Rozporządzenie Ministra Zdrowiaz dnia 15 grudnia 2018 r.w sprawie funkcjonowania podmiotów leczniczych sprawujących opiekę nad uzależnionymi
od alkoholu 1)Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie §
1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 2018 r. w sprawie
szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. poz. 95).
Treść rozporządzenia
Na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi zarządza się, co następuje:
§ 1.
Rozporządzenie określa:
1)
organizację, kwalifikacje personelu, sposób funkcjonowania i rodzaje podmiotów leczniczych
wykonujących świadczenia stacjonarne i całodobowe oraz ambulatoryjne w sprawowaniu
opieki nad uzależnionymi od alkoholu;
2)
sposób współdziałania podmiotów leczniczych, o których mowa w pkt 1, z instytucjami
publicznymi i organizacjami społecznymi w zakresie sprawowania opieki nad uzależnionymi
od alkoholu.
§ 2.
Podmioty lecznicze wykonujące świadczenia stacjonarne i całodobowe oraz ambulatoryjne
w sprawowaniu opieki nad uzależnionymi od alkoholu realizują:
1)
działania diagnostyczne w zakresie diagnozy nozologicznej i problemowej;
2)
programy korekcyjne dla osób spożywających alkohol ryzykownie i szkodliwie lub używających
substancji psychoaktywnych oraz osób z zaburzeniami nawyków i popędów;
3)
programy psychoterapii uzależnień;
4)
programy psychoterapii zaburzeń funkcjonowania członków rodziny, które wynikają ze
spożywania alkoholu lub używania innych substancji psychoaktywnych przez osoby bliskie,
zwane dalej „programami psychoterapii członków rodzin”;
5)
indywidualne świadczenia zapobiegawczo-lecznicze dla osób spożywających alkohol szkodliwie
oraz uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin;
6)
indywidualne świadczenia rehabilitacyjne dla osób uzależnionych od alkoholu i członków
ich rodzin;
7)
działania konsultacyjno-edukacyjne dla członków rodzin osób uzależnionych od alkoholu.
§ 3.
1.
Działania diagnostyczne, o których mowa w § 2 pkt 1, polegają na:
1)
rozpoznaniu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania wynikających ze spożywania
alkoholu lub używania innych substancji psychoaktywnych, rozpoznaniu zaburzeń nawyków
i popędów oraz zaburzeń występujących u członków rodziny w następstwie spożywania
alkoholu lub używania innych substancji psychoaktywnych lub zaburzeń nawyków i popędów
u osób bliskich;
2)
rozpoznaniu niezbędnych do skonstruowania planu terapii aktualnych problemów pacjenta,
a także przyczyn i mechanizmów będących ich podłożem.
2.
Programy korekcyjne, o których mowa w § 2 pkt 2, obejmują indywidualne lub grupowe
oddziaływania psychologiczne zmierzające do ograniczenia spożywania alkoholu lub używania
innych substancji psychoaktywnych u osób nieuzależnionych lub do ograniczenia szkód
wynikających z zachowań impulsywnych u osób z zaburzeniami nawyków i popędów.
3.
Programy psychoterapii uzależnień, o których mowa w § 2 pkt 3, obejmują indywidualne
i grupowe oddziaływania psychologiczne ukierunkowane na poprawę stanu psychofizycznego
i funkcjonowania społecznego osób uzależnionych od alkoholu przez redukcję objawów
i mechanizmów uzależnień oraz uczenie umiejętności potrzebnych do podtrzymania pozytywnej
zmiany.
4.
Programy psychoterapii członków rodzin obejmują oddziaływania psychologiczne ukierunkowane
na usunięcie lub złagodzenie zaburzeń powstałych w wyniku przewlekłego stresu u członków
rodziny, spowodowanego spożywaniem alkoholu lub używaniem innych substancji psychoaktywnych
przez osobę bliską.
5.
Indywidualne świadczenia zapobiegawczo-lecznicze, o których mowa w § 2 pkt 5, obejmują:
1)
leczenie stanów występujących w przebiegu uzależnienia od alkoholu, w szczególności
leczenie alkoholowych zespołów abstynencyjnych;
2)
leczenie szkód zdrowotnych spowodowanych spożywaniem alkoholu u osób przystępujących
do psychoterapii uzależnienia od alkoholu;
3)
psychofarmakoterapię ułatwiającą osiąganie celów terapii uzależnienia od alkoholu;
4)
psychofarmakoterapię współwystępujących zaburzeń psychicznych.
6.
Indywidualne świadczenia rehabilitacyjne, o których mowa w § 2 pkt 6, obejmują oddziaływania
psychospołeczne i pomocnicze medyczne, ukierunkowane na przywrócenie zdolności funkcjonowania
społecznego osób uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin.
7.
Działania konsultacyjno-edukacyjne, o których mowa w § 2 pkt 7, obejmują grupowe lub
indywidualne poradnictwo ukierunkowane na zwiększenie rozumienia uzależnienia, problemów
rodziny osób uzależnionych od alkoholu oraz poznanie ofert leczenia osób spożywających
alkohol szkodliwie oraz uzależnionych od alkoholu i członków ich rodzin.
§ 4.
1.
Podmioty lecznicze, o których mowa w § 2, prowadzą placówki leczenia uzależnienia
od alkoholu, zwane dalej „placówkami”, którymi są:
1)
poradnia terapii uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia;
2)
poradnia leczenia uzależnień;
3)
całodobowy oddział albo stacjonarny ośrodek terapii uzależnienia od alkoholu;
4)
całodobowy oddział albo stacjonarny ośrodek leczenia uzależnień;
5)
dzienny oddział terapii uzależnienia od alkoholu;
6)
dzienny oddział leczenia uzależnień;
7)
oddział albo ośrodek leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych;
8)
hostel dla osób uzależnionych od alkoholu.
2.
Placówki mogą działać jako ośrodek terapii uzależnienia od alkoholu, jeżeli zapewniają
wykonywanie:
1)
stacjonarnych i ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych dla osób uzależnionych od alkoholu
i członków ich rodzin albo
2)
ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych dla osób uzależnionych od alkoholu i członków
ich rodzin, a w skład ośrodka wchodzą:
a)
dzienny oddział terapii uzależnienia od alkoholu lub dzienny oddział leczenia uzależnień
oraz
b)
poradnia terapii uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia lub poradnia leczenia
uzależnień.
§ 5.
Poradnia terapii uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia oraz poradnia leczenia
uzależnień wykonują następujące zadania:
1)
diagnozowanie:
a)
zaburzeń spowodowanych spożywaniem alkoholu lub używaniem innych substancji psychoaktywnych,
b)
zaburzeń nawyków i popędów;
2)
diagnozowanie zaburzeń występujących u członków rodzin osób:
a)
spożywających alkohol lub używających innych substancji psychoaktywnych,
b)
z zaburzeniami nawyków i popędów;
3)
realizację programów korekcyjnych dla osób:
a)
spożywających alkohol ryzykownie i szkodliwie,
b)
spożywających alkohol ryzykownie i szkodliwie oraz używających innych substancji psychoaktywnych,
c)
z zaburzeniami nawyków i popędów;
4)
realizację programów psychoterapii dla:
a)
osób uzależnionych od alkoholu,
b)
osób uzależnionych od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych,
c)
osób z zaburzeniami nawyków i popędów,
d)
członków rodzin dotkniętych następstwami spożywania alkoholu lub używania innych substancji
psychoaktywnych,
e)
członków rodzin osób z zaburzeniami nawyków i popędów;
5)
udzielanie indywidualnych świadczeń zapobiegawczo-leczniczych dla:
a)
osób spożywających alkohol szkodliwie i uzależnionych od alkoholu,
b)
osób spożywających alkohol szkodliwie i uzależnionych od alkoholu i innych substancji
psychoaktywnych,
c)
osób z zaburzeniami nawyków i popędów,
d)
członków rodzin dotkniętych następstwami spożywania alkoholu lub używania innych substancji
psychoaktywnych,
e)
członków rodzin osób z zaburzeniami nawyków i popędów;
6)
prowadzenie działań konsultacyjno-edukacyjnych dla członków rodzin:
a)
dotkniętych następstwami spożywania alkoholu lub używania innych substancji psychoaktywnych,
b)
osób z zaburzeniami nawyków i popędów.
§ 6.
Całodobowy oddział albo stacjonarny ośrodek terapii uzależnienia od alkoholu oraz
całodobowy oddział albo stacjonarny ośrodek leczenia uzależnień wykonują następujące
zadania:
1)
diagnozowanie:
a)
zaburzeń spowodowanych spożywaniem alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych,
b)
zaburzeń nawyków i popędów;
2)
realizację programów psychoterapii dla osób:
a)
uzależnionych od alkoholu,
b)
uzależnionych od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych,
c)
z zaburzeniami nawyków i popędów;
3)
udzielanie indywidualnych świadczeń zapobiegawczo-leczniczych dla pozostających w
programie terapii osób:
a)
uzależnionych od alkoholu,
b)
uzależnionych od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych,
c)
z zaburzeniami nawyków i popędów;
4)
prowadzenie działań konsultacyjno-edukacyjnych dla członków rodzin:
a)
dotkniętych następstwami spożywania alkoholu lub używania innych substancji psychoaktywnych,
b)
osób z zaburzeniami nawyków i popędów;
5)
przygotowanie pacjenta do kontynuowania terapii w poradni terapii uzależnienia od
alkoholu i współuzależnienia lub poradni leczenia uzależnień.
§ 7.
Dzienny oddział terapii uzależnienia od alkoholu oraz dzienny oddział leczenia uzależnień
wykonują następujące zadania:
1)
diagnozowanie:
a)
zaburzeń spowodowanych spożywaniem alkoholu lub używaniem innych substancji psychoaktywnych,
b)
zaburzeń nawyków i popędów;
2)
diagnozowanie zaburzeń występujących u członków rodzin osób:
a)
spożywających alkohol lub używających innych substancji psychoaktywnych,
b)
z zaburzeniami nawyków i popędów;
3)
realizację programów psychoterapii dla:
a)
osób uzależnionych od alkoholu,
b)
osób uzależnionych od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych,
c)
osób z zaburzeniami nawyków i popędów,
d)
członków rodzin dotkniętych następstwami spożywania alkoholu lub używania innych substancji
psychoaktywnych,
e)
członków rodzin osób z zaburzeniami nawyków i popędów;
4)
udzielanie indywidualnych świadczeń zapobiegawczo-leczniczych dla pozostających w
programie terapii:
a)
osób spożywających alkohol szkodliwie i uzależnionych od alkoholu,
b)
osób uzależnionych od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych,
c)
osób z zaburzeniami nawyków i popędów,
d)
członków rodzin dotkniętych następstwami spożywania alkoholu lub używania innych substancji
psychoaktywnych,
e)
członków rodzin osób z zaburzeniami nawyków i popędów;
5)
prowadzenie działań konsultacyjno-edukacyjnych dla członków rodzin:
a)
dotkniętych następstwami spożywania alkoholu lub używania innych substancji psychoaktywnych,
b)
członków rodzin osób z zaburzeniami nawyków i popędów;
6)
przygotowanie pacjenta do kontynuowania terapii w poradni terapii uzależnienia od
alkoholu i współuzależnienia lub poradni leczenia uzależnień.
§ 8.
Oddział albo ośrodek leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych wykonuje następujące
zadania:
1)
diagnozowanie zaburzeń spowodowanych spożywaniem alkoholu lub używaniem innych substancji
psychoaktywnych;
2)
leczenie alkoholowego lub polekowego zespołu abstynencyjnego;
3)
motywowanie pacjentów do podjęcia psychoterapii uzależnień.
§ 9.
Hostel dla osób uzależnionych od alkoholu:
1)
zapewnia warunki samodzielnego funkcjonowania w środowisku, w integracji ze społecznością
lokalną;
2)
realizuje program rehabilitacyjny nakierowany na zwiększenie społecznych kompetencji
i samodzielne funkcjonowanie osób uzależnionych.
§ 10.
1.
Placówkami, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1-6 i 8, kieruje specjalista psychoterapii
uzależnień posiadający co najmniej pięcioletni staż pracy w zakresie leczenia uzależnień.
2.
Oddziałem albo ośrodkiem leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych kieruje lekarz
specjalista w dziedzinie:
1)
psychiatrii lub
2)
chorób wewnętrznych, lub
3)
neurologii, lub
4)
anestezjologii, lub
5)
anestezjologii i reanimacji, lub
6)
anestezjologii i intensywnej terapii.
§ 11.
1.
Wojewódzki ośrodek terapii uzależnienia i współuzależnienia, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu
alkoholizmowi, zapewnia wykonanie świadczeń zdrowotnych, o których mowa w § 4 ust. 2.
2.
Do zadań wojewódzkiego ośrodka terapii uzależnienia i współuzależnienia należy ponadto:
1)
monitorowanie funkcjonowania placówek leczenia uzależnienia od alkoholu w zakresie
dostępności świadczeń stacjonarnych i całodobowych oraz ambulatoryjnych w sprawowaniu
opieki nad uzależnionymi od alkoholu na terenie województwa;
2)
ocena jakości świadczeń stacjonarnych i całodobowych oraz ambulatoryjnych w sprawowaniu
opieki nad uzależnionymi od alkoholu udzielanych na terenie województwa oraz przygotowanie
wniosków i zaleceń w tym zakresie, w tym dotyczących podjęcia doskonalenia zawodowego
pracowników placówek;
3)
opiniowanie wojewódzkich strategii i planów w zakresie zdrowia publicznego;
4)
udzielanie konsultacji podmiotom leczniczym prowadzącym placówki oraz innym podmiotom
zajmującym się rozwiązywaniem problemów alkoholowych;
5)
prowadzenie działalności metodyczno-organizacyjnej w zakresie zbierania i opracowywania
danych statystycznych dotyczących rozpowszechnienia uzależnienia od alkoholu i związanych
z nim problemów oraz leczenia uzależnienia od alkoholu na terenie województwa, a także
ocena tych danych;
6)
inicjowanie i realizacja działań podnoszących kwalifikacje zawodowe pracowników merytorycznych
zatrudnionych w placówkach, w tym organizowanie staży i szkoleń;
7)
inicjowanie i prowadzenie działań podnoszących kompetencje zawodowe osób współdziałających
z placówkami w realizacji zadań programowych;
8)
współpraca z Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz wojewódzkim
konsultantem do spraw psychiatrii i wojewódzkim konsultantem do spraw psychologii
klinicznej.
§ 12.
1.
Psychoterapię uzależnienia od alkoholu i psychoterapię członków rodzin mogą prowadzić
osoby posiadające certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień.
2.
W udzielaniu świadczeń z zakresu psychoterapii uzależnienia od alkoholu i psychoterapii
członków rodzin mogą uczestniczyć osoby posiadające certyfikat instruktora terapii
uzależnień.
§ 13.
1.
Podmioty lecznicze, o których mowa w § 2, współdziałają z Państwową Agencją Rozwiązywania
Problemów Alkoholowych i z innymi z instytucjami publicznymi oraz organizacjami społecznymi
w zakresie sprawowania opieki nad uzależnionymi od alkoholu przez:
1)
informowanie o ofercie leczenia uzależnienia od alkoholu oraz ofercie leczenia członków
rodzin osób uzależnionych od alkoholu;
2)
udział w podnoszeniu kwalifikacji zawodowych pracowników merytorycznych;
3)
wskazywanie pacjentom innych podmiotów leczniczych ofert mogących bardziej odpowiadać
ich potrzebom;
4)
informowanie, we współpracy z właściwymi organami samorządu terytorialnego i ośrodkami
pomocy społecznej, o możliwościach udzielenia osobie uzależnionej od alkoholu wsparcia
niezbędnego do umożliwienia jej zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których
własnym staraniem nie jest w stanie zaspokoić, a także o miejscu, w którym może ubiegać
się o uzyskanie takiego wsparcia;
5)
wspieranie inicjatyw instytucjonalnych i pozainstytucjonalnych podejmowanych na rzecz
rozwiązywania problemów alkoholowych w środowiskach lokalnych.
2.
W zakresie, o którym mowa w ust. 1, podmioty lecznicze, o których mowa w § 2, współdziałają
w szczególności z:
1)
podmiotami leczniczymi sprawującymi podstawową opiekę zdrowotną i opiekę psychiatryczną;
2)
wojewódzkim ośrodkiem terapii uzależnienia i współuzależnienia;
3)
organami samorządów terytorialnych w realizacji ustawowo określonych zadań własnych
gmin, powiatów i województw;
4)
środowiskami samopomocowymi, w szczególności ze wspólnotą Anonimowych Alkoholików
i klubami abstynenta w zakresie środowiskowych oddziaływań wspierających abstynencję
pacjentów;
5)
ośrodkami pomocy społecznej właściwymi ze względu na miejsce zamieszkania lub stałego
przebywania osoby uzależnionej od alkoholu;
6)
organizacjami pozarządowymi w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych.
3.
Podmioty lecznicze, o których mowa w § 2, współdziałają z Państwową Agencją Rozwiązywania
Problemów Alkoholowych w zakresie wdrażania standardów i procedur terapeutycznych
oraz podnoszenia kwalifikacji personelu udzielającego świadczeń medycznych, a także
monitorowania efektów terapii.
§ 14.
1.
Szkolenia w zakresie specjalisty psychoterapii uzależnień oraz szkolenia w zakresie
instruktora terapii uzależnień rozpoczęte na podstawie programu szkolenia opracowanego
przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i niezakończone przed
dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia są prowadzone na podstawie przepisów
dotychczasowych, przy czym:
1)
akredytacje udzielone na prowadzenie szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności
udzielania pomocy psychologicznej oraz nowoczesnych metod diagnozowania i terapii
uzależnienia i psychoterapii członków rodzin oraz na prowadzenie stażu klinicznego
zachowują ważność na okres, na jaki zostały wydane;
2)
podmioty, których akredytacje na prowadzenie szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności
udzielania pomocy psychologicznej oraz nowoczesnych metod diagnozowania i terapii
uzależnienia i psychoterapii członków rodzin oraz na prowadzenie stażu klinicznego
wygasają w trakcie szkolenia, mogą na zasadach obowiązujących do dnia wejścia w życie
niniejszego rozporządzenia uzyskać kolejną akredytację na okres nie dłuższy niż do
dnia 31 grudnia 2023 r.;
3)
osoby uprawnione do prowadzenia superwizji klinicznej do celów szkoleniowych na podstawie
przepisów dotychczasowych zachowują swoje uprawnienia;
4)
Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych wydaje, na podstawie przepisów
dotychczasowych, zaświadczenia potwierdzające status uczestnictwa w szkoleniu, o którym
mowa w ust. 1, stanowiące podstawę do uczestniczenia w udzielaniu świadczeń z zakresu
psychoterapii uzależnienia od alkoholu i psychoterapii członków rodzin, ważne nie
dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2023 r.;
5)
Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych przeprowadza egzaminy certyfikacyjne
nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2024 r.
2.
Osobom, które zdały egzamin certyfikacyjny, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów
Alkoholowych wydaje certyfikaty specjalisty psychoterapii uzależnień oraz certyfikaty
instruktora terapii uzależnień na podstawie przepisów dotychczasowych.
3.
Zaświadczenia potwierdzające status uczestnictwa w szkoleniu w zakresie specjalisty
psychoterapii uzależnień oraz programie szkolenia w zakresie instruktora terapii uzależnień
wydane na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują ważność przez okres, na jaki
zostały wydane.
4.
Certyfikaty specjalisty psychoterapii uzależnień oraz certyfikaty instruktora terapii
uzależnień wydane przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych zachowują
ważność.
5.
Osoby posiadające zaświadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i ust. 3, uczestniczą
w udzielaniu świadczeń z zakresu psychoterapii uzależnienia od alkoholu i psychoterapii
członków rodzin na zasadach dotychczasowych.
1)
Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie §
1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 2018 r. w sprawie
szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. poz. 95).
2)
Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia
25 czerwca 2012 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, sposobu funkcjonowania
i rodzajów podmiotów leczniczych wykonujących świadczenia stacjonarne i całodobowe
oraz ambulatoryjne w sprawowaniu opieki nad uzależnionymi od alkoholu oraz sposobu
współdziałania w tym zakresie z instytucjami publicznymi i organizacjami społecznymi
(Dz. U. poz. 734), które traci moc z dniem 31 grudnia 2018 r. na podstawie art. 10
pkt 2 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego
oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2439).