Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznejz dnia 11 stycznia 2018 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra rodziny, Pracy i Polityki
społecznej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem
na pole elektromagnetyczne
Spis treści
- Treść obwieszczenia
- Załącznik - Rozporządzenie Ministra rodziny, Pracy i Polityki sPołecznej z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne
- Załącznik nr 1 - Charakterystyka ekspozycji lub narażenia na pole-EM przy wybranego typu źródłach
- Załącznik nr 2 - Limity granicznych poziomów oddziaływania pola-EM
- Załącznik nr 3 - Tekst załącznika
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych
innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 czerwca 2016 r.
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole
elektromagnetyczne , z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2016 r.
zmieniającym rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach
związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne .
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie
obejmuje § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia
2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy
pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne , które stanowią:
„
§ 2.
Podmioty, którym do dnia 31 grudnia 2016 r. wydano certyfikaty akredytacji laboratoriów
badawczych do realizacji pomiaru pola-EM w środowisku pracy, mogą wykonywać pomiary,
dostosowując dotychczasowe metody do oceny pola-EM, o której mowa w części III załącznika
nr 3 do rozporządzenia zmienianego w § 1, do czasu zaktualizowania zakresu akredytacji
uwzględniającego metody, o których mowa w ust. 11 część III załącznika nr 3 do rozporządzenia
w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, jeżeli dana metoda:
1)
została opublikowana do dnia 30 kwietnia 2017 r. i podmiot wystąpił lub wystąpi o
aktualizację zakresu akredytacji uwzględniającego tę metodę w terminie do dnia 30
czerwca 2017 r., z tym że jeżeli w terminie do dnia 30 czerwca 2017 r. podmiot nie
wystąpi o aktualizację zakresu akredytacji uwzględniającego tę metodę, po upływie
tego terminu wygasa uprawnienie do wykonywania pomiarów z dostosowaniem dotychczasowych
metod do oceny pola-EM, o której mowa w części III załącznika nr 3 do rozporządzenia
zmienianego w § 1, albo
2)
została lub zostanie opublikowana po dniu 30 kwietnia 2017 r., a przed dniem 30 czerwca
2017 r. i podmiot wystąpił lub wystąpi o aktualizację zakresu akredytacji uwzględniającego
tę metodę w terminie do dnia 31 sierpnia 2017 r., z tym że jeżeli w terminie do dnia
31 sierpnia 2017 r. podmiot nie wystąpi o aktualizację zakresu akredytacji uwzględniającego
tę metodę, po upływie tego terminu wygasa uprawnienie do wykonywania pomiarów z dostosowaniem
dotychczasowych metod do oceny pola-EM, o której mowa w części III załącznika nr 3
do rozporządzenia zmienianego w § 1, albo
3)
zostanie opublikowana po dniu 30 czerwca 2017 r. i podmiot wystąpi o aktualizację
zakresu akredytacji uwzględniającego tę metodę w terminie 60 dni licząc od daty jej
opublikowania, z tym że jeżeli w terminie 60 dni licząc od daty jej opublikowania
podmiot nie wystąpi o aktualizację zakresu akredytacji uwzględniającego tę metodę,
po upływie tego terminu wygasa uprawnienie do wykonywania pomiarów z dostosowaniem
dotychczasowych metod do oceny pola-EM, o której mowa w części III załącznika nr 3
do rozporządzenia zmienianego w § 1.
§ 3.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.
”
.
Załącznik - Rozporządzenie Ministra rodziny, Pracy i Polityki sPołecznej z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne1)Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kieruje działem administracji rządowej - praca, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2017 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. poz. 2329).
Na podstawie art. 23715§ 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy zarządza się, co następuje:
§ 1.
1.
Rozporządzenie określa wymagania dotyczące:
1)
rozpoznawania obiektów technicznych emitujących pole elektromagnetyczne mające wpływ
na bezpieczeństwo i higienę pracy,
2)
miar oraz oceny narażenia na pole elektromagnetyczne,
3)
miar i limitów oraz oceny bezpośredniego oddziaływania pola elektromagnetycznego na
organizm człowieka,
4)
ochrony przed szkodliwymi dla zdrowia, niebezpiecznymi lub uciążliwymi skutkami bezpośredniego
lub pośredniego oddziaływania pola elektromagnetycznego,
5)
środków ochronnych stosowanych w celu zapobiegania zagrożeniom elektromagnetycznym
- stosowane przy pracach, przy których może wystąpić narażenie na pole elektromagnetyczne
lub w miejscach narażenia.
2.
Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do ochrony przed porażeniem przez prąd elektryczny
na skutek kontaktu z przewodami zasilającymi lub elementami obiektów technicznych
pod napięciem.
§ 2.
1.
Pole elektromagnetyczne, zwane dalej „polem-EM”, na potrzeby oceny ekspozycji lub
narażenia w przestrzeni pracy oznacza czynnik fizyczny w środowisku pracy, w postaci
pola lub promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości z zakresu 0 Hz ≤ f ≤ 300×109Hz, którego składowymi są:
1)
pole elektryczne, zwane dalej „polem-E”, które może występować jako pole elektrostatyczne,
albo zmienne w czasie pole elektryczne, tworzące składową elektryczną pola-EM;
2)
pole magnetyczne, zwane dalej „polem-M”, które może występować jako pole magnetostatyczne,
albo zmienne w czasie pole magnetyczne, tworzące składową magnetyczną pola-EM.
2.
Wielkościami charakteryzującymi pole-EM w przestrzeni pracy są:
E - natężenie pola-E: wielkość wektorowa charakteryzująca pole-E w określonym miejscu,
wyrażona w woltach na metr [V/m]; alternatywną wielkością charakteryzującą pole-E
o częstotliwości f < 5Hz jest ładunek elektryczny indukowany na ciele Q, wyrażony w kulombach [C];
H - natężenie pola-M: wielkość wektorowa charakteryzująca pole-M w określonym miejscu,
wyrażona w amperach na metr [A/m]; alternatywną wielkością charakteryzującą pole-M
jest indukcja magnetyczna B, wyrażona w teslach [T];
f - częstotliwość pola-EM: skalarna miara zmienności w czasie okresowo zmiennego pola-EM,
określająca liczbę cyklów zmienności w jednostce czasu dla wybranej wielkości charakteryzującej
pole-EM w określonym miejscu, wyrażaną w hercach [Hz]; na potrzeby oceny ekspozycji
lub narażenia w przestrzeni pracy częstotliwość rozpoznaje się z rozdzielczością nie
gorszą niż ±10%.
3.
W zależności od częstotliwości, na potrzeby oceny ekspozycji lub narażenia w przestrzeni
pracy, pole-EM określa się jako:
1)
pole elektrostatyczne, zwane dalej „PES”, rozumiane jako pole-E o częstotliwości z
zakresu f ≤ 5 Hz, występujące wokół ładunków elektrycznych lub obwodów wysokonapięciowych;
2)
pole magnetostatyczne, zwane dalej „PMS”, rozumiane jako pole-M o częstotliwości z
zakresu f ≤ 5 Hz, występujące wokół magnesów trwałych lub obwodów wysokoprądowych;
3)
zmienne w czasie pole-EM, czyli zmienne pole-E i pole-M, występujące wokół obiektów
technicznych zasilanych energią elektryczną, określone jako:
a)
pole-EM quasi -statyczne, zwane dalej „PQS”, rozumiane jako pole-EM o częstotliwości
z zakresu 5 Hz < f ≤ 100×103Hz,
b)
pole-EM wielkiej częstotliwości, zwane dalej „PWCZ”, rozumiane jako pole-EM o częstotliwości
z zakresu 100×103Hz < f ≤ 300×106Hz,
c)
promieniowanie mikrofalowe, zwane dalej „PMF”, rozumiane jako pole-EM o częstotliwości
z zakresu 300×106Hz < f < 300×109Hz.
4.
Pojęcia stosowane w odniesieniu do pola-EM na potrzeby oceny ekspozycji lub narażenia
oznaczają:
1)
pole-EM bliskie - pole-EM, którego oddziaływanie w przestrzeni pracy charakteryzują
dwie niezależne wielkości, natężenie pola-E i natężenie pola-M; przy częstotliwości
pola-EM f>800×106Hz dopuszcza się wyznaczenie wartości skutecznej natężenia pola-M na podstawie wartości
skutecznej natężenia pola-E według zależności wiążącej te wielkości z wartością impedancji
swobodnej przestrzeni: E/H = 377 omów;
2)
pole-EM harmoniczne - pole-E lub pole-M sinusoidalnie zmienne w czasie, którego zmienność
charakteryzuje częstotliwość fi amplituda natężenia pola-E (Ef ) lub pola-M (Hf );
3)
pole-EM modulowane - pole-EM traktowane jest jako modulowane, gdy wynik wyznaczania
wartości miar narażenia odpowiadających limitom IPN uzależniony jest, co najmniej
w 50%, od jednego lub więcej parametrów modulacji pola-EM, w szczególności: zakresu
zmian amplitudy, częstotliwości, fazy lub czasu trwania impulsów i częstotliwości
ich powtarzania;
4)
pole-EM niezaburzone - pole-EM, w którym rozkład przestrzenny natężenia pola-E i natężenia
pola-M nie został zmieniony wskutek obecności obiektów, które nie są stałym elementem
przestrzeni pracy lub przebywających tam osób; przyjmuje się, że pole-EM jest niezaburzone,
kiedy zmiany te nie przekraczają ±10%;
5)
pole-EM stref ochronnych - pole o natężeniu pola-E lub natężeniu pola-M z zakresu
określonego jako strefa: pośrednia, zagrożenia lub niebezpieczna.
§ 3.
Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają:
1)
limity GPO - wartości Granicznych Poziomów Oddziaływania rozumianych jako miary oddziaływania
bezpośredniego, obejmującego skutki biofizyczne w organizmie człowieka, w szczególności
skutki termiczne lub pobudzenie elektryczne tkanek, wywołane bezpośrednim oddziaływaniem
pola-EM;
2)
limity IPN - wartości Interwencyjnych Poziomów Narażenia rozumianych jako miary narażenia
na pole-EM, określające poziomy operacyjne ustalone w celu wykazywania, że przy określonym
poziomie narażenia poziom oddziaływania jest zgodny z odnośnymi limitami GPO lub w
celu zastosowania odpowiednich środków ochronnych;
3)
miejsce narażenia - część przestrzeni pracy (terenu, obiektu budowlanego lub pomieszczenia),
w której występuje pole-EM stref ochronnych;
4)
narażenie - oddziaływanie pola-EM stref ochronnych;
5)
osoba potencjalnie narażona - każdą osobę mającą dostęp do miejsca narażenia, mimo
że nie wykonuje prac przy użytkowaniu źródła pola-EM;
6)
osoba szczególnie chroniona - osobę, która podlega ograniczeniom dotyczącym przebywania
w polu-EM stref ochronnych: kobieta w ciąży, młodociany, użytkownik aktywnych lub
pasywnych implantów medycznych, osoba, u której stwierdzono przeciwskazania do wykonywania
pracy w warunkach narażenia;
7)
poziom ekspozycji lub narażenia - poziom natężenia niezaburzonego pola-EM w przestrzeni
pracy, charakteryzowany w danym miejscu wartościami miejscowymi natężenia pola-E lub
natężenia pola-M;
8)
pracujący - osobę wykonującą prace przy użytkowaniu źródła pola-EM: pracownik, osoba
fizyczna wykonująca te prace na innej podstawie niż stosunek pracy albo osoba prowadząca
na własny rachunek działalność gospodarczą;
9)
środki ochronne - środki ochrony zbiorowej, środki ochrony indywidualnej i inne techniczne
środki ochronne stosowane w celu ograniczenia poziomu emisji lub narażenia lub działania
techniczno -organizacyjne podejmowane w celu zapobiegania zagrożeniom elektromagnetycznym;
10)
użytkowanie źródła pola-EM - wszystkie prace wykonywane przy obiekcie lub w jego otoczeniu,
podczas których może on stać się pierwotnym lub wtórnym źródłem pola-EM, o parametrach
zależnych od rodzaju tych prac, obejmujące w szczególności:
a)
regulację parametrów roboczych, kontrolę techniczną lub inne czynności przy produkcji
źródła pola-EM,
b)
prace badawczo -rozwojowe dotyczące źródła lub wykorzystania pola-EM,
c)
prace eksploatacyjne przy źródle pola-EM, wykonywane w zakresie:
-
-obsługi związanej ze zmianą parametrów działania podczas zamierzonego stosowania źródła pola-EM, w granicach nominalnych parametrów roboczych,
-
-konserwacji, przeglądów serwisowych, regulacji lub innych prac, polegających na utrzymaniu odpowiedniej zdolności użytkowej i bezpieczeństwa funkcjonalnego,
-
-remontów polegających na wykrywaniu niesprawności, usuwaniu usterek, naprawie uszkodzeń lub wymianie zużytych elementów, w celu osiągnięcia wymaganego stanu technicznego,
-
-montażu związanego z instalowaniem, przyłączaniem, rozbudową lub przebudową źródła pola-EM,
-
-prac kontrolno -pomiarowych dotyczących prób i pomiarów kontrolnych do oceny stanu technicznego, parametrów eksploatacyjnych, sprawności i funkcjonowania układów regulacji źródła pola-EM,
d)
transport źródła pola-EM,
e)
zamierzone wykorzystywanie pola-EM w różnych celach użytkowych,
f)
prace renowacyjne dotyczące utrzymania odpowiedniego stanu obiektów technicznych związanych
z użytkowanym źródłem pola-EM, takich jak: słupy, maszty i inne konstrukcje wsporcze,
ogrodzenia, pomieszczenia i obiekty budowlane,
g)
prace dotyczące utrzymania porządku lub czystości przy źródle pola-EM i w jego otoczeniu,
h)
prace podczas pomiarów parametrów pola-EM w przestrzeni pracy;
11)
użytkownik - pracodawcę, który użytkuje źródła pola-EM lub przestrzeń pracy, w której
występuje pole-EM emitowane ze źródła znajdującego się w tej przestrzeni lub poza
nią;
12)
zagrożenia elektromagnetyczne - szkodliwe dla zdrowia, niebezpieczne lub uciążliwe
skutki bezpośredniego lub pośredniego oddziaływania pola-EM, powstające w przestrzeni
pracy ze względu na:
a)
bezpośrednie skutki biofizyczne oddziaływania pola-EM na organizm człowieka, obejmujące:
-
-skutki termiczne - ogrzanie tkanki przez pochłoniętą energię pola-EM,
-
-skutki pozatermiczne - pobudzenie mięśni, nerwów lub narządów zmysłów, które mogą mieć szkodliwy wpływ na zdrowie psychiczne lub fizyczne; pobudzenie narządów zmysłów może prowadzić do przejściowych objawów, takich jak zawroty głowy czy wrażenia wzrokowe, mogące powodować przejściowe uciążliwości lub wpływać na funkcje poznawcze lub inne funkcje mózgu lub mięśni, przez co mogą wpływać na zdolność do bezpiecznego wykonywania pracy,
-
-prądy kończynowe indukowane - prądy pojemnościowe indukowane bezpośrednio w organizmie, przepływające w kończynach,
b)
pośrednie skutki oddziaływania pola-EM na inne obiekty, obejmujące:
-
-zakłócenie działania urządzeń elektronicznych, w szczególności powodujące zakłócenie działania elektronicznego sprzętu medycznego i elektronicznych wyrobów medycznych przeznaczonych do wprowadzenia w całości lub w części do ludzkiego ciała, takich jak stymulatory serca, pompy insulinowe i inne aktywne implanty medyczne, spowodowane wrażliwością urządzeń na oddziaływanie pola-EM,
-
-skutki termiczne oddziaływania na implanty mechaniczne, w szczególności na endoprotezy ortopedyczne lub naczyniowe i inne pasywne implanty medyczne,
-
-zagrożenie balistyczne, rozumiane jako zagrożenie powodowane gwałtownym przemieszczaniem się przedmiotów ferromagnetycznych w PMS,
-
-uruchomienie elektrycznych urządzeń (sieci strzałowe, zapalniki) inicjujących detonację materiałów wybuchowych,
-
-zapłon materiałów łatwopalnych lub atmosfer wybuchowych, którego źródło mogą stanowić: wyładowania elektrostatyczne, iskrzenie w obiektach technicznych spowodowane prądem indukowanym w tych obiektach lub wyładowania iskrowe spowodowane prądem kontaktowym stanu przejściowego,
-
-prądy kończynowe kontaktowe - prądy przepływające w kończynach podczas dotykania obiektu w polu-EM, które mogą występować jako prądy: kontaktowe stanu ustalonego, gdy osoba ma ciągłą styczność z obiektem, lub kontaktowe stanu przejściowego, występujące w momencie rozpoczęcia lub przerwania styczności z obiektem;
13)
źródło pola-EM - obiekt techniczny tworzący:
a)
pierwotne źródło pola-EM, rozumiane jako obiekt techniczny zasilany energią elektryczną,
naelektryzowany lub magnes trwały, emitujący pole-EM w trakcie użytkowania jako:
-
-źródło zamierzone, z którego emisja pola-EM jest skutkiem przewidywanego działania tego obiektu w różnych celach użytkowych,
-
-źródło niezamierzone, z którego emisja pola-EM towarzyszy procesom zachodzącym w tym obiekcie, w szczególności przepływowi prądu elektrycznego,
b)
wtórne źródło pola-EM, rozumiane jako obiekt metalowy, podlegający oddziaływaniom
zewnętrznego pola-EM, emitowanego z innego źródła.
§ 4.
Ze względu na ochronę przed zagrożeniami elektromagnetycznymi ustala się limity narażenia
na pola-EM i limity bezpośredniego oddziaływania pola-EM, wyznaczone jako:
1)
limity IPN, określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie
najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku
pracy ;
2)
limity GPO, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
§ 5.
1.
Użytkownik rozpoznaje źródła pola-EM znajdujące się w przestrzeni pracy lub poza nią
oraz poziom ekspozycji w przestrzeni pracy, wykorzystując w tym celu dane dotyczące:
1)
parametrów technicznych źródła pola-EM określonych przez producenta w instrukcji eksploatacji
lub innej dokumentacji technicznej;
2)
środków ochronnych zastosowanych w celu ograniczania emisji ze źródła pola-EM stanowiących
jego stałe wyposażenie, w szczególności: blokad, obudów, osłon lub ekranów;
3)
poziomu emisji ze źródła pola-EM do środowiska lub poziomu pola-EM w jego otoczeniu,
dostępne na podstawie wymagań określonych w odrębnych przepisach;
4)
charakterystyki ekspozycji na pole-EM, w szczególności przedstawione w załączniku
nr 1 do rozporządzenia;
5)
zakresu użytkowania źródła pola-EM oraz wpływu wykonywanych prac na poziom emisji
lub poziom ekspozycji.
2.
Użytkownik nie rozpatruje pola-EM jako czynnika szkodliwego dla zdrowia w przestrzeni
pracy, jeżeli na podstawie działań określonych w ust. 1 zostało udokumentowane występowanie
w tej przestrzeni pola-EM strefy bezpiecznej, w szczególności gdy:
1)
na podstawie danych, o których mowa w ust. 1 pkt 3, wykazano w przestrzeni pracy występowanie
pola-EM strefy bezpiecznej i nie rozpoznano źródeł pola-EM innych, niż uwzględnione
przy sporządzaniu tych danych;
2)
ekspozycja w przestrzeni pracy wynika wyłącznie z oddziaływania pola-EM emitowanego
przez elektryczny sprzęt powszechnego użytku, rozumiany jako sprzęt o znamionowym
napięciu zasilania nie przekraczającym 250 V (dla sprzętu jednofazowego) lub 480 V
(dla innego sprzętu), przeznaczony do użytkowania w gospodarstwach domowych lub w
warunkach podobnych, w szczególności w biurach, sklepach lub hotelach.
3.
Na podstawie działań, określonych w ust. 1 i 2, użytkownik wyznacza miejsca w przestrzeni
pracy oraz pracujących i osoby potencjalnie narażone, których może dotyczyć oddziaływanie
pola-EM stref ochronnych.
§ 6.
1.
W miejscach, o których mowa w § 5 ust. 3, dokonuje się oceny poziomu narażenia na
pole-EM źródeł pierwotnych i wtórnych na podstawie posiadanych przez użytkownika i
odpowiednio udokumentowanych informacji, ze szczególnym uwzględnieniem danych, o których
mowa w § 5 ust. 1, a w przypadku ich braku albo niedostatecznego zakresu - na podstawie
pomiarów wykonywanych w trybie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy .
2.
Minimalne wymagania dotyczące oceny pola-EM w przestrzeni pracy określono w części
III załącznika nr 3 do rozporządzenia.
§ 7.
Na podstawie oceny poziomu narażenia, o której mowa w § 6, dla zidentyfikowanych w
przestrzeni pracy źródeł pola-EM wyznacza się zasięgi pola-EM stref ochronnych.
§ 8.
1.
Użytkownik rozpoznaje i ocenia zagrożenia elektromagnetyczne w miejscach narażenia,
ze szczególnym uwzględnieniem prac podczas użytkowania rozpoznanych źródeł pola-EM
oraz:
1)
miar narażenia i limitów IPN;
2)
rodzaju pola-EM w danym miejscu oraz jego zmienności w czasie i częstotliwości, czasu
i poziomu narażenia oraz jego rozkładu w przestrzeni;
3)
bezpośrednich skutków biofizycznych oddziaływania pola-EM oraz ich miar i limitów
GPO;
4)
wszelkich skutków pośrednich oddziaływania pola-EM mających wpływ na bezpieczeństwo
i higienę pracy;
5)
skutków dla zdrowia osób szczególnie chronionych;
6)
dostępności środków technicznych ograniczających emisję lub poziom narażenia;
7)
informacji uzyskanych w wyniku profilaktycznych badań lekarskich pracowników;
8)
informacji technicznych dostarczanych przez producenta źródła pola-EM;
9)
innych dostępnych informacji dotyczących ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracy;
10)
narażenia na pole-EM emitowane przez więcej niż jedno źródło pola-EM;
11)
jednoczesnego narażenia na pola-EM o różnych częstotliwościach, wywołujących różne
skutki bezpośrednie i pośrednie.
2.
Ocenę zagrożeń elektromagnetycznych dokumentuje się w zakresie określonym w ust. 1,
z uwzględnieniem danych dotyczących działań i ocen, wykonywanych zgodnie z załącznikiem
nr 3 do rozporządzenia.
3.
Użytkownik ocenia zagrożenia elektromagnetyczne w regularnych odstępach czasu uzależnionych
od rodzaju i poziomu zagrożeń, nie rzadziej niż co 4 lata.
4.
Do sporządzania, przechowywania i udostępniania dokumentacji dotyczącej rozpoznania
i oceny zagrożeń elektromagnetycznych, o której mowa w ust. 2 i 3, stosuje się rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia
26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy .
§ 9.
Użytkownik wykonuje działania określone w § 5-8 każdorazowo, jeżeli wystąpiły okoliczności,
które mogły spowodować nieaktualność danych dotyczących rozpoznania źródeł pola-EM,
oceny poziomu narażenia lub oceny zagrożeń elektromagnetycznych, w szczególności:
1)
zmiany w wyposażeniu technicznym, procesie technologicznym lub warunkach wykonywania
pracy;
2)
zmiany dotyczące danych, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 3;
3)
niepożądane skutki dla zdrowia, o których mowa w § 13 ust. 2;
4)
zmiany poziomów emisji lub narażenia, spowodowane procesami zużycia technicznego źródeł
pola-EM i ich wyposażenia, ze szczególnym uwzględnieniem źródeł pola-EM, w których
zastosowano środki ochronne wymienione w § 5 ust. 1 pkt 2.
§ 10.
1.
Użytkownik eliminuje zagrożenia elektromagnetyczne, uwzględniając wszelkie dostępne
środki techniczne, ograniczające emisję pola-EM u jego źródła lub ograniczające narażenie
na pole-EM, a jeżeli jest to niemożliwe, stosuje środki ochronne ograniczające te
zagrożenia w inny sposób, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki.
2.
W przypadku gdy ocena zagrożeń elektromagnetycznych wykaże możliwość oddziaływania
pola-EM stref ochronnych na pracujących lub osoby potencjalnie narażone, użytkownik
opracowuje i wprowadza w życie program stosowania środków ochronnych, zapobiegających
możliwości przekroczenia limitów GPO oraz wystąpienia bezpośrednich i pośrednich zagrożeń
elektromagnetycznych.
3.
W programie, o którym mowa w ust. 2, użytkownik uwzględnia, w zależności od rozpoznanych
zagrożeń elektromagnetycznych w przestrzeni pracy i ich poziomu, w szczególności działania
polegające na:
1)
wprowadzaniu metod pracy ograniczających poziom narażenia na pole-EM;
2)
doborze urządzeń o możliwie najniższej emisji pola-EM, zapewniających osiągnięcie
zamierzonych wyników ich użytkowania;
3)
ograniczaniu emisji pola-EM środkami technicznymi, w przypadkach koniecznych przez
stosowanie urządzeń ochronnych, w szczególności: blokad, obudów, osłon, ekranów i
innych środków ochrony zbiorowej;
4)
wyznaczaniu zasięgów pola-EM stref ochronnych oraz ograniczeniu do nich dostępu i
odpowiedniemu oznakowaniu źródeł pola-EM, miejsc narażenia i rozpoznanych rodzajów
zagrożeń; jeżeli dostęp do tych źródeł lub miejsc narażenia jest, z powodu innych
zagrożeń, odpowiednio ograniczony za pomocą środków technicznych, a pracujący lub
osoby potencjalnie narażone zostali poinformowani o zagrożeniach elektromagnetycznych,
nie są wymagane znaki i ograniczenie dostępu specyficzne dla pola-EM;
5)
stosowaniu środków technicznych ograniczających wyładowania iskrowe i prądy kończynowe
oraz zapoznaniu pracujących ze środkami ochronnymi stosowanymi w zakresie tych zagrożeń;
6)
właściwej konserwacji źródeł pola-EM i ich wyposażenia, stosowanych urządzeń ochronnych
i środków ochrony zbiorowej oraz wyposażenia miejsc i stanowisk pracy;
7)
projektowaniu miejsc pracy i rozmieszczaniu stanowisk pracy w sposób umożliwiający
izolowanie ich od źródeł pola-EM oraz ograniczający jednoczesne narażenie na pola-EM
emitowane przez różne źródła;
8)
ograniczaniu czasu trwania i poziomu narażenia;
9)
zapewnieniu prawidłowo dobranych środków ochrony indywidualnej;
10)
przestrzeganiu instrukcji producentów sprzętu, w szczególności w zakresie bezpiecznego
użytkowania, zapobiegającego powstawaniu szkodliwych emisji pola-EM lub nadmiernych
poziomów narażenia.
4.
Minimalne wymagania w zakresie stosowania środków ochronnych, dotyczących zagrożeń
elektromagnetycznych, podejmowanych w przestrzeni pracy, w której rozpoznano pola-EM
stref ochronnych, określono w części I załącznika nr 3 do rozporządzenia.
5.
Dane dotyczące stosowanych środków ochronnych sporządza się, zachowuje i wykorzystuje
zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie
ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
6.
Wymagań określonych w ust. 2-5 nie stosuje się do zagrożeń elektromagnetycznych przy
urządzeniach techniki wojskowej emitujących pole-EM, których wykorzystanie w Siłach
Zbrojnych jest objęte regulacjami wewnętrznymi Ministra Obrony Narodowej, pod warunkiem
że personelowi zapewniony jest porównywalny poziom ochrony przed szkodliwymi dla zdrowia,
niebezpiecznymi lub uciążliwymi skutkami bezpośredniego lub pośredniego oddziaływania
pola-EM.
§ 11.
1.
Oddziaływanie pola-EM na organizm człowieka nie może powodować bezpośrednich skutków
oddziaływania, przy których przekroczone są limity GPO. Jeżeli górne limity GPO zostaną
przekroczone, niezwłocznie podejmuje się stosowanie środków ochronnych w celu zmniejszenia
narażenia do poziomu, przy którym limity GPO nie są przekroczone. Użytkownik rozpoznaje
i rejestruje przyczyny przekroczenia limitów GPO oraz odpowiednio dostosowuje środki
ochronne tak, aby zapobiec ponownemu przekroczeniu tych wartości.
2.
Minimalne wymagania dotyczące oceny zgodności poziomu bezpośredniego oddziaływania
pola-EM z limitami GPO określono w części II załącznika nr 3 do rozporządzenia.
§ 12.
1.
W ramach szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, użytkownik zapewnia
pracownikom, dla których przebywanie w polu-EM rozpoznanych stref ochronnych nie zostało
wykluczone, wszelkie niezbędne informacje dotyczące wyników oceny zagrożeń elektromagnetycznych,
w szczególności dotyczące:
1)
środków ochronnych oraz zasad ograniczania poziomu narażenia lub ograniczania zagrożeń,
jakie należy stosować na podstawie rozporządzenia z uwagi na rozpoznane zagrożenia
elektromagnetyczne;
2)
limitów IPN i limitów GPO oraz możliwych bezpośrednich skutków oddziaływania pola-EM
na organizm człowieka, w tym objawów przejściowych;
3)
możliwych skutków pośrednich oraz stwarzanych przez nie zagrożeń dla bezpieczeństwa
i higieny pracy;
4)
występowania pola-EM stref ochronnych oraz potencjalnych skutków dla bezpieczeństwa
i higieny pracy wynikających z poziomów pola-E i pola-M rozpoznanych w przestrzeni
pracy;
5)
sposobów wykrywania i zgłaszania niekorzystnych dla zdrowia skutków narażenia oraz
zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej, o której mowa w § 13;
6)
bezpiecznych sposobów pracy ograniczających zagrożenia wynikające z oddziaływania
pola-EM;
7)
prawidłowego stosowania odpowiednio dobranych środków ochronnych;
8)
ograniczeń dotyczących oddziaływania pola-EM na osoby szczególnie chronione.
2.
Użytkownik konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkie działania
dotyczące:
1)
rozpoznania źródeł pola-EM i typowania miejsc narażenia oraz wykonywania badań i pomiarów
natężeń pola-E i pola-M, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;
2)
bezpieczeństwa i higieny pracy przy narażeniu na pola-EM, zgodnie z art. 23711a ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
3.
Użytkownik, u którego prace wykonują pracownicy zatrudniani przez różnych pracodawców,
osoby fizyczne wykonujące prace na innej podstawie niż stosunek pracy lub osoby prowadzące
na własny rachunek działalność gospodarczą, którzy mają dostęp do pola-EM stref ochronnych,
jest obowiązany dostarczyć tym pracodawcom lub osobom wszelkich niezbędnych informacji,
o których mowa w ust. 1, oraz informacji, o których mowa w art. 2071 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
§ 13.
1.
Pracownikom, którzy mają dostęp do przestrzeni pola-EM rozpoznanych stref ochronnych,
w skierowaniu na profilaktyczne badania lekarskie użytkownik przekazuje lekarzowi
sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami odpowiednie informacje
dotyczące charakterystyki pola-EM i poziomu narażenia w przestrzeni pracy dostępnej
dla pracownika, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie
przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej
nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie
pracy .
2.
Użytkownik zapewnia przeprowadzenie badań lekarskich poza terminami wynikającymi z
częstotliwości wykonywania badań okresowych, określonymi w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie
przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej
nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie
pracy:
1)
pracownikowi - w przypadku zgłoszenia niepożądanych skutków dla zdrowia;
2)
pracującemu - w przypadku podejrzenia, że skutkiem narażenia mogło być przekroczenie
górnych limitów GPO.
§ 14.
Jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w § 9, sporządzona przed dniem wejścia
w życie rozporządzenia dokumentacja w zakresie wyników badań i pomiarów czynników
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, przeprowadzonych na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów
czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, oraz wykonana na ich podstawie ocena zagrożeń elektromagnetycznych i zastosowane
środki ochronne, zachowują ważność:
1)
przez okres 2 lat od ostatniego pomiaru, podczas którego stwierdzono występowanie
tylko strefy pośredniej;
2)
przez okres 1 roku od ostatniego pomiaru, podczas którego stwierdzono występowanie
strefy zagrożenia albo strefy zagrożenia i strefy niebezpiecznej.
§ 15.
Wydane przed dniem 1 lipca 2016 r. certyfikaty akredytacji laboratoriów badawczych
do realizacji pomiaru pola-EM w środowisku pracy, zgodnie z wymaganiami Polskich Norm
PN-T-06580-1 i PN-T-06580-3, upoważniają do wykonywania pomiarów metodami dostosowanymi
do oceny ekspozycji na pole-EM, o której mowa w części III załącznika nr 3 do rozporządzenia,
w okresie do dnia 31 grudnia 2016 r. albo do czasu zaktualizowania zakresu akredytacji,
jeżeli przed tym dniem laboratorium wystąpi o taką aktualizację.
§ 16.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2016 r.
1)
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kieruje działem administracji rządowej
- praca, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia
13 grudnia 2017 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej (Dz. U. poz. 2329).
2)
Niniejsze rozporządzenie w zakresie swojej regulacji wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego
i Rady 2013/35/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie
ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na zagrożenia spowodowane
czynnikami fizycznymi (polami elektromagnetycznymi) (dwudziesta dyrektywa szczegółowa
w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) i uchylającą dyrektywę 2004/40/WE
(Dz. Urz. UE L 179 z 29.06.2013, str. 1).
Załącznik nr 1 - Charakterystyka ekspozycji lub narażenia na pole-EM przy wybranego typu źródłach
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Oznaczenia przyjęte w tabeli:
PES, PMS, PQS, PWCZ, PMF - zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia.
SEN - ekspozycja lub słabe narażenie; szczegółowa ocena zagrożeń elektromagnetycznych
i środki ochronne dotyczące zapobiegania skutkom bezpośrednim nie są konieczne podczas
użytkowania zgodnie z przeznaczeniem, pod warunkiem właściwego funkcjonowania źródeł
pola-EM i organizacji pracy.
SN - silne narażenie; konieczne są: szczegółowa ocena poziomu narażenia i zagrożeń
elektromagnetycznych oraz środki ochronne.
T - typowe częstotliwości pola-EM emitowanego przez źródła; najbardziej typowe/prawdopodobne
warunki ekspozycji/narażenia na pole-EM przy źródle.
MT - inne (lub alternatywne) częstotliwości pola-EM emitowanego przez źródła; mniej
typowe warunki ekspozycji/narażenia na pole-EM przy źródle.
Uwagi:
1.
W tabeli zaprezentowano charakterystyki wybranych źródeł pola-EM i poziomów ekspozycji/narażenia,
występujące najczęściej w przestrzeni pracy przy takich źródłach, ułatwiające rozeznanie,
gdzie niezbędne jest wdrożenie oceny poziomu narażenia i zagrożeń elektromagnetycznych
oraz stosowanie środków ochronnych.
2.
W tabeli nie zaprezentowano wszystkich urządzeń i instalacji elektrycznych stanowiących
źródła pola-EM, których może dotyczyć konieczność rozpoznania poziomów narażenia na
pole-EM podczas ich użytkowania, zgodnie z wymaganiami określonymi w § 5-9 rozporządzenia.
3.
W tabeli nie uwzględniono prac przy zwiększonym poziomie emisji ze źródeł pola-EM,
w szczególności: napraw przy zdjętych zabezpieczeniach lub obudowach urządzeń, prac
technicznych w pobliżu aktywnych anten nadawczych albo kontroli automatycznych linii
produkcyjnych przy działających urządzeniach będących źródłami pola-EM, dla których
warunki narażenia należy oceniać zgodnie z wymaganiami określonymi w § 5-9 rozporządzenia.
Załącznik nr 2 - Limity granicznych poziomów oddziaływania pola-EM
1.
Ustala się limity miar oddziaływania bezpośredniego pola-EM, jako limity Granicznych
Poziomów Oddziaływania, zwane dalej „limity GPO”, obowiązujące łącznie i określone
w:
1)
tabeli 1 dla miar bezpośrednich skutków biofizycznych: termicznych i pozatermicznych;
2)
tabeli 2 dla prądu kończynowego: indukowanego i kontaktowego.
2.
Limity GPO dotyczą natychmiastowych i ostrych, określonych na podstawie względów biofizycznych
i biologicznych, bezpośrednich skutków biofizycznych oddziaływania pola-EM na organizm
człowieka.
3.
Limity GPO określone w tabelach 1 i 2 nie są parametrami środowiska pracy i nie podlegają
pomiarom wykonywanym w trybie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia
2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku
pracy (Dz. U. poz. 166).
4.
Limity GPO określono jako:
1)
GPOg - górne GPO, po przekroczeniu których występują niekorzystne skutki dla zdrowia,
takie jak ogrzanie tkanek lub pobudzenie tkanki nerwowej i mięśniowej;
2)
GPOd - dolne GPO, po przekroczeniu których występują przejściowe zakłócenia percepcji
zmysłowej lub niewielkie zmiany funkcji mózgu;
3)
GPOu - uzupełniające GPO, dotyczące prądu kończynowego.
5.
Do limitów GPO, określonych w tabelach 1 i 2, zastosowano oznaczenia:
H - natężenie pola-M indukowanego w organizmie, wyrażane w megaamperach na metr [MA/m],
dotyczące oddziaływania ogólnego PMS, obejmującego całe ciało;
Hk - natężenie pola-M indukowanego w organizmie, wyrażane w megaamperach na metr [MA/m],
dotyczące oddziaływania miejscowego PMS obejmującego kończyny;
Ew - natężenie pola-E indukowanego w organizmie, wyrażane w woltach na metr [V/m];
SA - energia pochłonięta w tkance biologicznej o masie jednostkowej, wyrażana w milidżulach
na kilogram [mJ/kg], dotycząca wrażeń słuchowych spowodowanych narażeniem głowy na
modulowane PMF;
SARcc - szybkość pochłaniania właściwego energii, wyrażana w watach na kg [W/kg],
dotycząca skutków termicznych narażenia w całym ciele;
SARgt- szybkość pochłaniania właściwego energii, wyrażana w watach na kg [W/kg], dotycząca
miejscowych skutków termicznych narażenia w głowie i tułowiu;
SARk- szybkość pochłaniania właściwego energii, wyrażana w watach na kg [W/kg], dotycząca
miejscowych skutków termicznych narażenia w kończynach;
Es - natężenie pola-E padającego na powierzchnię ciała, wyrażane w woltach na metr
[V/m], dotyczące powierzchniowych skutków termicznych oddziaływania PMF;
Ikk - natężenie prądu kończynowego kontaktowego, przepływającego w kończynach w wyniku
dotykania obiektu w polu-EM, wyrażane w miliamperach [mA];
Iki - natężenie prądu kończynowego indukowanego, powstającego na skutek indukcji prądu
pojemnościowego bezpośrednio w organizmie, wyrażane w miliamperach [mA].
6.
W dziedzinie czasu limity GPO dotyczą zróżnicowanych miar narażenia, określonych jako:
1)
wartość szczytowa (P) - maksymalna wartość chwilowa wybranego parametru charakteryzującego
oddziaływanie pola-EM w określonym miejscu, w ciągu określonego przedziału czasu (T),
2)
wartość skuteczna (RMS) - wartość wybranego parametru charakteryzującego oddziaływanie
pola-EM w określonym miejscu definiowana zgodnie z uśrednioną w czasie zależnością
całkową, reprezentującą ekwiwalent ciepła wydzielonego podczas przepływu prądu, wyrażana
liczbowo zależnością:
\(
X_{RMS} = \sqrt {{1 \over {T_{RMS} }}\mathop \smallint \limits_0^{T_{RMS} } x^2 (t)dt}
\)
gdzie:
x(t) - wartość chwilowa wybranego parametru charakteryzującego pole-EM w rozpatrywanym
momencie czasu t,
Trms - przedział czasu, w którym obliczana jest wartość skuteczna;
jeżeli TRMS = 1/ f , to jest to okres zmian w czasie wartości chwilowej wybranego parametru. Dla pól
harmonicznych wartość RMS równa jest wartości P podzielonej przez √2
3)
wartość średnia (SR) - wartość wybranego parametru charakteryzującego oddziaływanie
pola-EM w określonym miejscu, wyrażana liczbowo zależnością:
\(
X_{SR} = {1 \over {T_{SR} }}\mathop \smallint \limits_0^{T_{SR} } x(t)dt
\)
gdzie:
x(t) - wartość chwilowa wybranego parametru charakteryzującego pole-EM w rozpatrywanym
momencie czasu t,
TSR- przedział czasu, w którym obliczana jest wartość średnia;
jeżeli TSR = 1/f, to jest to okres zmian w czasie wartości chwilowej wybranego parametru.
Tabela 1.
LIMITY GRANICZNYCH POZIOMÓW ODDZIAŁYWANIA POLA-EM DOTYCZĄCE BEZPOŚREDNICH SKUTKÓW BIOFIZYCZNYCH
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Objaśnienia do tabeli 1:
1) Wartości GPO dotyczące maksymalnej w przestrzeni wartości natężenia PMS, o częstotliwości
f=(0-1) Hz, wyrażonej jako wartość szczytowa (P) w dziedzinie czasu określono jako:
a)
GPOd-H - dolne GPO dotyczące normalnych warunków pracy, związane są z ograniczaniem
zawrotów głowy i innych skutków fizjologicznych zaburzeń ludzkiego narządu równowagi,
wynikających głównie z ruchu ciała człowieka w PMS. Limit ten dotyczy również maksymalnej
zmiany natężenia PMS, ∆H, w dowolnym okresie T=3 sekundy podczas ruchu ciała człowieka
w PMS lub wartości między szczytowej H(PP) zmiennego w czasie PMS; alternatywnie stosuje
się: GPOd-H=1,6 MA/m i GPOd-B=2 T,
b)
GPOd-Hk - dolne GPO dotyczące miejscowego oddziaływania PMS na kończyny podczas normalnych
warunków pracy; alternatywnie stosuje się: GPOd-Hk=1,6 MA/m i GPOd-Bk=2 T,
c)
GPOg-H - górne GPO dotyczące kontrolowanych warunków pracy, mają tymczasowe zastosowanie
podczas dnia pracy, jeżeli jest to uzasadnione stosowaną praktyką lub technologią,
pod warunkiem że zostały wdrożone odpowiednie środki ochronne, takie jak: poinformowanie,
przeszkolenie i instruktaż oraz organizacja miejsca i sposobu pracy zapewniająca ograniczenie
ruchu pracującego lub osoby potencjalnie narażonej; alternatywnie stosuje się: GPOg-H=6,4
MA/m i GPOg-B=8 T,
d)
podczas oddziaływania PMS o częstotliwości: f < 5 Hz, powstającego wskutek ruchu pracującego lub osoby potencjalnie narażonej w
otoczeniu źródła PMS, należy zapewnić, aby szczytowa wartość pochodnej natężenia PMS
względem czasu nie przekraczała wartości: dH/dt < 2,16 (MA/m)/s (ekwiwalentnie: dB/dt
< 2,7 T/s).
2) Wartości GPO dotyczące maksymalnej wartości natężenia Ew indukowanego w organizmie
pola-E wskutek oddziaływania pola-EM o częstotliwości 0 Hz < f < 10 × 106 Hz, wyrażonej jako wartość szczytowa (P) w dziedzinie czasu określono jako:
a)
GPOd-Ew - dolne GPO dotyczące indukowanego pola-E dotyczą wartości maksymalnych w
przestrzeni w głowie narażonej osoby. Wartości GPOd są związane z ograniczaniem skutków
oddziaływania pola-E na ośrodkowy układ nerwowy w głowie, takich jak wrażenia wzrokowe
w siatkówce i niewielkie przejściowe zmiany pewnych funkcji mózgu,
b)
GPOg-Ew - górne GPO dotyczące indukowanego pola-E dotyczą wartości maksymalnych w
przestrzeni w całym ciele narażonej osoby. Wartości GPOg są związane z ograniczaniem
pobudzenia elektrycznego wszystkich tkanek obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego
w organizmie, w tym w głowie,
c)
w przypadku pól nieharmonicznych ocena GPO jest oparta na metodzie ważonej wartości
szczytowej (filtracja w dziedzinie czasu), albo równorzędnej procedurze naukowo sprawdzonej
i zwalidowanej.
3) Wartości GPO dotyczące wartości energii pochłoniętej w organizmie przez tkankę o
masie jednostkowej wskutek oddziaływania pola-EM o częstotliwości 0,1 × 106 Hz < f < 6 × 109 Hz, wyrażonej jako SAR uśredniony w ciele i w okresie TSR=dowolne 6 minut:
a)
GPOg-SARcc - górne GPO związane z ograniczaniem stresu cieplnego całego ciała,
b)
GPOg-SARgt - górne GPO związane z ograniczaniem miejscowego stresu cieplnego w głowie
i tułowiu,
c)
GPOg-SARk - górne GPO związane z ograniczaniem miejscowego stresu cieplnego w kończynach,
d)
wartość SAR uśredniona względem całego ciała lub części ciała jest to szybkość, z
jaką energia jest pochłaniana w organizmie przez tkankę o masie jednostkowej, będąca
miarą niekorzystnych skutków termicznych oddziaływania PWCZ lub PMF. Oprócz uśrednionej
względem całego ciała wartości SAR, konieczne jest wykorzystanie miejscowych wartości
SAR do oceny i ograniczania nadmiernego nagromadzenia energii w niewielkich częściach
ciała, wynikającego ze szczególnych warunków oddziaływania pola-EM, w szczególności
oddziaływania na człowieka PWCZ emitowanego przez zgrzewarki dielektryczne lub anteny,
e)
miejscowy SAR jest uśredniany w dowolnych 10 g zwartej tkanki, stanowiąc masę zwartej
tkanki o jednorodnych w przybliżeniu właściwościach dielektrycznych. W dozymetrii
obliczeniowej „masa zwartej tkanki” może być reprezentowana prostym modelem geometrycznym
tkanek, jak np. sześcian lub kula, i wykorzystana do oszacowania poziomu oddziaływania
bezpośredniego PWCZ lub PMF podczas oceny maksymalnej wartości SAR. Wielkość taka
nie jest adekwatna przy bezpośrednich pomiarach fizycznych.
4) Wartości GPO dotyczące miejscowej wartości energii pochłoniętej SA w niewielkiej
masie tkanki w głowie wskutek oddziaływania PMF o częstotliwości 0,3 × 109 Hz < f < 6 × 109 Hz określono jako:
a)
GPOd-SA - dolne GPO dotyczące energii pochłoniętej w organizmie przez tkankę o masie
jednostkowej. Wartości GPOd są związane z ograniczaniem wrażeń słuchowych spowodowanych
narażeniem głowy na modulowane PMF,
b)
masa tkanki, w której uśredniana jest miejscowa wartość SA wynosi 10 g.
5) Wartości GPO dotyczące wartości natężenia pola-E padającego na powierzchnię ciała
wskutek narażenia na PMF o częstotliwości 6 × 109 Hz < f < 300 × 109 Hz określono
jako:
a)
GPOg-Es - górne GPO dotyczące ograniczania oddziaływania pola-E padającego na powierzchnię
ciała,
b)
natężenie pola Es uśrednia się na dowolnych 20 cm2 narażonej powierzchni. Maksymalna w przestrzeni wartość natężenia pola-E uśrednionego
na 1 cm2 nie powinna czterystu-krotnie przekroczyć wartości GPOg-Es,
c)
aby skompensować zmniejszanie się głębokości wnikania PMF wraz ze wzrostem częstotliwości,
podczas oceny natężenie pola Es o częstotliwości 6 × 109 Hz < f < 10 × 109 Hz przyjmuje się: TRMS=dowolne 6 minut, a dla częstotliwości f > 10 × 109 Hz przyjmuje się TEMS=dowolne (50/f) minut (gdzie f jest częstotliwością w Hz podzieloną przez 109),
d)
alternatywną miarą dla GPOg-Es jest gęstość mocy padającego PMF, dla której wartość
GPO wynosi 50 W/m2. Maksymalna w przestrzeni wartość gęstości mocy uśrednionej na 1 cm2 nie powinna dwudziesto-krotnie przekroczyć wartości 50 W/m2.
Tabela 2.
LIMITY GRANICZNYCH POZIOMÓW ODDZIAŁYWANIA DLA PRĄDU KOŃCZYNOWEGO KONTAKTOWEGO ORAZ INDUKOWANEGO
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Objaśnienia do tabeli 2:
1) GPOu-Ikk - wartości natężenia kończynowego prądu kontaktowego stanu ustalonego w
kończynie górnej.
2) GPOu-Iki - wartości natężenia indukowanego prądu kończynowego w dowolnej kończynie.
3) Prąd kontaktowy stanu ustalonego występuje w dowolnej kończynie, gdy ciało ma ciągłą
styczność z obiektem w polu-EM i podczas jego oceny przyjmuje się TRMS=1/f. W chwili dotykania do obiektu może nastąpić wyładowanie iskrowe, któremu towarzyszą
prądy stanu przejściowego.
4) Podczas oceny zagrożeń wynikających ze skutków termicznych oddziaływania kończynowego
prądu indukowanego (Iki) przyjmuje się: TRMS=dowolne 6 minut.
5) Wartości natężenia kończynowego prądu kontaktowego (Ikk) nie dotyczą oceny zagrożenia
wynikającego z zapłonu atmosfer wybuchowych w rozumieniu § 4 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Gospodarki z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie minimalnych wymagań, dotyczących
bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy
atmosfery wybuchowej (Dz. U. poz. 931).
Załącznik nr 3 - Tekst załącznika
I.
ŚRODKI OCHRONNE
1.
Użytkownik dostosowuje środki ochronne do charakterystyki przestrzeni pracy i urządzeń,
jakie są tam eksploatowane, rozpoznanych źródeł pola-EM i zakresu ich użytkowania,
rodzaju wykonywanej tam pracy oraz rodzaju, częstotliwości i poziomu pola-EM.
2.
Dostosowując środki ochronne do poziomu pola-EM w przestrzeni pracy, użytkownik uwzględnia
wymagania dotyczące przebywania w przestrzeni pola-EM stref ochronnych, określone
w ust. 3 i 8.
3.
Przestrzeń pola-EM stref ochronnych rozumiana jest jako przestrzeń pracy, w której
natężenie pola-E lub natężenie pola-M przekracza limit dolnej granicy strefy pośredniej,
odpowiednio IPNp-E lub IPNp-H, określony w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i
natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2017 r. poz.
1348), w której wyróżnia się:
1)
przestrzeń pola-EM strefy niebezpiecznej - przebywanie w której, określane jako narażenie
niebezpieczne, w ramach codziennej praktyki jest zabronione;
2)
przestrzeń pola-EM strefy zagrożenia - przebywanie w której jest dopuszczane pod warunkiem
stosowania środków ochronnych określonych ze względu na rozpoznane zagrożenia elektromagnetyczne
wynikające z bezpośrednich lub pośrednich skutków oddziaływania pola-EM;
3)
przestrzeń pola-EM strefy pośredniej - przebywanie w której jest dopuszczane pod warunkiem
stosowania środków ochronnych ze względu na rozpoznane zagrożenia elektromagnetyczne
wynikające z pośrednich skutków oddziaływania pola-EM.
Przebywanie w przestrzeni pola-EM strefy zagrożenia lub pośredniej określane jest
jako narażenie kontrolowane.
4.
Przestrzeń pola-EM strefy bezpiecznej określona jest jako przestrzeń poza strefami
ochronnymi, do której nie określono warunków ograniczających ekspozycję. Przebywanie
w przestrzeni pola-EM strefy bezpiecznej określane jest jako ekspozycja pomijalna.
5.
Na podstawie rozpoznania lub oceny zagrożeń elektromagnetycznych dla rozpoznanych
w przestrzeni pracy źródeł pola-EM wyznacza się zasięgi pola-EM stref ochronnych.
Limity IPN rozgraniczające pola-EM stref ochronnych określono w rozporządzeniu Ministra
Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych
stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
6.
Ze względu na powiązanie środków ochronnych z rozpoznanymi zasięgami pola-EM stref
ochronnych, jako wartość miejscowego natężenia pola-E i pola-M przyjmuje się wynik
jego oceny (bez jego niepewności), pod warunkiem zastosowania procedur oceny, dla
których naukowo sprawdzono i zwalidowano doświadczalnie oraz udokumentowano niepewność
standardową wyników nie gorszą od ±30%.
7.
Do określenia w przestrzeni, jakiej strefy pola-EM jest zlokalizowane miejsce wykonywania
pracy, przyjmuje się maksymalne miejscowe wartości natężenia pola-E i natężenia pola-M
w pionie pomiarowym odpowiadającym położeniu osi głównej ciała.
8.
W przestrzeni pola-EM stref ochronnych narażenie kontrolowane jest dopuszczalne warunkowo,
jeżeli:
1)
dotyczy osób, u których w wyniku badań profilaktycznych nie stwierdzono przeciwwskazań
do narażenia na pole-EM;
2)
przeprowadzono rozpoznanie i ocenę zagrożeń elektromagnetycznych w przestrzeni pracy;
3)
rozpoznane zagrożenia elektromagnetyczne zostały wyeliminowane lub ograniczone przez
stosowanie środków ochronnych; w procesie rozpoznania i oceny zagrożeń elektromagnetycznych
dopuszcza się wykorzystanie danych z recenzowanych publikacji, opracowanych przez
kompetentne laboratoria instytutów naukowo-badawczych lub uniwersytetów technicznych,
o udokumentowanej umiejętności wykonania oceny oddziaływania pola-EM w środowisku
pracy i związanych z nim zagrożeń elektromagnetycznych, jeżeli można wykazać jednoznaczne
powiązanie ich z charakterystyką zagrożeń elektromagnetycznych rozpoznanych w przestrzeni
pracy i spełnienie minimalnych wymagań dotyczących oceny zagrożeń, określonych w części
II lub III niniejszego załącznika;
4)
narażenie na pole-EM jest okresowo oceniane;
5)
odpowiednio oznakowano zasięgi przestrzeni pola-EM stref ochronnych oraz rodzaje występujących
tam zagrożeń elektromagnetycznych, w szczególności w otoczeniu źródeł pola-EM o stałej
lokalizacji zastosowano trwałe oznaczenia zasięgu pola-EM stref ochronnych naniesione
na podłodze lub wyznaczone w inny sposób; do oznaczenia źródeł pola-EM, zasięgów stref
ochronnych i rodzajów rozpoznanych zagrożeń elektromagnetycznych stosuje się tablice
informacyjne lub znaki graficzne, w szczególności określone w normach PN-T-06260:1974
lub PN-EN ISO 7010:2012;
6)
uwzględniono specyficzne ograniczenia dotyczące oddziaływania pola-EM na osoby szczególnie
chronione;
7)
rozmieszczono stanowiska pracy w sposób ograniczający narażenie;
8)
warunki wykonywania pracy zapewniają, że dziennie narażenie jest tymczasowe, jak określono
w części III niniejszego załącznika do rozporządzenia;
9)
pracujący i osoby potencjalnie narażone zostali poinformowani o rozpoznanych zagrożeniach
elektromagnetycznych i zapoznani z zastosowanymi środkami ochronnymi.
9.
W przestrzeni pracy w polu-EM stref ochronnych dostosowuje się zakres środków ochronnych
oraz informowania, przeszkolenia lub instruktażu do specyfiki zidentyfikowanych rodzajów
narażenia i związanych z nimi zagrożeń, w szczególności:
1)
ze względu na oddziaływanie PES lub PQS elektrycznego stosuje się odpowiednie środki
ochronne, takie jak:
a)
środki i procedury ograniczania wyładowań iskrowych i prądów kończynowych kontaktowych
za pomocą środków technicznych, takich jak: uziemianie przedmiotów roboczych oraz
łączenie ekwipotencjalne pracowników z przedmiotami roboczymi,
b)
stosowanie, w odpowiednich przypadkach, środków ochrony indywidualnej, w szczególności:
obuwia i rękawic elektroizolacyjnych lub innej odzieży ochronnej;
2)
ze względu na oddziaływanie PMS lub PQS magnetycznego, gdy wystąpiły objawy przejściowe,
użytkownik rozpatruje aktualność oceny zagrożeń elektromagnetycznych i stosowanych
środków ochronnych oraz podejmuje odpowiednie działania, w szczególności takie jak:
organizacja miejsca i sposobu pracy zapewniająca ograniczenie ruchu pracującego lub
osoby potencjalnie narażonej przy źródle pola; objawy przejściowe, o których mowa
powyżej, to w szczególności:
a)
zakłócenia percepcji zmysłowej lub funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego, spowodowane
zmiennym w czasie polem-EM,
b)
skutki oddziaływania PMS podczas ruchu pracującego przy jego źródle, takie jak zawroty
głowy i mdłości;
3)
ze względu na oddziaływanie PWCZ lub PMF stosuje się odpowiednie środki ochronne,
takie jak: środki i procedury ograniczania prądów kończynowych, stosowanie ubiorów
ochronnych zabezpieczających przed oddziaływaniem pola-EM, ograniczenia dostępu do
źródeł emisji pola-EM z tego zakresu częstotliwości.
10.
W przestrzeni pracy w polu-EM stref ochronnych stosowane środki ochronne dostosowuje
się do specyfiki złożonych zagrożeń zawodowych, w szczególności rozpoznaje się prace:
1)
szczególnie niebezpieczne, w rozumieniu przepisów w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy, wydanych na podstawie art. 23715 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy;
2)
stwarzające możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego,
które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby w celu zapewnienia asekuracji,
określone na podstawie art. 225 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeksu pracy.
11.
W uzasadnionych okolicznościach, tymczasowe narażenia na pole-EM strefy niebezpiecznej
jest dopuszczalne, jeżeli nie zostaną przekroczone górne limity GPO i spełnione są
łącznie następujące warunki:
1)
udokumentowano okoliczności przemawiające za koniecznością wykonania prac związanych
z narażeniem na pole-EM strefy niebezpiecznej;
2)
ocena poziomu narażenia i zagrożeń elektromagnetycznych przeprowadzona zgodnie z §
6-8 rozporządzenia wykazała, że zostały przekroczone limity IPNog lub dolne limity
GPO;
3)
zastosowano wszystkie techniczne i organizacyjne środki ochronne, z uwzględnieniem
najnowszego stanu wiedzy, w szczególności dotyczące prac, o których mowa w ust. 10;
4)
uwzględniono charakterystykę miejsca pracy, sprzętu roboczego lub praktyk roboczych;
5)
użytkownik wykaże, że pracujący lub osoby potencjalnie narażone są w dalszym ciągu
chronieni przed niekorzystnymi skutkami dla zdrowia i zagrożeniami bezpieczeństwa,
a wskaźnik narażenia W<5;
6)
w ramach profilaktycznej opieki medycznej lekarz medycyny pracy informowany jest,
że pracownika dotyczy narażenie na pole-EM strefy niebezpiecznej.
12.
Zastosowane środki ochronne, określone w ust. 2-11, dokumentuje się uwzględniając
w szczególności dane dotyczące:
1)
przestrzeni pracy, miejsc i stanowisk pracy oraz narażonych osób, których dotyczy
ocena zagrożeń elektromagnetycznych;
2)
zidentyfikowanej przestrzeni obsługi;
3)
przestrzeni wyłączonej z dostępu oraz podjętych w tym celu działań;
4)
pierwotnych i wtórnych źródeł pola-EM rozpoznanych w przestrzeni pracy;
5)
poziomu ekspozycji na pole-EM, w tym zidentyfikowanego narażenia w przestrzeni pola-EM
stref ochronnych i oceny jego tymczasowości;
6)
oceny zróżnicowanych warunków użytkowania źródeł pola-EM i ich wpływu na poziom ekspozycji,
z uwzględnieniem wymagań dotyczących osób szczególnie chronionych;
7)
środków organizacyjno-technicznych jakie zastosowano albo zamierza się zastosować
w celu wyeliminowania lub ograniczenia poszczególnych zagrożeń elektromagnetycznych
oraz miejsc i stanowisk pracy, których one dotyczą;
8)
trybu i terminu planowanej aktualizacji dokumentacji.
II.
MINIMALNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE OCENY ZGODNOŚCI POZIOMU BEZPOŚREDNIEGO ODDZIAŁYWANIA
POLA-EM Z LIMITAMI GPO
1.
Oddziaływanie pola-EM na organizm człowieka nie może powodować bezpośrednich skutków
oddziaływania przekraczających limity GPO.
2.
Spełnienie wymagań dotyczących narażenia na pole-EM o natężeniach pola-E i pola-M
mniejszych od poziomu górnej granicy strefy zagrożenia, odpowiednio IPNog-E i IPNog-H,
określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca
2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych
dla zdrowia w środowisku pracy, jest operacyjną metodą wykazania zgodności poziomu
bezpośrednich skutków oddziaływania pola-EM z limitami GPO.
3.
Limity GPO uważa się za spełnione również w przypadku oddziaływania pola-EM strefy
niebezpiecznej, jeżeli po zastosowaniu uśredniania w czasie zgodnie z zasadami wynikającymi
z definicji limitów GPO odpowiednich do charakterystyki pola-EM rozpoznanego w przestrzeni
pracy, wartości natężenia pola-E i pola-M nie przekraczają wartości liczbowych takich,
jak określono dla odpowiednich limitów IPNob-E i IPNob-H, a także w przypadku zgodności
wartości natężenia pola-E i natężenia pola-M z wartościami odpowiednich limitów dodatkowych
IPNm-E i IPNm-H, określonych w rozporządzaniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
4.
Jeżeli prace przy źródle pola-EM wymagają dotykania obiektów, które są pierwotnym
albo wtórnym źródłem pola-EM strefy zagrożenia lub niebezpiecznej, to pomiary natężeń
pola-E i pola-M nie mogą być jedynym kryterium oceny bezpośrednich skutków oddziaływania
pola-EM. Wymagana jest dodatkowa ocena na podstawie udokumentowanych wyników badań,
obliczeń lub ekspertyz, uwzględniających warunki ekspozycji i zasady oceny limitów
GPO:
1)
w przypadku stwierdzenia, że miejscowe natężenie pola-E lub miejscowe natężenie pola-M
przekracza odpowiednią wartość limitu IPNob, należy wykazać, że przez zastosowanie
środków ochronnych zapewniono, że poziom bezpośredniego oddziaływania pola-EM nie
przekracza limitów dotyczących prądu kończynowego (ze względu na limity GPO dotyczące
kończyn) oraz ładunku elektrostatycznego (ze względu na limity GPO dotyczące PES i
PQS);
2)
w innych szczególnych przypadkach prowadzi się wprost ocenę miar bezpośredniego oddziaływania
pola-EM, w stosunku do których określono limity GPO, odpowiednie do charakterystyki
pola-EM rozpoznanego w przestrzeni pracy.
5.
W badaniach dotyczących miar bezpośredniego oddziaływania pola-EM na człowieka, powiązanych
z odpowiednimi dla charakterystyki narażenia na pole-EM limitami GPO, stosuje się
metody symulacji komputerowych:
1)
algorytmy i metody numeryczne symulacji komputerowych odpowiednie do oceny miar ustalonych
dla GPO, uznane przez kompetentne gremia międzynarodowe, w szczególności zalecane
przez normy europejskie lub międzynarodowe;
2)
realistyczne modele rozpoznanych źródeł pól-EM i przestrzeni pracy, reprezentatywne
dla sposobu użytkowania źródła i zwalidowane doświadczalnie;
3)
odpowiednie dla ocenianych limitów GPO fantomy ciała człowieka, reprezentatywne dla
populacji polskich pracowników.
6.
Wyniki oceny zgodności poziomu oddziaływania pola-EM na narażone osoby z limitami
GPO wymagają zwalidowania doświadczalnego oraz interpretacji wyników uwzględniającej
niepewność i reprezentatywność zastosowanej procedury oceny, uwzględniającej wpływ
czynników, takich jak: błędy metod numerycznych, modelowania źródeł, geometrii fantomów
oraz właściwości elektrycznych tkanek i materiałów - określone zgodnie z odpowiednią
dobrą praktyką w tej dziedzinie.
7.
Badania dotyczące limitów GPO prowadzą kompetentne laboratoria instytutów naukowo-badawczych
lub uniwersytetów technicznych, o udokumentowanej umiejętności wykonania oceny bezpośredniego
oddziaływania pola-EM w środowisku pracy i związanych z nim zagrożeń elektromagnetycznych.
III.
MINIMALNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE OCENY POLA-EM W PRZESTRZENI PRACY
1.
Podstawowe pojęcia dotyczące oceny pola-EM:
1)
pion pomiarowy - linia pionowa, w której znajdują się punkty pomiarowe podczas oceny
zasięgu pola-EM stref ochronnych w przestrzeni pracy, zlokalizowane od dostępnej powierzchni
co najmniej do wysokości 2 metrów;
2)
punkt pomiarowy - punkt w przestrzeni pracy, reprezentujący rozkład przestrzenny poziomu
miejscowych wartości natężenia pola-E lub pola-M, określonego z odpowiednią do stosowanej
metody badań precyzją co najwyżej 2 miejsc znaczących bez zakresu ich niepewności,
uśrednionego w przestrzeni o kształcie sześcianu o długości krawędzi 10 cm, której
środek reprezentuje położenie referencyjnej bezkierunkowej sondy niezaburzonego pola-EM
bliskiego; za wartość natężenia pola-E bezpośrednio przy metalowych obiektach przyjmuje
się wartość: E=3E1-2E2, wyznaczoną na podstawie miejscowych wartości E1 i E2, określonych w odległości od obiektu odpowiednio: 10 cm i 20 cm, oraz analogicznie
dla wartości natężenia pola-M;
3)
narażenie quasi-stacjonarne - oddziaływanie pola-EM, podczas którego miara narażenia
odpowiednia dla natężenia pola-E i natężenia pola-M zmienia się nie więcej niż ±20%,
obejmując zmienność wynikającą z charakterystyki źródła pola-EM oraz rodzaju pracy
wykonywanej przy źródle;
4)
narażenie ogólne - oddziaływanie pola-EM, podczas którego maksymalne miejscowe natężenie
pola-E lub natężenie pola-M oddziałującego na głowę lub tułów przekracza wartości
odpowiedniego limitu IPNp-E lub IPNp-H, dotyczącego pola-EM strefy pośredniej, określone
w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie
najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku
pracy;
5)
narażenie miejscowe - oddziaływanie pola-EM, podczas którego maksymalne miejscowe
natężenie pola-E lub pola-M oddziałującego miejscowo, w szczególności na kończyny,
głowę lub tułów, przekracza wartości odpowiedniego limitu IPNp-E lub IPNp-H, dotyczącego
pola-EM strefy pośredniej, określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników
szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które jest charakteryzowane przez rozkład
przestrzenny miejscowych wartości natężenia niejednorodnego pola-E i pola-M, z rozdzielczością
nie gorszą niż ok. ±20 cm;
6)
narażenie tymczasowe - oddziaływanie pola-EM, podczas którego wskaźnik narażenia nie
przekracza wartość równej jeden (W<1);
7)
wskaźnik narażenia - wskaźnik dziennego narażenia ogólnego, wyznaczany jako suma wskaźników
narażenia wynikających z narażenia quasi-stacjonarnego, zgodnie z zależnością:
W = Tg(E/IPNob-E)2 + Tg(H/IPNob-H)2
gdzie:
Tg - bezwymiarowy współczynnik krotności czasu narażenia ogólnego w stosunku do 8
godzin,
E i H - wartości natężenia pola-E i pola-M, maksymalne w punktach pomiarowych odpowiadających
narażeniu głowy i tułowia podczas narażenia quasi--stacjonarnego,
IPNob-E i IPNob-H - wartości odpowiednich limitów IPN.
2.
Określenia charakteryzujące prace podczas użytkowania źródeł pola-EM:
1)
przestrzeń obsługi - w przestrzeni pracy wyróżnia się przestrzeń obsługi, w której
pracujący przebywają podczas wykonywania dowolnego typu obowiązków, w szczególności
w zakresie użytkowania źródła pola-EM, podczas dojścia do miejsc wykonywania pracy,
przygotowania do pracy lub przerw w pracy;
2)
powierzchnia dostępu do źródła pola-EM - powierzchnia, w szczególności obudowa lub
przegroda budowlana, będąca fizyczną barierą ograniczającą możliwość zbliżania się
do użytkowanego źródła pola-EM; powierzchnia dostępu bywa zróżnicowana, w szczególności
podczas prac wykonywanych z kompletną lub zdemontowaną obudową źródła pola-EM.
3.
Zakres oceny ekspozycji lub narażenia na pole-EM, zwaną dalej „oceną pola-EM”, dostosowuje
się do charakterystyki przestrzeni pracy i urządzeń, jakie są tam eksploatowane, rozpoznanych
pierwotnych i wtórnych źródeł pola-EM, zakresu ich użytkowania i przestrzeni obsługi,
rodzaju wykonywanej tam pracy oraz rodzaju i częstotliwości pola-EM.
4.
Pole-EM w przestrzeni pracy ocenia się, uwzględniając zróżnicowany podczas użytkowania
źródeł rozkład przestrzenny miejscowych wartości natężenia pola-EM, na podstawie badań
wykonanych z zastosowaniem metod i aparatury pomiarowej, umożliwiających:
1)
ocenę odpowiednich do rozpoznanych charakterystyk pola-EM parametrów natężenia pola-E
i pola-M w dziedzinie czasu: wartość równoważną (WR), skuteczną (RMS) lub szczytową
(P), co najmniej w zakresie od najmniejszej wartości limitu IPNp do największej wartości
IPNog, celem wykorzystania podczas oceny dotrzymania zależnych od częstotliwości limitów
IPN, z wyjątkiem PMS i PES, których ocenę ogranicza się do parametrów odpowiednio
natężenia pola-M lub pola-E;
2)
określenie odpowiednio dokładnie zasięgów pola-EM stref ochronnych celem zdefiniowania
planu stosowania środków ochronnych;
3)
określenie odpowiednio dokładnie rozkładu przestrzennego miejscowych wartości natężenia
pola-E i pola-M, celem oceny poziomu narażenia miejscowego części ciała, dla których
określono zróżnicowane wartości limitów IPN lub GPO, oraz oceny narażeń quasi-stacjonarnych
i tymczasowości narażenia na pole-EM.
5.
Rozpoznane w przestrzeni pracy miejsca, do których dostęp jest zabroniony lub niemożliwy
bez użycia sprzętu technicznego, wyłącza się z oceny pola-EM. Zakres i uzasadnienie
takich wyłączeń dokumentuje się i przekazuje do wiadomości osób, dla których ta przestrzeń
pracy jest dostępna.
6.
Bezpośrednio przy powierzchni dostępu rozpoznanych w przestrzeni pracy źródeł pola-EM,
ocenia się maksymalne wartości natężenia pola-E i natężenia pola-M dla łącznego oddziaływania
wszystkich źródeł. W ocenie pola-EM mogą być pominięte składowe o natężeniach mniejszych
od 30% dominującej składowej natężenia pola-E lub pola-M, jeżeli wartości odpowiednich
dla nich limitów IPN są większe od 30% wartości limitów IPN dotyczących składowej
dominującej. Dominująca w tym przypadku jest składowa, której natężenie pola-E lub
pola-H osiąga największą wartość względem dotyczących ich limitów IPN.
7.
W zapisach dotyczących oceny pola-EM dokumentuje się miejscowe wartości natężenia
pola-E i natężenia pola-M, powiązane jednoznacznie z ich lokalizacją oraz warunkami
użytkowania źródeł pola-EM, w szczególności przez określenie ich trybu pracy, nastaw
i wyposażenia lub konfiguracji.
8.
Jeżeli oceniane pole-EM przekracza wartości limitów IPNp-E lub IPNp-H, to:
1)
w przestrzeni pracy wyznacza się zasięg pola-EM strefy pośredniej i określa, czy występują
również pola-EM strefy zagrożenia lub niebezpiecznej;
2)
za zasięgi strefy pośredniej w odpowiednich kierunkach przyjmuje się odległości od
źródła, w których największe wyniki pomiarów w pionach pomiarowych odpowiadają limitom
IPNp-E lub IPNp-H, wybierając większy z tych zasięgów;
3)
zasięg pola-EM strefy pośredniej wyznacza się tak, aby zlokalizowanie przestrzeni
pracy, w której konieczne jest zastosowanie środków ochronnych było możliwe z rozdzielczością
przestrzenną nie gorszą niż ±0,5 m.
9.
Jeżeli w przestrzeni pola-EM strefy zagrożenia rozpoznano przestrzeń obsługi, to wyznacza
się w niej rozkład poziomu narażenia quasi-stacjonarnego z rozdzielczością przestrzenną
miejscowych wartości natężenia pola-E i pola-M odpowiednią do przeprowadzenia oceny
dotyczącej:
1)
zasięgów pola-EM strefy zagrożenia i niebezpiecznej przy rozpoznanych źródłach;
2)
poziomu największego narażenia głowy i tułowia, typowo na wysokości odpowiednio 140-180
cm i 80-120 cm;
3)
poziomu narażenia kończyn;
4)
wskaźnika narażenia.
10.
Ocena pola-EM obejmuje udokumentowane rozpoznanie charakterystyki tego pola-EM w dziedzinie
czasu metodami pomiarowymi, niezależnie od wcześniejszego rozpoznania innymi metodami.
Jeżeli rozpoznanie nie jest jednoznaczne, to ocenę wykonuje się tak, aby odpowiadała
najmniejszym limitom IPN z pasma częstotliwości pola-EM, które rozpoznano w przestrzeni
pracy.
11.
Do oceny ekspozycji lub narażenia na pole-EM rozpoznane w przestrzeni pracy wykorzystuje
się wyniki pomiarów wykonanych odpowiednimi dla tego pola metodami, opublikowanymi
w czasopiśmie „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy”, naukowo sprawdzonymi i zwalidowanymi
doświadczalnie przez co najmniej dwa współpracujące ze sobą podmioty, które łącznie
mają udokumentowany dorobek naukowy w zakresie pomiarów i oceny pola-EM w przestrzeni
pracy i doświadczenie praktyczne w tym zakresie, będące laboratoriami instytutów badawczych
lub instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk lub uniwersytetów technicznych, które
są metodami rekomendowanymi w rozumieniu rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2
lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku
pracy (Dz. U. poz. 166).3) Walidacja ta obejmuje w szczególności szacowanie niepewności pomiaru, rozumianej
jako matematyczna miara zmienności wyników pomiaru natężenia pola-E lub pola-M w przestrzeni
pracy. Potwierdzone doświadczalnie szacowanie niepewności uwzględnia co najmniej:
1)
zaburzenia pola-EM powodowane obecnością osób wykonujących badania i użytego przyrządu
do pomiaru;
2)
powtarzalność wyników pomiarów wybranych parametrów ekspozycji lub narażenia;
3)
odpowiedź miernika w zakresie jego wzorcowania w funkcji częstotliwości (z równomierną
rozdzielczością co najmniej 3 punktów na dekadę częstotliwości), natężenia (z rozdzielczością
co najmniej 3 punktów na dekadę, przy co najmniej jednej częstotliwości) oraz polaryzacji
i modulacji pola;
4)
niepewność wzorcowania miernika;
5)
czynniki środowiskowe podczas pomiarów (temperatura, wilgotność);
6)
odporność elektromagnetyczną miernika.
Odporność elektromagnetyczna aparatury pomiarowej jest miarą jej odporności na pośrednie
oddziaływanie pola-EM, polegające na indukowaniu w urządzeniu sygnałów elektrycznych
powodujących wskazania niezwiązane z oddziaływaniem mierzonej składowej pola-EM na
sondę pomiarową, która zapewnia pomijalną odpowiedź miernika w polu o poziomie zbliżonym
do wartości IPNob dla wybranej częstotliwości, tj. jego wskazanie mniejsze od najmniejszej
wartości limitu IPNp określonego dla częstotliwości z zakresu stosowania miernika.
Na potrzeby oceny pola-EM w przestrzeni pracy odporność elektromagnetyczna miernika
wyznaczana jest doświadczalnie w polu-E i polu-M, co najmniej przy częstotliwościach
pola-EM typowych źródeł, tj. ok.: 50 Hz, (0,001; 0,5; 27; 450; 900 i 2500)×106 Hz, o ile są poza zakresem częstotliwości stosowania miernika, a przy częstotliwościach
z zakresu stosowania miernika pola-E jedynie w polu-M lub w polu-E w przypadku miernika
pola-M.
12.
Ocenę ekspozycji na pola-EM w przestrzeni pracy wykonuje się na podstawie wyników
pomiarów z użyciem aparatury, która podlega konserwacji i udokumentowanemu okresowemu
nadzorowi właściwości metrologicznych w zakresie określonym w ust. 11, koniecznych
do miarodajnej oceny odpowiednich miar pola-EM rozpoznanego w przestrzeni pracy, w
szczególności potwierdzającemu, że umożliwia ona miarodajne pomiary:
1)
niezaburzonego pola-EM bliskiego, umożliwiając odseparowanie osób wykonujących badania
na odległość co najmniej 1 metra od sondy pomiarowej;
2)
miejscowej wartości natężenia pola-E lub pola-M, niezależnie od poziomu natężenia
drugiej składowej pola oddziałującego na aparaturę, odpowiednio pola-M lub pola-E;
3)
miejscowej wartości natężenia pola-E lub pola-M, przy wskazaniu miernika spowodowanym
w co najmniej 90% przez oddziaływanie pola-EM na sondę pomiarową;
4)
przy stałej czułości miernika w zakresie ±3dB, w zakresie częstotliwości obejmujących
zakres częstotliwości ocenianego pola-EM;
5)
wartości równoważnej natężenia pola-E lub pola-M, w zakresie dynamicznym określonym
w ust. 4 pkt 1.
13.
Wyniki oceny pola-EM dokumentuje się, uwzględniając w szczególności charakterystyki
pola-EM - opracowane na podstawie zapisów z aktualnych pomiarów lub porównywalnej
dokumentacji, prezentując:
1)
metodę przeprowadzonej oceny pola-EM, w szczególności: wyniki pomiarów, wykorzystanie
danych technicznych urządzeń lub danych literaturowych;
2)
charakterystykę pola-EM ocenianego w przestrzeni pracy, w szczególności: zmienność
w czasie i przestrzeni, maksymalne natężenia pola-E i pola-H oraz zasięgi zidentyfikowanych
stref ochronnych, obejmujące:
a)
charakterystykę przestrzeni obsługi, której dotyczy ocena i warunki eksploatacji źródeł,
którym odpowiadają charakterystyki pola-EM, w szczególności przez określenie trybu
pracy, nastaw i konfiguracji lub wyposażenia źródeł pola-EM,
b)
zestawienie miejscowych wartości natężenia pola-E i natężenia pola-M, powiązanych
jednoznacznie z ich lokalizacją w przestrzeni pracy, w zestawieniach opisowych lub
w formie graficznej, jeżeli ma to zastosowanie przy nieruchomych źródłach, w szczególności:
szkice lub fotografie z naniesionymi jednoznacznie danymi charakteryzującymi lokalizację
punktów pomiarowych, np. w postaci ponumerowanych punktów, wymiarów prezentowanej
na nich przestrzeni pracy, skalowanej siatki współrzędnych ortogonalnych,
c)
zestawienie rozpoznanych zasięgów pola-EM stref ochronnych powiązane z warunkami użytkowania
źródeł, np. w zestawieniu tabelarycznym lub zaprezentowane graficznie, w szczególności
w odniesieniu do zasięgów stref przy nieruchomych źródłach pola-EM;
3)
jeżeli ma to zastosowanie, identyfikację wykonawcy pomiarów i datę wykonania pomiarów,
istotne ze względu na wymagania odpowiednich przepisów określających wymagania dotyczące
częstotliwości pomiarów i kompetencje;
4)
zapisy, dokumentujące przeprowadzoną ocenę pola-EM powinny umożliwić powtórzenie oceny
w warunkach, w jakich zrealizowano je pierwotnie na potrzeby oceny zastosowanych środków
ochronnych, oceny aktualności rozpoznania źródeł pola-EM w przestrzeni pracy i aktualności
oceny ekspozycji lub narażenia oraz identyfikacji czynników wpływających na niepewność
tej oceny.
3) Zdanie pierwsze wprowadzenia do wyliczenia w brzmieniu ustalonym przez § 1 rozporządzenia
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2016 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z
narażeniem na pole elektromagnetyczne (Dz. U. poz. 2284 oraz z 2017 r. poz. 1276),
które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2017 r.