Rozporządzenie Ministra Zdrowiaz dnia 10 lipca 2013 r.zmieniające rozporządzenie w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania
Spis treści
Treść rozporządzenia
Na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne zarządza się, co następuje:
§ 1.
W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 października 2008 r. w sprawie wymagań Dobrej
Praktyki Wytwarzania wprowadza się następujące zmiany:
1)
w § 2:
a)
po pkt 8a dodaje się pkt 8b w brzmieniu:
„
8b)
Dokumentacja Główna Osocza - dokument wydzielony z dokumentacji dołączonej do pozwolenia
na dopuszczenie do obrotu, zawierający wszystkie istotne, szczegółowe informacje służące
do scharakteryzowania całego ludzkiego osocza używanego jako materiał wyjściowy lub
surowiec do produkcji końcowych lub pośrednich frakcji, składników substancji pomocniczych
oraz substancji czynnych wchodzących w skład osocza i wprowadzanych w procesie wytwarzania
do produktów leczniczych lub wyrobów medycznych pochodzących z osocza;
”
,
b)
po pkt 10 dodaje się pkt 10a w brzmieniu:
„
10a)
frakcjonowanie - proces wytwarzania w zakładzie frakcjonowania, podczas którego składniki
osocza są rozdzielane lub oczyszczane za pomocą metod fizycznych i chemicznych, takich
jak wytrącanie lub chromatografia;
”
,
c)
pkt 28 otrzymuje brzmienie:
„
28)
krew - krew w rozumieniu ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi pobraną od dawcy i przeznaczoną do przetoczenia lub transfuzji, oddzielenia jej składników
lub dalszego przetworzenia;
”
,
d)
po pkt 58 dodaje się pkt 58a w brzmieniu:
„
58a)
osocze do frakcjonowania - płynną część krwi pozostałą po oddzieleniu elementów komórkowych
z krwi pobranej do pojemnika zawierającego antykoagulant lub po oddzieleniu metodą
filtracji lub wirowania krwi z antykoagulantem w procesie aferezy, przeznaczoną do
wytwarzania produktów krwiopochodnych, w szczególności albumin, czynników krzepnięcia
oraz immunoglobulin pochodzenia ludzkiego opisanych w monografii Farmakopei Europejskiej
„Osocze ludzkie do frakcjonowania”;
”
,
e)
po pkt 71 dodaje się pkt 71a w brzmieniu:
„
71a)
program kontraktowego frakcjonowania dla krajów trzecich - umowę dotyczącą frakcjonowania
zawartą z przedsiębiorcą prowadzącym działalność w zakresie frakcjonowania lub wytwarzania
na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego
Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym,
używającym materiałów wyjściowych pochodzących z krajów trzecich i wytwarzającym produkty
lecznicze, które nie są przeznaczone na rynek Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego
Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze
Gospodarczym;
”
,
f)
po pkt 106 dodaje się pkt 106a i 106b w brzmieniu:
„
106a)
zakład krwiodawstwa - jednostki organizacyjne publicznej służby krwi, o których mowa
w art. 4 ust. 3 pkt 2-4 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi;
106b)
zakład frakcjonowania - podmiot, posiadający zezwolenie na wytwarzanie produktów leczniczych,
u którego następuje proces wytwarzania, podczas którego składniki osocza są rozdzielane
lub oczyszczane za pomocą metod fizycznych i chemicznych, takich jak wytrącanie lub
chromatografia;
”
;
2)
w załączniku do rozporządzenia Aneks 14 otrzymuje brzmienie określone w załączniku
do niniejszego rozporządzenia.
§ 2.
Wytwórcy dostosują warunki wytwarzania produktów leczniczych do wymagań Dobrej Praktyki
Wytwarzania określonych w rozporządzeniu, o którym mowa w § 1, w brzmieniu nadanym
niniejszym rozporządzeniem, w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie niniejszego
rozporządzenia.
§ 3.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
2)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r.
Nr 227, poz. 1505 i Nr 234, poz. 1570, z 2009 r. Nr 18, poz. 97, Nr 31, poz. 206,
Nr 92, poz. 753, Nr 95, poz. 788 i Nr 98, poz. 817, z 2010 r. Nr 78, poz. 513 i Nr
107, poz. 679, z 2011 r. Nr 63, poz. 322, Nr 82, poz. 451, Nr 106, poz. 622, Nr 112,
poz. 654, Nr 113, poz. 657 i Nr 122, poz. 696 oraz z 2012 r. poz. 1342 i 1544.
3)
Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. U. z 2009 r. Nr 135, poz.
1114, z 2011 r. Nr 19, poz. 99 oraz z 2012 r. poz. 380.
4)
Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1998 r. Nr 117, poz. 756, z
2001 r. Nr 126, poz. 1382, z 2003 r. Nr 223, poz. 2215, z 2007 r. Nr 166, poz. 1172,
z 2010 r. Nr 96, poz. 620, z 2011 r. Nr 112, poz. 654 oraz z 2012 r. poz. 742 i 908.
Załącznik - Aneks 14. Wytwarzanie produktów leczniczych pochodzących z krwi lub osocza ludzkiego
1.
Cel
1.1.
Wymagania zawarte w Aneksie są stosowane do produktów leczniczych wytwarzanych z ludzkiej
krwi i osocza, frakcjonowanych na terenie Unii Europejskiej lub importowanych na jej
teren. Aneks dotyczy również materiałów wyjściowych (np. osocza ludzkiego) do tych
produktów. Zgodnie z warunkami ustanowionymi w dyrektywie Komisji 2003/63/WE z dnia
25 czerwca 2003 r. zmieniającej dyrektywę 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych
u ludzi (Dz. Urz. UE L 159 z 27.06.2003, str. 46; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,
rozdz. 13, t. 31, str. 253) wymagania dotyczą również stabilnych substancji pochodzących
z ludzkiej krwi lub ludzkiego osocza (np. albuminy), będących integralną częścią wyrobów
medycznych.
1.2.
Aneks ten definiuje specyficzne wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania dla procesu
przetwarzania, przechowywania i transportu osocza do frakcjonowania oraz procesu wytwarzania
produktów leczniczych pochodzących z ludzkiej krwi i osocza.
Proces przetwarzania oznacza czynność technologiczną w preparatyce składników krwi,
która była zastosowana od momentu pobrania krwi aż do czasu wydania składnika krwi,
np. rozdzielenie i mrożenie składników krwi. W niniejszym Aneksie proces technologiczny
jest uzupełniony o odpowiednie operacje wykonywane w zakładach krwiodawstwa właściwe
w celu pozyskania osocza do frakcjonowania.
1.3.
Wymagania zawarte w Aneksie odnoszą się również do specyficznych warunków, wtedy gdy
materiał wyjściowy jest importowany z kraju trzeciego w związku z programem kontraktowego
frakcjonowania dla krajów trzecich.
1.4.
Aneks ten nie dotyczy składników krwi przeznaczonych do przetoczenia lub transfuzji.
2.
Reguła
2.1.
Należy zapewnić, aby wytwarzanie produktów leczniczych pochodzących z ludzkiej krwi
lub osocza oraz ich substancji czynnych, które są używane jako materiały wyjściowe,
było zgodne z zasadami i wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania. Wymagania określone
w niniejszym Aneksie dotyczą również materiałów wyjściowych pochodzenia biologicznego,
takich jak komórki lub płyny (włączając krew i osocze) pochodzenia ludzkiego (załącznik
I, część I, pkt 3.2.1.1 lit. b dyrektywy 2001/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
z dnia 6 listopada 2001 r. w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów
leczniczych stosowanych u ludzi (Dz. Urz. UE L 311 z 28.11.2001, str. 67, z późn.
zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 27, str. 69), zwanej dalej
„dyrektywą 2001/83/WE”). Ich specyficzne właściwości wynikają z biologicznej natury
materiału źródłowego, np. przenoszenia biologicznych czynników zakaźnych, szczególnie
wirusów, co może powodować kontaminację materiału źródłowego. Jakość i bezpieczeństwo
tych produktów są zapewnione przede wszystkim przez kontrolę materiału źródłowego
oraz jego pochodzenia, jak również późniejszych procedur wytwarzania, włączając badania
czynników zakaźnych, usuwanie i inaktywację wirusów.
2.2.
Substancje czynne używane jako materiały wyjściowe do wytwarzania produktów leczniczych
muszą być zgodne z regułą i wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania. Dla materiałów
wyjściowych pochodzących z ludzkiej krwi i osocza muszą być przestrzegane wymagania
dotyczące pobierania i badania, określone w dyrektywie 2002/98/WE Parlamentu Europejskiego
i Rady z dnia 27 stycznia 2003 r. ustanawiającej normy jakości i bezpiecznego pobierania,
badania, preparatyki, przechowywania, wydawania krwi ludzkiej i składników krwi oraz
zmieniającej dyrektywę 2001/83/WE (Dz. Urz. UE L 33 z 08.02.2003, str. 30, z późn.
zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 346), zwanej dalej
„dyrektywą 2002/98/WE”. Pobieranie i badanie należy wykonywać zgodnie z zatwierdzonym
systemem jakości, dla którego normy i specyfikacje zostały zdefiniowane w załączniku
do dyrektywy Komisji 2005/62/WE z dnia 30 września 2005 r. wykonującej dyrektywę 2002/98/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady w zakresie norm i specyfikacji wspólnotowych odnoszących
się do systemu jakości obowiązującego w placówkach służby krwi (Dz. Urz. UE L 256
z 01.10.2005, str. 41), zwanej dalej „dyrektywą 2005/62/WE”, oraz zawarte w wymaganiach
Dobrej Praktyki, o których mowa w art. 2 ust. 2 dyrektywy 2005/62/WE. Ponadto mają
zastosowanie regulacje dyrektywy Komisji 2005/61/WE z dnia 30 września 2005 r. wykonującej
dyrektywę 2002/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w zakresie wymogów dotyczących
śledzenia losów krwi oraz powiadamiania o poważnych, niepożądanych reakcjach i zdarzeniach
(Dz. Urz. UE L 256 z 01.10.2005, str. 32), zwanej dalej „dyrektywą 2005/61/WE”, dotyczące
identyfikowalności oraz powiadamiania o poważnych, niepożądanych reakcjach oraz poważnych,
niepożądanych zdarzeniach odnoszących się zarówno do dawcy, jak i do biorcy. W uzupełnieniu
stosuje się również monografie Farmakopei Europejskiej (dyrektywa 2001/83/WE, załącznik
I część III pkt 1.1 lit. b).
2.3.
Materiały wyjściowe do wytwarzania produktów leczniczych pochodzących z ludzkiej krwi
lub osocza importowane z krajów trzecich i przeznaczone do użycia lub dystrybucji
na terenie Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia
o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym muszą spełniać
równoważne ze wspólnotowymi normy i specyfikacje, odnoszące się do systemu jakości
dla zakładów krwiodawstwa określone w pkt 6 preambuły i art. 2 ust. 3 dyrektywy 2005/62/WE,
wymagania dotyczące identyfikowalności oraz powiadomień o poważnych niepożądanych
reakcjach oraz o poważnych niepożądanych zdarzeniach określonych w pkt 5 preambuły
i art. 7 dyrektywy 2005/61/WE, oraz muszą spełniać wymagania dotyczące krwi i składników
krwi określone w pkt 4 preambuły i w załączniku V w pkt 2.3 dyrektywy Komisji 2004/33/WE
z dnia 22 marca 2004 r. wykonującej dyrektywę 2002/98/WE Parlamentu Europejskiego
i Rady w zakresie niektórych wymagań technicznych dotyczących krwi i składników krwi
(Dz. Urz. UE L 91 z 30.03.2004, str. 25, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie
specjalne, rozdz. 15, t. 8, str. 272), zwanej dalej „dyrektywą 2004/33/WE”.
2.4.
W przypadku programu kontraktowego frakcjonowania dla krajów trzecich materiały wyjściowe
importowane z tych krajów muszą spełniać wymagania jakości i bezpieczeństwa określone
w dyrektywie 2002/98/WE oraz w załączniku V dyrektywy 2004/33/WE. Działania prowadzone
na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego
Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym
muszą być całkowicie zgodne z regułami i wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania.
Należy uwzględnić europejskie normy i specyfikacje odnoszące się do systemu jakości
dla zakładów krwiodawstwa ustanowionego w dyrektywie 2005/62/WE, wymagania identyfikowalności
oraz powiadamiania o poważnych niepożądanych reakcjach oraz o poważnych niepożądanych
zdarzeniach określonych w załącznikach do dyrektywy 2005/61/WE oraz wytyczne i rekomendacje
Światowej Organizacji Zdrowia.
2.5.
Dla wszystkich późniejszych etapów po pobraniu i badaniu (np. procesu przetwarzania,
włączając rozdzielanie, zamrażania, przechowywania i transportu do wytwórcy) stosuje
się wymagania dyrektywy 2001/83/WE, a zatem muszą one być zgodne z regułami i wymaganiami
Dobrej Praktyki Wytwarzania. Zwykle działania te powinny być prowadzone w ramach odpowiedzialności
Osoby Wykwalifikowanej zgodnie z zezwoleniem na wytwarzanie. Jeżeli specyficzne etapy
procesu przetwarzania dotyczące osocza do frakcjonowania odbywają się w zakładzie
krwiodawstwa, wówczas należy zapewnić obecność Osoby Wykwalifikowanej. W tej sytuacji,
po upewnieniu się, że zakres odpowiedzialności Osoby Wykwalifikowanej jest zgodny
z ustawą z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, zakład frakcjonowania lub
wytwórca powinien podpisać umowę, zgodną z rozdziałem 7 załącznika do rozporządzenia,
z zakładem krwiodawstwa. W umowie tej należy zdefiniować poszczególne zakresy odpowiedzialności
stron oraz szczegółowe wymagania zapewniające zgodność z przepisami prawa. Osoba Wykwalifikowana
zakładu krwiodawstwa oraz Osoba Wykwalifikowana zakładu frakcjonowania lub miejsca
wytwarzania powinny uczestniczyć w określaniu warunków umowy. Osoba Wykwalifikowana
zakładu frakcjonowania lub miejsca wytwarzania powinna zapewnić wykonywanie audytu
potwierdzającego, że zakład krwiodawstwa przestrzega warunków umowy.
2.6.
Specyficzne wymagania dla dokumentacji oraz inne ustalenia dotyczące materiałów wyjściowych
do produktów leczniczych pochodzących z osocza są zdefiniowane w Dokumentacji Głównej
Osocza.
3.
Zarządzanie jakością
3.1.
Zarządzanie jakością powinno regulować wszystkie etapy od kwalifikacji dawców do momentu
dostawy produktu końcowego. Wymagania dotyczące identyfikowalności są określone w
dyrektywie 2005/61/WE oraz w dyrektywie 2005/62/WE dla wszystkich etapów związanych
z pobraniem i badaniem ludzkiej krwi oraz ludzkiego osocza używanego do wytwarzania
produktów leczniczych.
3.2.
Krew i osocze używane jako materiał źródłowy do wytwarzania produktów leczniczych
muszą być pobierane przez zakłady krwiodawstwa i badane w laboratoriach, które stosują
system jakości zgodny z dyrektywą 2005/62/WE, są autoryzowane przez właściwy organ
oraz są poddawane regularnym inspekcjom zgodnie z dyrektywą 2002/98/WE. Program kontraktowego
frakcjonowania osocza z kraju trzeciego powinien zostać zgłoszony do właściwego organu
państwa członkowskiego Unii Europejskiej zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE.
3.3.
Jeżeli osocze jest importowane z krajów trzecich, to powinno być nabyte tylko od zatwierdzonego
dostawcy. Informacja o dostawcy powinna być umieszczona w specyfikacjach materiałów
wyjściowych zakładu frakcjonowania lub wytwórcy. Dostawca powinien być zaakceptowany
przez właściwy organ państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego
Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze
Gospodarczym oraz przez Osobę Wykwalifikowaną zakładu frakcjonowania na terenie państwa
członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia
o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
3.4.
Kwalifikacja dostawcy, włączając audyty, powinna być wykonywana przez zakład frakcjonowania
lub wytwórcę produktu końcowego zgodnie z pisemnymi procedurami. Ponowna kwalifikacja
dostawców powinna być wykonywana w regularnych odstępach czasu na podstawie oceny
ryzyka.
3.5.
Zakład frakcjonowania lub wytwórca produktu końcowego powinni zawrzeć pisemną umowę
z dostawcą - zakładem krwiodawstwa. Umowa obejmuje przynajmniej następujące zagadnienia:
1)
zakres obowiązków oraz zdefiniowany zakres odpowiedzialności;
2)
kryteria systemu jakości oraz wymagania dotyczące dokumentacji;
3)
kryteria kwalifikacji oraz badania dawców;
4)
wymagania konieczne do rozdzielania krwi na składniki krwi lub osocze;
5)
warunki do zamrażania osocza;
6)
przechowywanie i transport osocza;
7)
identyfikowalność oraz postępowanie po donacji lub pobraniu (włączając zdarzenia niepożądane).
Wyniki badań dla wszystkich dostarczonych donacji z zakładu krwiodawstwa powinny być
dostępne dla zakładu frakcjonowania lub wytwórcy produktu leczniczego. Ponadto każdy
zakontraktowany etap frakcjonowania powinien być zdefiniowany w pisemnej umowie.
3.6.
Powinien być ustanowiony formalny system kontroli zmian w celu planowania, oceny oraz
dokumentowania wszystkich zmian, które mogą wpływać na jakość, bezpieczeństwo lub
identyfikowalność produktu. Należy określić potencjalny wpływ proponowanej zmiany.
Powinna być ustanowiona potrzeba dodatkowych badań i walidacji, szczególnie etapów
inaktywacji oraz usuwania wirusów.
3.7.
Powinna być opracowana właściwa strategia bezpieczeństwa w celu minimalizowania ryzyka
pochodzącego od znanych oraz nowo pojawiających się czynników zakaźnych. Strategia
ta powinna obejmować ocenę ryzyka w zakresie:
1)
określenia czasu karencji osocza w mroźniach (okres wewnętrznej kwarantanny) przed
rozpoczęciem procesu wytwarzania, dotyczy to np. możliwości usunięcia donacji w ramach
procedury „look back”1)Jeżeli po pobraniu jednostki osocza od dawcy wielokrotnego okazało się, że dawca jest
dawcą wysokiego ryzyka, np. z powodu dodatniego wyniku badania, wówczas powinna ona
zostać wykluczona z procesu technologicznego.;
2)
rozpatrywania wszystkich aspektów redukcji wirusów lub badania czynników zakaźnych
lub substytutów;
3)
rozpatrywania możliwości redukcji wirusów, wielkości puli oraz innych istotnych aspektów
procesu wytwarzania.
4.
Identyfikowalność i postępowanie po pobraniu
4.1.
Powinien istnieć system umożliwiający identyfikację każdej donacji od dawcy i donacji
z danego zakładu krwiodawstwa przekazanej do puli osocza w serii wytworzonego produktu
leczniczego i odwrotnie.
4.2.
Powinna zostać określona odpowiedzialność za identyfikowalność produktu. Odpowiedzialność
za identyfikowalność produktu na drodze od zakładu krwiodawstwa do zakładu frakcjonowania
spoczywa na Osobie Wykwalifikowanej w zakładzie krwiodawstwa.
Odpowiedzialność za identyfikowalność produktu na drodze od zakładu frakcjonowania
do wytwórcy produktu leczniczego i każdego dodatkowego miejsca wytwarzania, bez względu
na to, czy jest to wytwórca produktu leczniczego czy wyrobu medycznego, spoczywa na
Osobie Wykwalifikowanej.
4.3.
Dane niezbędne do pełnej identyfikowalności muszą być przechowywane przez 30 lat od
ich powstania.
4.4.
Umowy, o których mowa w pkt 3.5, między zakładem krwiodawstwa a zakładem frakcjonowania
lub wytwórcą powinny gwarantować, że identyfikowalność i postępowanie po pobraniu
pozwolą na pełną kontrolę drogi każdej donacji osocza przekazanej do wszystkich wytwórców
odpowiedzialnych za zwolnienie produktu końcowego.
4.5.
Zakłady krwiodawstwa powinny powiadamiać zakład frakcjonowania lub wytwórcę o każdym
zdarzeniu, które może mieć wpływ na jakość lub bezpieczeństwo produktu, włączając
zdarzenia wymienione w załączniku II części A oraz załączniku III części A dyrektywy
2005/61/WE, oraz o innych istotnych informacjach uzyskanych po kwalifikacji dawcy
i donacji lub po zwolnieniu osocza, tzn. informacje w ramach procedury „look back”2)Informacje te ukazują się, jeżeli donacja od dawcy ma wynik dodatni, a dla wcześniej
pobranej donacji otrzymano wynik ujemny dla markerów wirusowych, lub pojawiły się
u tego dawcy jakieś inne czynniki ryzyka, które mogą powodować zakażenie wirusowe. (informacje po pobraniu). Gdy miejsce frakcjonowania lub wytwarzania jest zlokalizowane
w kraju trzecim, informacje te powinny być wysłane do wytwórcy odpowiedzialnego za
zwolnienie serii, na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa
członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o
Europejskim Obszarze Gospodarczym, każdego produktu wytworzonego z rozpatrywanego
osocza. W obu przypadkach, jeżeli jest to istotne dla jakości lub bezpieczeństwa produktu
końcowego, informacja ta powinna zostać wysłana do właściwego organu dla miejsca frakcjonowania
lub wytwarzania.
4.6.
Procedura zgłoszenia opisana w pkt 4.5 obowiązuje również wtedy, gdy inspekcja właściwego
organu w zakładach krwiodawstwa prowadzi do cofnięcia istniejącego zezwolenia, certyfikatu
lub akredytacji.
4.7.
Zarządzanie informacjami po pobraniu powinno być opisane w standardowych procedurach
operacyjnych, z uwzględnieniem obowiązku i sposobu informowania właściwego organu.
Tryb postępowania po pobraniu powinien być zgodny z aktualną wersją wytycznych dotyczących
wytwarzania produktów osoczopochodnych (Note for Guidance on Plasma Derived Medicinal
Products) zatwierdzoną przez Komitet do spraw Produktów Leczniczych Stosowanych u
Ludzi (CHMP) i opublikowanych przez Europejską Agencję Leków.
5.
Pomieszczenia i wyposażenie
5.1.
W celu ograniczenia do minimum możliwości zanieczyszczenia mikrobiologicznego lub
wprowadzenia obcego materiału do puli osocza rozmrażanie i zlewanie jednostek osocza
powinno być wykonywane w obszarach o klasie czystości odpowiadającej co najmniej klasie
D zdefiniowanej w Aneksie 1 załącznika do rozporządzenia. Pracownicy powinni nosić
odpowiednią odzież ochronną, w tym maski i rękawice. Wszystkie czynności, podczas
których produkt ma kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, należy przeprowadzać w warunkach
spełniających odpowiednie wymagania określone w Aneksie 1 załącznika do rozporządzenia.
5.2.
Monitoring środowiska, zwłaszcza podczas otwierania pojemników z osoczem i podczas
przeprowadzania kolejnych procesów rozmrażania i zlewania, powinien być przeprowadzany
regularnie, zgodnie z Aneksem 1 załącznika do rozporządzenia. Należy określić limity
akceptacji.
5.3.
Podczas wytwarzania produktów leczniczych pochodzących z osocza stosowane są odpowiednie
procedury inaktywacji lub usuwania wirusów. Należy podjąć kroki, które umożliwią zapobieganie
zakażeniom krzyżowym produktów już inaktywowanych przez produkty jeszcze niepoddane
zabiegowi inaktywacji. Do etapów dalszego wytwarzania po przeprowadzeniu inaktywacji
wirusów powinny być stosowane dedykowane i odrębne pomieszczenia oraz wyposażenie.
5.4.
Aby uniknąć narażenia rutynowej produkcji na ryzyko zanieczyszczenia wirusami stosowanymi
podczas badań walidacyjnych, walidacja metod usuwania wirusów nie powinna być prowadzona
w obszarach i urządzeniach produkcyjnych. Walidacja powinna być przeprowadzana zgodnie
z aktualną wersją „Wytycznych w sprawie badań walidacyjnych wirusów: projekt, udział
i interpretacja badań walidacyjnych inaktywacji i usuwania wirusów” przyjętych przez
Komitet do spraw Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP), opublikowaną przez
Europejską Agencję Leków.
6.
Produkcja
Materiał wyjściowy
6.1.
Materiał wyjściowy powinien spełniać wymagania właściwych monografii Farmakopei Europejskiej
na warunkach określonych w odpowiedniej dokumentacji dołączonej do pozwolenia na dopuszczenie
do obrotu, w tym w Dokumentacji Głównej Osocza. Wymagania te powinny być określone
w pisemnej umowie, o której mowa w pkt 3.5, i powinny być kontrolowane w ramach systemu
jakości.
6.2.
Materiał wyjściowy dla kontraktowego frakcjonowania dla krajów trzecich powinien odpowiadać
wymaganiom określonym w pkt 2.4.
6.3.
W zależności od rodzaju pobierania (pobieranie krwi pełnej lub afereza automatyczna)
mogą być prowadzone różne etapy przetwarzania. Wszystkie etapy przetwarzania (np.
wirowanie lub oddzielanie, pobieranie próbek, etykietowanie, zamrażanie) powinny być
określone w pisemnych procedurach.
6.4.
Należy unikać przypadkowej zamiany donacji i próbek, zwłaszcza podczas etykietowania,
jak również zanieczyszczenia, szczególnie podczas dzielenia drenu na odcinki lub zamykania
pojemników.
6.5.
Zamrażanie to krytyczny etap, dzięki któremu w późniejszej fazie możliwe jest odzyskiwanie
białek labilnych w osoczu, np. czynników krzepnięcia. Zamrażanie powinno być przeprowadzone
jak najszybciej po pobraniu z zastosowaniem zwalidowanych metod (monografia Farmakopei
Europejskiej nr 0853 „Osocze ludzkie do frakcjonowania” i monografia nr 1646 „Osocze
ludzkie zlewane i poddane inaktywacji wirusów”).
6.6.
Przechowywanie i transport krwi lub osocza na każdym etapie dostaw do zakładu frakcjonowania
powinno być ściśle określone i rejestrowane. Wszelkie odchylenia od ustalonej temperatury
należy zgłosić do zakładu frakcjonowania. Należy stosować kwalifikowane urządzenia
i zwalidowane procedury.
Certyfikacja/zwolnienie osocza do frakcjonowania jako materiału wyjściowego
6.7.
Osocze do frakcjonowania powinno być zwolnione, tzn. przesunięte ze statusu kwarantanny,
zgodnie z systemem i procedurami zapewniającymi odpowiednią jego jakość, niezbędną
do wytworzenia produktu końcowego. Przekazanie osocza do zakładu frakcjonowania lub
wytwórcy produktów leczniczych jest możliwe jedynie po udokumentowaniu przez Osobę
Wykwalifikowaną (lub w przypadku poboru krwi lub osocza w krajach trzecich - przez
osobę posiadającą równoważny zakres odpowiedzialności i kwalifikacji), że osocze do
frakcjonowania jest zgodne z wymaganiami i specyfikacjami określonymi we właściwych
pisemnych umowach, a wszystkie czynności wytwórcze zostały przeprowadzone zgodnie
z odpowiednimi wytycznymi oraz wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania.
6.8.
Po dostarczeniu do zakładu frakcjonowania jednostki osocza powinny zostać zwolnione
do frakcjonowania przez Osobę Wykwalifikowaną. Osoba Wykwalifikowana powinna potwierdzić,
że osocze jest zgodne z wymaganiami wszystkich właściwych monografii oraz z warunkami
określonymi w dokumentacji pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, w tym w Dokumentacji
Głównej Osocza, lub, w przypadku osocza używanego w kontraktowym frakcjonowaniu dla
krajów trzecich, z wymaganiami określonymi w pkt 2.4.
Przetwarzanie osocza do frakcjonowania
6.9.
Etapy wytwarzania stosowane w procesie frakcjonowania różnią się w zależności od produktu
i wytwórcy. Zazwyczaj obejmują kilka procedur frakcjonowania i oczyszczania. Niektóre
z nich mogą przyczynić się do inaktywacji lub usuwania potencjalnych zanieczyszczeń.
6.10.
Wymagania dotyczące procesów zlewania, pobierania próbek z puli, frakcjonowania, oczyszczania
i inaktywacji lub usuwania wirusów powinny być zdefiniowane i przestrzegane.
6.11.
W metodach zastosowanych w procesie inaktywacji lub usuwania wirusów należy przestrzegać
zwalidowanych procedur i postępować zgodnie z metodami stosowanymi w badaniach walidacyjnych
wirusów. W przypadku odchyleń w procedurach inaktywacji lub usuwania wirusów należy
przeprowadzić szczegółowe wyjaśnienia. Przestrzeganie zwalidowanych procesów produkcji
jest szczególnie ważne w procedurach usuwania wirusów, gdyż każde odstępstwo może
spowodować zagrożenie dla bezpieczeństwa produktu końcowego. Należy wdrożyć procedury
uwzględniające zagrożenie bezpieczeństwa produktu końcowego.
6.12.
Wszelkie procesy przetwarzania lub przerabiania mogą być wykonywane tylko po przeprowadzeniu
działań w zakresie zarządzania ryzykiem jakości i przy zastosowaniu etapów procesu
zdefiniowanych w stosownej dokumentacji dołączonej do pozwolenia na dopuszczenie do
obrotu.
6.13.
Należy stosować metody pozwalające na jednoznaczne odróżnienie produktów lub produktów
pośrednich, które zostały poddane procesowi inaktywacji lub usunięcia wirusów, od
tych, które temu procesowi nie podlegały.
6.14.
Możliwość prowadzenia kampanijnego wytwarzania osocza lub produktów pośrednich różnego
pochodzenia w tym samym obszarze wytwarzania przy wyraźnym wydzieleniu oraz przy zdefiniowanych
i zwalidowanych procedurach czyszczenia zależy od wyniku szczegółowego procesu zarządzania
ryzykiem (uwzględniającego możliwe różnice epidemiologiczne). Wymagania dla takich
działań powinny być oparte na Wytycznych w Zakresie Danych Epidemiologicznych Zakażeń
Przenoszonych Przez Krew3)EMEA/CPMP/BWP/125/04.. W przypadku programu frakcjonowania kontraktowego dla krajów trzecich podczas procesu
zarządzania ryzykiem należy rozważyć konieczność zastosowania dedykowanego wyposażenia.
6.15.
Dla produktów pośrednich przeznaczonych do przechowywania termin ważności należy określić
na podstawie badań stabilności.
6.16.
Przechowywanie i transport produktów pośrednich i końcowych produktów leczniczych
na każdym etapie powinno być zdefiniowane i rejestrowane. Należy stosować kwalifikowane
urządzenia i zwalidowane procedury.
7.
Kontrola jakości
7.1.
Wymagania dotyczące badań w kierunku wirusów i innych czynników zakaźnych muszą być
odpowiednio dobrane, z uwzględnieniem najnowszej wiedzy o czynnikach zakaźnych i dostępności
odpowiednich, zwalidowanych metod badawczych.
7.2.
Pierwsza homogenna pula osocza (np. po oddzielaniu krioprecypitatu ze zlewanego osocza)
powinna być zbadana za pomocą zwalidowanych metod badawczych o odpowiedniej czułości
i specyficzności, zgodnie z odpowiednimi monografiami Farmakopei Europejskiej.
8.
Zwalnianie produktów pośrednich i końcowych
8.1.
Zwolnione mogą być jedynie serie pochodzące z puli osocza zbadanego, w których nie
stwierdzono markerów wirusowych lub przeciwciał, zgodnie z odpowiednimi monografiami
Farmakopei Europejskiej. Dotyczy to również zgodności z dopuszczalnymi limitami, w
tym „punktem odcięcia” określonym dla danego wirusa zgodnie z zatwierdzonymi specyfikacjami
(np. Dokumentacja Główna Osocza).
8.2.
Zwolnienie produktu pośredniego, przeznaczonego do dalszego przetwarzania w danej
wytwórni lub przeznaczonego do wysyłki do innego miejsca wytwarzania, i zwolnienie
produktów końcowych powinno być wykonane przez Osobę Wykwalifikowaną zgodnie z zatwierdzonym
pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu.
8.3.
Zwolnienie produktów pośrednich i produktów końcowych w ramach kontraktowego frakcjonowania
osocza z krajami trzecimi powinno być prowadzone przez Osobę Wykwalifikowaną na podstawie
uzgodnionych ze zleceniodawcą standardów i na podstawie zgodności z wymaganiami Dobrej
Praktyki Wytwarzania. Zgodność z odpowiednimi monografiami Farmakopei Europejskiej
może nie mieć zastosowania w przypadku, gdy produkty są przeznaczone do stosowania
poza terenem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego
Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.
9.
Przechowywanie prób z puli osocza
Jedna pula osocza może być użyta do wytworzenia więcej niż jednej serii lub więcej
niż jednego produktu. Próby archiwalne i stosowne zapisy dotyczące każdej puli należy
przechowywać przez co najmniej rok po upływie terminu ważności końcowego produktu
leczniczego o najdłuższym terminie ważności uzyskanego z danej puli.
10.
Utylizacja odpadów
Należy opracować pisemne procedury dotyczące bezpiecznego i udokumentowanego przechowywania
i utylizacji odpadów, sprzętu jednorazowego użytku i odrzuconych produktów (np. zdyskwalifikowanych
donacji, donacji od zakażonych dawców, przeterminowanych: krwi, osocza, produktów
pośrednich lub produktów końcowych).
1)
Jeżeli po pobraniu jednostki osocza od dawcy wielokrotnego okazało się, że dawca jest
dawcą wysokiego ryzyka, np. z powodu dodatniego wyniku badania, wówczas powinna ona
zostać wykluczona z procesu technologicznego.
2)
Informacje te ukazują się, jeżeli donacja od dawcy ma wynik dodatni, a dla wcześniej
pobranej donacji otrzymano wynik ujemny dla markerów wirusowych, lub pojawiły się
u tego dawcy jakieś inne czynniki ryzyka, które mogą powodować zakażenie wirusowe.
3)
EMEA/CPMP/BWP/125/04.