Ustawaz dnia 30 listopada 2016 r.o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Spis treści
- Treść ustawy
- Dział I - Organizacja Trybunału Konstytucyjnego
- Dział II - Postępowanie przed Trybunałem
- Rozdział 1 - Przepisy ogólne
- Rozdział 2 - Składy orzekające
- Rozdział 3 - Wyłączenie sędziego Trybunału
- Rozdział 4 - Uczestnicy postępowania
- Rozdział 5 - Pisma procesowe
- Rozdział 6 - Koszty postępowania
- Rozdział 7 - Przebieg postępowania przed Trybunałem
- Rozdział 8 - Przepisy szczególne o postępowaniu przed Trybunałem
- Rozdział 9 - Rozprawy i posiedzenia
- Rozdział 10 - Orzeczenia Trybunału
- Dział III - Przepis końcowy
Treść ustawy
Dział I
Organizacja Trybunału Konstytucyjnego
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
Trybunał Konstytucyjny, zwany dalej „Trybunałem”, jest organem władzy sądowniczej
powołanym w celu wykonywania kompetencji określonych w Konstytucji i ustawach.
Art. 2.
Siedzibą Trybunału jest m.st. Warszawa.
Art. 3.
W skład Trybunału wchodzi piętnastu sędziów.
Art. 4.
Odrębna ustawa określa:
1)
sposób nawiązania, zakres i zasady ustania stosunku służbowego sędziego Trybunału;
2)
prawa i obowiązki sędziego Trybunału;
3)
sprawy immunitetu i nietykalności osobistej oraz zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej
sędziego Trybunału;
4)
prawa i obowiązki sędziego Trybunału w stanie spoczynku.
Rozdział 2
Organy Trybunału
Art. 5.
Organami Trybunału są:
1)
Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału, zwane dalej „Zgromadzeniem Ogólnym”;
2)
Prezes Trybunału.
Art. 6.
1.
Zgromadzenie Ogólne tworzą urzędujący sędziowie Trybunału, którzy złożyli ślubowanie
wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Do kompetencji Zgromadzenia Ogólnego należy:
1)
zatwierdzanie informacji, o której mowa w art. 13 ust. 1;
2)
przedstawianie kandydatów na stanowiska Prezesa i Wiceprezesa Trybunału;
3)
wyrażanie zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej oraz pozbawienie wolności
sędziego Trybunału, na zasadach określonych w odrębnych przepisach;
4)
stwierdzanie wygaśnięcia mandatu sędziego Trybunału, na zasadach określonych w odrębnych
przepisach;
5)
przenoszenie w stan spoczynku sędziego Trybunału trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków
sędziego Trybunału, na zasadach określonych w odrębnych przepisach;
6)
stwierdzanie utraty statusu sędziego Trybunału w stanie spoczynku, na zasadach określonych
w odrębnych przepisach;
7)
uchwalanie regulaminu Trybunału;
8)
uchwalanie statutu Kancelarii Trybunału oraz statutu Biura Służby Prawnej Trybunału;
9)
uchwalanie projektu dochodów i wydatków Trybunału;
10)
uchwalanie Kodeksu Etycznego Sędziego Trybunału Konstytucyjnego;
11)
wykonywanie innych czynności, przewidzianych dla Zgromadzenia Ogólnego w ustawach
i regulaminie Trybunału.
Art. 7.
1.
Zgromadzenie Ogólne obraduje na posiedzeniach.
2.
Posiedzenia Zgromadzenia Ogólnego, z wyjątkiem posiedzeń, o których mowa w art. 11,
zwołuje Prezes Trybunału, który ustala porządek posiedzenia i przewodniczy obradom.
3.
O terminie i porządku posiedzenia Zgromadzenia Ogólnego Prezes Trybunału zawiadamia
sędziów Trybunału najpóźniej 7 dni przed dniem posiedzenia.
4.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach Prezes Trybunału może odstąpić od dochowania
terminu, o którym mowa w ust. 3.
Art. 8.
1.
Zgromadzenie Ogólne podejmuje uchwały bezwzględną większością głosów, w obecności
co najmniej 2/3 ogólnej liczby sędziów Trybunału, chyba że ustawa stanowi inaczej.
2.
Podjęcie uchwały przez Zgromadzenie Ogólne wymaga obecności Prezesa Trybunału, z wyjątkiem
uchwały, o której mowa w art. 11 ust. 14.
3.
Głosowanie jest jawne, o ile żaden z sędziów Trybunału nie zażąda wyłączenia jawności.
Głosowanie z wyłączeniem jawności przeprowadza się w sprawach, o których mowa w art.
6 ust. 2 pkt 2-6.
Art. 9.
1.
Prezes Trybunału corocznie zwołuje publiczne posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego, podczas
którego są omawiane istotne problemy wynikające z działalności i orzecznictwa Trybunału,
przedstawione w informacji, o której mowa w art. 13 ust. 1.
2.
Prezes Trybunału zawiadamia o zwołaniu publicznego posiedzenia Zgromadzenia Ogólnego
i zaprasza do udziału w nim w szczególności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, przedstawicieli organów władzy publicznej, o których
mowa w art. 13 ust. 3, a także przewodniczących właściwych komisji sejmowych i senackich.
Art. 10.
1.
Prezesa Trybunału powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej spośród kandydatów
przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne w trybie określonym w art. 11.
2.
Kadencja Prezesa Trybunału trwa sześć lat.
3.
Wygaśnięcie kadencji Prezesa Trybunału przed jej upływem następuje w przypadku:
1)
zakończenia kadencji sędziego Trybunału powołanego na stanowisko Prezesa Trybunału
albo
2)
wygaśnięcia mandatu sędziego Trybunału, powołanego na stanowisko Prezesa Trybunału,
przed upływem kadencji, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, albo
3)
zrzeczenia się stanowiska przez Prezesa Trybunału.
4.
Ponowne powołanie na stanowisko Prezesa Trybunału jest niedopuszczalne.
5.
Kadencja wiceprezesa Trybunału wygasa w przypadku powołania go na stanowiska Prezesa
Trybunału. Do Wiceprezesa Trybunału przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio.
Art. 11.
1.
Zgromadzenie Ogólne przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej kandydatów
na stanowisko Prezesa Trybunału w terminie miesiąca od dnia, w którym powstał wakat.
2.
Od dnia powstania wakatu do czasu powołania Prezesa Trybunału, pracami Trybunału kieruje
sędzia Trybunału posiadający najdłuższy, liczony łącznie, staż pracy:
1)
jako sędzia w Trybunale;
2)
jako aplikant, asesor, sędzia w sądzie powszechnym;
3)
w administracji państwowej szczebla centralnego.
3.
Sędzia Trybunału, o którym mowa w ust. 2, zwołuje posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego
w sprawie przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału oraz zawiadamia
pozostałych sędziów Trybunału o jego terminie i porządku najpóźniej 7 dni przed dniem
posiedzenia.
4.
Obradom Zgromadzenia Ogólnego, o którym mowa w ust. 3, przewodniczy najmłodszy stażem
sędzia Trybunału.
5.
W posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego w sprawie przedstawienia kandydatów na stanowisko
Prezesa Trybunału uczestniczą sędziowie Trybunału, którzy do dnia posiedzenia złożyli
ślubowanie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
6.
Kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału, Zgromadzenie Ogólne wyłania w drodze głosowania,
według zasad określonych w ust. 7-14.
7.
Każdy sędzia Trybunału, o którym mowa w ust. 5, może zgłosić swoją osobę do procedury
wyłaniania kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału. Zgłoszenia przyjmuje sędzia
Trybunału, o którym mowa w ust. 2, od dnia ogłoszenia terminu posiedzenia Zgromadzenia
Ogólnego, o którym mowa w ust. 3, do momentu otwarcia tego posiedzenia.
8.
Imiona i nazwiska sędziów Trybunału zgłoszonych zgodnie z ust. 7 umieszcza się na
karcie do głosowania w kolejności alfabetycznej. Nad zgłoszonymi kandydaturami głosuje
się łącznie. Głos jest ważny, gdy znak „x” lub „+” (dwie przecinające się linie) postawiono
w wyznaczonym polu na karcie do głosowania przy nazwisku jednego sędziego Trybunału.
9.
Wzór karty, o której mowa w ust. 8, określa regulamin Trybunału.
10.
Jako kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału, Zgromadzenie Ogólne przedstawia wszystkich
sędziów Trybunału, którzy w głosowaniu, o którym mowa w ust. 8, otrzymali co najmniej
5 głosów.
11.
W przypadku, gdy wymaganą liczbę głosów, o której mowa w ust. 10, uzyskał tylko jeden
sędzia Trybunału, Zgromadzenie Ogólne przedstawia jako drugiego kandydata na stanowisko
Prezesa Trybunału tego sędziego Trybunału, który zdobył najwyższe poparcie wśród sędziów
Trybunału, którzy nie uzyskali wymaganej liczby co najmniej 5 głosów.
12.
Jeżeli w przypadku określonym w ust. 11, najwyższe poparcie wśród sędziów Trybunału,
którzy nie uzyskali liczby głosów wymaganej w ust. 10, otrzymał więcej niż jeden sędzia
Trybunału, Zgromadzenie Ogólne, łącznie z sędzią Trybunału, który uzyskał co najmniej
5 głosów, przedstawia jako kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału wszystkich sędziów
Trybunału, którzy zdobyli tę samą, najwyższą liczbę głosów.
13.
W przypadku, gdy w trybie określonym w ust. 7-12 nie doszło do wyłonienia co najmniej
dwóch sędziów Trybunału, głosowanie powtarza się. Jeśli w powtórzonym głosowaniu ponownie
nie doszło do wyłonienia co najmniej dwóch sędziów Trybunału, procedurę przedstawiania
Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału
rozpoczyna się od początku.
14.
Po przeprowadzeniu głosowania i ustaleniu wynikającej z niego liczby oraz osób kandydatów,
Zgromadzenie Ogólne przyjmuje uchwałę w sprawie przedstawienia wyłonionych sędziów
Trybunału jako kandydatów na stanowisko Prezesa Trybunału, którą przekazuje się niezwłocznie
Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej.
15.
Do Wiceprezesa Trybunału przepisy ust. 1-14 stosuje się odpowiednio.
Art. 12.
1.
Prezes Trybunału:
1)
kieruje pracami Trybunału;
2)
reprezentuje Trybunał na zewnątrz;
3)
wykonuje inne czynności określone w ustawach i regulaminie Trybunału.
2.
Prezes Trybunału w drodze pisemnego upoważnienia określa, w jakim zakresie w sprawach,
o których mowa w ust. 1, zastępuje go Wiceprezes Trybunału.
3.
W szczególnych sytuacjach Prezes Trybunału może upoważnić innego sędziego Trybunału
do wykonywania niektórych kompetencji określonych w ust. 1.
4.
W przypadku niemożności upoważnienia Wiceprezesa lub innego sędziego Trybunału do
wykonywania niektórych kompetencji określonych w ust. 1, Prezesa Trybunału zastępuje
sędzia Trybunału, o którym mowa w art. 11 ust. 2.
Art. 13.
1.
Prezes Trybunału przedkłada corocznie Sejmowi oraz Senatowi informację o istotnych
problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału.
2.
Nad informacją, o której mowa w ust. 1, w Sejmie i Senacie nie przeprowadza się głosowania.
3.
Informację, o której mowa w ust. 1, Prezes Trybunału przekazuje Prezydentowi Rzeczypospolitej
Polskiej, Prezesowi Rady Ministrów, Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, Prezesowi
Naczelnego Sądu Administracyjnego, Przewodniczącemu Krajowej Rady Sądownictwa, Prokuratorowi
Generalnemu-Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Rzecznikowi
Praw Dziecka, Prezesowi Najwyższej Izby Kontroli, Przewodniczącemu Krajowej Rady Radiofonii
i Telewizji oraz Prezesowi Narodowego Banku Polskiego.
Art. 14.
1.
Projekt dochodów i wydatków Trybunału, o którym mowa w art. 6 ust. 2 pkt 9, minister
właściwy do spraw finansów publicznych włącza do projektu budżetu państwa.
2.
W zakresie wykonywania budżetu Trybunału Prezesowi Trybunału przysługują uprawnienia
ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Art. 15.
1.
Regulamin Trybunału określa:
1)
zasady wewnętrznej organizacji pracy Zgromadzenia Ogólnego;
2)
zasady wewnętrznej organizacji pracy Prezesa Trybunału;
3)
wymogi dotyczące pieczęci Trybunału;
4)
wymogi dotyczące stroju sędziów Trybunału;
5)
wzór karty do głosowania w ramach procedury wyłaniania kandydatów Zgromadzenia Ogólnego
na Prezesa albo Wiceprezesa Trybunału;
6)
wewnętrzny tok postępowania z pismami i aktami spraw;
7)
wewnętrzne zasady przeprowadzenia narady;
8)
wewnętrzne zasady przygotowania i przebiegu rozpraw albo posiedzeń niejawnych;
9)
zasady sporządzania uzasadnień orzeczeń;
10)
inne sprawy, do których odsyła ustawa.
2.
Prezes Trybunału zarządza ogłoszenie regulaminu Trybunału w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej
Polskiej „Monitor Polski”.
Rozdział 3
Kancelaria Trybunału oraz Biuro Służby Prawnej Trybunału
Oddział 1
Przepisy wspólne
Art. 16.
1.
Jednostkami organizacyjnymi działającymi w Trybunale są:
1)
Kancelaria Trybunału;
2)
Biuro Służby Prawnej Trybunału.
2.
Jednostki organizacyjne, o których mowa w ust. 1, podlegają Prezesowi Trybunału.
Art. 17.
Czynności w sprawach z zakresu prawa pracy wobec pracowników jednostek organizacyjnych,
o których mowa w art. 16 ust. 1, dokonuje Prezes Trybunału lub upoważniona przez niego
osoba.
Oddział 2
Kancelaria Trybunału
Art. 18.
1.
Kancelaria Trybunału zapewnia organizacyjne i administracyjne warunki pracy Trybunału.
2.
W skład Kancelarii Trybunału wchodzą:
1)
Dyrektor Kancelarii Trybunału;
2)
Wydział Administracji;
3)
Wydział Straży Trybunalskiej.
3.
Szczegółowy zakres zadań i strukturę Kancelarii Trybunału określa statut Kancelarii
Trybunału.
Art. 19.
1.
Kancelarią Trybunału kieruje Dyrektor Kancelarii Trybunału, którego powołuje i odwołuje
Prezes Trybunału po zasięgnięciu opinii Zgromadzenia Ogólnego.
2.
Dyrektor Kancelarii Trybunału jest przełożonym pracowników Kancelarii Trybunału, zapewnia
jej prawidłowe funkcjonowanie i w razie potrzeby zgłasza Prezesowi Trybunału wnioski
w sprawie jej organizacji.
3.
Dyrektor Kancelarii Trybunału przygotowuje oraz przedstawia Prezesowi Trybunału projekt
dochodów i wydatków Trybunału, i jest odpowiedzialny za wykonywanie budżetu Trybunału.
4.
Dyrektor Kancelarii Trybunału odpowiada za gospodarowanie majątkiem pozostającym w
zarządzie Trybunału.
5.
Szczegółowy zakres zadań Dyrektora Kancelarii Trybunału oraz sposób ich wykonywania
określa statut Kancelarii Trybunału.
Art. 20.
1.
Pracownicy Kancelarii Trybunału zatrudnieni na stanowiskach administracyjnych stanowią
Wydział Administracji.
2.
Prezes Trybunału, po zasięgnięciu opinii Dyrektora Kancelarii Trybunału, określi,
w drodze zarządzenia:
1)
liczbę i wykaz stanowisk, na których zatrudnieni są pracownicy, o których mowa w ust.
1;
2)
wymagania kwalifikacyjne związane z zajmowaniem stanowisk, o których mowa w ust. 1;
3)
szczegółowy zakres zadań na stanowiskach, o których mowa w ust. 1, oraz sposób i warunki
ich wykonywania.
Art. 21.
1.
Pracownicy Kancelarii Trybunału zatrudnieni na stanowiskach związanych z ochroną Trybunału,
stanowią Wydział Straży Trybunalskiej.
2.
Prezes Trybunału, po zasięgnięciu opinii Dyrektora Kancelarii Trybunału, określi,
w drodze zarządzenia:
1)
liczbę i wykaz stanowisk, na których zatrudnieni są pracownicy, o których mowa w ust.
1;
2)
wymagania kwalifikacyjne związane z zajmowaniem stanowisk, o których mowa w ust. 1;
3)
wzór umundurowania;
4)
szczegółowy zakres zadań na stanowiskach, o których mowa w ust. 1, oraz sposób i warunki
ich wykonywania.
Art. 22.
1.
Prezes Trybunału w drodze zarządzenia określi regulamin wynagradzania pracowników
Kancelarii Trybunału, w którym ustali zasady wynagradzania:
1)
Dyrektora Kancelarii Trybunału;
2)
pracowników Wydziału Administracji;
3)
pracowników Wydziału Straży Trybunalskiej.
2.
Wynagrodzenie Dyrektora Kancelarii Trybunału nie może przekroczyć wynagrodzenia zasadniczego
przewidzianego dla dyrektora sądu apelacyjnego określonego w przepisach wykonawczych
wydanych na podstawie art. 32c § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych .
Art. 23.
W zakresie nieuregulowanym w ustawie do pracowników Kancelarii Trybunału stosuje się
przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych .
Oddział 3
Biuro Służby Prawnej Trybunału
Art. 24.
1.
Biuro Służby Prawnej Trybunału zapewnia obsługę merytoryczną bezpośrednio związaną
z działalnością orzeczniczą Trybunału i pomocą w tym zakresie w pracy sędziów Trybunału.
2.
W skład Biura Służby Prawnej Trybunału wchodzą:
1)
Dyrektor Biura Służby Prawnej Trybunału;
2)
asystenci sędziów Trybunału;
3)
Wydział do Spraw Wstępnej Weryfikacji Pism Inicjujących Postępowanie przed Trybunałem,
zwany dalej „Wydziałem Weryfikacyjnym”;
4)
Wydział Studiów nad Orzecznictwem i Analiz Prawnych, zwany dalej „Wydziałem Studiów”.
3.
Szczegółowy zakres zadań i strukturę Biura Służby Prawnej Trybunału określa statut
Biura Służby Prawnej Trybunału.
Art. 25.
1.
Biurem Służby Prawnej Trybunału kieruje Dyrektor Biura Służby Prawnej Trybunału, którego
powołuje i odwołuje Prezes Trybunału po zasięgnięciu opinii Zgromadzenia Ogólnego.
2.
Zadania Dyrektora Biura Służby Prawnej Trybunału oraz sposób ich wykonywania w zakresie
nieuregulowanym ustawą określa Statut Biura Służby Prawnej Trybunału.
Art. 26.
1.
Asystent sędziego Trybunału wykonuje czynności zmierzające do przygotowania spraw
do rozpoznania przez Trybunał oraz czynności z zakresu działalności administracyjnej
Trybunału.
2.
Na stanowisku asystenta sędziego Trybunału może być zatrudniony ten, kto:
1)
jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
2)
jest nieskazitelnego charakteru;
3)
ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne
studia prawnicze uznane w Polsce za równorzędne.
3.
Nabór na stanowisko asystenta sędziego Trybunału następuje w drodze konkursu, który
ma na celu wyłonienie osoby o kwalifikacjach niezbędnych do wykonywania obowiązków
asystenta sędziego Trybunału.
4.
Konkurs, o którym mowa w ust. 3, organizuje Prezes Trybunału.
5.
Zasady i tryb przeprowadzenia konkursu, o którym mowa w ust. 3, określa Prezes Trybunału
w drodze zarządzenia po zasięgnięciu opinii Dyrektora Biura Służby Prawnej Trybunału.
6.
Prezes Trybunału informuje o konkursie, o którym mowa w ust. 3, w Biuletynie Informacji
Publicznej Trybunału.
7.
Prezes Trybunału, po zasięgnięciu opinii Dyrektora Służby Prawnej Trybunału, określi,
w drodze zarządzenia:
1)
liczbę asystentów sędziów Trybunału;
2)
dodatkowe wymagania kwalifikacyjne związane z zajmowaniem stanowisk, o których mowa
w ust. 1;
3)
szczegółowy zakres zadań asystentów sędziów Trybunału oraz sposób i warunki ich wykonywania.
Art. 27.
1.
Wydział Weryfikacyjny zapewnia obsługę sędziów Trybunału w zakresie wykonywania zadań
określonych w oddziale 3 w rozdziale 7 w dziale II.
2.
Szczegółowy zakres zadań i strukturę Wydziału Weryfikacyjnego określa statut Biura
Służby Prawnej Trybunału.
Art. 28.
1.
Na stanowisku pracownika Wydziału Weryfikacyjnego może być zatrudniony ten, kto:
1)
jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
2)
jest nieskazitelnego charakteru;
3)
ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne
studia prawnicze uznane w Polsce za równorzędne.
2.
Prezes Trybunału, po zasięgnięciu opinii Dyrektora Służby Prawnej Trybunału, określi,
w drodze zarządzenia:
1)
liczbę i wykaz stanowisk, na których zatrudnieni są pracownicy, o których mowa w ust.
1;
2)
dodatkowe wymagania kwalifikacyjne związane z zajmowaniem stanowisk, o których mowa
w ust. 1;
3)
szczegółowy zakres zadań na stanowiskach, o których mowa w ust. 1, oraz sposób i warunki
ich wykonywania.
Art. 29.
1.
Wydział Studiów zapewnia wsparcie procesu orzekania w Trybunale konsultacją naukową
oraz wykonuje zadania związane z pieczą nad zgodnością z prawem, spójnością i jednolitością
orzecznictwa Trybunału.
2.
Szczegółowy zakres zadań i strukturę Wydziału Studiów określa statut Biura Służby
Prawnej Trybunału.
Art. 30.
1.
Na stanowisku pracownika Wydziału Studiów może być zatrudniony ten, kto:
1)
jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
2)
jest nieskazitelnego charakteru;
3)
ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne
studia prawnicze uznane w Polsce za równorzędne oraz posiada co najmniej stopień naukowy
doktora prawa.
2.
Prezes Trybunału, po zasięgnięciu opinii Dyrektora Służby Prawnej Trybunału, określi,
w drodze zarządzenia:
1)
liczbę i wykaz stanowisk, na których zatrudnieni są pracownicy, o których mowa w ust.
1;
2)
dodatkowe wymagania kwalifikacyjne związane z zajmowaniem stanowisk, o których mowa
w ust. 1;
3)
szczegółowy zakres zadań na stanowiskach, o których mowa w ust. 1, oraz sposób i warunki
ich wykonywania.
Art. 31.
1.
Prezes Trybunału w drodze zarządzenia określi regulamin wynagradzania pracowników
Biura Służby Prawnej Trybunału, w którym ustali zasady wynagradzania:
1)
Dyrektora Biura Służby Prawnej Trybunału;
2)
asystentów sędziów Trybunału;
3)
pracowników Wydziału Weryfikacyjnego;
4)
pracowników Wydziału Studiów.
2.
Wynagrodzenie Dyrektora Biura Służby Prawnej Trybunału nie może przekroczyć wynagrodzenia
zasadniczego przewidzianego dla dyrektora sądu apelacyjnego określonego w przepisach
wykonawczych wydanych na podstawie art. 32c § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych.
Art. 32.
W zakresie nieuregulowanym w ustawie do pracowników Biura Służby Prawnej Trybunału
stosuje się przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury .
Dział II
Postępowanie przed Trybunałem
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 33.
1.
Trybunał orzeka w sprawach zgodności:
1)
ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją;
2)
ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej
zgody wyrażonej w ustawie;
3)
przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami.
2.
Trybunał orzeka w sprawach zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego kwestionowanego w skardze konstytucyjnej, o której
mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji.
3.
Trybunał orzeka w sprawach zgodności z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą aktu normatywnego kwestionowanego
w pytaniu prawnym, o którym mowa w art. 193 Konstytucji.
4.
Trybunał orzeka w sprawach zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych.
5.
Trybunał rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami
państwa.
6.
Trybunał rozstrzyga o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej. W razie uznania przejściowej niemożności sprawowania urzędu
przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał powierza Marszałkowi Sejmu tymczasowe
wykonywanie obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 34.
Ilekroć w przepisach ustawy jest mowa o „ustawie”, rozumie się przez to także akty
normatywne, o których mowa w art. 234 Konstytucji, oraz inne akty normatywne, wydane na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem
w życie Konstytucji, które miały moc prawną równą mocy prawnej ustawy.
Art. 35.
1.
Trybunał sygnalizuje Sejmowi i Senatowi oraz innym organom stanowiącym prawo istnienie
uchybień i luk w prawie, których usunięcie jest niezbędne do zapewnienia spójności
systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Prezes Trybunału może zwrócić się do adresata sygnalizacji o poinformowanie Trybunału
o stanowisku w sprawie będącej przedmiotem sygnalizacji.
Art. 36.
W zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się
odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego .
Rozdział 2
Składy orzekające
Art. 37.
1.
Trybunał orzeka:
1)
w pełnym składzie w sprawach:
a)
sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,
b)
o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
oraz powierzenie Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej,
c)
zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,
d)
zgodności ustawy z Konstytucją przed jej podpisaniem lub umowy międzynarodowej z Konstytucją przed jej ratyfikacją,
e)
o szczególnej zawiłości, z inicjatywy Prezesa Trybunału, a także gdy z wnioskiem o
uznanie sprawy za szczególnie zawiłą do Trybunału zwróci się skład orzekający wyznaczony
do rozpoznania danej sprawy, albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże
się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności
gdy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu
wydanym w pełnym składzie;
2)
w składzie pięciu sędziów Trybunału w sprawach:
a)
zgodności ustaw i ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją,
b)
zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała
uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie;
3)
w składzie trzech sędziów Trybunału w sprawach:
a)
zgodności innych aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
b)
zażaleń na odmowę nadania dalszego biegu wnioskom podmiotów, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji w sprawie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami,
c)
zażaleń na odmowę nadania dalszego biegu skargom konstytucyjnym,
d)
wyłączenia sędziego Trybunału z przyczyn określonych w art. 39 ust. 2;
4)
w składzie jednego sędziego Trybunału w sprawie odmowy nadania dalszego biegu wnioskom
podmiotów, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, w sprawie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami albo skargom konstytucyjnym.
2.
Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów
Trybunału. Rozprawie przewodniczy Prezes Trybunału, a w razie przeszkód w przewodniczeniu
przez Prezesa Trybunału - wyznaczony przez niego sędzia Trybunału.
Art. 38.
1.
Sędziów Trybunału do składu orzekającego, w tym przewodniczącego składu i sędziego
sprawozdawcę, wyznacza Prezes Trybunału według kolejności alfabetycznej uwzględniając
przy tym rodzaje, liczbę oraz kolejność wpływu spraw do Trybunału.
2.
Prezes Trybunału w uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza ze względu na przedmiot rozpoznawanej
sprawy, może wyznaczyć sędziego sprawozdawcę, odstępując od kryteriów wymienionych
w ust. 1.
Rozdział 3
Wyłączenie sędziego Trybunału
Art. 39.
1.
Sędzia Trybunału jest wyłączony z udziału w rozpoznawaniu sprawy, jeżeli:
1)
wydał akt normatywny będący przedmiotem wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej;
2)
wydał orzeczenie, decyzję administracyjną lub inne rozstrzygnięcie, w sprawie pytania
prawnego albo skargi konstytucyjnej;
3)
jest uczestnikiem postępowania lub pozostaje z uczestnikiem postępowania w takim stosunku
prawnym, że wynik sprawy może oddziaływać na jego prawa i obowiązki;
4)
był przedstawicielem, pełnomocnikiem lub doradcą uczestnika postępowania;
5)
jest stroną w postępowaniu w sprawie, w której zostało przedstawione pytanie prawne
lub stroną w tym postępowaniu jest jego małżonek, krewny lub powinowaty w linii prostej,
krewny boczny do czwartego stopnia lub powinowaty boczny do drugiego stopnia.
2.
Sędzia Trybunału podlega również wyłączeniu z udziału w rozpoznawaniu sprawy, jeżeli:
1)
uczestniczył w wydaniu aktu normatywnego, orzeczenia, decyzji administracyjnej lub
innego rozstrzygnięcia, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, i może wywołać to wątpliwości
co do jego bezstronności;
2)
istnieją inne, niewymienione w pkt 1 lub ust. 1, okoliczności mogące wywołać wątpliwości
co do jego bezstronności.
3.
W przypadku, o którym mowa w ust. 2, sędziego Trybunału wyłącza się z udziału w rozpoznawaniu
sprawy, jeżeli podmiot składający wniosek o wyłączenie uprawdopodobni istnienie okoliczności
mogących wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.
Art. 40.
1.
Sędzia Trybunału niezwłocznie informuje Prezesa Trybunału o okolicznościach mogących
powodować wyłączenie go z udziału w rozpoznawaniu sprawy.
2.
Do czasu rozstrzygnięcia w przedmiocie wyłączenia z udziału w rozpoznawaniu sprawy
sędzia Trybunału może wykonywać tylko czynności niecierpiące zwłoki.
Art. 41.
1.
Wyłączenie sędziego Trybunału z udziału w rozpoznawaniu sprawy następuje z urzędu,
na żądanie tego sędziego albo na uzasadniony wniosek uczestnika postępowania.
2.
O wyłączeniu sędziego Trybunału z przyczyn, o których mowa w art. 39 ust. 1, rozstrzyga
Prezes Trybunału w drodze postanowienia.
3.
O wyłączeniu sędziego Trybunału z przyczyn, o których mowa w art. 39 ust. 2, rozstrzyga
Trybunał w drodze postanowienia.
Rozdział 4
Uczestnicy postępowania
Art. 42.
Uczestnikami postępowania przed Trybunałem są:
1)
podmiot, który złożył wniosek, zwany dalej „wnioskodawcą”;
2)
podmiot, który złożył skargę konstytucyjną, zwany dalej „skarżącym”;
3)
organ, który wydał akt normatywny objęty wnioskiem, pytaniem prawnym albo skargą konstytucyjną,
albo Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, jeżeli Rada Ministrów wyznaczyła Prokuratorię
Generalną Skarbu Państwa do reprezentowania Rady Ministrów lub ministrów w postępowaniu
przed Trybunałem;
4)
sąd, który przedstawił Trybunałowi pytanie prawne, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu
wszczętym na skutek tego pytania prawnego i wyznaczył spośród sędziów tego sądu umocowanego
przedstawiciela;
5)
organ statutowy partii - w sprawach zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych;
6)
centralny konstytucyjny organ państwa, którego dotyczy spór kompetencyjny;
7)
Prokurator Generalny;
8)
Sejm, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i minister właściwy do spraw zagranicznych
- w sprawach zgodności z Konstytucją umów międzynarodowych ratyfikowanych w trybie art. 89 ust. 1 oraz art. 90 ust. 2 i 3 Konstytucji;
9)
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i minister właściwy do spraw zagranicznych - w
sprawach zgodności z Konstytucją innych ratyfikowanych umów międzynarodowych;
10)
Rzecznik Praw Obywatelskich, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu;
11)
Rzecznik Praw Dziecka, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu wszczętym na wniosek Rzecznika
Praw Obywatelskich lub postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej, dotyczących praw
dziecka;
12)
podmioty wymienione w art. 45 ust. 1 - w sprawie o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu
urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz powierzenie Marszałkowi Sejmu
tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 43.
1.
Uczestnik postępowania działa przed Trybunałem osobiście, przez umocowanego przedstawiciela
lub pełnomocnika.
2.
Przedstawicielem sądu, który przedstawił Trybunałowi pytanie prawne może być tylko
sędzia składu orzekającego w sprawie, w której zostało przedstawione pytanie prawne.
3.
W sprawach, w których Trybunał orzeka w pełnym składzie, uczestniczy Prokurator Generalny
lub jego zastępca, a w sprawach, w których Trybunał orzeka w innych składach, przedstawicielem
Prokuratora Generalnego może być prokurator Prokuratury Krajowej lub prokurator innej
jednostki organizacyjnej prokuratury, delegowany do wykonywania czynności w Prokuraturze
Krajowej i wyznaczony przez Prokuratora Generalnego lub jego zastępcę do udziału w
tych sprawach.
4.
Przedstawicielem Sejmu, Marszałka Sejmu i grupy posłów mogą być tylko posłowie. Grupa
posłów oraz Marszałek Sejmu, w przypadku gdy jest wnioskodawcą, oprócz przedstawicieli
mogą ustanowić nie więcej niż 2 pełnomocników niebędących posłami.
5.
Przedstawicielem Senatu, Marszałka Senatu i grupy senatorów mogą być tylko senatorowie.
Grupa senatorów oraz Marszałek Senatu, w przypadku gdy jest wnioskodawcą, oprócz przedstawicieli
mogą ustanowić nie więcej niż 2 pełnomocników niebędących senatorami.
6.
Przedstawicielom podmiotów, o których mowa w ust. 4 i 5, może towarzyszyć w czasie
rozprawy nie więcej niż dwóch pracowników odpowiednio Kancelarii Sejmu i Kancelarii
Senatu.
Art. 44.
1.
W zakresie sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz zażalenia na postanowienie
o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, a także reprezentowania skarżącego
w postępowaniu przed Trybunałem istnieje obowiązek zastępstwa skarżącego przez adwokata
lub radcę prawnego, chyba że skarżącym jest sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny,
notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych.
2.
W razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może złożyć do sądu
rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub
radcy prawnego z urzędu.
3.
Złożenie wniosku, o którym mowa w ust. 2, wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi
konstytucyjnej. Wznowienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia po dniu:
1)
doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu
go pełnomocnikiem skarżącego;
2)
uprawomocnienia się postanowienia sądu o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata
lub radcy prawnego;
3)
doręczenia skarżącemu postanowienia oddalającego zażalenie na postanowienie o oddaleniu
wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
Art. 45.
1.
W rozprawie w sprawie uznania przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej uczestniczą osobiście Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu,
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prokurator Generalny oraz Szef Kancelarii Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Jeżeli uczestnicy postępowania, o których mowa w ust. 1, nie mogą brać udziału w rozprawie
osobiście, mogą wyznaczyć swojego przedstawiciela.
3.
Przedstawicielem, o którym mowa w ust. 2, w odniesieniu do:
1)
Marszałka Sejmu może być upoważniony przez niego Wicemarszałek Sejmu;
2)
Marszałka Senatu może być upoważniony przez niego Wicemarszałek Senatu;
3)
Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego może być upoważniony przez niego Prezes Sądu Najwyższego;
4)
Prokuratora Generalnego może być upoważniony przez niego zastępca Prokuratora Generalnego;
5)
Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej może być upoważniony przez niego
zastępca Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Rozdział 5
Pisma procesowe
Art. 46.
Pismami procesowymi są wnioski, pytania prawne i skargi konstytucyjne, a także inne
wnioski i oświadczenia uczestników postępowania, wnoszone do Trybunału w toku postępowania
poza rozprawą.
Art. 47.
1.
Wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji, zawiera:
1)
oznaczenie podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku;
2)
podanie podstawy prawnej działania podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku;
3)
oznaczenie rodzaju pisma procesowego;
4)
określenie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części;
5)
wskazanie wzorca kontroli;
6)
uzasadnienie.
2.
Uzasadnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 6, zawiera:
1)
przywołanie treści kwestionowanego wnioskiem przepisu wraz z jego wykładnią;
2)
przywołanie treści wzorców kontroli wraz z ich wykładnią;
3)
określenie problemu konstytucyjnego i zarzutu niekonstytucyjności;
4)
wskazanie argumentów lub dowodów na poparcie zarzutu niekonstytucyjności.
3.
Do wniosku składanego przez grupę posłów lub senatorów dołącza się listę posłów lub
senatorów popierających wniosek wraz z ich podpisami.
Art. 48.
1.
We wniosku złożonym przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, należy także:
1)
uzasadnić, powołując przepis prawa lub statutu, że kwestionowany akt normatywny lub
jego część dotyczy spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy;
2)
w przypadku podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, powołać przepis prawa lub postanowienie statutu wskazujące, że wnioskodawca jest
ogólnokrajowym organem lub ogólnokrajową władzą.
2.
Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, dołącza się:
1)
uchwałę lub inne rozstrzygnięcie podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, stanowiące podstawę wystąpienia z wnioskiem i określające kwestionowany akt normatywny
lub jego część oraz wskazujące wzorzec kontroli;
2)
protokół z posiedzenia organu lub władzy podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, pozwalający stwierdzić, że uchwała, o której mowa w pkt 1, została podjęta zgodnie
z przepisami prawa lub postanowieniami statutu;
3)
w przypadku podmiotu, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji - aktualny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego.
Art. 49.
1.
Wniosek w sprawie zgodności z Konstytucją celów partii politycznej, określonych w statucie lub programie, poza elementami określonymi
w art. 47, zawiera także wskazanie statutu lub programu partii politycznej albo jego
części, które budzą wątpliwości konstytucyjne.
2.
Wniosek w sprawie zgodności z Konstytucją działalności partii politycznej, poza elementami określonymi w art. 47, zawiera także
wskazanie opisu działalności partii politycznej, którą wnioskodawca chce poddać ocenie.
Art. 50.
Wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego zawiera:
1)
przepis Konstytucji lub ustawy określający sporną kompetencję;
2)
kwestionowane działania lub zaniechania;
3)
uzasadnienie.
Art. 51.
Wniosek w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej zawiera wskazanie okoliczności, które przejściowo uniemożliwiają
Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej sprawowanie urzędu oraz uniemożliwiają zawiadomienie
o tym Marszałka Sejmu.
Art. 52.
1.
Pytanie prawne ma formę postanowienia.
2.
Pytanie prawne zawiera:
1)
wskazanie sądu, przed którym toczy się postępowanie w sprawie, oraz oznaczenie sprawy;
2)
wskazanie organu, który wydał kwestionowany akt normatywny;
3)
określenie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części;
4)
sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwestionowanego aktu normatywnego oraz
jego uzasadnienie, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie;
5)
wyjaśnienie, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie
sprawy, w związku z którą pytanie zostało przedstawione.
3.
Do pytania prawnego dołącza się akta sprawy, w związku z którą zostało przedstawione.
Art. 53.
1.
Skarga konstytucyjna zawiera:
1)
określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie
którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub
prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją;
2)
wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób - zdaniem
skarżącego - zostały naruszone;
3)
uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu
normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem
argumentów lub dowodów na jego poparcie;
4)
przedstawienie stanu faktycznego;
5)
udokumentowanie daty doręczenia wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których
mowa w art. 77 ust. 1;
6)
informację, czy od wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa w art.
77 ust. 1, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
2.
Do skargi konstytucyjnej dołącza się:
1)
wyrok, decyzję lub inne rozstrzygnięcie wydane na podstawie przepisu, o którym mowa
w ust. 1 pkt 1;
2)
wyroki, decyzje lub inne rozstrzygnięcia potwierdzające wyczerpanie drogi prawnej,
o której mowa w art. 77 ust. 1;
3)
pełnomocnictwo szczególne.
Rozdział 6
Koszty postępowania
Art. 54.
1.
Koszty postępowania przed Trybunałem ponosi Skarb Państwa.
2.
Wraz z wyrokiem uwzględniającym skargę konstytucyjną, Trybunał orzeka, w drodze postanowienia,
na rzecz wnoszącego skargę konstytucyjną zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem
od organu, który wydał akt normatywny będący przedmiotem skargi konstytucyjnej. W
uzasadnionych przypadkach Trybunał może orzec zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem
również wówczas, gdy nie uwzględnił skargi konstytucyjnej.
3.
Trybunał może określić wysokość kosztów reprezentowania wnoszącego skargę konstytucyjną
przez adwokata lub radcę prawnego w zależności od charakteru sprawy i wkładu pełnomocnika
w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Art. 55.
1.
Prawo do żądania zwrotu kosztów postępowania wygasa, jeżeli skarżący, najpóźniej przed
zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia, nie zgłosi wniosku
o przyznanie kosztów według norm przepisanych.
2.
W przypadku rozpoznawania skargi konstytucyjnej przez Trybunał na posiedzeniu niejawnym,
roszczenie o zwrot kosztów postępowania wygasa, jeżeli skarżący, najpóźniej w terminie
7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym,
nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych.
Rozdział 7
Przebieg postępowania przed Trybunałem
Oddział 1
Wszczęcie postępowania
Art. 56.
1.
Wszczęcie postępowania przed Trybunałem następuje na podstawie wniosku, pytania prawnego
albo skargi konstytucyjnej uprawnionego podmiotu.
2.
Do rozpoczęcia rozprawy:
1)
wnioskodawca może wycofać wniosek;
2)
skarżący może wycofać skargę konstytucyjną;
3)
sąd, który przedstawił Trybunałowi pytanie prawne, może je wycofać.
3.
W przypadku rozpoznawania sprawy na posiedzeniu niejawnym, cofnięcie wniosku, pytania
prawnego albo skargi konstytucyjnej może nastąpić najpóźniej w terminie 7 dni od dnia
doręczenia zawiadomienia, o którym mowa w art. 92 ust. 3.
Art. 57.
1.
Jeżeli ze względu na treść lub formę pisma wniesionego do Trybunału nie można stwierdzić,
że jest ono pismem procesowym, Prezes Trybunału zwraca nadawcy pismo albo wzywa do
jego uzupełnienia w określonym terminie pod rygorem zwrócenia pisma.
2.
Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.
Art. 58.
1.
Postępowanie przed Trybunałem prowadzi się w formie pisemnej, jeżeli ustawa nie stanowi
inaczej.
2.
Pisma procesowe i załączniki wnoszone do Trybunału powinny być sporządzone w liczbie
pozwalającej na doręczenie ich wszystkim uczestnikom postępowania oraz zachowanie
dwóch egzemplarzy w aktach sprawy.
Oddział 2
Umorzenie postępowania
Art. 59.
1.
Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania:
1)
na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej;
2)
jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne;
3)
jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne;
4)
jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem
orzeczenia przez Trybunał;
5)
w przypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, w niezakończonych sprawach wszczętych
na podstawie wniosku grupy posłów albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji.
2.
Jeżeli okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 1-5, ujawnią się na rozprawie, Trybunał
wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania.
3.
Trybunał nie umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 4, jeżeli
wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne
dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw.
Oddział 3
Wstępna kontrola wniosków, pytań prawnych i skarg konstytucyjnych
Art. 60.
1.
Wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 i 2 Konstytucji, oraz pytanie prawne Prezes Trybunału kieruje do rozpoznania, jeżeli spełniają wymagania
przewidziane w ustawie.
2.
Jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 1, lub pytanie prawne nie spełniają wymagań przewidzianych
w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, Prezes Trybunału wydaje zarządzenie, w
którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego zarządzenia.
Art. 61.
1.
Wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, oraz skargę konstytucyjną Prezes Trybunału kieruje do wyznaczonego przez siebie
sędziego Trybunału w celu wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
2.
Jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 1, albo skarga konstytucyjna spełniają wymagania
przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w ust. 4 pkt
3, Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu wnioskowi, o którym mowa w ust. 1, albo
skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
3.
Jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 1, albo skarga konstytucyjna nie spełniają wymagań
przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału
wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia
zarządzenia.
4.
Trybunał w składzie jednego sędziego Trybunału wydaje postanowienie o odmowie nadania
wnioskowi, o którym mowa w ust. 1, albo skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli:
1)
wniosek, o którym mowa w ust. 1, albo skarga konstytucyjna nie spełniają wymogów określonych
w ustawie i usunięcie braków nie jest możliwe;
2)
braki, o których mowa w ust. 3, nie zostały usunięte w terminie;
3)
wniosek, o którym mowa w ust. 1, albo skarga konstytucyjna są oczywiście bezzasadne.
5.
Na postanowienie, o którym mowa w ust. 4, wnioskodawcy albo skarżącemu przysługuje
zażalenie do Trybunału w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia.
6.
Trybunał, na posiedzeniu niejawnym, postanowieniem pozostawia bez rozpoznania zażalenie
wniesione po upływie terminu określonego w ust. 5.
7.
Po stwierdzeniu, że zażalenie, o którym mowa w ust. 5, zostało wniesione w terminie,
Prezes Trybunału kieruje je do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym przez Trybunał
i wyznacza termin rozpoznania.
8.
Trybunał, uwzględniając zażalenie, wydaje postanowienie o nadaniu dalszego biegu wnioskowi,
o którym mowa w ust. 1, albo skardze konstytucyjnej. Na postanowienie o nieuwzględnieniu
zażalenia nie przysługuje zażalenie.
Oddział 4
Rozpoznanie sprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym
Art. 62.
Prezes Trybunału przekazuje wnioski, pytania prawne i skargi konstytucyjne, co do
których nie zachodzą przeszkody formalne, do rozpoznania przez właściwy skład orzekający.
Art. 63.
1.
Prezes Trybunału zawiadamia uczestników postępowania o przekazaniu wniosku, pytania
prawnego albo skargi konstytucyjnej do rozpoznania przez skład orzekający, doręcza
im odpisy wniosku, pytania prawnego albo skargi oraz poucza o prawie złożenia pisemnych
stanowisk. Prezes Trybunału może wyznaczyć uczestnikowi postępowania termin przedstawienia
pisemnego stanowiska.
2.
Przepis ust. 1 stosuje się do Rzecznika Praw Obywatelskich, z wyjątkiem wniosków w
sprawach, o których mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. d. Rzecznik Praw Obywatelskich,
w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, może zgłosić udział w postępowaniu
i przedstawić pisemne stanowisko w sprawie.
3.
Do Rzecznika Praw Dziecka, w postępowaniu wszczętym na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich
oraz w postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej, dotyczących praw dziecka, przepisy
ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio.
4.
Trybunał może zwracać się do innych organów lub podmiotów o zajęcie stanowiska w sprawie,
w wyznaczonym terminie.
Art. 64.
1.
Jeżeli w co najmniej dwóch wnioskach albo w co najmniej dwóch pytaniach prawnych albo
w co najmniej dwóch skargach konstytucyjnych jednakowo określono przedmiot kontroli,
Prezes Trybunału może zarządzić łączne rozpoznanie tych wniosków albo pytań prawnych
albo skarg.
2.
O łącznym rozpoznaniu wniosków albo pytań prawnych, albo skarg konstytucyjnych rozstrzyga
Prezes Trybunału, wyznaczając skład orzekający. Prezes Trybunału może zarządzić łączne
rozpoznanie również na wniosek składu orzekającego.
3.
Łączne rozpoznanie nie może dotyczyć spraw zainicjowanych w różnych trybach kontroli.
Art. 65.
1.
Jeżeli orzeczenie może wywołać skutki wiążące się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi
w ustawie budżetowej albo ustawie o prowizorium budżetowym, Prezes Trybunału zwraca
się do Rady Ministrów o przedstawienie, w terminie 2 miesięcy, opinii w sprawie.
2.
W uzasadnionych przypadkach Prezes Trybunału może wyznaczyć inny termin przedstawienia
opinii.
3.
Nieprzedstawienie opinii przez Radę Ministrów w terminie nie wstrzymuje rozpoznania
sprawy.
Art. 66.
1.
W sprawie zgodności z Konstytucją ustawy budżetowej albo ustawy o prowizorium budżetowym przed ich podpisaniem Trybunał
orzeka w terminie 2 miesięcy od złożenia wniosku.
2.
Uczestnicy postępowania przedstawiają stanowisko w terminie określonym przez Prezesa
Trybunału.
Art. 67.
1.
Trybunał przy orzekaniu jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu
prawnym albo skardze konstytucyjnej.
2.
Zakres zaskarżenia obejmuje wskazanie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części
(określenie przedmiotu kontroli) oraz sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą (wskazanie wzorca kontroli).
Art. 68.
Orzekając w sprawie zgodności aktu normatywnego lub ratyfikowanej umowy międzynarodowej
z Konstytucją, Trybunał bada zarówno treść takiego aktu lub umowy, jak też kompetencję oraz dochowanie
trybu wymaganego przepisami prawa do wydania aktu lub do zawarcia i ratyfikacji umowy.
Art. 69.
1.
Trybunał w toku postępowania powinien zbadać wszystkie istotne okoliczności w celu
wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
2.
Uczestnicy postępowania są obowiązani do składania Trybunałowi wszelkich wyjaśnień
i udzielania informacji dotyczących sprawy oraz przedstawiania wniosków dowodowych,
potrzebnych do jej rozstrzygnięcia.
3.
Trybunał nie jest związany wnioskami dowodowymi uczestników postępowania i może z
urzędu dopuścić dowody, jakie uzna za celowe dla wyjaśnienia sprawy.
Art. 70.
1.
Trybunał może zwracać się do Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego
o przekazanie informacji w sprawie stosowania lub wykładni określonego przepisu prawa
w orzecznictwie sądowym.
2.
Przewodniczący składu orzekającego przekazuje informację, o której mowa w ust. 1,
uczestnikom postępowania.
Art. 71.
1.
Sądy i inne organy władzy publicznej są obowiązane udzielić Trybunałowi pomocy i na
jego żądanie przedstawić akta postępowania wiążące się z postępowaniem przed Trybunałem,
a także udzielić informacji niezbędnych do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
2.
Trybunał, po wykorzystaniu akt postępowania, zwraca je niezwłocznie właściwemu organowi.
Art. 72.
Przewodniczący składu orzekającego wydaje zarządzenia mające na celu właściwe przygotowanie
rozprawy. Przewodniczący składu orzekającego może w szczególności:
1)
zarządzić doręczenie uczestnikom postępowania odpowiednich pism, wniesionych w toku
postępowania;
2)
wezwać uczestników postępowania do przedstawienia, w formie pisemnej, w ustalonym
terminie, stanowiska w sprawie;
3)
zarządzić przedstawienie przez uczestników postępowania dokumentów i innych materiałów,
potrzebnych do wyjaśnienia sprawy;
4)
wezwać do udziału w postępowaniu inne organy lub organizacje, których udział uzna
za celowy dla należytego wyjaśnienia sprawy.
Art. 73.
1.
Akta sprawy rozpoznawanej przed Trybunałem są jawne. Nie dotyczy to zawartych w aktach
sprawy dokumentów niejawnych oraz akt spraw, które są rozpoznawane z wyłączeniem jawności.
2.
Trybunał nie wydaje akt sprawy innym podmiotom. W szczególnie uzasadnionym wypadku
Prezes Trybunału, po uzgodnieniu ze składem orzekającym, może zezwolić na ich wydanie
sądom lub innym organom władzy publicznej, zastrzegając obowiązek niezwłocznego ich
zwrotu po wykorzystaniu. Prezes Trybunału może określić termin, na jaki akta są wydawane.
Art. 74.
1.
Uczestnicy postępowania mogą przeglądać akta sprawy oraz sporządzać i otrzymywać odpisy,
kopie lub wyciągi z tych akt, z wyjątkiem dokumentów zawierających informacje niejawne.
2.
Ograniczenie, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy osób uprawnionych na podstawie odrębnych
przepisów do zapoznania się z informacjami niejawnymi, zawartymi w aktach sprawy.
3.
Przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie i otrzymywanie odpisów, kopii lub wyciągów
z tych akt przez podmioty niebędące uczestnikami postępowania, jest dopuszczalne po
dokonaniu anonimizacji danych osobowych oraz innych danych istotnych ze względu na
identyfikację podmiotową.
4.
Dostęp do dokumentów zawartych w aktach sprawy Trybunału odbywa się poprzez:
1)
publikację dokumentów na stronie internetowej Trybunału, będącej stroną Biuletynu
Informacji Publicznej;
2)
umożliwienie przeglądania akt w siedzibie Trybunału z uwzględnieniem ust. 5;
3)
udostępnienie na wniosek kopii, odpisów lub wyciągów z akt, o ile dokumenty te nie
zostały opublikowane zgodnie z pkt 1, po wniesieniu opłaty ustalonej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych .
5.
Przeglądanie akt w sprawie skargi konstytucyjnej oraz w sprawie pytania prawnego odbywa
się poprzez udostępnienie kopii dokumentów zawartych w tych aktach, po dokonaniu anonimizacji,
o której mowa w ust. 3.
6.
Korzystanie z uprawnień, o których mowa w ust. 1, 3 i 5, nie może zakłócać pracy Trybunału.
Art. 75.
Wewnętrzny tok postępowania z wnioskami, pytaniami prawnymi i skargami konstytucyjnymi
określa regulamin Trybunału.
Rozdział 8
Przepisy szczególne o postępowaniu przed Trybunałem
Oddział 1
Postępowanie w sprawach skargi konstytucyjnej
Art. 76.
Do postępowania w sprawie skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy ustawy z odrębnościami
wynikającymi z niniejszego oddziału.
Art. 77.
1.
Skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga
ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego
wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
2.
Skargę konstytucyjną Trybunał rozpoznaje na zasadach i w trybie przewidzianym dla
rozpoznawania wniosków w sprawie zgodności aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami.
Art. 78.
Jeżeli skarżący wniósł nadzwyczajny środek zaskarżenia, Trybunał może zawiesić postępowanie
do czasu rozpoznania tego środka.
Art. 79.
1.
Trybunał może wydać postanowienie tymczasowe o zawieszeniu lub wstrzymaniu wykonania
orzeczenia w sprawie, której skarga konstytucyjna dotyczy, jeżeli wykonanie wyroku,
decyzji lub innego rozstrzygnięcia mogłoby spowodować nieodwracalne skutki, wiążące
się z dużym uszczerbkiem dla skarżącego albo gdy przemawia za tym inny ważny interes
skarżącego lub ważny interes publiczny.
2.
Postanowienie tymczasowe doręcza się niezwłocznie skarżącemu oraz właściwemu sądowi
lub organowi egzekucyjnemu.
3.
Trybunał uchyla postanowienie tymczasowe, jeżeli ustaną przyczyny, dla których zostało
ono wydane, jednak nie później niż w dniu wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie
skargi konstytucyjnej.
4.
W przypadku orzeczenia przez Trybunał o niezgodności aktu normatywnego lub jego części z Konstytucją postanowienie tymczasowe traci moc po upływie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie
tego orzeczenia.
Art. 80.
Skarżący może zastrzec w skardze konstytucyjnej nieujawnianie jego danych osobowych
w opublikowanym postanowieniu, o którym mowa w art. 61 ust. 4.
Oddział 2
Postępowanie w sprawie zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych
Art. 81.
Wniosek w sprawie zgodności z Konstytucją celów partii politycznej, określonych w statucie lub programie, lub działalności
partii politycznej, Trybunał rozpoznaje na zasadach i w trybie przewidzianym dla rozpoznawania
wniosków w sprawie zgodności aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami.
Art. 82.
1.
Ciężar udowodnienia niezgodności z Konstytucją działalności partii politycznej spoczywa na wnioskodawcy.
2.
Wątpliwości, których nie można wyjaśnić, rozstrzyga się na korzyść partii politycznej.
3.
Do prowadzonych na rozprawie przesłuchań świadków, biegłych albo ujawniania dokumentów
istotnych dla rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego .
4.
W celu zebrania i utrwalenia dowodów w sprawie zgodności z Konstytucją działalności partii politycznej Trybunał może, w drodze postanowienia, zlecić Prokuratorowi
Generalnemu przeprowadzenie dochodzenia. Zakres dochodzenia określony w postanowieniu
jest wiążący. Do dochodzenia stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Art. 83.
Pytanie sądu prowadzącego ewidencję partii politycznych w sprawie zgodności z Konstytucją statutu partii politycznej, w zakresie celów partii i zasad działania partii określonych
w statucie, Trybunał rozpoznaje na zasadach i w trybie przewidzianych dla pytania
prawnego.
Art. 84.
1.
Osoby upoważnione do reprezentowania partii politycznej Trybunał ustala na podstawie
statutu partii lub ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych .
2.
W przypadku gdy nie można ustalić, kto jest osobą upoważnioną do reprezentowania partii,
lub gdy nie można nawiązać z nią kontaktu, Trybunał uznaje za upoważnioną osobę faktycznie
kierującą partią.
Oddział 3
Postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego
Art. 85.
Trybunał rozstrzyga spory kompetencyjne, w przypadku gdy:
1)
co najmniej dwa centralne konstytucyjne organy państwa uznają się za właściwe do rozstrzygnięcia
tej samej sprawy lub wydały w niej rozstrzygnięcia;
2)
co najmniej dwa centralne konstytucyjne organy państwa uznają się za niewłaściwe do
rozstrzygnięcia określonej sprawy.
Art. 86.
1.
Wszczęcie postępowania przed Trybunałem powoduje zawieszenie postępowań przed organami,
które prowadzą spór kompetencyjny.
2.
Trybunał, po zapoznaniu się ze stanowiskiem uczestników postępowania, może wydać postanowienie
o tymczasowym uregulowaniu kwestii spornych, a w szczególności o zawieszeniu czynności
egzekucyjnych, jeżeli jest to konieczne dla zapobieżenia poważnym szkodom lub podyktowane
szczególnie ważnym interesem społecznym.
Oddział 4
Postępowanie w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Art. 87.
1.
Trybunał rozpoznaje wniosek Marszałka Sejmu w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu
urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu
tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej niezwłocznie,
nie później jednak niż w ciągu 24 godzin od jego złożenia.
2.
Trybunał rozpoznaje wniosek, o którym mowa w ust. 1, na rozprawie, z wyłączeniem jawności.
Art. 88.
1.
Jeżeli podczas rozprawy pojawią się wątpliwości dotyczące okoliczności, o których
mowa w art. 51, Trybunał, w drodze postanowienia, może zlecić Prokuratorowi Generalnemu
wykonanie określonych czynności w wyznaczonym terminie i odroczyć rozprawę.
2.
Odroczenie rozprawy nie może trwać dłużej niż 24 godziny.
3.
Prokurator Generalny niezwłocznie zawiadamia Trybunał o wynikach czynności podjętych
w celu wykonania postanowienia, o którym mowa w ust. 1.
Art. 89.
1.
Trybunał wydaje postanowienie o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz powierzeniu Marszałkowi Sejmu, na nie dłużej
niż 3 miesiące, tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Postanowienie traci moc, jeżeli:
1)
przed upływem określonego w nim terminu Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zawiadomi
Marszałka Sejmu oraz Trybunał o możliwości sprawowania urzędu;
2)
zaistnieje okoliczność, o której mowa w art. 131 ust. 2 pkt 1, 2, 4 lub 5 Konstytucji.
Art. 90.
1.
W przypadku gdy po upływie terminu, na jaki Trybunał powierzył Marszałkowi Sejmu tymczasowe
wykonywanie obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, okoliczności, które przejściowo
uniemożliwiają Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej sprawowanie urzędu, nie ustały,
Marszałek Sejmu może powtórnie, jednokrotnie, wystąpić do Trybunału z wnioskiem w
sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej.
2.
Do rozpatrzenia powtórnie złożonego przez Marszałka Sejmu wniosku, o którym mowa w
ust 1, stosuje się przepisy art. 87-89.
Rozdział 9
Rozprawy i posiedzenia
Art. 91.
Trybunał rozpoznaje wniosek, pytanie prawne albo skargę konstytucyjną na rozprawie
albo posiedzeniu niejawnym.
Art. 92.
1.
Trybunał może rozpoznać wniosek, pytanie prawne albo skargę konstytucyjną na posiedzeniu
niejawnym, jeżeli:
1)
pisemne stanowiska wszystkich uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone
w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia lub
2)
sprawa dotyczy zagadnienia prawnego, które zostało wystarczająco wyjaśnione we wcześniejszych
orzeczeniach Trybunału, lub
3)
z pisemnych stanowisk wszystkich uczestników postępowania bezspornie wynika, że akt
normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie
o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego, jest niezgodny
z Konstytucją.
2.
O rozpoznaniu wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej na posiedzeniu
niejawnym rozstrzyga skład orzekający. Do rozpoznania wniosku, pytania prawnego albo
skargi konstytucyjnej na posiedzeniu niejawnym konieczne są stanowiska wszystkich
uczestników postępowania.
3.
Przewodniczący składu orzekającego zawiadamia uczestników postępowania, że rozpoznanie
sprawy nastąpi na posiedzeniu niejawnym.
4.
Rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym w pełnym składzie wniosku, pytania prawnego albo
skargi konstytucyjnej jest niedopuszczalne.
5.
Trybunał rozstrzyga na posiedzeniu niejawnym w innych sprawach, w których ustawa nie
wymaga rozpoznania na rozprawie.
Art. 93.
1.
Przewodniczący składu orzekającego wyznacza termin rozprawy oraz zawiadamia o nim
uczestników postępowania.
2.
Rozprawa nie może odbyć się wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia doręczenia uczestnikom
postępowania zawiadomienia o jej terminie.
3.
Termin, o którym mowa w ust. 2, nie dotyczy kontroli ustawy budżetowej albo ustawy
o prowizorium budżetowym przed jej podpisaniem oraz rozpatrzenia wniosku w sprawie
stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej, do których Trybunał przystępuje niezwłocznie.
4.
Prezes Trybunału może zarządzić skrócenie terminu, o którym mowa w ust. 2, o połowę,
chyba że odpowiednio skarżący, sąd przedstawiający pytanie prawne albo wnioskodawca
wyrażą pisemny sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia Prezesa Trybunału.
5.
Trybunał odracza rozprawę w przypadku braku dowodu doręczenia lub stwierdzonej nieprawidłowości
w doręczeniu zawiadomienia o rozprawie uczestnikom postępowania. Może także odroczyć
rozprawę z innych ważnych powodów.
6.
Odraczając rozprawę, Trybunał może wyznaczyć nowy termin, o którym zawiadamia uczestników
postępowania. Przepisu ust. 2 nie stosuje się.
Art. 94.
1.
Rozprawy przed Trybunałem są jawne, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Przewodniczący
składu orzekającego może wyłączyć jawność rozprawy ze względu na bezpieczeństwo państwa
lub ochronę informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”.
2.
Świadek lub biegły może być przesłuchany co do okoliczności stanowiących informację
niejawną o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne” po zwolnieniu przez uprawniony
organ od obowiązku zachowania tajemnicy. Odmowa zgody może być uzasadniona jedynie
ważnym interesem państwa.
3.
Świadek lub biegły nie korzysta z prawa odmowy złożenia zeznań, jeżeli Trybunał uzna
odmowę zgody organu, o której mowa w ust. 2, za nieuzasadnioną.
Art. 95.
1.
Obecność na rozprawie wnioskodawcy albo skarżącego, jego przedstawiciela lub pełnomocnika
jest obowiązkowa. W razie niestawiennictwa prawidłowo zawiadomionych wnioskodawcy
albo skarżącego, jego przedstawiciela lub pełnomocnika, Trybunał umarza postępowanie
albo odracza rozprawę.
2.
W razie niestawiennictwa uczestników postępowania, których obecność na rozprawie jest
obowiązkowa, ich przedstawicieli lub pełnomocników, Trybunał może odroczyć rozprawę
i wyznaczyć nowy termin rozprawy. Przepisu art. 93 ust. 2 nie stosuje się.
3.
Niestawiennictwo prawidłowo zawiadomionych innych uczestników postępowania nie wstrzymuje
rozpoznania sprawy; w takim przypadku sędzia sprawozdawca przedstawia na rozprawie
stanowisko nieobecnego uczestnika postępowania.
Art. 96.
1.
W dniu rozprawy przed salą rozpraw w siedzibie Trybunału umieszcza się wokandę zawierającą
informacje o składzie orzekającym, sygnaturze sprawy, godzinie rozpoczęcia rozprawy,
uczestnikach postępowania oraz zakresie zaskarżenia.
2.
W czasie wchodzenia składu orzekającego do sali rozpraw i wychodzenia z niej wszyscy
obecni wstają. Wstaje również każda osoba, gdy podczas rozprawy zwraca się do niej
sędzia składu orzekającego, a także wtedy gdy osoba ta zwraca się do Trybunału, chyba
że przewodniczący składu orzekającego zwolni ją z tego obowiązku.
Art. 97.
1.
Rozprawa rozpoczyna się od wywołania sprawy, po czym odpowiednio wnioskodawca, sąd,
który przedstawił Trybunałowi pytanie prawne albo skarżący, a następnie pozostali
uczestnicy postępowania przedstawiają swe stanowiska i dowody na ich poparcie oraz
odpowiadają na pytania zadawane przez sędziów Trybunału.
2.
Przewodniczący składu orzekającego udziela głosu każdemu uczestnikowi postępowania,
a w razie potrzeby również organom lub podmiotom wezwanym do udziału w postępowaniu.
Art. 98.
Przewodniczący składu orzekającego kieruje rozprawą oraz wydaje zarządzenia niezbędne
do utrzymania powagi, spokoju i porządku na rozprawie, a w razie potrzeby stosuje
środki przewidziane w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych.
Art. 99.
1.
Zarządzając przerwę w rozprawie, przewodniczący składu orzekającego ogłasza termin,
w którym będzie ona kontynuowana.
2.
W razie postanowienia składu orzekającego o odroczeniu rozprawy, przewodniczący składu
orzekającego może wyznaczyć kolejny jej termin. Przepisu art. 93 ust. 2 nie stosuje
się.
3.
Jeżeli niezwłoczne wyznaczenie kolejnego terminu rozprawy nie jest możliwe, przepis
art. 93 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 100.
Przewodniczący składu orzekającego zamyka rozprawę, gdy Trybunał uzna sprawę za dostatecznie
wyjaśnioną.
Art. 101.
1.
Z przebiegu rozprawy protokolant pod kierunkiem przewodniczącego składu orzekającego
sporządza protokół.
2.
Protokół zawiera:
1)
datę i miejsce rozprawy;
2)
imiona i nazwiska sędziów składu orzekającego, protokolanta oraz uczestników postępowania,
ich przedstawicieli lub pełnomocników;
3)
oznaczenie sprawy ze wzmianką co do jej jawności;
4)
przebieg rozprawy, w szczególności wnioski i oświadczenia uczestników postępowania,
wyniki postępowania dowodowego, wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na rozprawie
oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone.
3.
Uczestnicy postępowania mogą zgłaszać wnioski o sprostowanie lub uzupełnienie protokołu
do czasu ogłoszenia orzeczenia, a protokołu z rozprawy, na której orzeczenie zostało
ogłoszone - w ciągu 14 dni od dnia rozprawy.
4.
Wnioski, o których mowa w ust. 3, rozstrzyga zarządzeniem przewodniczący składu orzekającego
po wysłuchaniu protokolanta. Od zarządzenia nie przysługuje odwołanie.
5.
Protokół podpisują przewodniczący składu orzekającego i protokolant. Wzmiankę o sprostowaniu
protokołu podpisuje przewodniczący składu orzekającego.
6.
Z przebiegu rozprawy może być sporządzony stenogram lub zapis za pomocą aparatury
utrwalającej dźwięk albo dźwięk i obraz, niezależnie od sporządzenia protokołu. Transkrypcję
przebiegu rozprawy, sporządzoną na podstawie rejestracji utrwalonej na nośniku elektronicznym
lub zapis, o którym mowa w zdaniu pierwszym dołącza się do protokołu.
Rozdział 10
Orzeczenia Trybunału
Art. 102.
Trybunał rozstrzyga sprawę, wydając orzeczenie w formie wyroku lub postanowienia.
Art. 103.
1.
Trybunał wydaje wyroki w sprawach dotyczących:
1)
zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją;
2)
zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała
uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie;
3)
zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami;
4)
skarg konstytucyjnych;
5)
zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych.
2.
Trybunał wydaje postanowienia w sprawach:
1)
rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami
państwa;
2)
rozstrzygania o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej;
3)
innych, w których ustawa tak stanowi lub niewymagających wydania wyroku.
Art. 104.
1.
Postanowienia kończące postępowanie wydawane są po zamknięciu rozprawy lub na posiedzeniu
niejawnym. Wymagają one uzasadnienia.
2.
Postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek
zmiany okoliczności.
Art. 105.
1.
Trybunał wydaje orzeczenie po niejawnej naradzie sędziów składu orzekającego.
2.
Narada obejmuje dyskusję i głosowanie nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi
motywami rozstrzygnięcia oraz sporządzenie orzeczenia.
3.
Naradą kieruje przewodniczący składu orzekającego.
4.
W sprawie o szczególnej zawiłości albo z innych ważnych powodów można odroczyć wydanie
orzeczenia na okres nieprzekraczający 14 dni.
Art. 106.
1.
Orzeczenie zapada większością głosów.
2.
Przewodniczący składu orzekającego zbiera głosy sędziów Trybunału według ich wieku,
poczynając od najmłodszego, sam zaś głosuje ostatni.
3.
Członek składu orzekającego, który nie zgadza się z większością głosujących, może
przed ogłoszeniem orzeczenia zgłosić zdanie odrębne, uzasadniając je w formie pisemnej,
co zaznacza się w orzeczeniu. Zdanie odrębne może dotyczyć także samego uzasadnienia.
4.
Orzeczenie podpisuje cały skład orzekający, nie wyłączając sędziego przegłosowanego.
Art. 107.
Orzeczenie może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do poszczególnych jego
przepisów.
Art. 108.
1.
Orzeczenie zawiera:
1)
wskazanie składu orzekającego i protokolanta;
2)
sygnaturę akt;
3)
datę i miejsce oraz tryb wydania orzeczenia;
4)
wskazanie podmiotu, który zainicjował postępowanie przed Trybunałem oraz innych uczestników
postępowania;
5)
określenie aktu normatywnego lub jego części, którego dotyczy orzeczenie;
6)
przedstawienie zarzutów podmiotu, który zainicjował postępowanie przed Trybunałem;
7)
rozstrzygnięcie Trybunału, w tym wynik głosowania sędziów;
8)
podpisy sędziów składu orzekającego;
9)
informację o zgłoszeniu zdania odrębnego.
2.
Jeżeli Trybunał postanowi, że utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego lub jego
części ma nastąpić po dniu ogłoszenia orzeczenia stwierdzającego niezgodność z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, w orzeczeniu określa się termin utraty
mocy obowiązującej tego aktu.
3.
Trybunał jest obowiązany, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia ogłoszenia orzeczenia,
sporządzić jego uzasadnienie w formie pisemnej. Uzasadnienie podpisują sędziowie Trybunału,
którzy głosowali nad orzeczeniem.
4.
Jeżeli którykolwiek z sędziów Trybunału, o których mowa w ust. 3, nie może podpisać
uzasadnienia, przewodniczący składu orzekającego zaznacza na orzeczeniu przyczynę
braku podpisu. Jeżeli uzasadnienia nie może podpisać przewodniczący składu orzekającego,
przyczynę braku podpisu zaznacza na orzeczeniu najstarszy stażem z głosujących sędziów
Trybunału.
5.
Przepisy ust. 1, 3 i 4 stosuje się odpowiednio do orzeczeń wydanych w innych sprawach niż dotyczących
badania zgodności aktów normatywnych lub ich części z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami.
Art. 109.
1.
Skład orzekający, który wydał orzeczenie, może w każdym czasie, na posiedzeniu niejawnym,
wydać postanowienie o sprostowaniu w orzeczeniu lub jego uzasadnieniu niedokładności,
błędów pisarskich lub rachunkowych albo innych oczywistych omyłek.
2.
Na oryginale orzeczenia, a na żądanie uczestników postępowania - także na przesłanych
im odpisach, umieszcza się wzmiankę o sprostowaniu, podpisaną przez przewodniczącego
składu orzekającego.
3.
Jeżeli sprostowania nie może dokonać skład orzekający wskazany w ust. 1, wniosek rozpoznaje
taki sam skład.
Art. 110.
1.
Na wniosek uczestnika postępowania skład orzekający, który wydał orzeczenie, na posiedzeniu
niejawnym rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści.
2.
Jeżeli wniosku o wyjaśnienie wątpliwości nie może rozpoznać skład orzekający wskazany
w ust. 1, wniosek rozpoznaje taki sam skład.
Art. 111.
W sprawach związanych z przygotowaniem rozprawy lub posiedzenia oraz sprawach porządkowych
wydawane są zarządzenia.
Art. 112.
1.
Orzeczenie sporządzone w formie pisemnej ogłasza się uczestnikom postępowania. W czasie
publicznego ogłaszania wyroku wszyscy obecni na sali rozpraw, z wyjątkiem składu orzekającego,
stoją.
2.
W ustnym uzasadnieniu orzeczenia przewodniczący składu orzekającego lub sędzia sprawozdawca
podaje zasadnicze motywy orzeczenia oraz informuje o złożeniu zdań odrębnych. Sędzia
Trybunału, który zgłosił zdanie odrębne, przedstawia jego zasadnicze motywy.
Art. 113.
Orzeczenia ogłoszone w sposób określony w art. 112 doręcza się uczestnikom postępowania
niezwłocznie po sporządzeniu uzasadnienia.
Art. 114.
1.
Orzeczenia ogłasza się w odpowiednim dzienniku urzędowym na zasadach i w trybie określonych
w Konstytucji oraz ustawie z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych
aktów prawnych .
2.
Ogłoszenie orzeczeń zarządza Prezes Trybunału.
Art. 115.
1.
Trybunał wydaje zbiór swoich orzeczeń w postaci elektronicznej.
2.
W zbiorze, o którym mowa w ust. 1, publikuje się orzeczenia wraz z uzasadnieniami
i zdaniami odrębnymi.
3.
Nazwa „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego” podlega ochronie prawnej.
Dział III
Przepis końcowy
Art. 116.
Ustawa wchodzi w życie w terminie określonym w ustawie - Przepisy wprowadzające ustawę
o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o
statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego.
1)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r.
poz. 509, 694, 1066, 1224, 1309, 1311, 1418, 1595 i 1781 oraz z 2016 r. poz. 147,
437, 633, 960 i 1579.