Obwieszczenie Ministra Zdrowiaz dnia 17 października 2013 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie
wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania
Spis treści
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych
innych aktów prawnych ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 października 2008 r. w sprawie wymagań Dobrej
Praktyki Wytwarzania , z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:
1)
rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2009 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania ;
2)
rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2010 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania ;
3)
rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 28 marca 2012 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania ;
4)
rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2013 r. zmieniającym rozporządzenie
w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania .
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie
obejmuje:
1)
§ 2-4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2009 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania , które stanowią:
„
§ 2.
Wytwórcy dostosują warunki wytwarzania produktów leczniczych do wymagań Dobrej Praktyki
Wytwarzania określonych w niniejszym rozporządzeniu w terminie miesiąca od dnia jego
wejścia w życie.
§ 3.
Wymagania w zakresie kapslowania fiolek, o których mowa w Aneksie 1 ust. 116-122 załącznika
do rozporządzenia, o którym mowa w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem,
stosuje się od dnia 1 marca 2010 r.
§ 4.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z wyjątkiem § 1 pkt 2 lit. c, który
wchodzi w życie z dniem 1 września 2009 r.
”
;
2)
§ 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2010 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania , które stanowią:
„
§ 2.
Wytwórcy dostosują warunki wytwarzania produktów leczniczych do wymagań Dobrej Praktyki
Wytwarzania określonych w rozporządzeniu, o którym mowa w § 1, w brzmieniu nadanym
niniejszym rozporządzeniem w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie niniejszego
rozporządzenia.
§ 3.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
3)
§ 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 marca 2012 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania , które stanowią:
„
§ 2.
Wytwórcy dostosują warunki wytwarzania produktów leczniczych do wymagań Dobrej Praktyki
Wytwarzania określonych w rozporządzeniu, o którym mowa w § 1, w brzmieniu nadanym
niniejszym rozporządzeniem, w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie niniejszego
rozporządzenia.
§ 3.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
4)
§ 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2013 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania , które stanowią:
„
§ 2.
Wytwórcy dostosują warunki wytwarzania produktów leczniczych do wymagań Dobrej Praktyki
Wytwarzania określonych w rozporządzeniu, o którym mowa w § 1, w brzmieniu nadanym
niniejszym rozporządzeniem, w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie niniejszego
rozporządzenia.
§ 3.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
.
Załącznik - Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 października 2008 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania1)Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 248, poz. 1495 i Nr 284, poz. 1672).
Na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne zarządza się, co następuje:
§ 1.
Rozporządzenie określa:
1)
ogólne wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania,
2)
szczegółowe wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania zawarte w załączniku do rozporządzenia
- których spełnienie jest warunkiem uzyskania zezwolenia na wytwarzanie lub zezwolenia
na import produktów leczniczych.
§ 2.
Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają:
1)
analiza ryzyka - metodę oceny i opisu parametrów krytycznych dla funkcjonowania wyposażenia
lub procesu;
1a3)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 marca 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. poz. 380), które weszło w życie z dniem 20 kwietnia 2012 r.)
administrator systemu komputerowego - osobę odpowiedzialną za dostępność i utrzymanie
systemu komputerowego oraz bezpieczeństwo danych przechowywanych w systemie;
2)
bank komórek/system banku komórek - system, w którym kolejne serie produktu są wytwarzane
z hodowli komórek pochodzących z tego samego, macierzystego banku komórek;
3)
bilans - porównanie teoretycznej i rzeczywiście wytworzonej ilości materiału lub produktu,
z uwzględnieniem dopuszczalnych tolerancji wynikających z normalnej zmienności procesu;
4)
biogenerator - system zamknięty, taki jak fermentator, do którego wprowadzane są czynniki
biologiczne wraz z innymi materiałami po to, aby wpłynąć na ich powielanie się lub
wytworzenie przez nie innych substancji poprzez reakcję z tymi materiałami; biogeneratory
są zwykle zaopatrzone w urządzenia służące do regulacji, kontroli, łączenia, dodawania
materiałów lub usuwania materiałów;
54)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. z 2011 r. Nr 19, poz. 99), które weszło w życie z dniem 11 lutego 2011 r.)
butla gazowa - zbiornik ciśnieniowy, zwykle kształtu cylindrycznego, przeznaczony
dla sprężonych, ciekłych lub rozpuszczonych gazów, dający się transportować, wyposażony
w urządzenie do regulacji spontanicznego wypływu gazu przy ciśnieniu atmosferycznym
i temperaturze pokojowej;
5a5)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 3.)
cykl życia systemu komputerowego - wszystkie etapy funkcjonowania systemu komputerowego
od wymagań wstępnych aż do wycofania, w tym projektowanie, specyfikacja, programowanie,
testowanie, instalacja, eksploatacja i utrzymanie;
6)
cysterna - zbiornik ciśnieniowy zamocowany na pojeździe do transportu gazów skroplonych
lub kriogenicznych;
7)
czynniki biologiczne - mikroorganizmy, w tym mikroorganizmy modyfikowane genetycznie,
hodowle komórkowe, oraz pasożyty jelitowe i wewnątrzkomórkowe, zarówno patogenne,
jak i niepatogenne;
8)
data powtórnego (ponownego) badania - termin, do upływu którego materiał powinien
być ponownie zbadany w celu sprawdzenia, czy jest nadal przydatny do użycia;
8a6)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
domowe zbiorniki kriogeniczne - przenośne zbiorniki kriogeniczne przeznaczone do przechowywania
ciekłego tlenu i dawkujące tlen gazowy w domu pacjenta;
8b7)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2013 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. poz. 944), które weszło w życie z dniem 5 września 2013 r.)
Dokumentacja Główna Osocza - dokument wydzielony z dokumentacji dołączonej do pozwolenia
na dopuszczenie do obrotu, zawierający wszystkie istotne, szczegółowe informacje służące
do scharakteryzowania całego ludzkiego osocza używanego jako materiał wyjściowy lub
surowiec do produkcji końcowych lub pośrednich frakcji, składników substancji pomocniczych
oraz substancji czynnych wchodzących w skład osocza i wprowadzanych w procesie wytwarzania
do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych pochodzących z osocza;
9)
dostarczanie - operację pakowania w celu wyekspediowania i operację wysyłki zamówionych
badanych produktów leczniczych;
10)
dział jakości (zapewnienia i kontroli jakości) - jednostkę organizacyjną przedsiębiorstwa,
strukturalnie i funkcjonalnie niezależną od produkcji, pełniącą funkcje zapewnienia
jakości i kontroli jakości; funkcję tę może pełnić również wyznaczona osoba albo grupa
osób, w zależności od wielkości i struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa;
10a8)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.)
frakcjonowanie - proces wytwarzania w zakładzie frakcjonowania, podczas którego składniki
osocza są rozdzielane lub oczyszczane za pomocą metod fizycznych i chemicznych, takich
jak wytrącanie lub chromatografia;
119)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
gaz - substancję lub mieszaninę substancji, która pozostaje całkowicie w fazie gazowej
pod ciśnieniem 1.013 bara w temperaturze plus 20°C lub ma prężność pary przekraczającą
3 bary w temperaturze plus 50°C;
12)
gaz kriogeniczny - gaz, który pod ciśnieniem 1.013 bara ulega skropleniu w temperaturze
poniżej minus 150°C;
1310)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
gaz medyczny - gaz lub mieszaninę gazów, które zostały zakwalifikowane jako produkt
leczniczy w rozumieniu art. 2 pkt 32 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne;
1411)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. e rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
gaz skroplony - gaz, który wtłoczony do pojemnika pod ciśnieniem zewnętrznym jest
częściowo ciekły albo stały w temperaturze minus 50°C;
1512)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. f rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
gaz sprężony - gaz, który celem transportu, wtłoczony do pojemnika pod ciśnieniem,
pozostaje całkowicie w stanie gazowym, w temperaturze minus 50°C;
16)
gaz w ilościach masowych - gaz przeznaczony do zastosowań medycznych, który został
poddany wszystkim procesom, z wyjątkiem napełniania pojemników końcowych;
17)
hodowla komórek - rezultat namnażania in vitro komórek wyizolowanych z organizmu wielokomórkowego;
18)
hodowla macierzysta - szczep mikroorganizmów dystrybuowany z jednego zbiornika do
pojemników podczas pojedynczej operacji, w sposób zapewniający jednorodność i stabilność
oraz zapobiegający zanieczyszczeniom; hodowla macierzysta w formie płynnej jest zwykle
przechowywana w temperaturze minus 70°C, a liofilizat hodowli macierzystej - w temperaturze,
która zapewnia stabilność;
19)
hydrauliczna próba ciśnieniowa - badanie wykonywane ze względów bezpieczeństwa, wymagane
przez obowiązujące przepisy, potwierdzające, że butle lub zbiorniki wytrzymują wysokie
ciśnienie;
20)
importer - podmiot, który uzyskał zezwolenie na import produktów leczniczych;
20a13)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 3.)
infrastruktura IT - sprzęt i oprogramowanie, takie jak oprogramowanie sieciowe i systemy
operacyjne, umożliwiające działanie aplikacji;
21)
instalacja do rozdzielania składników powietrza - instalację, która rozdziela powietrze
atmosferyczne na tlen, azot i argon w procesie oczyszczania, sprężania, chłodzenia,
skraplania i destylacji;
22)
jałowość - brak obecności żywych organizmów; warunki przeprowadzania badań jałowości
są podane w Farmakopei Europejskiej lub Farmakopei Polskiej;
23)
kalibracja - uruchomienie postępowania, które ustali w wyspecyfikowanych warunkach
związek pomiędzy wartością wskazaną przez instrument pomiarowy lub system pomiarowy
lub wartością otrzymaną w wyniku pomiaru fizycznego i porównanie ich ze znanymi wartościami
standardu referencyjnego;
24)
kod randomizacyjny - wyszczególnienie, w którym zostało zidentyfikowane leczenie przydzielone
każdemu uczestnikowi w procesie randomizacji;
24a14)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2009 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. Nr 135, poz. 1114), które weszło w życie z dniem 25 sierpnia 2009 r.)
komory izotopowe - chronione stanowiska pracy dla wytwarzania i dalszego postępowania
z materiałami radioaktywnymi; komory izotopowe nie muszą być izolatorami;
25)
kontrola jakości - część Dobrej Praktyki Wytwarzania związaną z pobieraniem prób,
specyfikacjami i badaniami, a także z organizacją, dokumentacją oraz procedurami zwalniania
do obrotu zapewniającymi, że niezbędne i właściwe badania są rzeczywiście wykonywane
i materiały nie są zwalniane do użycia, a produkty do sprzedaży lub przekazania dopóki
ich jakość nie została oceniona jako zadowalająca;
26)
kontrola procesu - czynności kontrolne obejmujące monitorowanie i, jeśli to właściwe,
korygowanie procesu wytwarzania w celu zapewnienia, że produkt pośredni lub substancja
czynna odpowiada wymaganiom własnej specyfikacji; kontrola środowiska lub wyposażenia
może być również uwzględniana jako część kontroli procesu;
27)
kontrola zmian - formalny system, w ramach którego wykwalifikowani przedstawiciele
odpowiednich dyscyplin nauki przeglądają proponowane lub faktyczne zmiany, które mogą
wpłynąć na status zwalidowanych obiektów, systemów, urządzeń lub procesów; jego celem
jest określenie potrzeby działań zapewniających i dokumentujących utrzymanie systemu
w stanie zwalidowanym;
2815)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.)
krew - krew w rozumieniu ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi pobraną od dawcy i przeznaczoną do przetoczenia lub transfuzji, oddzielenia jej składników
lub dalszego przetworzenia;
29)
kryteria akceptacji - limity ilościowe, zakresy lub inne odpowiednie pomiary pozwalające
na zaakceptowanie wyników badań;
30)
krytyczny - etapy procesu, warunki procesu, wymagane badania lub inne, istotne parametry
lub elementy, które muszą być kontrolowane w oparciu o wyznaczone kryteria;
31)
kwalifikacja - działanie mające na celu wykazanie i udokumentowanie, że urządzenia
lub instalacje pomocnicze są odpowiednio zainstalowane, pracują właściwie, a ich działanie
rzeczywiście prowadzi do uzyskania oczekiwanych wyników; kwalifikacja jest częścią
walidacji, lecz poszczególne, pojedyncze etapy kwalifikacji nie stanowią procesu walidacji;
32)
kwalifikacja instalacyjna - udokumentowaną weryfikację stwierdzającą, że obiekty,
systemy i urządzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, są zgodne z zatwierdzonym projektem
i zaleceniami producenta;
33)
kwalifikacja operacyjna - udokumentowaną weryfikację stwierdzającą, że obiekty, systemy
i urządzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, funkcjonują tak, jak zamierzono w przewidywanych
zakresach operacyjnych;
34)
kwalifikacja procesowa - udokumentowaną weryfikację stwierdzającą, że obiekty, systemy
i urządzenia, jako całość, działają skutecznie i w sposób powtarzalny w odniesieniu
do zatwierdzonego procesu i specyfikacji produktu;
35)
kwalifikacja projektu - udokumentowaną weryfikację stwierdzającą, że proponowany projekt
obiektów, systemów i urządzeń jest odpowiedni do zamierzonego celu;
36)
kwarantanna - przechowywanie oddzielonych fizycznie lub administracyjnie materiałów
lub produktów w okresie oczekiwania na decyzję o ich zwolnieniu lub odrzuceniu;
37)
limit alarmowy - ustalone kryteria służące wczesnemu ostrzeganiu o potencjalnym odchyleniu
od prawidłowych warunków, które mogą nie być wystarczającą podstawą do zdecydowanych
działań naprawczych, ale wymagają badań następczych;
38)
limit działania - ustalone kryteria, których przekroczenie wymaga podjęcia niezwłocznych
działań następczych i naprawczych;
39)
macierzysty bank komórek - hodowlę (w pełni określoną) komórek rozdzielonych do poszczególnych
pojemników w trakcie pojedynczej operacji, poddawanych wspólnie obróbce w taki sposób,
aby zapewnić ich stabilność; macierzysty bank komórek zwykle jest przechowywany w
temperaturze minus 70°C lub niższej;
4017)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. g rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
maksymalne teoretyczne zanieczyszczenia resztkowe - zanieczyszczenia gazowe, które
pozostają po procesie wstępnego oczyszczania butli przed napełnieniem; obliczenie
maksymalnego teoretycznego zanieczyszczenia jest istotne jedynie dla gazów sprężonych
i zakłada, że gazy zachowują się jak gazy doskonałe;
41)
materiał - termin ogólny używany do określenia surowców (materiały wyjściowe, odczynniki,
rozpuszczalniki), materiałów pomocniczych, produktów pośrednich, substancji czynnych
oraz materiałów opakowaniowych i informacyjnych;
42)
materiał opakowaniowy - materiał użyty do pakowania produktu leczniczego, z wyjątkiem
opakowań zbiorczych używanych do transportu i wysyłki; materiały opakowaniowe dzielą
się na bezpośrednie i zewnętrzne, w zależności od tego, czy mają one bezpośrednio
stykać się z produktem, czy nie;
43)
materiał symulujący produkt - materiał wykazujący zbliżone właściwości fizyczne i,
jeśli ma to zastosowanie, właściwości chemiczne (na przykład lepkość, wielkość cząsteczki,
pH itp.) do produktu poddawanego walidacji; w wielu przypadkach właściwości te mogą
być spełnione przez placebo produktu;
44)
materiały pomocnicze - materiały, z wyłączeniem rozpuszczalników, używane podczas
prowadzenia procesu wytwarzania produktu pośredniego lub substancji czynnej, które
same nie uczestniczą w reakcji chemicznej lub biologicznej (na przykład filtry, węgiel
aktywowany itp.);
45)
napełnianie pożywką - metodę oceny aseptyczności procesu z użyciem podłoża wzrostowego
dla mikroorganizmów;
46)
naczynie kriogeniczne - stacjonarny lub ruchomy, izolowany termicznie zbiornik ciśnieniowy,
przeznaczony do przechowywania gazów skroplonych lub kriogenicznych; gaz usuwany jest
z naczynia w stanie gazowym lub ciekłym;
47)
najgorszy przypadek - warunek lub zespół warunków obejmujący górne i dolne limity
procesów oraz okoliczności, które w ramach standardowych procedur operacyjnych stwarzają
największe ryzyko niepowodzenia dla produktu lub procesu w porównaniu z warunkami
idealnymi; warunki te nie muszą powodować powstania wadliwego produktu lub wadliwego
przebiegu procesu;
48)
numer serii (lub numer szarży) - unikalną kombinację liczb, liter lub symboli, która
identyfikuje serię (lub szarżę) i umożliwia odtworzenie historii produkcji i dystrybucji
danej serii (lub szarży);
49)
obszar czysty - obszar o ustalonym sposobie kontroli zanieczyszczeń cząstkami i drobnoustrojami
w środowisku, zbudowany i użytkowany w sposób ograniczający wprowadzanie, powstawanie
i gromadzenie się zanieczyszczeń;
50)
obszar czysty/zabezpieczony - obszar zbudowany i użytkowany w sposób spełniający równocześnie
wymagania dla obszaru czystego i obszaru zabezpieczonego;
51)
obszar kontrolowany - obszar zbudowany i użytkowany w taki sposób, że próby wprowadzenia
potencjalnych zanieczyszczeń (o parametrach zbliżonych dla klasy czystości D) i skutki
przypadkowego wydostania się żywych mikroorganizmów do otoczenia pozostają pod kontrolą;
poziom wykonywanych kontroli powinien odzwierciedlać naturę organizmów występujących
w procesie; zgodnie z minimalnym założeniem, obszar powinien być utrzymywany w ujemnym
ciśnieniu w stosunku do bezpośredniego zewnętrznego otoczenia i pozwolić na wydajne
usuwanie małych ilości zanieczyszczeń;
52)
obszar zabezpieczony - obszar zbudowany i użytkowany w sposób zapobiegający zanieczyszczeniu
środowiska zewnętrznego przez czynniki biologiczne znajdujące się wewnątrz obszaru,
wyposażony w odpowiednie urządzenia do uzdatniania i filtracji powietrza wylotowego;
53)
ochrona pośrednia - ochronę, która zapobiega wydostaniu się czynnika biologicznego
lub innej substancji do otoczenia zewnętrznego albo do innych pomieszczeń roboczych;
54)
obciążenie biologiczne - ilość i rodzaj (przypadkowych lub nieprzypadkowych) drobnoustrojów
obecnych w surowcach, materiałach wyjściowych do produkcji substancji czynnej, w produktach
pośrednich lub w substancjach czynnych;
55)
ochrona bezpośrednia - ochronę, która zapobiega wydostaniu się czynnika biologicznego
lub innej substancji do bezpośredniego otoczenia przestrzeni roboczej, wymagającą
stosowania pomieszczeń z odpowiednio zaprojektowaną instalacją, śluzami powietrznymi
lub sterylizatorami wyprowadzanych materiałów albo obydwoma tymi urządzeniami, a także
bezpiecznych procedur operacyjnych;
56)
odchylenie - odstępstwo od zatwierdzonej instrukcji lub ustalonego wymagania;
56a18)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. h rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
odpowietrznik - element służący do usuwania pozostałości gazu ze zbiornika lub układu
do wartości 1.013 bara, przez otwarcie zbiornika lub układu do atmosfery;
57)
opróżnianie - usuwanie resztkowych ilości gazów ze zbiornika ciśnieniowego za pomocą
próżni;
58)
organizm egzotyczny - czynnik biologiczny powodujący chorobę niewystępującą w danym
kraju lub obszarze geograficznym albo chorobę objętą programem działań profilaktycznych
bądź programem mającym na celu jej całkowite wyeliminowanie w danym kraju lub obszarze
geograficznym;
58a19)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.)
osocze do frakcjonowania - płynną część krwi pozostałą po oddzieleniu elementów komórkowych
z krwi pobranej do pojemnika zawierającego antykoagulant lub po oddzieleniu metodą
filtracji lub wirowania krwi z antykoagulantem w procesie aferezy, przeznaczoną do
wytwarzania produktów krwiopochodnych, w szczególności albumin, czynników krzepnięcia
oraz immunoglobulin pochodzenia ludzkiego opisanych w monografii Farmakopei Europejskiej
„Osocze ludzkie do frakcjonowania”;
59)
pakowanie - wszystkie operacje, łącznie z napełnianiem i etykietowaniem, którym musi
być poddany produkt luzem, tak aby mógł stać się produktem końcowym; napełnianie sterylne
zwykle nie jest traktowane jako część pakowania produktu luzem, lecz jako napełnianie
opakowań bezpośrednich;
60)
panel rozdzielczy - urządzenie lub aparat zaprojektowane w celu równoczesnego opróżniania
lub napełniania więcej niż jednego zbiornika ciśnieniowego gazu;
61)
podpis - podpis określonej osoby, która wykonała lub dokonała przeglądu danej czynności;
może on być dokonany w formie inicjałów, pełnego odręcznego podpisu, osobistej pieczątki
lub bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą kwalifikowanego
certyfikatu;
62)
podstawowa dokumentacja produktu - dokumentację referencyjną zawierającą wszystkie
informacje niezbędne do zaprojektowania szczegółowych pisemnych instrukcji dotyczących
sposobu przetwarzania, pakowania, badań kontroli jakości, zwalniania serii i dystrybucji
badanego produktu leczniczego;
63)
posiewowa seria robocza - szczep mikroorganizmów pochodzący z hodowli macierzystej
przeznaczony do użycia w produkcji; są one rozdzielane do pojemników i przechowywane
tak jak w przypadku hodowli macierzystej;
64)
potwierdzenie - podpisane oświadczenie, że proces lub badanie zostało przeprowadzone
zgodnie z Dobrą Praktyką Wytwarzania oraz zgodnie z odpowiednim pozwoleniem na dopuszczenie
do obrotu, jak ustalono na piśmie z Osobą Wykwalifikowaną odpowiedzialną za certyfikację
serii końcowego produktu leczniczego przed jej zwolnieniem;
65)
procedura - udokumentowany opis działań, które mają być dokonane, środków ostrożności,
które mają być przedsięwzięte, oraz pomiarów, które mają być wykonane, pozostających
w bezpośrednim lub pośrednim związku z wytwarzaniem produktu pośredniego lub substancji
czynnej;
66)
produkcja - czynności związane z przygotowaniem produktu leczniczego, począwszy od
przyjęcia materiałów poprzez ich przetwarzanie i pakowanie aż do uzyskania produktu
końcowego;
67)
produkt końcowy - produkt leczniczy, który przeszedł wszystkie etapy wytwarzania,
łącznie z pakowaniem w opakowania końcowe;
68)
produkt luzem - produkt, który przeszedł wszystkie etapy wytwarzania, z wyjątkiem
końcowego pakowania;
69)
produkt porównawczy - produkt w fazie rozwojowej lub produkt dopuszczony do obrotu,
lub placebo używane jako produkt referencyjny w badaniach klinicznych;
70)
produkt pośredni - częściowo przetworzony materiał, który musi być poddany dalszym
etapom wytwarzania, zanim stanie się produktem luzem;
71)
profil zanieczyszczeń - opis zidentyfikowanych i niezidentyfikowanych zanieczyszczeń
znajdujących się w substancji czynnej lub w produkcie leczniczym;
71a20)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. e rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.)
program kontraktowego frakcjonowania dla krajów trzecich - umowę dotyczącą frakcjonowania
zawartą z przedsiębiorcą prowadzącym działalność w zakresie frakcjonowania lub wytwarzania
na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego
Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym,
używającym materiałów wyjściowych pochodzących z krajów trzecich i wytwarzającym produkty
lecznicze, które nie są przeznaczone na rynek Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego
Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze
Gospodarczym;
72)
protokół walidacji - sporządzony w formie pisemnej plan określający sposób prowadzenia
walidacji i definiujący kryteria akceptacji;
72a21)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. i rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
przenośne zbiorniki kriogeniczne - pojemniki przenośne, termicznie izolowane w celu
utrzymania zawartości w stanie płynnym; w Aneksie 6 termin ten nie odnosi się do cystern;
7322)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. j rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
przepłukiwanie - usuwanie pozostałości gazu ze zbiornika lub układu poprzez napełnienie
danym gazem, a następnie ponowne rozgazowanie gazu wykorzystywanego do przepłukiwania
do 1.013 bara;
74)
przerabianie - poddanie produktu pośredniego lub substancji czynnej, niespełniających
określonych norm lub wymagań odpowiedniej specyfikacji, jednemu lub kilku etapom procesu
różniącego się od ustalonego procesu wytwarzania (na przykład rekrystalizacja przy
użyciu innego rozpuszczalnika), tak aby otrzymać zadowalającą jakość produktu pośredniego
lub substancji czynnej;
75)
powtórne przetwarzanie - poddanie całości lub części serii produktu o nieodpowiedniej
jakości pochodzącej z określonego etapu wytwarzania jednej lub wielu dodatkowym operacjom
technologicznym, tak aby przywrócić jej jakość zgodną z wymaganiami;
75a23)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 14.)
przygotowywanie - postępowanie z zestawami z radionuklidami wyeluowanymi z generatorów
lub prekursorami radioaktywnymi w szpitalach oraz ich radioetykietowanie;
76)
randomizacja - proces przydzielenia uczestników badania do jednej z grup terapeutycznych
(leczonej lub kontrolnej), z zastosowaniem doboru losowego do ustalenia przydziału;
77)
roboczy bank komórek - hodowlę komórek pochodzącą z macierzystego banku komórek i
przeznaczoną do stosowania w przygotowywaniu produkcyjnych hodowli komórkowych; roboczy
bank komórek jest zwykle przechowywany w temperaturze minus 70°C lub niższej;
78)
roślina lecznicza - roślinę, która w całości lub w części stosowana jest do celów
leczniczych;
79)
roślina nieprzerobiona o właściwościach leczniczych - świeżą lub wysuszoną roślinę
leczniczą lub jej część;
79a24)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. k rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
rozdzielanie składników powietrza - rozdzielanie gazowych składników powietrza atmosferycznego
w procesie destylacji frakcjonowanej w temperaturach kriogenicznych;
8025)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. I rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
rozgazowanie - obniżenie ciśnienia do wartości ciśnienia poniżej 1.013 bara, przy
użyciu systemu próżniowego;
81)
rozpuszczalnik - nieorganiczny lub organiczny płyn stosowany jako nośnik do przygotowania
roztworów lub zawiesin;
82)
roztwór macierzysty - ciekłą pozostałość po procesach krystalizacji lub izolowania;
roztwór macierzysty może zawierać nieprzereagowane materiały, produkty pośrednie,
pewną ilość substancji czynnej lub zanieczyszczenia; może on być wykorzystywany do
dalszego przerobu;
83)
składniki krwi - składniki krwi o znaczeniu leczniczym (krwinki czerwone, krwinki
białe, osocze, płytki krwi), które mogą być przygotowywane poprzez wirowanie, filtrację
i zamrażanie przy użyciu konwencjonalnej metodologii stosowanej w bankach krwi;
84)
specyfikacja - wykaz badań, odnośników do procedur analitycznych oraz odpowiednich
kryteriów akceptacji, wyrażonych jako graniczne wartości liczbowe, zakresy lub inne
kryteria odpowiednie dla opisanego badania;
84a26)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. m rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
substancja czynna gazu - gaz przeznaczony jako substancja czynna dla produktu leczniczego;
84b27)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 3.)
standardowe pakiety oprogramowania (COTS) - oprogramowanie dostępne na rynku, o którego
przydatności do użytku świadczy szeroki zakres użytkowników;
85)
system - grupę urządzeń przeznaczonych do wspólnego celu;
86)
system komputerowy - składający się z wielu elementów sprzęt komputerowy (hardware)
i związane z nim oprogramowanie (software); części składowe systemu komputerowego
są zaprojektowane i połączone w jedną funkcjonalną całość dla wykonywania określonego
zadania lub wielu zadań;
87)
system serii posiewowych - system, zgodnie z którym kolejne serie produktu pochodzą
z tej samej hodowli macierzystej, na określonym poziomie pasażowania;
88)
system skomputeryzowany - proces lub operację zintegrowane z systemem komputerowym;
89)
system zapewnienia jałowości - ogół działań mających na celu zapewnienie jałowości
produktów;
90)
śluza powietrzna - zamkniętą przestrzeń z dwojgiem lub większą liczbą drzwi, z których
tylko jedne mogą być otwarte, znajdującą się między dwoma lub większą liczbą pomieszczeń
o różnych klasach czystości, w celu kontrolowania przepływu powietrza między tymi
pomieszczeniami; śluza jest tak skonstruowana, że może służyć zarówno do przemieszczania
się personelu, jak i do przemieszczania materiałów;
91)
walidacja - udokumentowany program dający wysoki stopień pewności, że określony proces,
metoda lub system będzie w sposób powtarzalny prowadzić do otrzymania wyników spełniających
określone kryteria akceptacji;
92)
walidacja czyszczenia - udokumentowany dowód, że zatwierdzona procedura czyszczenia
zapewnia, że urządzenie nadaje się do przetwarzania produktów leczniczych;
93)
walidacja powtórna - wykonanie ponownej walidacji po upływie czasu określonego w protokole
walidacyjnym lub po wprowadzeniu zmian w celu zapewnienia, że zmiany w procesie lub
w urządzeniach wprowadzone zgodnie z procedurami kontroli zmian nie mają negatywnego
wpływu na właściwości procesu i jakość produktu;
94)
walidacja procesu - udokumentowany dowód, że proces prowadzony w ustalonym zakresie
parametrów przebiega skutecznie i w sposób powtarzalny i umożliwia wytwarzanie produktu
leczniczego spełniającego ustalone wymagania specyfikacji i kryteria jakościowe;
95)
walidacja prospektywna - walidację przeprowadzoną przed rozpoczęciem rutynowego wytwarzania
produktów przeznaczonych do sprzedaży;
96)
walidacja retrospektywna - walidację procesu wytwarzania produktu, który znajduje
się w sprzedaży, przeprowadzaną w oparciu o zebrane dane dotyczące produkcji, badania
i kontroli serii;
97)
walidacja równoczesna - walidację przeprowadzaną podczas rutynowego wytwarzania produktów
przeznaczonych do sprzedaży;
98)
wiązka butli - zestaw butli umocowanych razem w ramie oraz połączonych rurociągiem
panelu rozdzielczego, transportowany i używany jako całość;
99)
wydajność oczekiwana - przewidywaną ilość materiału wytworzonego w każdym, odpowiednim
etapie produkcji lub procent teoretycznej wydajności wyznaczony dla tego etapu, na
podstawie uprzednio uzyskanych danych laboratoryjnych, danych z produkcji serii pilotażowych
lub wcześniej realizowanych rutynowych produkcji;
100)
wydajność teoretyczna - ilość materiału, która zostałaby wytworzona w każdym odpowiednim
etapie produkcji z danej ilości materiału wyjściowego, jeżeli etap ten przebiegałby
bez żadnych strat i błędów;
101)
wzorzec pierwotny - substancję, której tożsamość i wysoki stopień czystości wykazano
na drodze szczegółowych badań analitycznych; może on być uzyskany z oficjalnie rozpoznawanego
źródła lub przygotowany na drodze syntezy lub uzyskany z istniejącego materiału produkcyjnego
charakteryzującego się wysoką czystością lub otrzymany na drodze oczyszczenia (puryfikacji)
istniejącego materiału produkcyjnego;
102)
wzorzec wtórny - substancję o ustalonej jakości i czystości, wykazanej przez porównanie
do wzorca pierwotnego, używaną jako wzorzec w rutynowych analizach laboratoryjnych;
103)
zabezpieczenie - działanie mające na celu ograniczenie występowania czynnika biologicznego
lub innego na określonym obszarze;
104)
zabezpieczenie pierwotne - zabezpieczenie, które zapobiega wydostawaniu się czynnika
biologicznego do najbliższego środowiska pracy; obejmuje ono stosowanie zamkniętych
pojemników lub biologicznych boksów bezpieczeństwa oraz odpowiednich procedur operacyjnych;
105)
zabezpieczenie wtórne - zabezpieczenie, które zapobiega wydostawaniu się czynnika
biologicznego do środowiska zewnętrznego lub innych obszarów pracy;
106)
zakażenie - zanieczyszczenie żywymi, obcymi czynnikami biologicznymi prowadzące do
ich namnażania się;
106a28)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. f rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.)
zakład krwiodawstwa - jednostki organizacyjne publicznej służby krwi, o których mowa
w art. 4 ust. 3 pkt 2-4 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi;
106b28)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. f rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.)
zakład frakcjonowania - podmiot, posiadający zezwolenie na wytwarzanie produktów leczniczych,
u którego następuje proces wytwarzania, podczas którego składniki osocza są rozdzielane
lub oczyszczane za pomocą metod fizycznych i chemicznych, takich jak wytrącanie lub
chromatografia;
107)
zamówienie - zlecenie przetwarzania, opakowania lub dostarczenia określonej ilości
opakowań badanego produktu leczniczego;
108)
zanieczyszczanie - niepożądane wprowadzenie zanieczyszczeń o charakterze chemicznym
lub mikrobiologicznym albo ciała obcego w trakcie wytwarzania, pobierania prób, pakowania
lub przepakowywania, składowania lub transportu;
109)
zanieczyszczenie - niepożądaną substancję znajdującą się w materiale lub produkcie;
110)
zanieczyszczenie krzyżowe - zanieczyszczenie materiału lub produktu innym materiałem
lub produktem;
111)
zaślepianie - procedurę uzyskania ślepej próby, w której jedna lub więcej stron badania
klinicznego utrzymywana jest w nieświadomości co do zastosowanego leczenia;
112)
zawór - urządzenie do otwierania i zamykania zbiorników;
113)
zawór przeciwzwrotny - zawór pozwalający na przepływ wyłącznie w jednym kierunku;
11429)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. n rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
zawór zwrotny utrzymujący ciśnienie resztkowe - zawór butli, który utrzymuje ciśnienie
powyżej ciśnienia atmosferycznego w butli po użyciu, celem zabezpieczenia przed skażeniem
wnętrza butli;
11530)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. o rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.)
zbiornik - statyczny termicznie izolowany zbiornik przeznaczony do magazynowania gazu
płynnego lub kriogenicznego;
116)
zbiornik ciśnieniowy - naczynie kriogeniczne, zbiornik, cysternę, butlę, wiązkę butli
lub inne opakowanie mające bezpośredni kontakt z gazem medycznym;
117)
zwrot - każde odesłanie do wytwórcy lub dystrybutora produktu, który może być podejrzany
o wadę jakościową;
118)
zwalnianie parametryczne - zwalnianie do obrotu, które na podstawie informacji zebranych
podczas procesu wytwarzania, a także stwierdzonej zgodności ze specyficznymi wymaganiami
Dobrej Praktyki Wytwarzania dotyczącymi zwalniania parametrycznego, zapewnia, że produkt
ma zamierzoną jakość.
§ 3.
Stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania wymaga przestrzegania następujących szczegółowych
zasad:
1)
do przygotowania banku komórek roboczych stosuje się określoną ilość zbiorników z
macierzystego banku komórek; system banku komórek poddawany jest walidacji pod względem
stopnia pasażowania lub liczby podwojeń populacji ponad tę, która uzyskiwana jest
podczas rutynowej produkcji;
2)
w obszarze kontrolowanym stopień zastosowanej kontroli powinien uwzględniać charakter
organizmu biorącego udział w procesie; wymagania minimalne to utrzymywanie podciśnienia
w stosunku do bezpośredniego otoczenia zewnętrznego oraz umożliwianie skutecznego
usuwania niewielkich ilości cząstek zanieczyszczających obszar;
3)
ochrona pośrednia wymaga pomieszczeń z odpowiednio zaprojektowaną instalacją wentylacyjną,
śluzami powietrznymi lub sterylizatorami wyprowadzanych materiałów, albo obydwoma
tymi urządzeniami, a także stosowania bezpiecznych procedur operacyjnych;
4)
obciążenie biologiczne nie powinno być uważane za zanieczyszczenie, chyba że przekroczona
została dopuszczalna ilość drobnoustrojów lub zostały wykryte określone, przypadkowe
drobnoustroje;
5)
protokół walidacji określa przykładowo urządzenia produkcyjne, krytyczne parametry
procesu i krytyczne zakresy operacyjne, charakterystykę produktu, sposób pobierania
prób, konieczne do zebrania dane z badań, ilość przebiegów procesu walidacyjnego i
akceptowalne wyniki badań;
6)
specyfikacja jest zbiorem wymagań, które powinien spełniać materiał, żeby jego jakość
została uznana za akceptowalną, a sam materiał mógł być dopuszczony do użycia zgodnego
z jego przeznaczeniem; zgodność ze specyfikacją oznacza, że materiał poddany badaniom
zgodnie z wykazem procedur analitycznych spełnia określone dla tych procedur kryteria
akceptacji;
7)
dla potrzeb systemu serii posiewowych powinny być prowadzone zapisy dotyczące pochodzenia
i historii pasażu z hodowli macierzystej i posiewowej serii roboczej; dla produkcji
rutynowej posiewowa seria robocza jest przygotowywana z hodowli macierzystej; produkt
końcowy pochodzi z posiewowej serii roboczej i nie jest poddawany większej ilości
pasaży z hodowli macierzystej niż szczepionka, której podczas badań klinicznych została
udowodniona skuteczność i efektywność w stopniu zadowalającym;
8)
system zapewnienia jałowości dla produktów sterylizowanych końcowo obejmuje zwykle
następujące zagadnienia:
a)
projekt produktu,
b)
znajomość i, jeśli to możliwe, ograniczenie zanieczyszczeń mikrobiologicznych materiałów
wyjściowych i materiałów pomocniczych procesu (na przykład gazów, smarów),
c)
kontrolę zanieczyszczeń w procesie wytwarzania w celu uniknięcia przedostania się
i namnażania mikroorganizmów w produkcie, co osiąga się zwykle poprzez czyszczenie
i sanityzację powierzchni mających kontakt z produktem, przeciwdziałanie zanieczyszczeniom
przenoszonym przez powietrze osiągane dzięki prowadzeniu procesu w pomieszczeniach
czystych, przestrzeganiu limitów czasowych trwania procesów oraz - jeżeli jest to
konieczne - przestrzeganiu etapów filtracji,
d)
zapobieganie pomieszaniu produktów jałowych i niejałowych,
e)
zachowanie właściwości produktu,
f)
proces sterylizacji,
g)
System Zapewnienia Jakości, w skład którego wchodzi w szczególności: kontrola zmian,
szkolenia, pisemne procedury, kontrola przy zwalnianiu, planowana konserwacja zapobiegawcza,
analiza błędów, zapobieganie ludzkim błędom, walidacja, kalibracja;
9)
zabezpieczenie wtórne obejmuje stosowanie pomieszczeń ze specjalnie zaprojektowanym
systemem wentylacji, które posiadają śluzy powietrzne lub sterylizatory służące do
wyjaławiania wychodzącego materiału, a także stosowanie odpowiednich procedur operacyjnych;
zabezpieczenie wtórne może w wielu przypadkach zwiększać skuteczność zabezpieczenia
pierwotnego;
10)
w zaślepianiu pojedynczo ślepa próba zwykle odnosi się do uczestnika, a podwójnie
ślepa próba zwykle odnosi się do uczestnika, badacza, osoby monitorującej, a w przypadku
potrójnie ślepej próby - do osoby analizującej dane; w odniesieniu do badanego produktu
leczniczego zaślepianie może oznaczać zamaskowanie tożsamości produktu zgodnie z instrukcjami
sponsora; odślepienie oznacza ujawnienie tożsamości produktu zaślepionego.
§ 4.
1.
W odniesieniu do importowanych produktów leczniczych oraz badanych produktów leczniczych,
importer zapewnia, że sprowadzane produkty zostały wytworzone zgodnie z wymaganiami,
które są co najmniej równoważne z wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania obowiązującymi
w państwach członkowskich Unii Europejskiej lub państwach członkowskich Europejskiego
Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
2.
Importer produktu leczniczego zapewnia, że produkty lecznicze zostały wytworzone przez
podmioty do tego uprawnione. Importer badanych produktów leczniczych zapewnia, że
produkty te zostały wytworzone przez wytwórcę, który uzyskał pozytywną opinię o warunkach
wytwarzania wydaną przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego.
§ 5.
Wytwórca dokonuje regularnego przeglądu stosowanych przez siebie metod wytwarzania,
uwzględniając postęp naukowy i techniczny oraz postęp w pracach badawczo-rozwojowych
nad produktem leczniczym. W przypadku konieczności wprowadzenia zmian do dokumentacji
stanowiącej podstawę do dopuszczenia produktu leczniczego do obrotu lub dokumentacji
stanowiącej podstawę wydania pozwolenia na prowadzenie badania klinicznego powinien
być złożony wniosek do ministra właściwego do spraw zdrowia za pośrednictwem Prezesa
Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
o wprowadzenie takiej zmiany.
§ 6.
Wytwórca zapewnia stosowanie skutecznego Systemu Zapewnienia Jakości w wytwarzaniu
produktów leczniczych.
§ 7.
1.
Wytwórca zapewnia w każdym miejscu wytwarzania zespół kompetentnych, wykształconych
i wyszkolonych pracowników umożliwiających zapewnienie jakości przy wytwarzaniu produktów
leczniczych.
2.
Zakres obowiązków i odpowiedzialności oraz uprawnienia kierownictwa, w tym osób wykwalifikowanych
odpowiedzialnych za wprowadzanie i stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania, określa
się w formie pisemnej. Zależności służbowe powinny być określone w schemacie organizacyjnym
przedsiębiorstwa.
3.
Schemat organizacyjny przedsiębiorstwa i zakresy obowiązków i odpowiedzialności powinny
być zatwierdzone zgodnie z procedurami wewnętrznymi wytwórcy.
4.
Pracownicy muszą odbyć szkolenie wstępne oraz ustawiczne szkolenia uzupełniające i
dokształcające, których skuteczność powinna być weryfikowana. Szkolenia muszą obejmować
teorię i praktykę w zakresie funkcjonowania Systemu Zapewnienia Jakości oraz Dobrej
Praktyki Wytwarzania.
5.
Wytwórca zapewnia opracowanie i przestrzeganie programów zachowania higieny, odpowiednich
do rodzaju działalności produkcyjnej i zakresu wytwarzania. Programy zachowania higieny
obejmują w szczególności procedury dotyczące kontroli zdrowia, higieny i odzieży roboczej
pracowników.
§ 8.
1.
Pomieszczenia i urządzenia, w których wytwarza się produkty lecznicze, powinny być
rozmieszczone, zaprojektowane, zbudowane, zainstalowane i konserwowane odpowiednio
do wykonywanych operacji, do których są przeznaczone.
2.
Rozmieszczenie, budowa i działanie urządzeń oraz rozmieszczenie i konstrukcja pomieszczeń
muszą uwzględniać konieczność ograniczenia do minimum ryzyka popełniania pomyłek oraz
umożliwiać skuteczne czyszczenie i konserwację, w celu uniknięcia zanieczyszczeń,
w tym zanieczyszczeń krzyżowych oraz jakiegokolwiek niepożądanego wpływu na jakość
produktów.
3.
Pomieszczenia i urządzenia przeznaczone do wykonywania operacji wytwarzania, które
mają istotny wpływ na jakość produktów, podlegają odpowiedniej kwalifikacji i walidacji.
§ 9.
1.
Wytwórca ustanawia i stosuje system dokumentacji obejmujący specyfikacje, receptury,
instrukcje wytwarzania i pakowania oraz procedury i zapisy dotyczące wykonywania różnych
operacji związanych z wytwarzaniem. Dokumenty te muszą być w jasny sposób sformułowane,
wolne od błędów i aktualizowane.
2.
Dokumentacja, o której mowa w ust. 1, powinna obejmować możliwe do udostępnienia,
uprzednio przygotowane, ogólne procedury dotyczące operacji i warunków wytwarzania
oraz specyficzne dokumenty dotyczące każdej serii, tak aby umożliwiać prześledzenie
historii wytwarzania każdej serii produktu leczniczego oraz zmian wprowadzanych podczas
rozwoju badanego produktu leczniczego.
3.
Dokumenty dotyczące wytwarzania poszczególnych serii produktów leczniczych przechowuje
się co najmniej przez rok po upływie terminu ważności serii, której dotyczą, ale nie
krócej niż przez pięć lat od dnia zwolnienia serii do obrotu.
4.
Dokumenty dotyczące wytwarzania poszczególnych serii badanych produktów leczniczych
przechowuje się co najmniej przez pięć lat po zakończeniu albo formalnym przerwaniu
ostatniego badania klinicznego, do którego użyto daną serię.
5.
W przypadku stosowania systemów elektronicznych, techniki fotograficznej lub innych
systemów przetwarzania danych, wytwórca musi zwalidować te systemy, udowadniając,
że wszystkie zarejestrowane dane będą prawidłowo przechowywane przez wymagany czas
i udostępniane właściwym organom na każde żądanie.
6.
Dane przechowywane w systemach, o których mowa w ust. 5, powinny być łatwo dostępne
w czytelnej formie, chronione przed utratą lub zniszczeniem, w szczególności poprzez
wykonanie kopii lub przetworzenie w innym systemie przechowywania danych, przy czym
powinna być zachowana możliwość odtworzenia historii przetwarzania danych.
§ 10.
1.
Operacje produkcyjne muszą być przeprowadzane zgodnie z uprzednio opracowanymi instrukcjami
i procedurami oraz zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku do rozporządzenia.
W celu skutecznej kontroli procesu muszą być zapewnione właściwe i wystarczające środki
techniczne i organizacyjne. Wszystkie odchylenia od ustalonego przebiegu procesu oraz
wady produktu muszą być udokumentowane, a ich przyczyny dokładnie wyjaśnione.
2.
Wytwórca stosuje odpowiednie środki techniczne lub organizacyjne zapobiegające zanieczyszczeniom
krzyżowym i pomieszaniu produktów. W przypadku badanych produktów leczniczych należy
zwrócić szczególną uwagę na postępowanie z produktem podczas i po wykonaniu jakichkolwiek
operacji związanych z zakodowaniem produktu.
3.
W przypadku produktów leczniczych wszystkie nowe procesy oraz istotne zmiany w procesach
wytwarzania produktów leczniczych muszą być zwalidowane. Krytyczne etapy procesów
wytwarzania muszą być regularnie rewalidowane.
4.
W przypadku badanych produktów leczniczych, proces wytwarzania musi być zwalidowany
w możliwym zakresie, z uwzględnieniem stanu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczących
produktu. Walidacji poddane powinny być co najmniej krytyczne etapy procesu. Wszystkie
etapy dotyczące projektowania i rozwoju procesu wytwarzania muszą być w pełni udokumentowane.
§ 11.
1.
Wytwórca ustanawia i stosuje system kontroli jakości zarządzany przez osobę niezależną
od działu produkcji i posiadającą odpowiednie kwalifikacje.
2.
Osoba, o której mowa w ust. 1, musi mieć do swojej dyspozycji co najmniej jedno laboratorium
kontroli jakości, z odpowiednim zespołem pracowników i wyposażeniem umożliwiającym
wykonywanie wszystkich niezbędnych kontroli oraz badań materiałów wyjściowych, materiałów
opakowaniowych, produktów pośrednich i produktów końcowych.
3.
W przypadku produktów leczniczych, w tym produktów importowanych, badania może przeprowadzić
laboratorium kontrolne przyjmujące zlecenie na podstawie umowy, o której mowa w art. 50 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne.
4.
W przypadku badanych produktów leczniczych sponsor zapewnia, że laboratorium kontrolne
przyjmujące zlecenie wykona zlecone badania zgodnie z dokumentacją, na podstawie której
zostało wydane pozwolenie na przeprowadzenie badań klinicznych. Jeżeli badane produkty
lecznicze są importowane, wykonanie analiz nie jest obowiązkowe.
5.
Podczas kontroli produktu końcowego przed zwolnieniem do obrotu lub do użycia w badaniach
klinicznych, system kontroli jakości powinien uwzględniać wyniki analiz oraz inne
istotne informacje, w szczególności warunki produkcji i wyniki kontroli procesu, ocenę
dokumentacji produkcyjnej oraz zgodność ze specyfikacją produktu wraz z opakowaniem
końcowym.
6.
Próby z każdej serii końcowego produktu leczniczego przechowuje się co najmniej przez
rok po upływie terminu ważności.
7.
W przypadku badanych produktów leczniczych przechowuje się próby produktu luzem o
odpowiedniej wielkości z każdej serii produktu luzem oraz kluczowych składników opakowania
użytych do zapakowania każdej serii produktu końcowego.
8.
Próby, o których mowa w ust. 7, powinny być przechowywane co najmniej przez dwa lata
po zakończeniu lub formalnym przerwaniu ostatniego badania klinicznego, do którego
była użyta dana seria, w zależności od tego, który z tych terminów wypada później.
9.
Próby materiałów używanych do produkcji, z wyjątkiem rozpuszczalników, gazów i wody,
przechowuje się co najmniej przez dwa lata od dnia zwolnienia serii produktu do obrotu.
Okres przechowywania może być skrócony, jeżeli określony w specyfikacji okres trwałości
materiału jest krótszy.
10.
W przypadku materiałów wyjściowych lub produktów leczniczych wytwarzanych jednorazowo
lub w małych ilościach, albo takich, których przechowywanie związane jest ze szczególnym
ryzykiem, wytwórca, za zgodą Głównego Inspektora Farmaceutycznego, może określić inne
warunki pobierania i przechowywania prób.
11.
Przechowywane próby udostępnia się organom Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej na
ich żądanie.
§ 12.
1.
Wytwórca produktów leczniczych rejestruje i rozpatruje reklamacje oraz zapewnia stosowanie
skutecznego systemu niezwłocznego wycofywania serii produktu z obrotu. Wytwórca powiadamia
Głównego Inspektora Farmaceutycznego o każdej okoliczności, która może być powodem
ograniczeń w dostawach lub wycofania z obrotu serii produktu leczniczego, i wskazuje
kraje, do których produkt został wysłany.
2.
Wytwórca badanych produktów leczniczych we współpracy ze sponsorem ustanawia i stosuje
system rejestracji i rozpatrywania reklamacji oraz skuteczny system niezwłocznego
wycofywania badanego produktu, który został już dostarczony.
3.
Wytwórca rejestruje każdą reklamację dotyczącą wady produktu, wyjaśnia przyczynę powstania
wady i informuje Głównego Inspektora Farmaceutycznego i Prezesa Urzędu Rejestracji
Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych o wszystkich wadach
mogących być przyczyną wycofania produktu lub decyzji o ograniczeniu dostaw.
4.
W przypadku badanych produktów leczniczych muszą być zidentyfikowane wszystkie miejsca,
w których prowadzono badania, i wskazane kraje, do których produkt został wysłany.
W przypadku badanych produktów leczniczych, które posiadają pozwolenie na dopuszczenie
do obrotu, wytwórca badanego produktu leczniczego, we współpracy ze sponsorem, powiadamia
podmiot odpowiedzialny o każdej wadzie produktu dopuszczonego do obrotu na podstawie
tego pozwolenia.
5.
Sponsor wdraża procedurę niezwłocznego odślepienia produktów, konieczną do niezwłocznego
wycofania produktu w sposób, o którym mowa w ust. 2. Sponsor zapewni, że procedura
ujawni tożsamość zaślepionego produktu tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne.
§ 13.
1.
Wytwórca przeprowadza systematyczne inspekcje wewnętrzne, będące częścią Systemu Zapewnienia
Jakości, mające na celu sprawdzanie stopnia wdrożenia i przestrzegania wymagań określonych
w załączniku do rozporządzenia oraz podejmuje niezbędne działania naprawcze.
2.
Wytwórca przechowuje raporty z inspekcji wewnętrznych oraz dokumentację dotyczącą
wykonania zaleconych działań naprawczych przez okres i w sposób opisany w procedurach
Systemu Zapewnienia Jakości.
§ 14.
W przypadku badanych produktów leczniczych informacje umieszczane na etykietach powinny
zapewnić ochronę uczestnika badania, zidentyfikowanie produktu i badania oraz ułatwić
właściwe użycie badanego produktu leczniczego.
§ 15.
Traci moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 października 2006 r. w sprawie wymagań Dobrej
Praktyki Wytwarzania .
§ 16.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia31)Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 17 października 2008 r..
1)
Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie §
1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie
szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 248, poz. 1495 i Nr 284,
poz. 1672).
2)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r.
Nr 227, poz. 1505 i Nr 234, poz. 1570, z 2009 r. Nr 18, poz. 97, Nr 31, poz. 206,
Nr 92, poz. 753, Nr 95, poz. 788 i Nr 98, poz. 817, z 2010 r. Nr 78, poz. 513 i Nr
107, poz. 679, z 2011 r. Nr 63, poz. 322, Nr 82, poz. 451, Nr 106, poz. 622, Nr 112,
poz. 654, Nr 113, poz. 657 i Nr 122, poz. 696, z 2012 r. poz. 1342 i 1544 oraz z 2013 r.
poz. 1245.
3)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 marca 2012 r.
zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U.
poz. 380), które weszło w życie z dniem 20 kwietnia 2012 r.
4)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia
23 grudnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki
Wytwarzania (Dz. U. z 2011 r. Nr 19, poz. 99), które weszło w życie z dniem 11 lutego
2011 r.
5)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 3.
6)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
7)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2013 r.
zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U.
poz. 944), które weszło w życie z dniem 5 września 2013 r.
8)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.
9)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
10)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
11)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. e rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
12)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. f rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
13)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 3.
14)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2009 r.
zmieniającego rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U.
Nr 135, poz. 1114), które weszło w życie z dniem 25 sierpnia 2009 r.
15)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
7.
16)
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1998 r. Nr 117, poz. 756, z
2001 r. Nr 126, poz. 1382, z 2003 r. Nr 223, poz. 2215, z 2007 r. Nr 166, poz. 1172,
z 2010 r. Nr 96, poz. 620, z 2011 r. Nr 112, poz. 654 oraz z 2012 r. poz. 742 i 908.
17)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. g rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
18)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. h rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
19)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.
20)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. e rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.
21)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. i rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
22)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. j rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
23)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 14.
24)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. k rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
25)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. I rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
26)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. m rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4.
27)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 3.
28)
Dodany przez § 1 pkt 1 lit. f rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 7.
29)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. n rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
30)
W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. o rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
4.
31)
Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 17 października 2008 r.