Ustawaz dnia 22 lipca 2016 r.o Trybunale Konstytucyjnym 1)Niniejszą ustawą zmienia się ustawę z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych.
Spis treści
Treść ustawy
Rozdział 1
Właściwość i ustrój Trybunału Konstytucyjnego
Art. 1.
Trybunał Konstytucyjny, zwany dalej „Trybunałem”, jest organem władzy sądowniczej,
powołanym do badania zgodności z Konstytucją aktów normatywnych oraz wykonywania innych zadań określonych w Konstytucji.
Art. 2.
Siedzibą Trybunału jest Warszawa.
Art. 3.
1.
Trybunał orzeka w sprawach:
1)
zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją;
2)
zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała
uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie;
3)
zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami;
4)
skargi konstytucyjnej;
5)
sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa;
6)
zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych.
2.
Trybunał na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej orzeka w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy przed jej podpisaniem oraz umowy międzynarodowej przed jej ratyfikacją.
3.
Trybunał na wniosek Marszałka Sejmu rozstrzyga w sprawie stwierdzenia przeszkody w
sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej, gdy Prezydent nie jest w stanie
zawiadomić Marszałka Sejmu o niemożności sprawowania urzędu. W razie uznania przejściowej
niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta Trybunał powierza Marszałkowi Sejmu
tymczasowe wykonywanie obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej.
Art. 4.
Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego
z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie
prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.
Art. 5.
1.
Trybunał informuje Sejm i Senat o istotnych problemach, wynikających z działalności
i orzecznictwa Trybunału. Nad informacją tą nie przeprowadza się głosowania.
2.
Trybunał przedstawia właściwym organom stanowiącym prawo uwagi o stwierdzonych uchybieniach
i lukach w prawie, których usunięcie jest niezbędne dla zapewnienia spójności systemu
prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 6.
1.
W skład Trybunału wchodzi piętnastu sędziów Trybunału.
2.
Sędziego Trybunału wybiera Sejm na 9 lat.
3.
Sędzią Trybunału może być osoba, która posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania
stanowiska sędziego Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego.
4.
Kandydatów na stanowisko sędziego Trybunału przedstawia co najmniej 50 posłów lub
Prezydium Sejmu. Uchwała Sejmu w sprawie wyboru sędziego Trybunału zapada bezwzględną
większością głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów.
5.
Osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej
ślubowanie następującej treści: „Ślubuję uroczyście przy wykonywaniu powierzonych
mi obowiązków sędziego Trybunału Konstytucyjnego służyć wiernie Narodowi, stać na
straży Konstytucji, a powierzone mi obowiązki wypełniać bezstronnie i z najwyższą starannością.”. Ślubowanie
może być złożone z dodaniem zdania „Tak mi dopomóż Bóg.”.
6.
Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska sędziego
Trybunału.
7.
Sędzia po złożeniu ślubowania stawia się w Trybunale w celu podjęcia obowiązków, a
prezes Trybunału przydziela mu sprawy i stwarza warunki umożliwiające wypełnianie
obowiązków sędziego.
Art. 7.
1.
Sędziowie Trybunału w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji.
2.
Wynagrodzenie zasadnicze sędziego Trybunału stanowi wielokrotność podstawy ustalenia
tego wynagrodzenia, z zastosowaniem mnożnika 5,0.
3.
Podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego Trybunału w danym roku stanowi
przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez Prezesa Głównego Urzędu
Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych , z zastrzeżeniem ust. 4.
4.
Jeżeli przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 3, jest niższe od przeciętnego
wynagrodzenia ogłoszonego za drugi kwartał roku poprzedzającego - przyjmuje się podstawę
ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego Trybunału w dotychczasowej wysokości.
5.
Wynagrodzenie prezesa oraz wiceprezesa Trybunału odpowiada wynagrodzeniu zasadniczemu
sędziego Trybunału powiększonemu o dodatek funkcyjny ustalany według podstawy, o której
mowa w ust. 3, z zastosowaniem mnożnika, odpowiednio: 1,2 oraz 0,8.
6.
Sędzia Trybunału po zakończeniu swojej kadencji przechodzi w stan spoczynku.
7.
Sędzia Trybunału po zakończeniu swojej kadencji ma prawo powrócić na poprzednio zajmowane
stanowisko lub otrzymać stanowisko równorzędne poprzednio zajmowanemu. Do sędziego,
który skorzysta z tego prawa, nie ma zastosowania przepis ust. 6.
8.
W zakresie nieuregulowanym w ustawie do praw i obowiązków oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej
sędziów Trybunału stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące praw i obowiązków oraz
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów Sądu Najwyższego.
Art. 8.
1.
Zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub pozbawienie wolności sędziego
wyraża Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału, zwane dalej „Zgromadzeniem Ogólnym”,
z wyłączeniem sędziego Trybunału, którego wniosek dotyczy.
2.
Prezes Trybunału niezwłocznie informuje Zgromadzenie Ogólne o zatrzymaniu sędziego
Trybunału i zajętym przez siebie w tej sprawie stanowisku.
3.
Przed podjęciem uchwały w sprawie, o której mowa w ust. 1, Trybunał wysłuchuje wyjaśnień
zainteresowanego sędziego, chyba że nie jest to możliwe. Uchwała zapada większością
2/3 głosów sędziów Trybunału uczestniczących w Zgromadzeniu Ogólnym.
4.
Do czasu podjęcia przez Trybunał uchwały wyrażającej zgodę na pociągnięcie sędziego
Trybunału do odpowiedzialności karnej lub pozbawienie wolności, wolno w stosunku do
niego podejmować tylko czynności niecierpiące zwłoki.
Art. 9.
Sędzia Trybunału odpowiada dyscyplinarnie za naruszenie przepisów prawa, uchybienie
godności swego urzędu lub inne nieetyczne zachowanie, mogące podważyć zaufanie do
jego osoby.
Art. 10.
1.
W postępowaniu dyscyplinarnym orzeka Trybunał:
1)
w pierwszej instancji - w składzie pięciu sędziów Trybunału;
2)
w drugiej instancji - w składzie siedmiu sędziów Trybunału.
2.
Sędziów do składów orzekających i rzecznika dyscyplinarnego ustala w drodze losowania
Zgromadzenie Ogólne. W losowaniu składu drugiej instancji nie uczestniczą sędziowie
Trybunału, którzy orzekali w sprawie w pierwszej instancji.
3.
Od orzeczeń dyscyplinarnych nie przysługuje kasacja.
Art. 11.
Karami dyscyplinarnymi są:
1)
upomnienie;
2)
nagana;
3)
usunięcie ze stanowiska sędziego Trybunału.
Art. 12.
1.
Wygaśnięcie mandatu sędziego Trybunału stwierdza Zgromadzenie Ogólne na skutek:
1)
zrzeczenia się stanowiska sędziego Trybunału;
2)
stwierdzenia orzeczeniem komisji lekarskiej trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków
sędziego Trybunału z powodu choroby, ułomności lub upadku sił;
3)
skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego
lub umyślne przestępstwo skarbowe;
4)
prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego o skazaniu na karę usunięcia ze stanowiska
sędziego Trybunału.
2.
Wygaśnięcie mandatu sędziego Trybunału na skutek śmierci stwierdza prezes Trybunału.
3.
Zgromadzenie Ogólne podejmuje uchwałę po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego,
a w szczególności po zaznajomieniu się z aktami postępowania karnego lub dyscyplinarnego
i wysłuchaniu zainteresowanego, chyba że nie jest to możliwe. W przypadku trwałej
niezdolności do pełnienia obowiązków ze względu na stan zdrowia, Trybunał może zwrócić
się do odpowiedniego podmiotu wykonującego działalność leczniczą o wyrażenie opinii
o stanie zdrowia sędziego Trybunału.
4.
Akt stwierdzający wygaśnięcie mandatu prezes Trybunału przekazuje Marszałkowi Sejmu.
Art. 13.
1.
Organami Trybunału są: Zgromadzenie Ogólne oraz prezes Trybunału.
2.
Zgromadzenie Ogólne tworzą wszyscy sędziowie Trybunału.
Art. 14.
1.
Prezes Trybunału zwołuje co najmniej raz w roku Zgromadzenie Ogólne, na którym omawia
się działalność Trybunału oraz problemy wynikające z jego orzecznictwa.
2.
W Zgromadzeniu Ogólnym mają prawo wziąć udział przewodniczący zainteresowanych komisji
sejmowych, komisji senackich, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Minister Sprawiedliwości
- Prokurator Generalny, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego,
Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka.
3.
O zwołaniu Zgromadzenia Ogólnego prezes Trybunału zawiadamia Prezydenta Rzeczypospolitej,
Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu i Prezesa Rady Ministrów, którzy mogą wziąć udział
w Zgromadzeniu Ogólnym bądź delegować swojego przedstawiciela.
Art. 15.
1.
Do kompetencji Zgromadzenia Ogólnego należy:
1)
uchwalanie regulaminu Trybunału;
2)
wybór kandydatów na prezesa i wiceprezesa Trybunału;
3)
uchwalanie statutu Biura Trybunału;
4)
uchwalenie projektu dochodów i wydatków Trybunału;
5)
zatwierdzanie informacji, o której mowa w art. 5 ust. 1;
6)
wykonywanie innych czynności, przewidzianych dla Zgromadzenia Ogólnego w ustawie lub
w regulaminie.
2.
Zgromadzenie Ogólne podejmuje uchwały, jeżeli bierze w nim udział co najmniej 10 z
ogólnej liczby sędziów Trybunału określonej w art. 194 ust. 1 Konstytucji, w tym prezes lub wiceprezes Trybunału.
3.
O porządku obrad Zgromadzenia Ogólnego i jego terminie prezes Trybunału powiadamia
wszystkich sędziów Trybunału co najmniej siedem dni przed jego terminem.
4.
W szczególnych przypadkach Zgromadzenie Ogólne może się uznać za zdolne do podejmowania
uchwał, mimo niezachowania terminu, określonego w ust. 3. Przepis ten nie dotyczy
zwołania Zgromadzenia Ogólnego, w trakcie którego przeprowadzony będzie wybór kandydatów
na prezesa albo wiceprezesa Trybunału.
5.
Zgromadzeniu Ogólnemu przewodniczy prezes lub wiceprezes Trybunału.
6.
Uchwały Zgromadzenia Ogólnego zapadają zwykłą większością głosów, chyba że ustawa
stanowi inaczej. Głosowanie jest jawne, o ile żaden z sędziów Trybunału nie zażąda
głosowania tajnego.
7.
Regulamin Trybunału podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej
„Monitor Polski” i wchodzi w życie w dniu ogłoszenia.
Art. 16.
1.
Prezesa i wiceprezesa Trybunału powołuje Prezydent Rzeczypospolitej spośród trzech
kandydatów przedstawionych na każde stanowisko przez Zgromadzenie Ogólne.
2.
Kandydatów na stanowisko prezesa lub wiceprezesa Trybunału Zgromadzenie Ogólne wybiera
spośród sędziów Trybunału, którzy w głosowaniu tajnym uzyskali kolejno największą
liczbę głosów. Uchwałę z nazwiskami wybranych kandydatów prezes Trybunału przekazuje
Prezydentowi Rzeczypospolitej niezwłocznie.
3.
Zgromadzenie Ogólne w sprawie wyboru kandydatów na stanowisko prezesa lub wiceprezesa
Trybunału zwołuje się między 30 a 15 dniem przed upływem kadencji urzędującego prezesa
lub wiceprezesa. W przypadku opróżnienia stanowiska prezesa lub wiceprezesa Trybunału
wyboru kandydatów dokonuje się w terminie 30 dni.
4.
Obradom Zgromadzenia Ogólnego w części dotyczącej wyboru kandydatów na stanowisko
prezesa albo wiceprezesa Trybunału przewodniczy najstarszy wiekiem sędzia Trybunału
uczestniczący w Zgromadzeniu Ogólnym.
5.
Od dnia powiadomienia o terminie Zgromadzenia Ogólnego, o którym mowa w ust. 3, nie
później jednak niż do rozpoczęcia tego Zgromadzenia Ogólnego, sędzia Trybunału może
zgłosić jako kandydata na stanowisko prezesa lub wiceprezesa Trybunału siebie albo
innego sędziego Trybunału. Zgłoszenia dokonuje się na piśmie i kieruje do prezesa
Trybunału.
6.
Po rozpoczęciu Zgromadzenia Ogólnego, prezes Trybunału przekazuje zgłoszenia sędziemu
przewodniczącemu obradom Zgromadzenia Ogólnego, o którym mowa w ust. 4. Na podstawie
zgłoszeń, sporządza się karty do głosowania. Nazwiska i imiona kandydatów zgłoszonych
w trybie określonym w ust. 5 umieszcza się na karcie do głosowania w kolejności alfabetycznej.
7.
Wybór kandydatów przeprowadza się, jeśli w Zgromadzeniu Ogólnym bierze udział co najmniej
10 z ogólnej liczby sędziów Trybunału określonej w art. 194 ust. 1 Konstytucji. Każdy sędzia Trybunału uczestniczący w procedurze wyboru ma tylko jeden głos i może
głosować tylko na jednego kandydata.
Art. 17.
1.
Prezes Trybunału reprezentuje Trybunał na zewnątrz oraz wykonuje czynności określone
w ustawie i regulaminie.
2.
Wiceprezes Trybunału zastępuje prezesa w czasie jego nieobecności oraz wykonuje inne
obowiązki wynikające z ustalonego przez prezesa Trybunału podziału czynności.
3.
W razie przeszkód w sprawowaniu obowiązków przez prezesa i wiceprezesa Trybunału,
zastępuje ich sędzia Trybunału wyznaczony przez prezesa Trybunału; w przypadku niemożności
wyznaczenia sędziego przez prezesa Trybunału zastępuje prezesa i wiceprezesa Trybunału
najstarszy wiekiem sędzia Trybunału.
Art. 18.
1.
Organizacyjne i administracyjne warunki pracy Trybunału zapewnia prezes Trybunału
oraz podległe mu Biuro Trybunału.
2.
Biurem Trybunału kieruje szef, którego powołuje i odwołuje Zgromadzenie Ogólne na
wniosek prezesa Trybunału.
3.
Wynagrodzenie szefa Biura Trybunału jest ustalane na podstawie przepisów o wynagrodzeniu
osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w zakresie dotyczącym sekretarza
stanu.
4.
Szczegółowy zakres zadań i strukturę Biura Trybunału określa statut.
5.
Do pracowników Biura Trybunału stosuje się przepisy o pracownikach urzędów państwowych.
Art. 19.
1.
Projekt dochodów i wydatków Trybunału w brzmieniu uchwalonym przez Zgromadzenie Ogólne
minister właściwy do spraw finansów publicznych włącza do projektu budżetu państwa.
2.
Prezesowi Trybunału w zakresie wykonywania budżetu Trybunału przysługują uprawnienia
ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Rozdział 2
Postępowanie przed Trybunałem
Oddział 1
Przepisy ogólne
Art. 20.
1.
Trybunał w toku postępowania powinien zbadać wszystkie istotne okoliczności w celu
wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
2.
Trybunał nie jest związany wnioskami dowodowymi uczestników postępowania i może z
urzędu dopuścić dowody, jakie uzna za celowe dla wyjaśnienia sprawy.
Art. 21.
W sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się
odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego .
Art. 22.
1.
Sądy i inne organy władzy publicznej są obowiązane udzielić Trybunałowi pomocy i na
jego żądanie przedstawić akta postępowania, wiążące się z postępowaniem przed Trybunałem.
2.
Trybunał powinien bez zbędnej zwłoki po dokonaniu użytku dowodowego z akt postępowania
zwrócić je właściwemu organowi.
Art. 23.
Trybunał może zwracać się do Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego
o informacje co do wykładni określonego przepisu prawa w orzecznictwie sądowym.
Art. 24.
1.
Rozprawy Trybunału są jawne, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Przewodniczący
składu orzekającego może wyłączyć jawność ze względu na bezpieczeństwo państwa lub
ochronę informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”.
2.
Sędziowie Trybunału są upoważnieni do dostępu do informacji niejawnych związanych
z rozpoznawaną przez Trybunał sprawą.
3.
Świadek lub biegły może być przesłuchany co do okoliczności stanowiących informację
niejawną o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne” po zwolnieniu przez uprawniony
organ od obowiązku zachowania tajemnicy. Odmowa zgody może być uzasadniona jedynie
ważnym interesem państwa.
4.
Świadek lub biegły nie korzysta z prawa odmowy złożenia zeznań, o którym mowa w ust.
3, jeżeli Trybunał uzna taką odmowę za nieuzasadnioną.
Art. 25.
1.
Koszty postępowania przed Trybunałem, z zastrzeżeniem ust. 2, ponosi Skarb Państwa.
2.
Wraz z wyrokiem uwzględniającym skargę konstytucyjną, Trybunał orzeka w drodze postanowienia
na rzecz wnoszącego skargę konstytucyjną zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem
od organu, który wydał akt normatywny będący przedmiotem skargi konstytucyjnej. W
uzasadnionych przypadkach Trybunał może orzec zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem
również wówczas, gdy nie uwzględnił skargi konstytucyjnej.
3.
Trybunał może określić wysokość kosztów reprezentowania wnoszącego skargę konstytucyjną
przez adwokata lub radcę prawnego w zależności od charakteru sprawy i wkładu pełnomocnika
w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Art. 26.
1.
Trybunał orzeka:
1)
w pełnym składzie w sprawach:
a)
sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,
b)
o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej oraz
powierzeniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej,
c)
zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,
d)
z wniosku Prezydenta Rzeczypospolitej w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją przed jej podpisaniem lub umowy międzynarodowej z Konstytucją przed jej ratyfikacją,
e)
zgodności z Konstytucją ustawy o Trybunale Konstytucyjnym,
f)
o szczególnej zawiłości, z inicjatywy prezesa Trybunału, a także gdy z wnioskiem o
uznanie sprawy za szczególnie zawiłą do Trybunału zwróci się skład orzekający wyznaczony
do rozpoznania danej sprawy, albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże
się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności
gdy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu
wydanym w pełnym składzie,
g)
w których trzech sędziów Trybunału, w terminie 14 dni od otrzymania przez nich odpisów
skarg konstytucyjnych, a także odpisów wniosków i pytań prawnych, o których mowa w
art. 38 ust. 1, złoży stosowny wniosek w tej sprawie;
2)
w składzie pięciu sędziów Trybunału w sprawach:
a)
zgodności ustaw albo ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją,
b)
zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie;
3)
w składzie trzech sędziów Trybunału w sprawach:
a)
zgodności innych aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
b)
zażaleń na odmowę nadania biegu wnioskom w sprawie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami oraz skargom konstytucyjnym,
c)
wyłączenia sędziego.
2.
Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów
Trybunału. Rozprawie przewodniczy prezes lub wiceprezes Trybunału, a w razie przeszkód
w przewodniczeniu przez te osoby - najstarszy wiekiem sędzia Trybunału.
3.
Sędziów do składu orzekającego Trybunału, w tym przewodniczącego składu i sędziego
sprawozdawcę, wyznacza prezes Trybunału spośród wszystkich sędziów Trybunału, według
kolejności alfabetycznej uwzględniając przy tym rodzaje, liczbę oraz kolejność wpływów
spraw do Trybunału.
Art. 27.
1.
Sędzia Trybunału podlega wyłączeniu od udziału w rozstrzyganiu w sprawach, w których:
1)
wydał lub uczestniczył w wydaniu zakwestionowanego aktu normatywnego, wyroku, decyzji
administracyjnej albo innego rozstrzygnięcia;
2)
był przedstawicielem, pełnomocnikiem, radcą prawnym lub doradcą jednego z uczestników
postępowania;
3)
zachodzą inne przyczyny uzasadniające wyłączenie sędziego, określone w art. 48 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
2.
Sędziego Trybunału wyłącza się od udziału w postępowaniu na jego żądanie lub na żądanie
uczestnika postępowania albo z urzędu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie
okoliczności, niewymienionych w ust. 1, mogących wywołać wątpliwość co do jego bezstronności.
3.
O wyłączeniu sędziego z przyczyn wymienionych w ust. 1 postanawia prezes Trybunału,
a z przyczyn wymienionych w ust. 2 - Trybunał.
4.
Do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia Trybunału może wykonywać tylko
czynności niecierpiące zwłoki.
Art. 28.
Uczestnikami postępowania przed Trybunałem są:
1)
podmiot, który złożył wniosek lub skargę konstytucyjną;
2)
organ, który wydał akt objęty wnioskiem lub skargą konstytucyjną, albo Prokuratoria
Generalna Skarbu Państwa, jeżeli Rada Ministrów wyznaczyła Prokuratorię Generalną
Skarbu Państwa do reprezentowania Rady Ministrów lub ministrów w postępowaniu przed
Trybunałem Konstytucyjnym;
3)
sąd, który przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, o ile zgłosił udział
w postępowaniu wszczętym na skutek tego pytania prawnego i wyznaczył spośród sędziów
tego sądu umocowanego przedstawiciela;
4)
organ statutowy partii - w sprawach zgodności celów lub działalności partii politycznych
z Konstytucją;
5)
centralny konstytucyjny organ państwa, którego dotyczy spór kompetencyjny;
6)
Prokurator Generalny;
7)
Sejm, Prezydent Rzeczypospolitej i minister właściwy do spraw zagranicznych - w sprawach
zgodności z Konstytucją umów międzynarodowych ratyfikowanych w trybie art. 89 ust. 1 oraz art. 90 ust. 2 i 3 Konstytucji;
8)
Prezydent Rzeczypospolitej i minister właściwy do spraw zagranicznych - w sprawach
zgodności z Konstytucją innych ratyfikowanych umów międzynarodowych;
9)
Rzecznik Praw Obywatelskich, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu;
10)
Rzecznik Praw Dziecka, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu wszczętym na wniosek Rzecznika
Praw Obywatelskich lub w postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej, dotyczących
praw dziecka.
Art. 29.
Na rozprawie w sprawie uznania przejściowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta
Rzeczypospolitej uczestniczą osobiście Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Pierwszy
Prezes Sądu Najwyższego oraz Prokurator Generalny.
Art. 30.
1.
Uczestnik postępowania działa przed Trybunałem osobiście lub przez umocowanego przedstawiciela.
2.
W postępowaniu przed Trybunałem Marszałek Sejmu, Sejm lub grupa posłów, będąca wnioskodawcą,
działają przez wyznaczonego przez siebie posła jako przedstawiciela.
3.
Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do Senatu.
4.
Wnioskodawcy, o których mowa w ust. 2 i 3, mogą, obok przedstawicieli, ustanowić także
pełnomocników spośród osób niebędących posłami lub senatorami, w liczbie najwyżej
trzech.
5.
W sprawach rozpoznawanych przez Trybunał w pełnym składzie uczestniczy Prokurator
Generalny lub jego zastępca. W sprawach rozpoznawanych w innych składach uczestniczy
prokurator Prokuratury Krajowej.
Art. 31.
1.
Pismami procesowymi są wnioski i oświadczenia uczestników postępowania, wnoszone do
Trybunału w toku postępowania poza rozprawą.
2.
Pisma i załączniki wnoszone do Trybunału powinny być sporządzone w liczbie pozwalającej
na doręczenie ich wszystkim uczestnikom postępowania oraz zachowanie dwóch egzemplarzy
w aktach sprawy.
Art. 32.
1.
Wszczęcie postępowania przed Trybunałem następuje na podstawie wniosku, pytania prawnego
albo skargi konstytucyjnej uprawnionego podmiotu.
2.
Wnioskodawca może do rozpoczęcia rozprawy wycofać wniosek, pytanie prawne albo skargę.
Art. 33.
1.
Wniosek albo pytanie prawne powinny odpowiadać wymaganiom dotyczącym pism procesowych.
2.
Wniosek złożony przez podmioty, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji, zawiera:
1)
oznaczenie podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku;
2)
podanie podstawy prawnej działania podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku;
3)
oznaczenie rodzaju pisma;
4)
określenie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części;
5)
wskazanie wzorca kontroli;
6)
uzasadnienie.
3.
Uzasadnienie, o którym mowa w ust. 2 pkt 6, zawiera kolejno:
1)
przywołanie treści kwestionowanego wnioskiem przepisu wraz z jego wykładnią;
2)
przywołanie treści wzorców kontroli wraz z ich wykładnią;
3)
określenie problemu konstytucyjnego i zarzutu niekonstytucyjności;
4)
wskazanie argumentów lub dowodów na poparcie zarzutu niekonstytucyjności.
4.
Do wniosku składanego przez grupę posłów lub senatorów dołącza się listę posłów lub
senatorów popierających wniosek wraz z ich podpisami.
5.
Wniosek pochodzący od organu lub organizacji, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 2-5 Konstytucji, powinien zawierać także powołanie przepisu prawa lub statutu, wskazującego, że kwestionowana
ustawa lub inny akt normatywny dotyczy spraw objętych ich zakresem działania.
6.
Pytanie prawne zawiera:
1)
wskazanie organu, który wydał kwestionowany akt normatywny;
2)
określenie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części;
3)
sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwestionowanego aktu normatywnego;
4)
uzasadnienie postawionego zarzutu, z powołaniem dowodów na jego poparcie.
7.
Pytanie prawne powinno także wskazywać, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może
mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało postawione,
a ponadto wymienić organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie, oraz oznaczenie
sprawy.
Art. 34.
O wpłynięciu wniosku albo pytania prawnego prezes Trybunału informuje pozostałych
uczestników postępowania, przekazuje im odpisy wniosku albo pytania prawnego oraz
poucza o prawie złożenia pisemnych wyjaśnień.
Art. 35.
1.
Uczestnicy postępowania są obowiązani do składania Trybunałowi wszelkich wyjaśnień
dotyczących sprawy oraz do zgłaszania dowodów, potrzebnych do jej wyczerpującego wyjaśnienia.
2.
Uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy oraz sporządzać i otrzymywać
odpisy lub wyciągi z tych akt.
Art. 36.
Prezes Trybunału albo przewodniczący składu orzekającego mogą zezwolić innym osobom
na przeglądanie akt, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem prawnym tej osoby
lub interesem publicznym. Nie dotyczy to spraw rozpoznawanych z wyłączeniem jawności.
Art. 37.
1.
Wniosek, o którym mowa w art. 33 ust. 5, prezes Trybunału kieruje do wyznaczonego
przez siebie sędziego Trybunału w celu wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
2.
Jeżeli wniosek nie odpowiada warunkom formalnym, sędzia Trybunału wzywa do usunięcia
braków w terminie 7 dni od daty zawiadomienia.
3.
Gdy wniosek jest oczywiście bezzasadny lub braki nie zostały usunięte w określonym
terminie, sędzia Trybunału wydaje postanowienie o odmowie nadania wnioskowi dalszego
biegu.
4.
Na postanowienie w sprawie nienadania wnioskowi dalszego biegu wnioskodawcy przysługuje
zażalenie do Trybunału w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia.
5.
Trybunał, na posiedzeniu niejawnym, postanowieniem pozostawia bez rozpoznania zażalenie
wniesione po upływie terminu określonego w ust. 4.
6.
Po stwierdzeniu, że zażalenie zostało wniesione w terminie, prezes Trybunału kieruje
je do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym przez Trybunał i wyznacza termin rozpoznania.
7.
Trybunał, uwzględniając zażalenie, kieruje sprawę do rozpoznania na rozprawie. Na
postanowienie o nieuwzględnieniu zażalenia nie przysługuje środek odwoławczy.
Art. 38.
1.
Prezes Trybunału kieruje do wszystkich sędziów odpisy wniosków, pytań prawnych i skarg
konstytucyjnych spełniających wymogi formalne.
2.
Wnioski i pytania prawne, co do których nie zachodzą przeszkody formalne, prezes Trybunału
kieruje do rozpoznania na rozprawie przez właściwy skład orzekający oraz wyznacza
termin rozprawy.
3.
Terminy rozpraw, na których rozpoznawane są wnioski, wyznaczane są według kolejności
wpływu spraw do Trybunału.
4.
Kolejność wpływu wniosku nie dotyczy przypadków rozpatrywania:
1)
wniosków w sprawie zgodności ustaw przed ich podpisaniem i umów międzynarodowych przed
ich ratyfikacją z Konstytucją;
2)
wniosków w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy budżetowej albo ustawy o prowizorium budżetowym przed ich podpisaniem;
3)
wniosków w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy o Trybunale Konstytucyjnym;
4)
wniosków o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej
oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta
Rzeczypospolitej;
5)
wniosków w sprawie sporów kompetencyjnych między centralnymi konstytucyjnymi organami
państwa;
6)
wniosków w sprawie zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych.
5.
Prezes Trybunału może wyznaczyć termin rozprawy z pominięciem wymogu, o którym mowa
w ust. 3, jeżeli jest to uzasadnione ochroną wolności lub praw obywatela, bezpieczeństwa
państwa lub porządku konstytucyjnego. Na wniosek pięciu sędziów prezes Trybunału może
ponownie rozważyć decyzję o wyznaczeniu terminu rozprawy.
6.
W przypadku łącznego rozpoznawania wniosków, termin z ust. 3 określa się według terminu
wpływu pierwszego wniosku.
Art. 39.
Przewodniczący składu orzekającego wydaje zarządzenia, mające na celu właściwe przygotowanie
rozprawy. Przewodniczący może w szczególności:
1)
zarządzić doręczenie uczestnikom postępowania odpowiednich pism, wniesionych w toku
postępowania;
2)
wezwać uczestników postępowania do przedstawienia, w formie pisemnej, w ustalonym
terminie, stanowiska w sprawie;
3)
zarządzić przedstawienie przez uczestników postępowania dokumentów i innych materiałów,
potrzebnych do wyjaśnienia sprawy;
4)
wezwać do udziału w postępowaniu inne organy lub organizacje, których udział uzna
za celowy dla należytego wyjaśnienia sprawy.
Art. 40.
1.
Trybunał umarza na posiedzeniu niejawnym postępowanie:
1)
jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne lub niedopuszczalne;
2)
na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej;
3)
jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem
orzeczenia przez Trybunał.
2.
Jeżeli okoliczności, o których mowa w ust. 1, ujawnią się na rozprawie, Trybunał wydaje
postanowienie o umorzeniu postępowania.
3.
Przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się, jeżeli wydanie orzeczenia o akcie normatywnym,
który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne dla ochrony
konstytucyjnych wolności i praw.
Art. 41.
Wewnętrzny tok postępowania z wnioskami, skargami konstytucyjnymi i pytaniami prawnymi
określa regulamin Trybunału.
Oddział 2
Postępowanie w sprawie zgodności ratyfikowanych umów międzynarodowych i aktów normatywnych z Konstytucją oraz w sprawie pytań prawnych
Art. 42.
1.
Udział w rozprawie organu, który wydał akt normatywny objęty wnioskiem, lub jego przedstawiciela
jest obowiązkowy.
2.
W rozprawie w sprawie zgodności ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją obowiązkowy jest udział przedstawicieli Prezydenta Rzeczypospolitej, ministra właściwego
do spraw zagranicznych i Prokuratora Generalnego, a w przypadku umów międzynarodowych
ratyfikowanych w trybie art. 89 ust. 1 oraz art. 90 ust. 2 i 3 Konstytucji - również przedstawiciela Sejmu.
Art. 43.
Orzekając o zgodności aktu normatywnego lub ratyfikowanej umowy międzynarodowej z
Konstytucją, Trybunał bada zarówno treść takiego aktu lub umowy, jak też kompetencję oraz dochowanie
trybu wymaganego przepisami prawa do wydania aktu lub do zawarcia i ratyfikacji umowy.
Art. 44.
W przypadku zwrócenia się przez Prezydenta Rzeczypospolitej do Trybunału w sprawie
zgodności z Konstytucją ustawy budżetowej albo ustawy o prowizorium budżetowym przed jej podpisaniem - Trybunał
orzeka w sprawie nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku
w Trybunale.
Art. 45.
1.
W sprawach zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, w których orzeczenie Trybunału może wywoływać skutki wiążące się z nakładami finansowymi
nieprzewidzianymi w ustawach, o których mowa w art. 44, prezes Trybunału zwraca się
do Rady Ministrów o wydanie opinii w terminie dwóch miesięcy.
2.
Brak opinii Rady Ministrów po upływie terminu określonego w ust. 1 nie wstrzymuje
rozpoznawania sprawy.
Art. 46.
Przepisy art. 42-45 stosuje się odpowiednio do rozpoznawania pytania prawnego.
Oddział 3
Orzekanie w sprawach skarg konstytucyjnych
Art. 47.
1.
Skarga konstytucyjna, zwana dalej „skargą”, może być wniesiona po wyczerpaniu drogi
prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od doręczenia skarżącemu
prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
2.
Skargę Trybunał rozpoznaje na zasadach i w trybie przewidzianym dla rozpoznawania
wniosków w sprawie zgodności ustaw z Konstytucją oraz innych aktów normatywnych z Konstytucją lub ustawami, z wyłączeniem wymogów dotyczących rozpatrywania w kolejności wpływu.
Art. 48.
1.
Skarga poza wymaganiami dotyczącymi pisma procesowego powinna zawierać:
1)
dokładne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd
lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo
obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją;
2)
wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób - zdaniem skarżącego
- zostały naruszone;
3)
uzasadnienie skargi, z podaniem dokładnego opisu stanu faktycznego.
2.
Do skargi należy załączyć wyrok, decyzję lub inne rozstrzygnięcie, z podaniem daty
jej doręczenia, wydane na podstawie zakwestionowanego aktu normatywnego.
Art. 49.
1.
Skargę i zażalenie na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu sporządzają
adwokat lub radca prawny, chyba że skarżącym jest sędzia, prokurator, notariusz, profesor
lub doktor habilitowany nauk prawnych.
2.
W razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może zwrócić się
do sądu rejonowego jego miejsca zamieszkania o ustanowienie dla niego adwokata lub
radcy prawnego z urzędu na podstawie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Do czasu rozstrzygnięcia przez sąd wniosku nie biegnie termin przewidziany w art.
47 ust. 1.
Art. 50.
Skarga podlega wstępnemu rozpoznaniu; przepisy art. 37 stosuje się odpowiednio.
Art. 51.
1.
Trybunał może wydać postanowienie tymczasowe o zawieszeniu lub wstrzymaniu wykonania
orzeczenia w sprawie, której skarga dotyczy, jeżeli wykonanie wyroku, decyzji lub
innego rozstrzygnięcia mogłoby spowodować skutki nieodwracalne, wiążące się z dużym
uszczerbkiem dla skarżącego lub gdy przemawia za tym ważny interes publiczny lub inny
ważny interes skarżącego.
2.
Postanowienie tymczasowe doręcza się bezzwłocznie skarżącemu oraz właściwemu organowi
sądowemu lub organowi egzekucyjnemu.
3.
Trybunał uchyla postanowienie tymczasowe, jeżeli ustaną przyczyny, dla których zostało
ono wydane.
Art. 52.
1.
O wszczęciu postępowania Trybunał informuje Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika
Praw Dziecka; przepis art. 34 stosuje się odpowiednio.
2.
Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka mogą, w terminie 30 dni od otrzymania
informacji, zgłosić udział w postępowaniu.
Art. 53.
1.
Uczestnikami postępowania przed Trybunałem są: skarżący, organ, który wydał zakwestionowany
akt normatywny, albo Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, jeżeli Rada Ministrów
wyznaczyła Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa do reprezentowania Rady Ministrów
lub ministrów w postępowaniu przed Trybunałem, i Prokurator Generalny; uczestnikiem
jest również Rzecznik Praw Obywatelskich, jeżeli zgłosił swój udział w postępowaniu,
oraz Rzecznik Praw Dziecka, jeżeli zgłosił udział w postępowaniu wszczętym na wniosek
Rzecznika Praw Obywatelskich lub w postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej, dotyczących
praw dziecka.
2.
Rozprawa odbywa się bez względu na stawiennictwo uczestników postępowania.
Oddział 4
Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych
Art. 54.
1.
Trybunał rozstrzyga spory kompetencyjne, gdy dwa lub więcej centralne konstytucyjne
organy państwa uznały się za właściwe do rozstrzygnięcia tej samej sprawy lub wydały
w niej rozstrzygnięcie (spór kompetencyjny pozytywny) albo gdy organy te uznały się
za niewłaściwe do rozstrzygnięcia określonej sprawy (spór kompetencyjny negatywny).
2.
Wniosek powinien wskazywać kwestionowane działanie lub zaniechanie oraz przepis Konstytucji lub przepis ustawy, który został naruszony.
Art. 55.
1.
Wszczęcie postępowania przed Trybunałem powoduje zawieszenie postępowania przed organami,
które prowadzą spór kompetencyjny.
2.
Trybunał, po zaznajomieniu się ze stanowiskiem uczestników postępowania, może podjąć
postanowienie o tymczasowym uregulowaniu kwestii spornych, a w szczególności o zawieszeniu
czynności egzekucyjnych, jeżeli jest to konieczne dla zapobieżenia poważnym szkodom
lub podyktowane szczególnie ważnym interesem społecznym.
Oddział 5
Badanie zgodności celów lub działalności partii politycznych z Konstytucją
Art. 56.
1.
Osoby powołane do reprezentowania partii politycznej Trybunał stwierdza na podstawie
ustawy i statutu partii.
2.
W przypadku, gdy nie można stwierdzić kto jest osobą upoważnioną do reprezentowania
partii lub gdy nie można z nią nawiązać kontaktu albo gdy nastąpiła zmiana osoby upoważnionej
po wpłynięciu wniosku do Trybunału, Trybunał uznaje za osobę upoważnioną osobę faktycznie
kierującą partią w czasie podjęcia przez nią zakwestionowanej we wniosku działalności
niezgodnej z Konstytucją.
Art. 57.
Wnioski w sprawie zgodności z Konstytucją celów partii politycznych, określonych w statucie lub w programie, Trybunał rozpoznaje
na zasadach i w trybie przewidzianym dla rozpoznania wniosków w sprawie zgodności
aktów normatywnych z Konstytucją.
Art. 58.
1.
Wnioski w sprawie zgodności z Konstytucją działalności partii politycznych Trybunał rozpoznaje stosując odpowiednio przepisy
ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego .
2.
Ciężar udowodnienia niezgodności z Konstytucją spoczywa na wnioskodawcy, który w tym celu powinien przedstawić lub zgłosić dowody
wskazujące na tę niezgodność.
Art. 59.
Trybunał może zlecić Prokuratorowi Generalnemu, w celu zebrania i utrwalenia dowodów,
przeprowadzenie dochodzenia w określonym zakresie w sprawie zgodności działalności
partii politycznej z Konstytucją. Do dochodzenia tego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego. Wskazany w postanowieniu Trybunału zakres postępowania jest wiążący.
Rozdział 3
Zasady i tryb orzekania
Oddział 1
Rozprawy i posiedzenia
Art. 60.
1.
Trybunał rozpoznaje na rozprawie wnioski w sprawach wymienionych w art. 3.
2.
Trybunał może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę konstytucyjną, jeżeli z przedstawionych
na piśmie stanowisk uczestników postępowania bezspornie wynika, że akt normatywny,
na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych
wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego, jest niezgodny z Konstytucją. Wydane w tym trybie orzeczenie podlega ogłoszeniu.
Art. 61.
1.
Rozprawa nie może odbyć się wcześniej niż po upływie 30 dni od doręczenia zawiadomienia
o jej terminie.
2.
Termin, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy kontroli ustawy budżetowej albo ustawy
o prowizorium budżetowym przed jej podpisaniem oraz rozpatrzenia wniosku w sprawie
stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej określonej
w art. 3 ust. 3, do których Trybunał powinien przystąpić niezwłocznie.
3.
W sprawach pytań prawnych, skarg konstytucyjnych i sporów kompetencyjnych pomiędzy
centralnymi konstytucyjnymi organami państwa, prezes Trybunału może zarządzić skrócenie
terminu określonego w ust. 1 o połowę, chyba że odpowiednio skarżący, sąd zadający
pytanie prawne albo wnioskodawca wyrazi sprzeciw w terminie 7 dni od doręczenia zarządzenia
prezesa Trybunału.
4.
Obecność na rozprawie wnioskodawcy jest obowiązkowa. W razie niestawienia się wnioskodawcy
lub jego przedstawiciela, Trybunał umarza postępowanie albo odracza rozprawę.
5.
W razie niestawiennictwa uczestników postępowania, których obecność na rozprawie jest
obowiązkowa, lub ich przedstawicieli, Trybunał może odroczyć rozprawę i wyznaczyć
równocześnie nowy termin rozprawy. Warunek, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania.
6.
Nieobecność prawidłowo zawiadomionego Prokuratora Generalnego lub jego przedstawiciela
na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, chyba że z przepisów ustawy wynika
obowiązek uczestnictwa w rozprawie.
7.
Niestawiennictwo innych uczestników postępowania nie wstrzymuje rozpoznania sprawy;
w takim przypadku sędzia sprawozdawca przedstawia na rozprawie stanowisko nieobecnego
uczestnika postępowania.
8.
Trybunał odracza rozprawę w przypadku braku dowodu doręczenia lub nieprawidłowości
w doręczeniu zawiadomienia o rozprawie uczestnikom postępowania, może także odroczyć
rozprawę z innych ważnych powodów.
Art. 62.
Rozprawa rozpoczyna się od wywołania sprawy, po czym wnioskodawca, a następnie pozostali
uczestnicy postępowania przedstawiają swe stanowiska i dowody na ich poparcie. W tym
celu przewodniczący składu orzekającego udziela głosu każdemu uczestnikowi postępowania.
Art. 63.
1.
Przewodniczący składu orzekającego kieruje rozprawą oraz wydaje zarządzenia niezbędne
do utrzymania porządku na rozprawie, a w razie potrzeby stosuje środki przewidziane
w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych dla utrzymania powagi sądu.
2.
Od zarządzeń przewodniczącego wydanych w toku rozprawy uczestnikom postępowania przysługuje
odwołanie do składu orzekającego.
Art. 64.
1.
Z przebiegu rozprawy protokolant pod kierunkiem przewodniczącego składu orzekającego
sporządza protokół.
2.
Protokół powinien zawierać:
1)
datę i miejsce rozprawy, imiona i nazwiska członków składu orzekającego, protokolanta
oraz uczestników postępowania, ich przedstawicieli i pełnomocników, a także oznaczenie
sprawy ze wzmianką co do jej jawności;
2)
przebieg rozprawy, w szczególności wnioski i oświadczenia uczestników postępowania,
wyniki postępowania dowodowego, wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na rozprawie
oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone.
3.
Uczestnicy postępowania mogą zgłaszać wnioski o sprostowanie lub uzupełnienie protokołu
do czasu ogłoszenia orzeczenia, a protokołu z rozprawy, na której orzeczenie zostało
ogłoszone - w ciągu 14 dni od dnia rozprawy.
4.
Protokół podpisują przewodniczący składu orzekającego i protokolant. Wzmiankę o sprostowaniu
protokołu podpisuje przewodniczący składu orzekającego.
5.
Wnioski, o których mowa w ust. 3, rozstrzyga zarządzeniem przewodniczący składu orzekającego
po wysłuchaniu protokolanta. Od zarządzenia nie przysługuje odwołanie.
6.
Z przebiegu rozprawy może być sporządzony stenogram lub zapis za pomocą aparatury
utrwalającej dźwięk, niezależnie od sporządzenia protokołu. Stenogram przełożony na
pismo zwykłe lub zapis dołącza się do protokołu.
Art. 65.
Przewodniczący składu orzekającego zamyka rozprawę, gdy Trybunał uzna sprawę za dostatecznie
wyjaśnioną.
Art. 66.
W sprawach, w których ustawa nie wymaga rozpoznania na rozprawie, Trybunał rozstrzyga
na posiedzeniu.
Oddział 2
Orzeczenia Trybunału
Art. 67.
Trybunał orzekając jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi.
Art. 68.
1.
Trybunał wydaje orzeczenie po niejawnej naradzie sędziów składu orzekającego.
2.
Narada obejmuje dyskusję i głosowanie nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi
motywami rozstrzygnięcia oraz sporządzenie orzeczenia.
3.
Naradą kieruje przewodniczący składu orzekającego.
4.
W sprawie o szczególnej zawiłości albo z innych ważnych powodów można odroczyć wydanie
orzeczenia na okres nieprzekraczający 14 dni.
5.
W trakcie narady w pełnym składzie co najmniej czterech sędziów może zgłosić sprzeciw
wobec proponowanego rozstrzygnięcia, jeśli uzna, że zagadnienie ma szczególnie doniosły
charakter ze względów ustrojowych lub ze względu na porządek publiczny i nie zgadzają
się oni z kierunkiem rozstrzygnięcia.
6.
W przypadku złożenia sprzeciwu, o którym mowa w ust. 5, narada ulega odroczeniu o
3 miesiące, a sędziowie, którzy złożyli sprzeciw, na kolejnej naradzie zwołanej po
upływie tego terminu prezentują wspólną propozycję rozstrzygnięcia.
7.
Jeżeli w trakcie ponownej narady, o której mowa w ust. 6, ponownie co najmniej czterech
sędziów zgłosi sprzeciw, narada ulega odroczeniu o kolejne 3 miesiące. Po upływie
tego terminu przeprowadza się kolejną naradę i głosowanie.
Art. 69.
1.
Orzeczenie zapada zwykłą większością głosów.
2.
Przewodniczący składu orzekającego zbiera głosy sędziów według ich wieku, poczynając
od najmłodszego, sam zaś głosuje ostatni.
3.
Członek składu orzekającego, który nie zgadza się z większością głosujących, może
przed ogłoszeniem orzeczenia zgłosić zdanie odrębne, uzasadniając je w formie pisemnej;
zdanie odrębne zaznacza się w orzeczeniu. Zdanie odrębne może dotyczyć także samego
uzasadnienia.
4.
Orzeczenie podpisuje cały skład orzekający, nie wyłączając sędziego przegłosowanego.
Art. 70.
Orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do poszczególnych
jego przepisów.
Art. 71.
1.
Trybunał wydaje wyroki w sprawach dotyczących:
1)
zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją;
2)
zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała
uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie;
3)
zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami;
4)
skarg konstytucyjnych;
5)
zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych.
2.
Trybunał wydaje postanowienia w sprawach:
1)
rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami
państwa;
2)
rozstrzygania o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej;
3)
powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej;
4)
innych, niewymagających wydania wyroku.
Art. 72.
1.
Orzeczenie Trybunału powinno zawierać:
1)
wymienienie składu orzekającego i protokolanta;
2)
datę i miejsce wydania;
3)
wymienienie wnioskodawcy i innych uczestników postępowania;
4)
dokładne określenie aktu normatywnego, którego dotyczy orzeczenie;
5)
przedstawienie zarzutów wnioskodawcy lub składającego skargę konstytucyjną;
6)
rozstrzygnięcie Trybunału, w tym wynik głosowania sędziów.
2.
Jeżeli Trybunał postanowi, że utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego nastąpić
ma po dniu ogłoszenia orzeczenia stwierdzającego niezgodność z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, w orzeczeniu określa się termin utraty
mocy obowiązującej tego aktu.
3.
Trybunał jest obowiązany, nie później niż w ciągu jednego miesiąca od ogłoszenia orzeczenia,
sporządzić jego uzasadnienie w formie pisemnej; uzasadnienie podpisują sędziowie Trybunału,
którzy głosowali nad orzeczeniem.
4.
Jeżeli którykolwiek z sędziów, o których mowa w ust. 3, nie może podpisać uzasadnienia,
przewodniczący składu orzekającego zaznacza na orzeczeniu przyczynę braku podpisu;
jeżeli uzasadnienia nie może podpisać przewodniczący składu orzekającego, przyczynę
braku podpisu zaznacza na orzeczeniu najstarszy wiekiem z głosujących sędziów Trybunału.
Art. 73.
Przepisy art. 72 ust. 1, 3 i 4 stosuje się odpowiednio do orzeczeń o niezgodności ratyfikowanych
umów międzynarodowych z Konstytucją, ich uzasadnienia i zgłoszenia zdania odrębnego.
Art. 74.
1.
Skład orzekający Trybunału może w każdym czasie, na posiedzeniu niejawnym, wydać postanowienie
o sprostowaniu w orzeczeniu lub w jego uzasadnieniu niedokładności, błędów pisarskich
lub rachunkowych albo innych oczywistych omyłek.
2.
O sprostowaniu umieszcza się wzmiankę na oryginale orzeczenia, podpisaną przez przewodniczącego
składu orzekającego, a na żądanie uczestników postępowania - także na przesłanych
im odpisach.
Art. 75.
1.
Na wniosek uczestnika postępowania skład orzekający Trybunału, który wydał orzeczenie,
na posiedzeniu niejawnym rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści.
2.
Jeżeli wniosku o wyjaśnienie wątpliwości nie może rozpoznać skład orzekający wskazany
w ust. 1, wniosek powinien być rozpoznany przez taki sam skład.
Art. 76.
1.
Postanowienia kończące postępowanie podejmowane są na posiedzeniu niejawnym. Wymagają
one uzasadnienia.
2.
Postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek
zmiany okoliczności.
Art. 77.
W sprawach związanych z przygotowaniem rozprawy lub posiedzenia oraz w sprawach porządkowych
wydawane są zarządzenia.
Art. 78.
1.
Orzeczenie sporządzone w formie pisemnej ogłasza się uczestnikom postępowania. W czasie
ogłaszania wyroku wszyscy obecni na sali rozpraw, z wyjątkiem składu orzekającego,
stoją.
2.
W ustnym uzasadnieniu orzeczenia przewodniczący składu orzekającego lub sędzia sprawozdawca
podaje zasadnicze motywy orzeczenia oraz informuje o złożeniu zdań odrębnych. Sędzia,
który zgłosił zdanie odrębne, przedstawia jego zasadnicze motywy.
Art. 79.
Orzeczenia Trybunału, ogłoszone w sposób określony w art. 78, doręcza się uczestnikom
postępowania niezwłocznie po sporządzeniu uzasadnienia.
Art. 80.
1.
Wyroki Trybunału podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2, ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej
Polskiej.
2.
Wyroki Trybunału orzekające niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu
w organie publikacyjnym, w którym akt był ogłoszony, a gdy orzeczenie dotyczy aktu
nieogłoszonego w organie publikacyjnym - w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej
„Monitor Polski”.
3.
Postanowienia, o których mowa w art. 71 ust. 2 pkt 1-3, podlegają ogłoszeniu w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
4.
Prezes Trybunału kieruje wniosek o ogłoszenie wyroków i postanowień, o których mowa
w art. 71 ust. 2 pkt 1-3, do Prezesa Rady Ministrów. Ogłoszenie odbywa się na zasadach
i w trybie wskazanych w Konstytucji i ustawie z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych
aktów prawnych .
Art. 81.
1.
Trybunał wydaje zbiór swoich orzeczeń.
2.
Nazwa „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego” podlega ochronie prawnej.
Rozdział 4
Przepisy zmieniające, przejściowe, dostosowujące i końcowe
Art. 82.
W ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych art. 43 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 43.
Tryb postępowania w sprawach, o których mowa w art. 42, określa ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym .
”
.
Art. 83.
1.
W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy
stosuje się przepisy niniejszej ustawy.
2.
Trybunał jest zobowiązany do rozstrzygnięcia spraw, o których mowa w ust. 1, w ciągu
roku od dnia wejścia w życie ustawy. Termin jednego roku nie dotyczy spraw określonych
w art. 84.
Art. 84.
1.
W przypadku wniosków złożonych przez podmioty, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji, nierozstrzygniętych przed dniem wejścia w życie ustawy, Trybunał, w terminie 14
dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zawiesza postępowania na 6 miesięcy
i wzywa do uzupełnienia wniosków według wymogów określonych w art. 33 ust. 2-5.
2.
Jeżeli wniosek, o którym mowa w ust. 1, zostanie uzupełniony zgodnie z wymogami określonymi
w art. 33 ust. 2-5, po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, Trybunał postanawia
o podjęciu zawieszonego postępowania. W przeciwnym razie postępowanie umarza się.
Art. 85.
1.
Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy został wyznaczony termin rozprawy,
rozprawę odracza się, a skład orzekający dostosowuje do przepisów niniejszej ustawy.
2.
Termin rozprawy wyznacza się na nowo. Rozprawa toczy się według przepisów niniejszej
ustawy.
Art. 86.
Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy został wyznaczony termin publicznego
ogłoszenia orzeczenia, ogłoszenie orzeczenia odracza się, a skład orzekający oraz
wymogi dotyczące orzeczenia dostosowuje do przepisów niniejszej ustawy.
Art. 87.
1.
Sprawy skierowanie do wstępnego rozpoznania na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym rozpatruje się na podstawie przepisów niniejszej ustawy o wstępnym rozpoznaniu.
2.
W przypadku wniosków złożonych przez podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji oraz skarg konstytucyjnych, w stosunku do których wezwano wnioskodawców lub skarżących
do uzupełnienia braków formalnych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, do
dalszego procedowania stosuje się przepisy niniejszej ustawy o wstępnym rozpoznaniu.
Art. 88.
W sprawach, w których Rada Ministrów przedstawiła stanowisko działając jako uczestnik
postępowania w postępowaniach, o których mowa w art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym, albo zgłosiła swój udział w postępowaniu na podstawie art. 135 ust. 2 tej ustawy,
postępowanie toczy się z udziałem Rady Ministrów.
Art. 89.
W terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy ogłasza się rozstrzygnięcia Trybunału
wydane przed dniem 20 lipca 2016 r. z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym, z wyjątkiem rozstrzygnięć dotyczących aktów normatywnych, które utraciły moc obowiązującą.
Art. 90.
Sędziów Trybunału, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej, a
do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nie podjęli obowiązków sędziego, z dniem
jej wejścia w życie prezes Trybunału włącza do składów orzekających i przydziela im
sprawy.
Art. 91.
Traci moc ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
Art. 92.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
1)
Niniejszą ustawą zmienia się ustawę z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych.
2)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2014 r.
poz. 293, 379, 435, 567, 616, 945, 1091, 1161, 1296, 1585, 1626, 1741 i 1924, z 2015 r.
poz. 2, 4, 218, 539, 978, 1062, 1137, 1199, 1311, 1418, 1419, 1505, 1527, 1567, 1587,
1595, 1634, 1635, 1830 i 1854 oraz z 2016 r. poz. 195, 437, 868 i 996.
3)
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1999 r. poz. 931, z 2000 r.
poz. 580, 717, 852 i 1027, z 2001 r. poz. 1071 i 1149, z 2002 r. poz. 676, z 2003 r.
poz. 155, 1061 i 1188, z 2004 r. poz. 514, 626, 889, 2405 i 2641, z 2005 r. poz. 70,
461, 680, 821, 1181, 1203, 1363, 1416 i 1479, z 2006 r. poz. 118, 467, 659, 708, 711,
1009, 1013, 1192, 1647 i 1648, z 2007 r. poz. 116, 432, 539, 589, 664, 766, 849 i
903, z 2008 r. poz. 162, 648, 686, 802, 1133, 1308, 1344, 1485, 1571 i 1651, z 2009 r.
poz. 39, 104, 171, 585, 716, 1051, 1178, 1323, 1375, 1474 i 1589, z 2010 r. poz. 46,
626, 669, 826, 842, 1228 i 1307, z 2011 r. poz. 245, 246, 273, 654, 678, 829, 1135,
1280, 1430, 1431, 1438 i 1645, z 2012 r. poz. 886, 1091, 1101, 1327, 1426, 1447 i
1529, z 2013 r. poz. 480, 765, 849, 1247, 1262, 1282 i 1650, z 2014 r. poz. 85, 384,
694, 1375 i 1556, z 2015 r. poz. 21, 290, 396, 1185, 1186, 1334, 1788, 1855 i 2281
oraz z 2016 r. poz. 178, 437, 1020 i 1070.
4)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r.
poz. 509, 694, 1066, 1224, 1309, 1311, 1418, 1595 i 1781 oraz z 2016 r. poz. 147,
437, 633 i 960.