Obwieszczenie Ministra Inwestycji i Rozwojuz dnia 20 kwietnia 2018 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Rozwoju w sprawie
udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pożyczek na innowacyjne
przedsięwzięcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 1)Minister Inwestycji i Rozwoju kieruje działem administracji rządowej - rozwój regionalny,
na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 stycznia
2018 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Inwestycji i Rozwoju (Dz.
U. poz. 94 i 175).
Spis treści
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych
innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie udzielania przez
Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pożyczek na innowacyjne przedsięwzięcia
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 , z uwzględnieniem zmian wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 26 stycznia 2017 r. zmieniającym
rozporządzenie w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości
pożyczek na innowacyjne przedsięwzięcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna
Gospodarka, 2007-2013 .
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie
obejmuje odnośnika nr 2 oraz § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 26 stycznia 2017 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości
pożyczek na innowacyjne przedsięwzięcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna
Gospodarka, 2007-2013 , które stanowią:
„
2) Tekst Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 został zaakceptowany
decyzją Komisji Europejskiej nr K(2007) 4562 z dnia 1 października 2007 r. w sprawie
przyjęcia Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka w ramach pomocy wspólnotowej
z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego objętego celem „konwergencja” w Polsce,
zmieniony decyzją Komisji Europejskiej nr K(2011) 9788 z dnia 22 grudnia 2011 r. oraz
decyzją Komisji Europejskiej nr C(2013) 9008 z dnia 9 grudnia 2013 r. zmieniającą
decyzję K(2007) 4562 w sprawie przyjęcia programu operacyjnego w ramach pomocy wspólnotowej
z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego objętego celem Konwergencji dla Polski
i przyjęty uchwałą Rady Ministrów z dnia 30 października 2007 r. w sprawie przyjęcia
Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.
”
„
§ 2.
Do wniosków o udzielenie pożyczki złożonych przed dniem 1 grudnia 2016 r. stosuje
się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem.
§ 3.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
”
.
1)
Minister Inwestycji i Rozwoju kieruje działem administracji rządowej - rozwój regionalny,
na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 stycznia
2018 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Inwestycji i Rozwoju (Dz.
U. poz. 94 i 175).
Załącznik - Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pożyczek na innowacyjne przedsięwzięcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-20131)Obecnie działem administracji rządowej - rozwój regionalny kieruje Minister Inwestycji i Rozwoju, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 2018 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Inwestycji i Rozwoju (Dz. U. poz. 94 i 175). Zgodnie z art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2017 r. poz. 1376 i 1475) minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego jest Instytucją Zarządzającą Programem Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.
Na podstawie art. 6b ust. 10 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju
Przedsiębiorczości zarządza się, co następuje:
§ 1.
Rozporządzenie określa szczegółowe przeznaczenie, warunki i tryb udzielania przez
Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, zwaną dalej „Agencją”, pomocy finansowej
w formie pożyczki na innowacyjne przedsięwzięcie w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna
Gospodarka, 2007-2013.
§ 2.
1.
Pomoc finansowa jest udzielana na zasadach określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre
rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu , zwanym dalej „rozporządzeniem Komisji nr 651/2014”, i stanowi pomoc publiczną, o
której mowa w art. 22 tego rozporządzenia.
2.
Pożyczka może być udzielona mikroprzedsiębiorcy lub małemu przedsiębiorcy, który spełnia
warunki określone w art. 22 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 651/2014, oraz:
1)
jest spółką kapitałową z wyłączeniem spółek kapitałowych w organizacji;
2)
został zarejestrowany nie wcześniej niż 55 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o
udzielenie pożyczki;
3)
prowadzi działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzoną
wpisem do odpowiedniego rejestru.
3.
Pożyczka nie może być udzielona w przypadkach wskazanych w art. 1 ust. 2, ust. 3 lit.
b-d, ust. 4 lit. c i ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 651/2014.
4.
Pożyczka nie może zostać udzielona ani wypłacona mikroprzedsiębiorcy lub małemu przedsiębiorcy,
na którym ciąży obowiązek zwrotu pomocy publicznej wynikający z decyzji Komisji Europejskiej
uznającej taką pomoc za niezgodną z prawem oraz z rynkiem wewnętrznym.
5.
Pożyczka nie może być udzielona na działalność w zakresie:
1)
wytwarzania, przetwórstwa lub wprowadzania do obrotu tytoniu i wyrobów tytoniowych;
2)
produkcji lub wprowadzania do obrotu napojów alkoholowych;
3)
produkcji lub wprowadzania do obrotu treści pornograficznych;
4)
obrotu materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją;
5)
gier losowych, zakładów wzajemnych, gier na automatach i gier na automatach o niskich
wygranych;
6)
produkcji lub wprowadzania do obrotu środków odurzających, substancji psychotropowych
lub prekursorów.
6.
Pożyczka może być udzielona, jeżeli spełnia warunki kumulacji pomocy, o których mowa
w art. 8 i art. 22 ust. 4 rozporządzenia Komisji nr 651/2014.
7.
Pomoc publiczna podlega indywidualnej notyfikacji Komisji Europejskiej, jeżeli jej
wartość przekroczy progi określone w art. 22 ust. 3 lit. a, ust. 4 i 5 rozporządzenia
Komisji nr 651/2014.
§ 3.
Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:
1)
innowacyjnym przedsięwzięciu - należy przez to rozumieć przedsięwzięcie oparte na
wdrożeniu innowacji produktowej lub procesowej;
2)
inwestorze kapitałowym - należy przez to rozumieć:
a)
anioła biznesu będącego osobą fizyczną, która:
-
-dokonuje inwestycji kapitałowej w przedsiębiorcę niebędącego spółką publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych w celu zapewnienia temu przedsiębiorcy kapitału na uruchomienie lub na rozszerzenie działalności oraz świadczy usługi doradztwa temu przedsiębiorcy, oraz
-
-nie została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa wymienione w art. 6b ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, oraz
-
-w okresie dziesięciu lat poprzedzających dzień zawarcia umowy inwestycyjnej z mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą:
-
-- dokonała co najmniej jednej inwestycji kapitałowej w przedsiębiorcę innego niż wnioskujący o pożyczkę, w kwocie nie mniejszej niż 50% wnioskowanej kwoty pożyczki dla przedsiębiorcy, o którym mowa w tiret pierwszym, lub
-
-- zarządzała przedsiębiorcą, który w tym okresie dokonał co najmniej jednej inwestycji kapitałowej w przedsiębiorcę innego niż wnioskujący o pożyczkę, o którym mowa w tiret pierwszym, w kwocie nie mniejszej niż 50% wnioskowanej kwoty pożyczki, albo
-
b)
fundusz kapitału podwyższonego ryzyka typu venture capital będący osobą prawną albo
jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej:
-
-której podstawowym przedmiotem działalności jest dokonywanie inwestycji kapitałowych w przedsiębiorców niebędących spółkami publicznymi w rozumieniu ustawy, o której mowa w lit. a tiret pierwszym, znajdujących się we wczesnym stadium rozwoju, wykazujących duży potencjał wzrostu i rozwoju oraz
-
-której członkowie organów zarządzających bądź wspólnicy nie zostali skazani prawomocnym wyrokiem za przestępstwa wymienione w art. 6b ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, oraz
-
-która spełnia co najmniej jeden z następujących warunków:
-
-- w okresie pięciu lat poprzedzających dzień zawarcia umowy inwestycyjnej z mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą dokonała co najmniej 5 inwestycji kapitałowych w mikroprzedsiębiorców lub małych przedsiębiorców niebędących spółkami publicznymi w rozumieniu ustawy, o której mowa w lit. a tiret pierwszym, o łącznej kwocie nie mniejszej niż 3 000 000 zł, z zastrzeżeniem że kwota każdej z tych inwestycji wynosiła co najmniej 500 000 zł, lub
-
-- jest zarządzana przez co najmniej dwie osoby, które zarządzały podmiotem albo pełniły funkcje kluczowe w procesach decyzyjnych w zakresie dokonywania inwestycji kapitałowych w podmiocie spełniającym warunki określone w tiret pierwszym i tiret trzecim podwójnym tiret pierwszym w okresie, w którym ten podmiot dokonał inwestycji kapitałowych spełniających warunki określone w tiret trzecim podwójnym tiret pierwszym;
-
3)
inwestycji kapitałowej - należy przez to rozumieć wniesienie przez inwestora kapitałowego
do przedsiębiorcy wkładu pieniężnego w zamian za udziały albo akcje;
4)
mikroprzedsiębiorcy lub małym przedsiębiorcy - należy przez to rozumieć mikroprzedsiębiorcę
lub małego przedsiębiorcę spełniającego warunki określone w załączniku I do rozporządzenia
Komisji nr 651/2014.
§ 4.
1.
Agencja może udzielić pożyczki na realizację innowacyjnego przedsięwzięcia z przeznaczeniem
na:
1)
uruchomienie działalności mikroprzedsiębiorcy lub małego przedsiębiorcy, który nie
prowadzi jeszcze sprzedaży produktów lub usług i nie generuje zysków, na opracowywanie
produktu lub usługi i początkowe wprowadzenie ich na rynek;
2)
wzrost i rozszerzenie działalności mikroprzedsiębiorcy lub małego przedsiębiorcy,
polegające na zwiększeniu mocy produkcyjnych, rozwoju rynku lub opracowywaniu produktów
lub usług.
2.
Pożyczka jest udzielana na pokrycie wydatków, które zostały:
1)
określone w umowie pożyczki i są niezbędne do realizacji innowacyjnego przedsięwzięcia;
2)
poniesione po dniu złożenia wniosku o udzielenie pożyczki.
3.
Pożyczka jest udzielana w kwocie nominalnej od 200 000 zł do 2 000 000 zł na okres:
1)
do 8 lat na realizację innowacyjnego przedsięwzięcia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;
2)
do 6 lat na realizację innowacyjnego przedsięwzięcia, o którym mowa w ust. 1 pkt 2.
4.
Oprocentowanie pożyczki jest stałe w całym okresie spłaty pożyczki i wynosi 5%.
5.
Okresy karencji w spłacie kapitału albo równe okresy karencji w spłacie kapitału i
odsetek nie mogą przekroczyć:
1)
36 miesięcy od dnia uruchomienia pierwszej transzy pożyczki - w przypadku pożyczki
z przeznaczeniem, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;
2)
24 miesięcy od dnia uruchomienia pierwszej transzy pożyczki - w przypadku pożyczki
z przeznaczeniem, o którym mowa w ust. 1 pkt 2.
§ 5.
1.
Pożyczka może być udzielona mikroprzedsiębiorcy lub małemu przedsiębiorcy, jeśli:
1)
przedstawi co najmniej jedną umowę inwestycyjną zawartą z inwestorem kapitałowym,
na mocy której inwestor kapitałowy zobowiązał się do dokonania po dniu złożenia wniosku
o udzielenie pożyczki inwestycji kapitałowej w tego mikroprzedsiębiorcę lub małego
przedsiębiorcę w kwocie nie niższej niż:
a)
kwota pożyczki albo
b)
50% kwoty pożyczki oraz udokumentuje dokonanie inwestycji kapitałowej przez tego samego
inwestora kapitałowego w tego samego mikroprzedsiębiorcę lub małego przedsiębiorcę
w okresie 55 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o udzielenie pożyczki,
z zastrzeżeniem iż kwota pożyczki nie może być wyższa niż łączna kwota inwestycji
kapitałowych, o których mowa w niniejszej literze;
2)
w umowie inwestycyjnej, o której mowa w pkt 1, oraz w dokumentach dotyczących inwestycji
kapitałowej dokonanej w okresie 55 miesięcy inwestor kapitałowy zobowiązał się do:
a)
niedokonania zbycia udziałów albo akcji bez zgody Agencji do dnia całkowitej spłaty
pożyczki wraz z odsetkami oraz
b)
nieobciążania ograniczonymi prawami rzeczowymi udziałów albo akcji do dnia całkowitej spłaty pożyczki wraz z odsetkami;
3)
przedstawi wniosek o udzielenie pożyczki dotyczący realizacji innowacyjnego przedsięwzięcia,
który wykaże rentowność mikroprzedsiębiorcy lub małego przedsiębiorcy po wdrożeniu
innowacyjnego przedsięwzięcia;
4)
zapewni finansowanie innowacyjnego przedsięwzięcia w części nieobjętej pożyczką, przy
czym co najmniej 25% wydatków, o których mowa w § 4 ust. 2, zostanie pokryte ze środków
własnych mikroprzedsiębiorcy lub małego przedsiębiorcy albo finansowania zewnętrznego,
pochodzących z innych źródeł niż ze środków publicznych;
5)
zobowiąże się do ustanowienia na rzecz Agencji zastawu rejestrowego na nabytych lub
wytworzonych w ramach innowacyjnego przedsięwzięcia ze środków pożyczki rzeczach ruchomych
i zbywalnych prawach majątkowych, których jednostkowa wartość przekracza 20 000 zł,
przy czym zastaw jest ustanawiany wraz z cesją praw z umowy ubezpieczenia mienia będącego
przedmiotem zastawu.
2.
Agencja wyrazi zgodę na zbycie udziałów albo akcji, jeśli nabywca tych udziałów albo
akcji spełnia warunki określone w § 3 pkt 2 i zobowiąże się do przejęcia praw i obowiązków
wynikających z umowy inwestycyjnej.
§ 6.
1.
Mikroprzedsiębiorca lub mały przedsiębiorca ustanawia i wnosi, najpóźniej przed wypłatą
pożyczki, zabezpieczenie należytego wykonania umowy pożyczki w formie:4)Wprowadzenie do wyliczenia w brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra
Rozwoju i Finansów z dnia 26 stycznia 2017 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie
udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pożyczek na innowacyjne
przedsięwzięcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 (Dz.
U. poz. 177), które weszło w życie z dniem 28 stycznia 2017 r.
1)
weksla in blanco wraz z deklaracją wekslową oraz
2)
oświadczenia pożyczkobiorcy złożonego w formie aktu notarialnego o dobrowolnym poddaniu
się egzekucji do kwoty stanowiącej równowartość 120% kwoty udzielonej pożyczki.
2.
Agencja może żądać dodatkowego zabezpieczenia należytego wykonania umowy pożyczki
w przypadku powstania uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowego wykonania umowy
pożyczki w jednej lub kilku formach określonych w rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie warunków
i trybu udzielania i rozliczania zaliczek oraz zakresu i terminów składania wniosków
o płatność w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich5)Utraciło moc na podstawie art. 30 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o
zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie
finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1475), która weszła
w życie z dniem 2 września 2017 r.; zastąpione przez rozporządzenie Ministra Rozwoju
i Finansów z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie zaliczek w ramach programów finansowanych
z udziałem środków europejskich (Dz. U. poz. 2367), które weszło w życie z dniem 3
stycznia 2018 r..
3.
Środki na spłatę pożyczki nie mogą pochodzić ze środków stanowiących pomoc publiczną
lub pomoc de minimis.
§ 7.
1.
Agencja informuje o rozpoczęciu naboru wniosków o udzielenie pożyczki, zamieszczając
ogłoszenie, w szczególności w powszechnie dostępnej sieci teleinformatycznej.
2.
Ogłoszenie o naborze wniosków o udzielenie pożyczki zawiera co najmniej określenie:
1)
przedmiotu naboru oraz zasad udzielania pożyczek;
2)
kwoty przeznaczonej na udzielenie pożyczek;
3)
terminu, miejsca i formy składania wniosków o udzielenie pożyczki;
4)
miejsca udostępnienia dokumentacji naboru;
5)
wzoru wniosku o udzielenie pożyczki;
6)
wzoru umowy pożyczki;
7)
kryteriów oceny wniosku o udzielenie pożyczki;
8)
sposobu podania do publicznej wiadomości wyników naboru.
3.
Agencja ocenia wnioski o udzielenie pożyczki zgodnie z kryteriami oceny wniosków o
udzielenie pożyczki, o których mowa w ust. 2 pkt 7.
4.
Agencja ogłasza na swojej stronie internetowej listę wnioskodawców zakwalifikowanych
do otrzymania pożyczki oraz pisemnie informuje każdego wnioskodawcę o wyniku rozpatrzenia
jego wniosku o udzielenie pożyczki.
56)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4..
Umowy o udzielenie pożyczki są zawierane do dnia 28 lutego 2017 r.
§ 8.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia7)Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 2 czerwca 2016 r..
1)
Obecnie działem administracji rządowej - rozwój regionalny kieruje Minister Inwestycji
i Rozwoju, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia
10 stycznia 2018 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Inwestycji
i Rozwoju (Dz. U. poz. 94 i 175). Zgodnie z art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia
2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2017 r. poz. 1376 i 1475)
minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego jest Instytucją Zarządzającą Programem
Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.
2)
Tekst Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 został zaakceptowany
decyzją Komisji Europejskiej nr K(2007) 4562 z dnia 1 października 2007 r. w sprawie
przyjęcia Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka w ramach pomocy wspólnotowej
z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego objętego celem „konwergencja” w Polsce,
zmieniony decyzją Komisji Europejskiej nr K (2011) 9788 z dnia 22 grudnia 2011 r.
oraz decyzją Komisji Europejskiej nr C(2013) 9008 z dnia 9 grudnia 2013 r. zmieniającą
decyzję K(2007) 4562 w sprawie przyjęcia programu operacyjnego w ramach pomocy wspólnotowej
z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego objętego celem Konwergencji dla Polski
i przyjęty uchwałą Rady Ministrów z dnia 30 października 2007 r. w sprawie przyjęcia
Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013.
3)
Zmiana wymienionego rozporządzenia została ogłoszona w Dz. Urz. UE L 329 z 15.12.2015,
str. 28.
4)
Wprowadzenie do wyliczenia w brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra
Rozwoju i Finansów z dnia 26 stycznia 2017 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie
udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pożyczek na innowacyjne
przedsięwzięcia w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013 (Dz.
U. poz. 177), które weszło w życie z dniem 28 stycznia 2017 r.
5)
Utraciło moc na podstawie art. 30 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o
zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie
finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1475), która weszła
w życie z dniem 2 września 2017 r.; zastąpione przez rozporządzenie Ministra Rozwoju
i Finansów z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie zaliczek w ramach programów finansowanych
z udziałem środków europejskich (Dz. U. poz. 2367), które weszło w życie z dniem 3
stycznia 2018 r.
6)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
7)
Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 2 czerwca 2016 r.