Obwieszczenie Ministra Zdrowiaz dnia 9 września 2016 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników
chemicznych
Spis treści
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych
innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych , z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:
1)
rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2008 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy
czynników chemicznych ;
2)
rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2015 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy
czynników chemicznych .
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie
obejmuje:
1)
§ 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2008 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy
czynników chemicznych , który stanowi:
„
§ 2.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
2)
odnośnika nr 2 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy
czynników chemicznych , które stanowią:
„
2) Przepisy niniejszego rozporządzenia w zakresie swojej regulacji wdrażają przepisy
dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/27/UE z dnia 26 lutego 2014 r. zmieniającej
dyrektywy Rady 92/58/EWG, 92/85/EWG, 94/33/WE, 98/24/WE oraz dyrektywę 2004/37/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady w celu dostosowania ich do rozporządzenia (WE) nr
1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin .
”
„
§ 2.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 7 dni od dnia ogłoszenia.
”
.
Załącznik - Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych1)Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. poz. 1908).
Na podstawie art. 23715 §2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy zarządza się, co następuje:
§ 1.
Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają:
1)
czynnik chemiczny - każdy pierwiastek lub związek chemiczny, w postaci własnej lub
w mieszaninie, w stanie, w jakim występuje w przyrodzie, lub w stanie, w jakim jest
wytwarzany, stosowany lub uwalniany w środowisku pracy, w tym podczas usuwania go
w postaci odpadów, w trakcie każdej pracy, niezależnie od faktu, czy jest albo nie
jest wytwarzany celowo lub jest albo nie jest wprowadzany do obrotu;
24)W brzmieniu ustalonym przez § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. poz. 1097), które weszło w życie z dniem 12 sierpnia 2015 r.)
czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie:
a)
czynnik chemiczny, który spełnia kryteria klasyfikacji zawarte w którejkolwiek z klas
zagrożeń fizycznych lub zagrożeń dla zdrowia człowieka określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia
2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym
i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE)
nr 1907/2006 , bez względu na to, czy został zaklasyfikowany,
b)
czynnik chemiczny, który nie spełnia kryteriów klasyfikacji, o których mowa w lit.
a, który z uwagi na swoje właściwości fizykochemiczne lub oddziaływanie na człowieka
oraz sposób, w jaki jest stosowany lub obecny w miejscu pracy, może stwarzać ryzyko
dla bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników; przez pojęcie to należy rozumieć także
każdy czynnik chemiczny oraz pył, dla którego ustalono wartości najwyższych dopuszczalnych
stężeń, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 228 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy;
3)
dopuszczalne stężenie w materiale biologicznym - najwyższy dopuszczalny poziom określonego
czynnika lub jego metabolitu w odpowiednim materiale biologicznym lub najwyższą dopuszczalną
wartość odpowiedniego wskaźnika, określającego oddziaływanie czynnika chemicznego
na organizm; w szczególności materiałem biologicznym są krew i mocz pobrane od pracowników;
4)
zagrożenie czynnikiem chemicznym - swoistą właściwość czynnika chemicznego mogącą
potencjalnie spowodować szkodę;
5)
ryzyko zawodowe stwarzane przez czynnik chemiczny - prawdopodobieństwo (możliwość)
wystąpienia potencjalnej szkody zdrowotnej w warunkach stosowania czynnika chemicznego
lub narażenia na czynnik chemiczny w miejscu pracy;
6)
praca z udziałem czynnika chemicznego - każdą pracę, w której stosuje się lub zamierza
się stosować czynnik chemiczny, w jakimkolwiek procesie, łącznie z jego wytwarzaniem,
wszelkimi manipulacjami, przechowywaniem, transportem oraz usuwaniem w postaci odpadów
i procesami przeróbki odpadów, a także wszelką działalność, która wynika z takiej
pracy;
76)Dodany przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. poz. 1275), które weszło w życie z dniem 2 grudnia 2008 r.)
narażenie zawodowe na czynnik chemiczny - proces oddziaływania na organizm pracownika
czynnika chemicznego występującego na jego stanowisku pracy.
§ 2.
Pracodawca jest obowiązany do ustalenia, czy w środowisku pracy występuje czynnik
chemiczny stwarzający zagrożenie oraz do dokonania i udokumentowania oceny ryzyka
zawodowego stwarzanego przez czynnik chemiczny.
§ 3.
1.
W ocenie ryzyka zawodowego pracodawca jest obowiązany uwzględnić:
1)
niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego;
2)
otrzymane od dostawcy informacje dotyczące zagrożenia czynnikiem chemicznym oraz zaleceń
jego bezpiecznego stosowania, w szczególności zawarte w karcie charakterystyki, o
których mowa w odrębnych przepisach;
3)
rodzaj, poziom i czas trwania narażenia;
4)
wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy, jeżeli zostały ustalone;
5)
wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym, jeżeli zostały ustalone;
6)
efekty działań zapobiegawczych;
7)
wyniki oceny stanu zdrowia pracowników, jeżeli została przeprowadzona;
8)
warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych
czynników.
2.
Pracodawca jest obowiązany do uzyskania dodatkowej informacji od dostawcy czynnika
chemicznego lub z innych dostępnych mu źródeł, jeżeli jest to niezbędne w celu dokonania
oceny ryzyka zawodowego.
3.
W tych przypadkach, gdy występuje narażenie na kilka czynników chemicznych, należy
ocenić ryzyko stwarzane przez wszystkie czynniki chemiczne łącznie.
4.
Ocena ryzyka zawodowego musi zawierać ocenę także tych rodzajów prac, w czasie których
może wystąpić istotny wzrost narażenia, w szczególności:
1)
podczas remontów i napraw urządzeń;
2)
innych działań, które mogą mieć szkodliwy wpływ na bezpieczeństwo lub zdrowie pracowników,
także w tych przypadkach, gdy podjęto wszelkie niezbędne środki zapobiegawcze.
5.
Ocenę ryzyka zawodowego sporządza się w formie pisemnej.
6.
Ocenę ryzyka zawodowego pracodawca udostępnia lekarzowi sprawującemu profilaktyczną
opiekę zdrowotną nad pracownikami.
§ 4.
1.
Pracodawca obowiązany jest do ponownej oceny ryzyka zawodowego stwarzanego przez czynnik
chemiczny, jeżeli nastąpi:
1)
zmiana w składzie czynnika chemicznego;
2)
zmiana w procesie technologicznym;
3)
postęp wiedzy medycznej dotyczącej oddziaływania tego czynnika na zdrowie ludzi.
27)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 6..
Ponowna ocena ryzyka, o której mowa w ust. 1, powinna być także przeprowadzona na
wniosek lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, w przypadkach
uzasadnionych oceną stanu zdrowia pracowników, a w szczególności w razie wystąpienia
przekroczenia poziomu dopuszczalnej wartości biologicznej ołowiu we krwi pracownika.
§ 5.
W przypadku rozpoczęcia przez pracodawcę nowej działalności z zastosowaniem czynnika
chemicznego, prace można rozpocząć po ustaleniu, czy w środowisku pracy będzie występował
czynnik lub czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie, dokonaniu oceny ryzyka zawodowego
wynikającego z obecności tego czynnika i podjęciu niezbędnych działań zapobiegawczych.
§ 6.
1.
Ryzyko zawodowe wynikające z pracy z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie
należy eliminować lub ograniczać do minimum zgodnie z ogólnymi przepisami bezpieczeństwa
i higieny pracy, a w szczególności przez:
1)
właściwe zaprojektowanie i organizację pracy w miejscu pracy;
2)
dostarczenie odpowiedniego wyposażenia dla prac z czynnikami chemicznymi oraz stosowanie
procedur utrzymania ruchu, które zapewniają ochronę zdrowia i bezpieczeństwo pracowników
w miejscu pracy;
3)
zmniejszanie do minimum liczby pracowników narażonych lub którzy mogą być narażeni
na czynniki chemiczne w miejscu pracy;
4)
zmniejszanie do minimum czasu i poziomu narażenia na czynnik chemiczny;
5)
odpowiednią higienę miejsca pracy;
6)
zmniejszanie do minimum ilości czynnika chemicznego wymaganego w procesie pracy;
7)
stosowanie właściwych procedur pracy, w tym procedur lub instrukcji bezpiecznego obchodzenia
się z czynnikiem chemicznym stwarzającym zagrożenie i odpadami zawierającymi taki
czynnik oraz procedur ich przechowywania i transportu w miejscu pracy;
8)
właściwe stosowanie urządzeń i sprzętu w pracach z czynnikiem chemicznym, zapewniające
bezpieczeństwo i ochronę zdrowia pracowników.
2.
Działania i środki, o których mowa w ust. 1, powinny uwzględniać zmieniające się warunki
pracy, a ich celem powinna być ciągła poprawa warunków pracy.
§ 7.
W przypadku gdy rodzaj prowadzonej przez pracodawcę działalności na to pozwala, preferowanym
działaniem, podejmowanym w celu wyeliminowania lub ograniczenia ryzyka, powinno być
unikanie stosowania czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie, poprzez zastąpienie
go czynnikiem chemicznym lub procesem, który w warunkach jego stosowania nie stwarza
zagrożenia lub stwarza mniejsze zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.
§ 8.
1.
W przypadkach, w których charakter prowadzonej przez pracodawcę działalności nie pozwala
na podjęcie działań, o których mowa w § 7, pracodawca jest obowiązany do ograniczenia
ryzyka do minimum przez zastosowanie środków oraz działań ochronnych i zapobiegawczych,
odpowiednich do wyników oceny ryzyka zawodowego.
2.
Działania i środki służące wyeliminowaniu ryzyka zawodowego lub jego ograniczeniu
do minimum w przypadkach, o których mowa w ust. 1, podejmuje się w następującej kolejności
poprzez:
1)
wyeliminowanie uwalniania do środowiska pracy stwarzającego zagrożenie czynnika chemicznego
poprzez właściwe projektowanie procesów pracy i kontrolę techniczną oraz stosowanie
odpowiedniego wyposażenia i materiałów;
2)
ograniczenie uwalniania do środowiska pracy stwarzającego zagrożenie czynnika chemicznego
poprzez właściwe projektowanie i właściwą organizację procesów pracy, stosowanie odpowiedniego
wyposażenia i materiałów oraz systematyczne kontrole stanu bezpieczeństwa i higieny
pracy ze szczególnym uwzględnieniem organizacji procesów pracy, stanu technicznego
maszyn i innych urządzeń technicznych oraz ustalenie sposobów rejestracji nieprawidłowości
i metod ich usuwania;
3)
stosowanie środków ochrony zbiorowej u źródła powstawania zagrożenia, takich jak na
przykład odpowiednia wentylacja, i odpowiednie działania organizacyjne;
4)
stosowanie środków ochrony indywidualnej, jeżeli zagrożeniu nie można przeciwdziałać
w inny sposób.
§ 9.
W przypadku gdy pomiary stężeń czynnika chemicznego, wykonywane zgodnie z odrębnymi
przepisami, wykażą przekroczenie wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń, pracodawca
niezwłocznie podejmie działania i środki zmierzające do zlikwidowania przekroczeń
zgodnie z ogólnymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy i przepisami niniejszego
rozporządzenia.
§ 10.
1.
Pracodawca zapewni ochronę pracowników przed zagrożeniami wynikającymi z fizykochemicznych
właściwości czynnika chemicznego, podejmując, na podstawie wyników oceny ryzyka zawodowego,
techniczne lub organizacyjne działania i środki zmierzające do bezpiecznego stosowania
czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie.
2.
W szczególności pracodawca podejmie, w kolejności określonej poniżej, działania i
środki zmierzające do:
1)
zapobieżenia obecności w miejscu pracy substancji palnych w stężeniu stwarzającym
zagrożenie lub substancji chemicznie niestabilnych, w ilościach stwarzających zagrożenie
wybuchem lub pożarem;
2)
usunięcia źródeł zapłonu, które mogą spowodować pożar lub wybuch, oraz wyeliminowania
warunków, które mogą powodować, że substancje chemicznie niestabilne mogą wywołać
szkodliwe skutki fizyczne;
3)
ograniczenia skutków dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w przypadku pożaru lub
wybuchu substancji palnych, substancji chemicznie niestabilnych lub ich mieszanin.
§ 11.
1.
W przypadku obecności w miejscu pracy czynnika chemicznego stwarzającego zagrożenie
wypadku lub awarii pracodawca określi i wdroży procedury działania celem zapewnienia
bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników.
2.
Procedury, o których mowa w ust. 1, obejmą także ćwiczenia ratownicze powtarzane okresowo,
zapewnienie odpowiednich środków i urządzeń ratowniczych oraz zasady udzielania pierwszej
pomocy poszkodowanym.
§ 12.
1.
W razie wystąpienia wypadku lub awarii pracodawca natychmiast poinformuje o tym pracowników
i podejmie działania w celu ograniczenia skutków tych zdarzeń.
2.
W obszarze, w którym wystąpił wypadek lub awaria, pracodawca niezwłocznie wdroży procedury,
o których mowa w ust. 1, a praca będzie dozwolona tylko pracownikom niezbędnym i upoważnionym.
3.
Pracownikom wykonującym prace w obszarze, w którym zaistniało zdarzenie, o którym
mowa w ust. 1, pracodawca zapewni odpowiednie do zagrożenia środki ochrony indywidualnej
(np. odzież ochronną, sprzęt ochrony dróg oddechowych) oraz inny niezbędny sprzęt
i wyposażenie ochronne, które powinno być używane aż do momentu usunięcia zagrożenia.
4.
W obszarze, o którym mowa w ust. 1, zabronione jest przebywanie osobom bez odpowiednich
do zagrożenia środków ochrony indywidualnej oraz innego niezbędnego sprzętu.
§ 13.
18)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 3 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 6..
W przypadku narażenia w środowisku pracy na ołów i jego związki nieorganiczne, w ramach
kontroli stanu zdrowia, obowiązkowy jest monitoring biologiczny obejmujący pomiar
stężenia ołowiu we krwi (PbB), przeprowadzany zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie
art. 229 § 8 Kodeksu pracy, z zastosowaniem absorpcyjnej spektrometrii atomowej lub metody dającej równoważne
wyniki.
2.
Dopuszczalne stężenie ołowiu w materiale biologicznym dla ołowiu wynosi 50 µg Pb/100
ml krwi.
§ 14.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia9)Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 18 stycznia 2005 r..
1)
Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie §
1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie
szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. poz. 1908).
2)
Przepisy niniejszego rozporządzenia wdrażają postanowienia dyrektywy Rady 98/24/WE
z dnia 7 kwietnia 1998 r. w sprawie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników przed
ryzykiem związanym ze środkami chemicznymi w miejscu pracy (czternasta dyrektywa szczegółowa
w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/931/EWG) (Dz. Urz. WE L 131 z 05.05.1998
- Dz. Urz. UE Polskie Wydanie Specjalne, rozdz. 05, t. 03, str. 279).
3)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2014 r.
poz. 1662, z 2015 r. poz. 1066, 1220, 1224, 1240, 1268 i 1735 oraz z 2016 r. poz.
868, 910, 960 i 1053.
4)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2015 r.
zmieniającego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z
występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. poz. 1097), które weszło
w życie z dniem 12 sierpnia 2015 r.
5)
Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. Urz. UE L 235 z 05.09.2009,
str. 1, Dz. Urz. UE L 16 z 20.01.2011, str. 1, Dz. Urz. UE L 83 z 30.03.2011, str.
1, Dz. Urz. UE L 179 z 11.07.2012, str. 3, Dz. Urz. UE L 149 z 01.06.2013, str. 1,
Dz. Urz. UE L 158 z 10.06.2013, str. 1, Dz. Urz. UE L 216 z 10.08.2013, str. 1, Dz.
Urz. UE L 261 z 03.10.2013, str. 5, Dz. Urz. UE L 167 z 06.06.2014, str. 36, Dz. Urz.
UE L 350 z 06.12.2014, str. 1, Dz. Urz. UE L 197 z 25.07.2015, str. 10, Dz. Urz. UE
L 156 z 14.06.2016, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 195 z 20.07.2016, str. 11.
6)
Dodany przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2008 r.
zmieniającego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z
występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. poz. 1275), które weszło
w życie z dniem 2 grudnia 2008 r.
7)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 6.
8)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 3 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 6.
9)
Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 18 stycznia 2005 r.