pozwolenia albo zaświadczenia. W przypadku zgonu na skutek choroby zakaźnej
wymienionej w wykazie, o którym mowa w art. 9 ust. 3a, pozwoleń, o których mowa w
ust. 1 i ust. 4 pkt 1, nie wydaje się przed upływem dwóch lat od dnia zgonu.
6.
Przewóz zwłok i szczątków odbywa się w warunkach zapewniających odpowiednie sanitarne
i techniczne bezpieczeństwo przewozu.
7.
Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zagranicznych
określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb wydawania pozwoleń i zaświadczeń,
w szczególności:
1)
szczegółowy sposób i tryb postępowania w sprawach wydawania pozwoleń oraz zaświadczeń,
o których mowa w ust. 1-5,
2)
wykaz dokumentów niezbędnych do uzyskania pozwoleń oraz zaświadczeń, o których mowa
w ust. 1-5,
3)
wymagania sanitarno-techniczne, jakim powinien odpowiadać przewóz zwłok i szczątków
- uwzględniając konieczność ochrony życia i zdrowia ludzi oraz poszanowania zwłok
i szczątków.
Art. 15.
1.
Ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana:
1)
na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego
inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r.;
2)
na zarządzenie prokuratora lub sądu;
3)
na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego 1)Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r. w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel.
2.
W przypadkach wymienionych w ust. 1 pkt 3 zwłoki i szczątki powinny być pochowane
na nowo w innym miejscu. W przypadkach wywłaszczenia terenu cmentarnego koszt ekshumacji
i przeniesienia ponosi nabywca terenu.
3.
Zwłoki osób zmarłych na choroby zakaźne, których wykaz ustala minister właściwy do
spraw zdrowia, nie mogą być ekshumowane w przypadkach przewidzianych w ust. 1 pkt
1, przed upływem 2 lat od dnia zgonu.
Art. 15a.
1.
Jeżeli w wyniku prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu prac poszukiwawczych ustalono lub powzięto podejrzenie,
że pod istniejącym grobem znajduje się miejsce spoczynku osób, które straciły życie
wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych
lub czystek etnicznych od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r., i na
podstawie zarządzenia prokuratora właściwej miejscowo oddziałowej komisji ścigania
zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dokonano ekshumacji zwłok lub szczątków ludzkich
z istniejącego grobu i nie ma możliwości ponownego pochowania zwłok i szczątków w
tym samym grobie, wojewoda właściwy ze względu na miejsce położenia grobu, na wniosek
Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi
Polskiemu, wydaje decyzję o ponownym pochowaniu zwłok i szczątków z istniejącego grobu
w innym grobie, zwanym dalej „ponownym pochowaniem”.
2.
Wniosek o ponowne pochowanie zawiera:
1)
dane osób pochowanych w grobie oraz określenie miejsca usytuowania grobu wynikające
z planu zagospodarowania cmentarza;
2)
przesłanki uzasadniające potrzebę ponownego pochowania;
3)
uzasadnienie.
3.
W przypadku braku możliwości ponownego pochowania zwłok i szczątków w innym grobie
na tym samym cmentarzu z uwagi na brak miejsca lub zamknięcie cmentarza, zwłoki i
szczątki mogą zostać ponownie pochowane na innym cmentarzu.
4.
Stronami postępowania w sprawie ponownego pochowania są:
1)
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu;
2)
małżonek, zstępni, wstępni lub inne osoby, które pochowały osoby zmarłe i których
dane znajdują się w ewidencji grobów prowadzonej przez administrację cmentarza;
3)
w przypadku braku osób, o których mowa w pkt 2, krewni boczni do trzeciego stopnia
pokrewieństwa.
5.
Jeżeli na podstawie danych uzyskanych z rejestrów i ewidencji publicznych nie ma możliwości
ustalenia osób, o których mowa w ust. 4 pkt 2 i 3, wojewoda ogłasza w sposób zwyczajowo
przyjęty oraz w Biuletynie Informacji Publicznej o wszczęciu postępowania w sprawie
ponownego pochowania.
6.
Wydanie decyzji o ponownym pochowaniu wojewoda poprzedza trwającymi nie dłużej niż
3 miesiące rokowaniami z osobami, o których mowa w ust. 4 pkt 2 i 3, co do nowego
miejsca pochowania lub budowy albo odtworzenia nagrobka. Z rokowań sporządza się protokół.
7.
Jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia, o którym mowa w ust. 5, nie zgłosi
się żadna z osób, o których mowa w ust. 4 pkt 2 i 3, wojewoda określa nowe miejsce
pochowania lub budowy albo odtworzenia nagrobka.
8.
Koszt ponownego pochowania, w tym przeniesienia zwłok i szczątków, wykupu nowego miejsca
pochowania oraz budowy albo odtworzenia nagrobka, odpowiadającego dotychczasowemu,
ponosi wojewoda.
9.
Umowy, o których mowa w art. 7 ust. 4, wygasają z dniem, w którym decyzja o ponownym
pochowaniu stała się ostateczna.
10.
Odwołanie od decyzji wojewody o ponownym pochowaniu przysługuje do ministra właściwego
do spraw administracji publicznej.
Art. 16.
1.
Ciała osób zmarłych na okrętach będących na pełnym morzu powinny być pochowane przez
zatopienie w morzu zgodnie ze zwyczajami morskimi. W przypadkach, kiedy okręt może
w przeciągu 24 godzin przybyć do portu objętego programem podróży, należy zwłoki przewieźć
na ląd i tam pochować.
2.
Wyjątki od przepisów ust. 1 mogą być czynione przez kapitana okrętu z uwzględnieniem
wskazań sanitarnych i wojskowych, jeżeli chodzi o okręty wojenne lub inne używane
dla celów wojskowych.
Art. 17.
(uchylony)
Art. 18.
1.
Kto narusza przepisy niniejszej ustawy lub rozporządzeń wydanych na jej podstawie,
podlega karze aresztu lub grzywny.
2.
Orzekanie następuje w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia.
Art. 19.
Przepisy niniejszej ustawy dotyczące ekshumacji i przewożenia zwłok nie odnoszą się
do archeologicznych prac wykopaliskowych, dotyczących grobów i cmentarzysk położonych
poza terenem cmentarzy objętych niniejszą ustawą.
Art. 20.
1.
Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, ministrem właściwym
do spraw gospodarki wodnej, ministrem właściwym do spraw klimatu oraz z ministrem
właściwym do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, wymagania, jakie muszą
spełniać cmentarze, groby i inne miejsca grzebania zwłok, z uwzględnieniem wymagań
techniczno-budowlanych:
1)
warunki, jakie musi spełniać usytuowanie terenu cmentarza;
2)
sposób ustalania powierzchni cmentarza;
3)
rodzaj powierzchni grzebalnych i wymagania, jakim musi odpowiadać ich zagospodarowanie;
4)
wymagania, jakim muszą odpowiadać inne miejsca pochówku zwłok i szczątków.
2.
Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, sposób prowadzenia
ewidencji grobów, a w szczególności prowadzenia ksiąg cmentarnych.
3.
Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, pojęcie zwłok
w rozumieniu niniejszej ustawy, postępowanie ze zwłokami i szczątkami oraz warunki
ich ekshumacji i przewozu.
Art. 20a.
1.
Przepisy ustawy dotyczące pochówku i przewozu zwłok stosuje się odpowiednio do pochówku
i przewozu szczątków powstałych ze spopielenia zwłok.
2.
Do postępowania prowadzonego na podstawie niniejszej ustawy, w zakresie w niej nieuregulowanym,
stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że do postępowania w sprawie sprowadzenia zwłok i szczątków z zagranicy stosuje
się przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. - Prawo konsularne .
Art. 21.
1.
Nadzór nad przestrzeganiem przepisów niniejszej ustawy oraz przepisów wykonawczych
do ustawy sprawują starostowie, wójtowie, burmistrzowie (prezydenci miast) oraz właściwi
miejscowo inspektorzy sanitarni.
2.
Ogólny nadzór nad sprawami objętymi niniejszą ustawą sprawują według właściwości minister
właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa
oraz minister właściwy do spraw zdrowia.
Art. 22.
(pominięty)
Art. 23.
Traci moc ustawa z dnia 17 marca 1932 r. o chowaniu zmarłych i stwierdzaniu przyczyny zgonu .
Art. 24.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia5)Ustawa została ogłoszona w dniu 16 lutego 1959 r..
1)
Obecnie państwowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 14 marca
1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), która weszła
w życie z dniem 1 września 1985 r.
2)
W brzmieniu ustalonym przez art. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.
poz. 1688), która weszła w życie z dniem 24 września 2023 r.
3)
Obecnie minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych
i etnicznych na podstawie art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 25 i art. 30 ustawy z dnia 4 września
1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512 oraz z 2023 r.
poz. 2029), która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 1999 r.
4)
Na podstawie art. 1 pkt 2 lit. f ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o zmianie ustawy
o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. poz. 271), która weszła w życie z dniem
18 lipca 1991 r., dawny przepis art. 6 ust. 4 otrzymał oznaczenie art. 6 ust. 7.
5)
Ustawa została ogłoszona w dniu 16 lutego 1959 r.