Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 4 września 2023 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o orderach i odznaczeniach
Spis treści
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych
i niektórych innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach , z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 29 sierpnia 2023 r.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje
art. 2-4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach , które stanowią:
„
Art. 2.
1.
Wnioski o nadanie orderów i odznaczeń wojskowych za czyny dokonane od 2002 roku w
czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił
Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa zakończonych wcześniej
niż 2 lata przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy mogą być składane w terminie
6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
2.
Wnioski o nadanie orderów i odznaczeń wojskowych za czyny dokonane nie wcześniej niż
2 lata przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w czasie działań bojowych przeciwko
aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
poza granicami państwa zakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy
mogą być składane w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
3.
Nadania orderów i odznaczeń za czyny, o których mowa w ust. 1 i 2, uznaje się za zakończone
po upływie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Art. 3.
1.
Wnioski o nadanie odznaczeń wojskowych o charakterze pamiątkowym mających w nazwie
wyraz „Gwiazda” za nienaganną służbę pełnioną po 1 stycznia 2002 r. w polskich kontyngentach
wojskowych poza granicami państwa lub w rejonie prowadzenia operacji wojskowej, od
zakończenia których upłynęło w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy więcej niż 3
lata, są rozpatrywane na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu
nadanym niniejszą ustawą.
2.
Wnioski, o których mowa w ust. 1, zawierają dodatkową adnotację właściwej komórki
organizacyjnej Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych, sporządzoną na podstawie
akt kadrowych, potwierdzającą nienaganną służbę w okresie, za który ma być nadane
odznaczenie.
Art. 4.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
.
Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Rzeczpospolita Polska zapewnia ciągłość tradycji narodowych w wyróżnianiu zasług,
cnót obywatelskich i wybitnych osiągnięć.
2.
Najwyższym wyróżnieniem zasług cywilnych i wojskowych położonych w czasie pokoju lub
wojny dla chwały i rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej są ordery i odznaczenia.
3.
Ordery w każdej klasie i odznaczenia w każdym stopniu nadaje się jeden raz, jeżeli
ustawa nie stanowi inaczej.
4.
Ordery i odznaczenia nadaje się na zasadach określonych w ustawie.
Art. 2.
1.
Ordery i odznaczenia nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Prezydent nadaje ordery z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezesa Rady Ministrów
oraz Kapituł Orderów.
3.
Prezydent nadaje odznaczenia z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezesa Rady Ministrów,
ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów, a w przypadku odznaczenia,
o którym mowa w art. 15a, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zaś w przypadku odznaczenia, o którym
mowa w art. 15b, na wniosek Dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa imienia Witolda
Pileckiego.
4.
Ordery i odznaczenia wojenne w czasie wojny nadaje w Siłach Zbrojnych, z upoważnienia
Prezydenta, Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 3.
1.
Z wnioskiem o nadanie Orderu Orła Białego, Orderu Odrodzenia Polski lub Krzyża Zasługi
posłowi lub senatorowi można wystąpić po wygaśnięciu mandatu osoby proponowanej do
odznaczenia.
2.
Przepis ust. 1 stosuje się również do osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe
określone w odrębnych przepisach - w okresie zajmowania tych stanowisk.
3.
Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w czasie wojny.
Art. 4.
1.
Ordery i odznaczenia nadaje się obywatelom polskim.
2.
Ordery i odznaczenia mogą być nadawane również cudzoziemcom za zasługi położone dla
Rzeczypospolitej Polskiej lub jej obywateli, a także stosownie do zwyczajów międzynarodowych.
Art. 5.
Obywatel polski może przyjąć order, odznaczenie lub inne zaszczytne wyróżnienie nadane
przez najwyższe władze obcego państwa, po uzyskaniu na to zgody Prezydenta.
Art. 6.
1.
Ordery i odznaczenia wojenne są nadawane tylko w czasie wojny lub nie później niż
przez pięć lat od jej zakończenia.
Art. 7.
Ordery i odznaczenia mogą być nadawane pośmiertnie.
Art. 8.
1.
Postanowienia Prezydenta o nadaniu orderów i odznaczeń są publikowane w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
2.
Przepis ust. 1 nie ma zastosowania do postanowień Prezydenta o nadaniu Medalu za Długoletnią
Służbę, odznaczeń wojskowych o charakterze pamiątkowym mających w nazwie wyraz „Gwiazda”
oraz Medalu za Długoletnie Pożycie Małżeńskie.
3.
Ze względu na ważny interes państwa można odstąpić od publikacji w Dzienniku Urzędowym
Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” postanowień Prezydenta o nadaniu orderów
i odznaczeń.
Art. 8a.
Prezydent może, w trybie określonym dla nadania orderu lub odznaczenia, wyrazić zgodę
na umieszczenie w oznaczeniu będącym znakiem towarowym w rozumieniu ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej reprodukcji tego orderu lub odznaczenia.
Art. 9.
1.
Prezydent, w drodze rozporządzenia, określa:
1)
opis, materiał, wymiary i wzory rysunkowe odznak orderów i odznaczeń określonych w
ustawie;
2)
szczegółowy tryb postępowania w sprawach o nadanie orderów i odznaczeń oraz wzory
odpowiednich dokumentów.
2.
Prezydent, w drodze rozporządzenia, może określić sposób, a także okoliczności noszenia
odznak orderów i odznaczeń.
Art. 9a.
Prezydent, w drodze rozporządzenia, może określić:
1)
starszeństwo orderów i odznaczeń, wynikające z tradycji narodowych w wyróżnianiu zasług,
2)
kolejność noszenia odznak orderów i odznaczeń, wynikającą z ich starszeństwa, oraz
skróty literowe orderów i odznaczeń
- uwzględniając ordery i odznaczenia ustanowione po odzyskaniu niepodległości w 1918 r.,
których nadawanie zostało zakończone.
Rozdział 2
Ordery
Art. 10.
1.
Ustanowiony w roku 1705 i odnowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z
dnia 4 lutego 1921 r. Order Orła Białego jest najwyższym orderem Rzeczypospolitej
Polskiej.
2.
Order Orła Białego nadawany jest za znamienite zasługi zarówno cywilne, jak i wojskowe,
położone w czasie pokoju lub wojny, dla chwały i pożytku Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 11.
1.
Ustanowiony w roku 1792, a zatwierdzony Konstytucją Sejmu Rzeczypospolitej z dnia 23 listopada 1793 r. i przywrócony przez Sejm Rzeczypospolitej
Polskiej ustawą z dnia 1 sierpnia 1919 r. Order Wojenny Virtuti Militari jest nagrodą
za wybitne czyny wojenne połączone z wyjątkową ofiarnością i odwagą.
2.
Order Wojenny Virtuti Militari dzieli się na pięć klas:
klasa I - Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa II - Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa III - Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa IV - Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari,
klasa V - Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari.
3.
Order Wojenny Virtuti Militari może być nadany:
1)
Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari - Naczelnemu Dowódcy Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej za zwycięską wojnę lub dowódcy armii albo wyższemu dowódcy
za całokształt działalności w czasie wojny;
2)
Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari - dowódcy armii lub innemu wyższemu
dowódcy za śmiałe i pełne inicjatywy prowadzenie operacji wojennej, mającej duże znaczenie
dla przebiegu wojny;
3)
Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari - dowódcy jednostki bojowej za
nadzwyczajne czyny bojowe lub wybitną inicjatywę, połączoną z umiejętnym i skutecznym
dowodzeniem, a wyjątkowo oficerowi sztabu za współpracę z dowódcą, jeżeli współpraca
ta w sposób wybitny przyczyniła się do zwycięstwa w bitwie;
4)
Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari - oficerowi za umiejętne i skuteczne
dowodzenie jednostką bojową lub za inny czyn zapewniający sukces bojowy; podoficerowi
lub żołnierzowi posiadającemu już Krzyż Srebrny za czyn wybitnego męstwa, połączony
z narażeniem życia;
5)
Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari - dowódcy lub żołnierzowi za śmiały
czyn bojowy lub osobiste męstwo, a także osobom cywilnym za okazanie niezwykłego męstwa.
4.
Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari może być nadany formacji walczącej
lub miejscowości.
Art. 12.
1.
Ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 4 lutego 1921 r. Order
Odrodzenia Polski jest nagrodą za wybitne zasługi położone w służbie Państwu i społeczeństwu.
2.
Order Odrodzenia Polski dzieli się na pięć klas:
klasa I - Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski,
klasa II - Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski,
klasa III - Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski,
klasa IV - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski,
klasa V - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
3.
Order Odrodzenia Polski jest nadawany osobom, które zasłużyły się Polsce zwłaszcza
poprzez:
1)
wybitne osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju działalności państwowej i
publicznej;
2)
szczególne zasługi dla umacniania suwerenności i obronności kraju;
3)
szczególne zasługi dla rozwoju gospodarki narodowej, służby publicznej oraz wybitną
twórczość naukową, literacką i artystyczną;
4)
wybitne zasługi dla rozwoju współpracy Rzeczypospolitej Polskiej z innymi państwami
i narodami.
Art. 12a.
1.
Order Krzyża Wojskowego jest nagrodą za wybitne czyny bojowe połączone z wyjątkową
ofiarnością i odwagą w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju
lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa
w czasie pokoju.
2.
Order Krzyża Wojskowego dzieli się na trzy klasy:
klasa I - Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego,
klasa II - Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego,
klasa III - Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego.
3.
Order Krzyża Wojskowego może być nadany:
1)
Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego - dowódcy jednostki bojowej za nadzwyczajne
czyny bojowe lub wybitną inicjatywę, połączoną z umiejętnym i skutecznym dowodzeniem
operacją lub akcją bojową;
2)
Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego - dowódcy jednostki bojowej lub oficerowi
za umiejętne i skuteczne dowodzenie jednostką bojową lub za inny czyn zapewniający
sukces operacji lub akcji bojowej, wyjątkowo oficerowi sztabu za współpracę z dowódcą,
jeżeli współpraca ta w sposób wybitny przyczyniła się do sukcesu operacji lub akcji
bojowej, podoficerowi lub szeregowemu posiadającemu już Krzyż Kawalerski za czyn wybitnego
męstwa połączony z narażeniem życia;
3)
Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego - dowódcy lub innemu żołnierzowi za śmiały
czyn bojowy lub osobiste męstwo w czasie akcji bojowej, a także osobom cywilnym za
okazanie niezwykłego męstwa.
4.
Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego może być nadany formacji walczącej.
5.
Żołnierze formacji walczącej odznaczonej Krzyżem Kawalerskim Orderu Krzyża Wojskowego
mają prawo do noszenia sznura orderowego Orderu Krzyża Wojskowego.
Art. 12b.
1.
Order Krzyża Niepodległości, będący kontynuacją ustanowionego rozporządzeniem Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 października 1930 r. Krzyża Niepodległości, jest
nagrodą dla osób, które w latach 1939-1956 jako ochotnicy lub podejmując się służby
ponad wymaganą od nich miarę położyły zasługi w obronie niepodległości Państwa Polskiego.
2.
Order Krzyża Niepodległości dzieli się na dwie klasy:
klasa I - Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości,
klasa II - Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości.
3.
Order Krzyża Niepodległości może być nadany:
1)
Krzyż z Mieczami Orderu Krzyża Niepodległości - osobom, które walczyły z bronią w
ręku o niepodległość i suwerenność Ojczyzny z niezwykłym poświęceniem lub walką tą
kierowały;
2)
Krzyż Orderu Krzyża Niepodległości - osobom, które przez znaczący okres czasu lub
w sytuacji skrajnego zagrożenia broniły niepodległości i suwerenności Ojczyzny, walczyły
o jej odzyskanie lub podtrzymywały funkcjonowanie instytucji i tradycji Rzeczypospolitej
Polskiej.
Art. 13.
1.
Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej jest nagrodą za wybitne zasługi położone dla
współpracy między narodami. Order jest nadawany cudzoziemcom i zamieszkałym za granicą
obywatelom polskim, którzy swoją działalnością wnieśli wybitny wkład we współpracę
międzynarodową oraz współpracę łączącą Rzeczpospolitą Polską z innymi państwami i
narodami.
2.
Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej dzieli się na pięć klas:
klasa I - Krzyż Wielki Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej,
klasa II - Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej,
klasa III - Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej,
klasa IV - Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej,
klasa V - Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozdział 3
Odznaczenia
Art. 14.
1.
Ustanowiony przez Radę Obrony Państwa rozporządzeniem z dnia 11 sierpnia 1920 r. Krzyż
Walecznych jest odznaczeniem wojennym i stanowi nagrodę za czyny męstwa i odwagi wykazane
w boju.
2.
Krzyż Walecznych może być nadany tej samej osobie czterokrotnie.
3.
Krzyż Walecznych może być nadany także formacji walczącej lub miejscowości.
Art. 14a.
1.
Krzyż Wojskowy jest odznaczeniem wojskowym będącym nagrodą za czyny męstwa i odwagi
dokonane w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas
użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa w czasie pokoju.
2.
Krzyż Wojskowy nadaje się żołnierzom, a także policjantom, funkcjonariuszom Agencji
Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby
Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży
Granicznej i Straży Pożarnej.
3.
Krzyż Wojskowy może być nadany osobie cywilnej.
4.
Krzyż Wojskowy może być nadany tej samej osobie czterokrotnie.
5.
Krzyż Wojskowy może być nadany także formacji walczącej.
Art. 15.
1.
Ustanowiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dekretem z dnia 19 października
1942 r. Krzyż Zasługi z Mieczami jest odznaczeniem wojennym i stanowi nagrodę za czyny
męstwa i odwagi dokonane w czasie wojny niebezpośrednio w walce z nieprzyjacielem,
a także położone w czasie wojny zasługi względem Państwa lub jego obywateli w warunkach
szczególnie niebezpiecznych.
2.
Krzyż Zasługi z Mieczami dzieli się na trzy stopnie:
I stopień - Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami,
II stopień - Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami,
III stopień - Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami.
3.
Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany tej samej osobie w każdym stopniu dwukrotnie.
Art. 15a.
1.
Krzyż Wolności i Solidarności jest odznaczeniem o charakterze pamiątkowym, będącym
nagrodą dla działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej, którzy w okresie od
1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., z wyłączeniem okresu od 31 sierpnia 1980 r.
do 12 grudnia 1981 r., na terytorium Polski co najmniej przez 12 miesięcy:
1)
byli aktywnymi członkami nielegalnych organizacji, które stawiały sobie za cel odzyskanie
przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w Polskiej
Rzeczypospolitej Ludowej, lub
2)
prowadzili zagrożoną odpowiedzialnością karną lub represjami działalność na rzecz
odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka
w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
2.
Krzyż Wolności i Solidarności nadaje się również osobom, które w okresie od 1 stycznia
1956 r. do 4 czerwca 1989 r. na terytorium Polski ze względu na prowadzoną działalność
mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie
praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej lub też ze względu na świadome
uczestnictwo w działaniach i manifestacjach mających taki cel:
1)
zostały zabite;
2)
doznały ciężkiego uszczerbku na zdrowiu;
3)
przez łączny okres co najmniej 30 dni były więzione, aresztowane, internowane lub
w inny sposób pozbawione wolności;
4)
zostały powołane na ćwiczenia wojskowe lub do odbycia zasadniczej służby wojskowej;
5)
były pozbawione prawa lub możliwości wykonywania zawodu lub podjęcia pracy przez okres
co najmniej 6 miesięcy;
6)
zostały wydalone z wyższej uczelni lub szkoły na okres co najmniej 6 miesięcy.
3.
Nie mają prawa do otrzymania Krzyża Wolności i Solidarności osoby:
1)
które były pracownikami, funkcjonariuszami, żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa
określonych w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu , chyba że przedłożą dowody, że przed 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych czynnie
wspierały osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości
i suwerenności lub respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
albo
2)
co do których w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko
Narodowi Polskiemu zachowały się dokumenty wytworzone przez nie lub przy ich udziale,
w ramach czynności wykonywanych przez nie w charakterze tajnego informatora lub pomocnika
przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy, o których mowa w pkt 1.
3a.
Przez dokumenty wytworzone przy udziale osób, o których mowa w ust. 3 pkt 2, przy
operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się
także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne,
karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa
państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji ich w charakterze tajnych informatorów
lub pomocników organów bezpieczeństwa państwa.
4.
Przepisu art. 32 nie stosuje się.
Art. 15b.
1.
Medal Virtus et Fraternitas jest nagrodą dla osób zasłużonych w niesieniu pomocy lub
pielęgnowaniu pamięci o osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych
narodowości będących ofiarami zbrodni sowieckich, nazistowskich zbrodni niemieckich,
zbrodni z pobudek nacjonalistycznych lub innych przestępstw stanowiących zbrodnie
przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne, w okresie od dnia 8 listopada
1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.
2.
Nie mają prawa do otrzymania Medalu Virtus et Fraternitas osoby, które uczestniczyły
w zbrodniach określonych w ust. 1.
Art. 16.
1.
Ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 23 czerwca 1923 r.
Krzyż Zasługi jest nagrodą dla osób, które położyły zasługi dla Państwa lub obywateli
spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną
korzyść Państwu lub obywatelom.
2.
Krzyż Zasługi dzieli się na trzy stopnie:
I stopień - Złoty Krzyż Zasługi,
II stopień - Srebrny Krzyż Zasługi,
III stopień - Brązowy Krzyż Zasługi.
3.
Krzyż Zasługi może być nadany także za:
1)
(uchylony)
2)
ofiarną działalność publiczną;
3)
ofiarne niesienie pomocy oraz działalność charytatywną.
4.
Krzyż Zasługi tego samego stopnia może być nadany tej samej osobie dwukrotnie.
5.
Przed nadaniem Krzyża Zasługi wyższego stopnia powinny upłynąć co najmniej 3 lata;
odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne wyjątkowo.
Art. 17.
12)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 1..
Ustanowiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzeniem z dnia 7 marca
1928 r. Krzyż Zasługi za Dzielność nadaje się policjantom, funkcjonariuszom Agencji
Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby
Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży
Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Straży Pożarnej oraz żołnierzom
za czyny spełnione w specjalnie ciężkich warunkach, z wykazaniem wyjątkowej odwagi,
z narażeniem życia lub zdrowia, w obronie prawa, nietykalności granic państwowych
oraz życia, mienia i bezpieczeństwa obywateli.
2.
Krzyż Zasługi za Dzielność może być nadany tej samej osobie wielokrotnie.
3.
Krzyż Zasługi za Dzielność może być wyjątkowo nadawany także innym osobom niewymienionym
w ust. 1.
Art. 17a.
1.
Nagrodą za zasługi podczas działań bojowych przeciwko aktom terroru w kraju lub podczas
użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa w czasie pokoju
są odznaczenia wojskowe:
1)
Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami;
2)
Morski Krzyż Zasługi z Mieczami;
3)
Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami.
2.
Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany żołnierzowi Wojsk Lądowych, a wyjątkowo
żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, za sumienną służbę
w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroru w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych
poza granicami państwa w czasie pokoju w warunkach szczególnie niebezpiecznych, niebezpośrednio
w styczności z przeciwnikiem.
3.
Morski Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany żołnierzowi Marynarki Wojennej, a
wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, za rzetelną
i sumienną służbę w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroru w kraju lub podczas
użycia Sił Zbrojnych poza granicami państwa w czasie pokoju w warunkach szczególnie
niebezpiecznych, niebezpośrednio w styczności z przeciwnikiem.
4.
Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami może być nadany żołnierzowi Sił Powietrznych, a
wyjątkowo żołnierzowi innego rodzaju Sił Zbrojnych za rzetelną i sumienną służbę w
czasie działań bojowych przeciwko aktom terroru w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych
poza granicami państwa w czasie pokoju w warunkach szczególnie niebezpiecznych, niebezpośrednio
w styczności z przeciwnikiem.
5.
Krzyże, o których mowa w ust. 1, mogą być nadane tej samej osobie dwukrotnie.
Art. 17b.
1.
Nagrodą za zasługi w służbie w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej są odznaczenia
wojskowe:
1)
Wojskowy Krzyż Zasługi;
2)
Morski Krzyż Zasługi;
3)
Lotniczy Krzyż Zasługi.
2.
Wojskowy Krzyż Zasługi może być nadany żołnierzowi Wojsk Lądowych, a wyjątkowo żołnierzowi
innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, za dokonany w czasie służby
czyn przynoszący szczególną korzyść Wojskom Lądowym, a wykraczający poza zwykły obowiązek.
3.
Morski Krzyż Zasługi może być nadany żołnierzowi Marynarki Wojennej, a wyjątkowo żołnierzowi
innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, za dokonany w czasie służby
czyn przynoszący szczególną korzyść Marynarce Wojennej, a wykraczający poza zwykły
obowiązek.
4.
Lotniczy Krzyż Zasługi może być nadany żołnierzowi Sił Powietrznych, a wyjątkowo żołnierzowi
innego rodzaju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, za dokonany w czasie służby
czyn przynoszący szczególną korzyść Siłom Powietrznym, a wykraczający poza zwykły
obowiązek.
5.
Krzyże, o których mowa w ust. 1, mogą być nadane tej samej osobie dwukrotnie.
Art. 17c.
Nagrodą za wybitne osiągnięcia w realizacji zadań wynikających z bycia członkiem ochotniczej
straży pożarnej jest Krzyż Świętego Floriana.
Art. 18.
1.
Ustanowiony ustawą z dnia 17 lutego 1960 r. Medal za Ofiarność i Odwagę stanowi nagrodę
dla osób, które z narażeniem życia lub zdrowia ratowały zagrożone życie ludzkie lub
mienie.
2.
Medal za Ofiarność i Odwagę może być nadany tej samej osobie wielokrotnie.
Art. 18a.
1.
Nagrodą za wzorowe, wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy
zawodowej w służbie Państwa jest Medal za Długoletnią Służbę.
2.
Medal za Długoletnią Służbę dzieli się na trzy stopnie:
I stopień - Medal Złoty za Długoletnią Służbę,
II stopień - Medal Srebrny za Długoletnią Służbę,
III stopień - Medal Brązowy za Długoletnią Służbę.
Art. 19.
Ustanowiony ustawą z dnia 17 lutego 1960 r. Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie
stanowi nagrodę dla osób, które przeżyły 50 lat w jednym związku małżeńskim.
Art. 19a.
1.
Nagrodą za nienaganną służbę w polskich kontyngentach wojskowych poza granicami państwa
lub w rejonie prowadzenia operacji wojskowej są odznaczenia wojskowe o charakterze
pamiątkowym mające w nazwie wyraz „Gwiazda” i nazwę państwa lub nazwę geograficzną
terenu działania kontyngentu albo prowadzenia operacji wojskowej, bądź określenia
sposobu działania kontyngentu.
2.
Odznaczenia, o których mowa w ust. 1, nadaje się:
1)
żołnierzom, a także policjantom, funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego
Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej oraz osobom
cywilnym, co najmniej za jeden dzień nienagannej służby rozpoczętej w ramach kontyngentu
lub operacji wojskowej;
2)
żołnierzom pełniącym służbę poza polskimi kontyngentami wojskowymi w międzynarodowych
strukturach wojskowych i wykonującym zadania w rejonie działania kontyngentu lub w
rejonie prowadzenia operacji wojskowej, co najmniej za jeden dzień nienagannej służby
rozpoczętej w ramach tych struktur na danym terytorium;
3)
członkom załóg wojskowych statków powietrznych pełniącym służbę poza polskimi kontyngentami
wojskowymi i wykonującym zadania w przestrzeni powietrznej nad terytorium objętym
działaniami polskiego kontyngentu wojskowego lub prowadzonej operacji wojskowej, co
najmniej za jeden lot.
2a.
Odznaczenia, o których mowa w ust. 1, nadaje się również funkcjonariuszom Służby Ochrony
Państwa, co najmniej za jeden dzień nienagannej służby pełnionej w państwie, na terytorium
którego działa polski kontyngent wojskowy lub prowadzona jest operacja wojskowa z
udziałem żołnierzy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z działalnością
tego kontyngentu lub prowadzenia tej operacji.
3.
Odznaczeń, o których mowa w ust. 1, nie nadaje się członkom wizyt, inspekcji i kontroli.
4.
Odznaczenia wymienione w ust. 1 mogą być nadane obywatelom innych państw współdziałającym
z polskimi kontyngentami wojskowymi lub współdziałającym w operacji wojskowej.
5.
Prezydent, w drodze rozporządzenia, określa nazwę „Gwiazdy” właściwą dla danego polskiego
kontyngentu wojskowego lub operacji wojskowej, wstążkę, która uwzględnia w swojej
kolorystyce barwy flagi właściwe dla terenu działania kontyngentu lub prowadzenia
operacji wojskowej, okucie na wstążkę oraz wzór rysunkowy odznaki.
6.
Prezydent określi, w drodze rozporządzenia, nazwę „Gwiazdy” właściwą dla sposobu działania
kontyngentu, wstążkę, która uwzględnia w swojej kolorystyce barwy przyjęte dla kontyngentu,
okucie na wstążkę oraz wzór rysunkowy odznaki - kierując się koniecznością jednolitego
określenia nazwy, wstążki, okucia oraz wzoru rysunkowego dla poszczególnych odznaczeń.
Rozdział 4
Kapituły Orderów
Art. 20.
1.
Na czele Orderu Orła Białego, Orderu Wojennego Virtuti Militari, Orderu Odrodzenia
Polski, Orderu Krzyża Wojskowego i Orderu Krzyża Niepodległości stoją Kapituły.
2.
Kapituła stoi na straży honoru orderu, dla którego została ustanowiona.
Art. 21.
Kapituła ma prawo wyrażania opinii we wszystkich sprawach dotyczących orderu, a w
szczególności:
1)
opiniuje wnioski o nadanie lub pozbawienie orderu, wniesione przez Prezesa Rady Ministrów
przed ich przedstawieniem Prezydentowi;
2)
może wystąpić do Prezydenta z inicjatywą nadania orderu lub jego pozbawienia;
3)
zapoznaje się z projektami aktów normatywnych dotyczących orderu;
4)
może występować do organów uprawnionych o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w sprawach
dotyczących orderu.
Art. 22.
1.
Kapituła po rozpatrzeniu przedstawionych jej wniosków o nadanie lub pozbawienie orderu
podejmuje uchwały:
1)
o pozytywnym zaopiniowaniu wniosku;
2)
stwierdzające, że przedstawiony wniosek nie uzasadnia nadania lub pozbawienia orderu
lub że wniosek nie może zostać uwzględniony z powodu niezgodności z obowiązującymi
przepisami prawa.
2.
Kapituła może przed wydaniem ostatecznej opinii zwrócić się do wnioskodawcy o uzupełnienie
wniosku.
3.
Kapituła może zaproponować nadanie innej niż proponowana klasy orderu.
Art. 23.
1.
Kapitułę Orderu Orła Białego tworzą Wielki Mistrz Orderu i pięciu członków Kapituły.
2.
Prezydent z tytułu swego wyboru na ten urząd staje się Kawalerem Orderu Orła Białego,
Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy jego Kapitule.
3.
Członków Kapituły powołuje Wielki Mistrz spośród Kawalerów Orderu Orła Białego na
pięć lat.
4.
Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły. Kanclerz Orderu
zastępuje Wielkiego Mistrza jako przewodniczącego Kapitule.
Art. 24.
1.
Kapitułę Orderu Wojennego Virtuti Militari w czasie pokoju tworzą Kanclerz Orderu
oraz pięciu członków Kapituły.
2.
Stojącego na czele Kapituły Kanclerza Orderu oraz członków Kapituły powołuje Prezydent
spośród Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari na pięć lat.
3.
Kapituła wybiera ze swego grona zastępcę Kanclerza Orderu oraz Sekretarza Kapituły.
4.
Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się w czasie wojny.
Art. 25.
1.
Kapitułę Orderu Odrodzenia Polski tworzą Wielki Mistrz Orderu i ośmiu członków Kapituły.
2.
Prezydent z tytułu swego wyboru na ten urząd staje się Kawalerem Orderu Odrodzenia
Polski I klasy, Wielkim Mistrzem Orderu i przewodniczy jego Kapitule.
3.
Członków Kapituły powołuje Wielki Mistrz spośród Kawalerów Orderu Odrodzenia Polski
na pięć lat.
4.
Kapituła wybiera ze swego grona Kanclerza Orderu i Sekretarza Kapituły. Kanclerz Orderu
zastępuje Wielkiego Mistrza jako przewodniczącego Kapitule.
Art. 25a.
1.
Kapitułę Orderu Krzyża Wojskowego tworzą Kanclerz Orderu i pięciu członków Kapituły.
2.
Stojącego na czele Kapituły Kanclerza Orderu oraz członków Kapituły powołuje Prezydent
spośród Kawalerów Orderu Krzyża Wojskowego na pięć lat.
3.
Kapituła wybiera ze swego grona zastępcę Kanclerza Orderu oraz Sekretarza Kapituły.
Art. 25b.
1.
Kapitułę Orderu Krzyża Niepodległości tworzą Kanclerz Orderu i pięciu członków Kapituły.
2.
Stojącego na czele Kapituły Kanclerza Orderu oraz członków Kapituły powołuje Prezydent
spośród Kawalerów Orderu Krzyża Niepodległości na pięć lat.
3.
Kapituła wybiera ze swego grona zastępcę Kanclerza Orderu oraz Sekretarza Kapituły.
Art. 26.
Członkami Kapituł Orderów mogą być tylko obywatele polscy.
Art. 27.
Kapituła Orderu działa na podstawie swojego statutu, zatwierdzonego przez Prezydenta.
Art. 28.
Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia Kapitułom Orderów obsługę
administracyjną i techniczną.
Rozdział 5
Tryb nadawania i wręczania orderów i odznaczeń
Art. 29.
1.
Organy wymienione w art. 2 ust. 3 przedstawiają Prezydentowi wnioski o nadanie odznaczeń
za zasługi w dziedzinach objętych zakresem ich działania.
2.
O nadanie odznaczeń osobom związanym z obszarem województwa miejscem zamieszkania,
pracy lub działalności mogą występować wojewodowie.
Art. 30.
1.
Organy uprawnione występują do Prezydenta z wnioskiem o nadanie orderu lub odznaczenia
z własnej inicjatywy lub z inicjatywy jednostek organizacyjnych im podległych, organów
samorządowych, organizacji społecznych i zawodowych.
2.
Zgłoszenie inicjatywy nadania orderu lub odznaczenia nie zobowiązuje organu uprawnionego
do przedstawienia Prezydentowi wniosku w tej sprawie.
3.
Nieprzedstawienie Prezydentowi wniosku o nadanie orderu lub odznaczenia przez organ
uprawniony wymaga zawiadomienia i podania przyczyny zgłaszającemu inicjatywę.
4.
Nieprzedstawienie Prezydentowi wniosku o nadanie Krzyża Wolności i Solidarności przez
organ uprawniony wymaga zawiadomienia zgłaszającego inicjatywę.
Art. 31.
14)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 1 pkt 4 lit. a ustawy, o której mowa w odnośniku 1..
Wnioski o nadanie orderów i odznaczeń wojennych i wojskowych przedstawia Prezydentowi
Minister Obrony Narodowej, z zastrzeżeniem ust. 2, 2a i 3.
2.
Wnioski o nadanie Krzyża Wojskowego oraz odznaczeń wojskowych o charakterze pamiątkowym
mających w nazwie wyraz „Gwiazda” przedstawia Prezydentowi Minister Obrony Narodowej
albo minister właściwy do spraw wewnętrznych.
2a5)Dodany przez art. 1 pkt 4 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 1..
Wnioski o nadanie orderów i odznaczeń wojskowych przedstawia Prezydentowi Minister
Obrony Narodowej albo minister właściwy do spraw wewnętrznych nie później niż przez
2 lata od zakończenia działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas
użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa, w czasie których
zaistniały przesłanki do nadania orderu lub odznaczenia.
2b5)Dodany przez art. 1 pkt 4 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 1..
Przepis ust. 2a nie ma zastosowania do wniosków o nadanie odznaczeń wojskowych o charakterze
pamiątkowym mających w nazwie wyraz „Gwiazda”.
3.
Wnioski o nadanie Krzyża Zasługi za Dzielność przedstawia Prezydentowi minister właściwy
do spraw wewnętrznych albo Minister Obrony Narodowej.
4.
Wnioski o nadanie Medalu za Długoletnie Pożycie Małżeńskie przedstawiają Prezydentowi
wojewodowie.
5.
Wniosek o nadanie orderu lub odznaczenia osobie nieposiadającej obywatelstwa polskiego
lub zamieszkałej stale za granicą przedstawia Prezydentowi minister właściwy do spraw
zagranicznych.
6.
Wnioski o nadanie Krzyża Wolności i Solidarności przedstawia Prezydentowi Prezes Instytutu
Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, a w przypadku
osób nieposiadających obywatelstwa polskiego lub zamieszkałych stale za granicą -
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zagranicznych.
7.
Wnioski o nadanie Medalu Virtus et Fraternitas przedstawia Prezydentowi Dyrektor Instytutu
Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady
Pamięci, o której mowa w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa
imienia Witolda Pileckiego , a w przypadku osób nieposiadających obywatelstwa polskiego lub zamieszkałych stale
za granicą - Dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego po
uzyskaniu pozytywnej opinii Rady Pamięci, o której mowa w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa
imienia Witolda Pileckiego, oraz po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw zagranicznych.
8.
Wnioski o nadanie Krzyża Świętego Floriana przedstawia Prezydentowi minister właściwy
do spraw wewnętrznych.
Art. 31a.
Wniosek o nadanie orderu lub odznaczenia powinien zawierać informację o karalności
osoby, której dotyczy.
Art. 32.
Z wnioskiem o odznaczenie zasłużonych osób zmarłych można występować wyjątkowo w uznaniu
szczególnych i godnych upamiętnienia zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 32a.
Przed podjęciem decyzji o nadaniu orderu lub odznaczenia danej osobie Prezydent może
zwrócić się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko
Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji na temat istnienia w archiwum Instytutu
Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dokumentów
dotyczących kandydata do odznaczenia.
Art. 32b.
Przed podjęciem decyzji o nadaniu orderu lub odznaczenia Prezydent może zwrócić się
do właściwych organów, organizacji lub instytucji o przekazanie informacji, które
mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o nadanie orderu lub odznaczenia.
Art. 33.
1.
Odznaki orderów i odznaczeń wręcza Prezydent.
2.
Odznaki orderów i odznaczeń w imieniu Prezydenta mogą wręczać osoby uprawnione do
występowania do Prezydenta z wnioskami o nadanie orderów i odznaczeń oraz ich zastępcy,
a także:
1)
w Siłach Zbrojnych - dowódcy upoważnieni przez Ministra Obrony Narodowej, a w czasie
wojny przez Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
2)
za granicą - kierownicy polskich przedstawicielstw dyplomatycznych oraz kierownicy
urzędów konsularnych.
2a.
Odznakę Medalu za Długoletnie Pożycie Małżeńskie w imieniu Prezydenta mogą wręczać:
marszałek województwa, starosta, wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
3.
Prezydent może upoważnić inne osoby do wręczania odznak orderów i odznaczeń w jego
imieniu.
Art. 34.
Akt wręczenia odznak orderów i odznaczeń, dokonywany w imieniu Prezydenta, jest poprzedzony
wypowiedzeniem formuły „W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wręczam...
„.
Art. 35.
1.
Jeżeli osoba odznaczona zmarła przed wręczeniem jej odznaki orderu lub odznaczenia,
doręcza się je najbliższej rodzinie osoby zmarłej.
2.
W razie nadania orderu lub odznaczenia pośmiertnie, stosuje się ceremoniał dekoracji
ustalany każdorazowo, odpowiednio do okoliczności.
Rozdział 6
Pozbawienie orderów i odznaczeń
Art. 36.
1.
Prezydent może podjąć decyzję o pozbawieniu orderów i odznaczeń na wniosek Kapituł
Orderów, organów wymienionych w art. 2 ust. 2 i 3 oraz z własnej inicjatywy po zasięgnięciu
opinii wnioskodawcy, a w przypadku pozbawienia orderu - po zasięgnięciu opinii odpowiedniej
Kapituły, w razie stwierdzenia, że:
1)
nadanie orderu lub odznaczenia nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd albo
2)
odznaczony dopuścił się czynu, wskutek którego stał się niegodny orderu lub odznaczenia.
2.
Decyzja o pozbawieniu może dotyczyć wszystkich lub tylko niektórych orderów i odznaczeń.
3.
Postanowienia Prezydenta w sprawie pozbawienia orderu lub odznaczenia są publikowane
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
Rozdział 7
Przepisy szczególne i końcowe
Art. 37.
Państwo ma wyłączne prawo wyrobu odznak orderów i odznaczeń. Prawo to wykonuje jednostka
gospodarcza określona przez Kancelarię Prezydenta.
Art. 37a.
(uchylony)
Art. 38.
Ustawa wchodzi w życie w terminie i na zasadach określonych ustawą - Przepisy wprowadzające
ustawę o orderach i odznaczeniach, uchylające przepisy o tytułach honorowych oraz
zmieniające niektóre ustawy6)Ustawa weszła w życie z dniem 23 grudnia 1992 r..
1)
Przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach
(Dz. U. poz. 1457), która weszła w życie z dniem 12 sierpnia 2023 r.
2)
Ze zmianą wprowadzoną przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 1.
3)
Przez art. 1 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 1.
4)
Ze zmianą wprowadzoną przez art. 1 pkt 4 lit. a ustawy, o której mowa w odnośniku
1.
5)
Dodany przez art. 1 pkt 4 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 1.
6)
Ustawa weszła w życie z dniem 23 grudnia 1992 r.