Ustawaz dnia 30 sierpnia 2013 r.o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz niektórych innych ustaw 1)Niniejszą ustawą zmienia się ustawę z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów
powszechnych oraz ustawę z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego
i broni palnej.
Treść ustawy
Art. 1.1 orzeczenie
W ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich wprowadza się następujące zmiany:
1)
w art. 1 w § 2 w pkt 2 lit. b otrzymuje brzmienie:
„
b)
wykroczenie określone w art. 51, art. 69, art. 74, art. 76, art. 85, art. 87, art. 119, art. 122, art. 124,
art. 133 lub art. 143 Kodeksu wykroczeń.
”
;
2)
uchyla się art. 13;
3)
art. 15 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 15.
§ 1.
Postępowania w sprawach nieletnich prowadzi sąd rodzinny, chyba że przepis szczególny
stanowi inaczej.
§ 2.
Postępowania, o których mowa w § 1, są niejawne, chyba że przepis szczególny stanowi
inaczej.
”
;
4)
w art. 16 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Jeżeli w sprawie o czyn karalny, o którym mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a, wszczęto
postępowanie przeciwko nieletniemu wespół z dorosłym, prokurator wyłącza sprawę nieletniego
i przekazuje ją sądowi rodzinnemu.
”
;
5)
w art. 18 w § 2 w pkt 1:
a)
lit. a otrzymuje brzmienie:
„
a)
postępowanie przygotowawcze prowadzi sąd rodzinny, z tym że przepisy art. 16 oraz
art. 32k stosuje się odpowiednio,
”
,
b)
lit. d otrzymuje brzmienie:
„
d)
przepisy art. 23-25a, art. 27, art. 32, art. 32f-32h i art. 32n § 1 stosuje się odpowiednio,
”
;
6)
po art. 18 dodaje się art. 18a w brzmieniu:
„
Art. 18a.
Nieletniemu przysługują:
1)
prawo do obrony, w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy,
2)
prawo do odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania
- o czym należy go pouczyć przed przystąpieniem do przesłuchania lub wysłuchania.
”
;
7)
art. 20 i art. 21 otrzymują brzmienie:
„
Art. 20.
§ 1.
W sprawach nieletnich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego właściwe dla spraw opiekuńczych, a w zakresie zbierania, utrwalania i przeprowadzania
dowodów przez Policję oraz powoływania i działania obrońcy stosuje się odpowiednio
przepisy Kodeksu postępowania karnego, ze zmianami przewidzianymi w ustawie.
§ 2.
Czynności dowodowe z udziałem osób małoletnich innych niż nieletni przeprowadza się
przy odpowiednim zastosowaniu przepisów Kodeksu postępowania karnego.
§ 3.
Do rzeczy zatrzymanych w toku postępowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.
Art. 21.
§ 1.
Sąd rodzinny wszczyna postępowanie w sprawie nieletniego, jeżeli zachodzi uzasadnione
podejrzenie istnienia okoliczności, o których mowa w art. 2.
§ 2.
Sąd rodzinny nie wszczyna postępowania, a wszczęte umarza w całości lub w części,
jeżeli nie ma podstaw do jego wszczęcia lub prowadzenia w określonym zakresie albo
gdy orzeczenie środków wychowawczych lub poprawczych jest niecelowe, w szczególności
ze względu na orzeczone już środki w innej sprawie, które w ocenie sądu są wystarczające.
§ 3.
Na postanowienie wydane na podstawie § 2 stronom oraz pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie. Do pokrzywdzonego stosuje się
odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.
”
;
8)
po art. 21 dodaje się art. 21a w brzmieniu:
„
Art. 21a.
Postępowanie w sprawie nieletniego ma na celu ustalenie, czy istnieją okoliczności
świadczące o demoralizacji nieletniego lub czy nieletni popełnił czyn karalny, a także
ustalenie, czy zachodzi potrzeba zastosowania wobec nieletniego środków przewidzianych
w ustawie.
”
;
9)
w art. 22 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
W sprawie o czyn ścigany na wniosek sąd rodzinny wszczyna postępowanie w razie złożenia
wniosku; postępowanie toczy się wówczas z urzędu.
”
;
10)
w art. 24 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
W celu ustalenia danych dotyczących nieletniego i jego środowiska, a w szczególności
dotyczących zachowania się i warunków wychowawczych nieletniego, sytuacji bytowej
rodziny, przebiegu nauki nieletniego i sposobu spędzania czasu wolnego, jego kontaktów
środowiskowych, stosunku do niego rodziców albo opiekuna, podejmowanych oddziaływań
wychowawczych, stanu zdrowia i znanych w środowisku uzależnień nieletniego, sąd rodzinny
zleca kuratorowi sądowemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
”
;
11)
art. 25a otrzymuje brzmienie:
„
Art. 25a.
§ 1.
W razie potrzeby uzyskania opinii o stanie zdrowia psychicznego nieletniego sąd rodzinny
zarządza jego badanie przez co najmniej 2 biegłych lekarzy psychiatrów. Na wniosek
biegłych lekarzy psychiatrów do udziału w wydaniu opinii sąd powołuje biegłych innych
specjalności.
§ 2.
W razie zgłoszenia przez biegłych takiej konieczności, badanie stanu zdrowia psychicznego
nieletniego może być połączone z obserwacją w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą
tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że nieletni wykazuje
wysoki stopień demoralizacji lub popełnił czyn karalny, o którym mowa w art. 1 § 2
pkt 2 lit. a.
§ 3.
O potrzebie obserwacji w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą orzeka sąd
rodzinny po wysłuchaniu nieletniego, określając miejsce i czas trwania obserwacji.
Do udziału w wysłuchaniu należy dopuścić pozostałe strony i obrońcę nieletniego, jeżeli
się stawią.
§ 4.
Obserwacja w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą nie powinna trwać dłużej
niż 4 tygodnie; na wniosek podmiotu leczniczego sąd rodzinny może przedłużyć ten termin
na czas określony, niezbędny do zakończenia obserwacji. Łączny czas trwania obserwacji
w danej sprawie nie może przekroczyć 6 tygodni. O zakończeniu obserwacji należy niezwłocznie
zawiadomić sąd rodzinny.
”
;
12)
w art. 27 § 6 otrzymuje brzmienie:
„
§ 6.
Łączny pobyt nieletniego w schronisku dla nieletnich, do chwili wydania przez sąd
pierwszej instancji postanowienia, o którym mowa w art. 32r, nie może być dłuższy
niż rok. Do okresu tego nie wlicza się nieusprawiedliwionej nieobecności nieletniego
w schronisku dla nieletnich trwającej dłużej niż 3 dni oraz okresu obserwacji psychiatrycznej.
”
;
13)
art. 29 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 29.
Postanowienie o zastosowaniu środków, o których mowa w art. 25a, art. 26, art. 27
§ 1, 2, 4 i 7 oraz art. 28, doręcza się stronom. Na postanowienie przysługuje zażalenie,
z tym że rozpoznanie zażalenia na postanowienie, o którym mowa w art. 25a § 3 i 4,
następuje niezwłocznie. Zażalenie nie wstrzymuje wykonania postanowienia.
”
;
14)
w art. 30 uchyla się § 3 i 5;
15)
w art. 31 § 3 otrzymuje brzmienie:
„
§ 3.
Pokrzywdzonego zawiadamia się o treści orzeczenia kończącego postępowanie.
”
;
16)
po art. 31 dodaje się art. 31a w brzmieniu:
„
Art. 31a.
§ 1.
Stronom i innym osobom przysługuje zażalenie na czynności naruszające ich prawa.
§ 2.
Zażalenie rozpoznaje sąd rodzinny.
”
;
17)
w dziale III:
a)
po rozdziale 1 dodaje się rozdział 1a w brzmieniu:
„
Rozdział 1a
Przebieg postępowania
Art. 32a.
§ 1.
O wszczęciu postępowania wydaje się postanowienie, w którym określa się osobę, której
postępowanie dotyczy, oraz przedmiot tego postępowania.
§ 2.
Postanowienie, o którym mowa w § 1, doręcza się stronom oraz ujawnionemu pokrzywdzonemu
wraz z pouczeniem o przysługujących im prawach i ciążących na nich obowiązkach.
§ 3.
W razie ujawnienia nowych okoliczności świadczących o demoralizacji nieletniego lub
nowych czynów karalnych wydaje się postanowienie o zmianie postanowienia, o którym
mowa w § 1.
Art. 32b.
§ 1.
W postępowaniu zbiera się dane o nieletnim, jego warunkach wychowawczych, zdrowotnych
i bytowych oraz przeprowadza się inne dowody.
§ 2.
Sąd rodzinny w szczególności:
1)
wysłuchuje nieletniego, jego rodziców albo opiekuna;
2)
zarządza w razie potrzeby przeprowadzenie przeszukania i oględzin oraz dokonuje innych
czynności procesowych w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
§ 3.
Strony, obrońcy i pełnomocnicy mogą zgłaszać wnioski dowodowe. Pokrzywdzony może składać
wnioski dowodowe do czasu rozpoczęcia rozprawy lub posiedzenia.
Art. 32c.
§ 1.
Jeżeli interesy nieletniego i jego rodziców albo opiekuna pozostają w sprzeczności,
a nieletni nie ma obrońcy, prezes sądu wyznacza mu obrońcę z urzędu.
§ 2.
Jeżeli nieletni nie ma obrońcy i jednocześnie:
1)
jest głuchy, niemy lub niewidomy lub
2)
zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego stan zdrowia psychicznego pozwala na udział
w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny, lub
3)
nieletniego umieszczono w schronisku dla nieletnich
- prezes sądu wyznacza mu obrońcę z urzędu.
§ 3.
Nieletni może złożyć wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu. Prezes sądu uwzględnia
wniosek, jeżeli udział obrońcy w sprawie uzna za potrzebny, a nieletni lub jego rodzice
nie są w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia obrońcy z wyboru bez uszczerbku dla
niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Na odmowę ustanowienia obrońcy przysługuje
zażalenie.
§ 4.
Obrońca nieletniego może przedsiębrać czynności procesowe jedynie na korzyść nieletniego,
uwzględniając jego słuszny interes.
Art. 32d.
§ 1.
Strony oraz obrońcy i pełnomocnicy mogą przeglądać akta sprawy i robić z nich odpisy,
przy czym sąd rodzinny może odmówić nieletniemu przeglądania akt i sporządzania z
nich odpisów, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.
§ 2.
Prawo do przeglądania akt i robienia z nich odpisów, z wyłączeniem wywiadów środowiskowych
i opinii o nieletnim, przysługuje, za zgodą sądu rodzinnego, także pokrzywdzonemu.
Art. 32e.
§ 1.
Policja zbiera i utrwala dowody przejawów demoralizacji oraz czynów karalnych w wypadkach
niecierpiących zwłoki, a w razie potrzeby dokonuje zatrzymania nieletniego.
§ 2.
Sąd rodzinny może zlecić Policji dokonanie określonych czynności, a w wyjątkowych
wypadkach może zlecić dokonanie czynności w określonym zakresie.
§ 3.
Po dokonaniu czynności określonych w § 1 lub 2 sprawę przekazuje się niezwłocznie
sądowi rodzinnemu.
§ 4.
Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że sprawcą czynu karalnego jest nieletni, lecz
czynności, o których mowa w § 1, nie doprowadziły do ustalenia jego tożsamości, Policja
niezwłocznie przekazuje sprawę sądowi rodzinnemu, który odmawia wszczęcia postępowania
i może zlecić Policji dokonanie określonych czynności lub dokonanie czynności w określonym
zakresie w wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż 2 miesiące.
Art. 32f.
Przesłuchanie nieletniego przez Policję odbywa się w obecności rodziców, którym przysługuje
władza rodzicielska, albo opiekuna lub obrońcy nieletniego, a jeżeli zapewnienie ich
obecności byłoby w danym wypadku niemożliwe, należy wezwać wskazaną przez nieletniego
osobę mu bliską, przedstawiciela szkoły, do której nieletni uczęszcza, asystenta rodziny,
koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej lub przedstawiciela organizacji społecznej,
do której zadań statutowych należy oddziaływanie wychowawcze na nieletnich lub wspomaganie
procesu ich resocjalizacji. Przepis art. 19 stosuje się odpowiednio.
Art. 32g.
§ 1.
Jeżeli jest to konieczne ze względu na okoliczności sprawy, Policja może zatrzymać,
a następnie umieścić w policyjnej izbie dziecka nieletniego, co do którego istnieje
uzasadnione podejrzenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia
się nieletniego lub zatarcia śladów tego czynu, albo gdy nie można ustalić tożsamości
nieletniego.
§ 2.
Uprawnienia Policji do zatrzymania nieletniego przysługują także Straży Granicznej,
w zakresie jej właściwości.
§ 3.
Zatrzymanego nieletniego informuje się natychmiast o przyczynach zatrzymania oraz
przysługujących mu prawach, w tym o prawie do skorzystania z pomocy adwokata, prawie
do odmowy składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania i prawie złożenia
zażalenia na czynności naruszające jego prawa. Nieletniego należy niezwłocznie przesłuchać.
Nieletniemu, na jego żądanie, umożliwia się nawiązanie kontaktu z rodzicem albo opiekunem
lub z adwokatem.
§ 4.
Z zatrzymania nieletniego sporządza się protokół, zawierający w szczególności określenie
miejsca, daty, godziny i przyczyny zatrzymania.
§ 5.
Policja niezwłocznie zawiadamia rodziców albo opiekuna nieletniego o zatrzymaniu.
Zawiadomienie przekazywane rodzicom albo opiekunowi nieletniego powinno zawierać informacje,
o których mowa w § 3.
§ 6.
O zatrzymaniu nieletniego należy niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin
od chwili zatrzymania, zawiadomić właściwy sąd rodzinny.
§ 7.
Zatrzymanego nieletniego należy natychmiast zwolnić i przekazać rodzicom albo opiekunowi,
jeżeli:
1)
ustanie przyczyna zatrzymania;
2)
poleci to sąd rodzinny;
3)
nie został zachowany termin, o którym mowa w § 6;
4)
w ciągu 48 godzin od chwili zawiadomienia właściwego sądu rodzinnego o zatrzymaniu
nieletniego nie ogłoszono nieletniemu postanowienia o umieszczeniu w schronisku dla
nieletnich lub tymczasowym umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, rodzinie
zastępczej zawodowej albo w zakładzie leczniczym, o którym mowa w art. 12.
§ 8.
Nieletni w razie ogłoszenia mu postanowienia, o którym mowa w § 7 pkt 4, może przebywać
w policyjnej izbie dziecka przez czas niezbędny do przekazania go do właściwej rodziny
zastępczej zawodowej lub do właściwego zakładu leczniczego, ośrodka lub schroniska,
nie dłużej jednak niż przez dalszych 5 dni.
§ 9.
W policyjnej izbie dziecka można również umieścić nieletniego zatrzymanego w trakcie
jego samowolnego pobytu poza schroniskiem dla nieletnich albo poza młodzieżowym ośrodkiem
wychowawczym lub zakładem poprawczym na czas niezbędny do przekazania nieletniego
do właściwego schroniska, ośrodka lub zakładu, nie dłużej jednak niż na 5 dni.
Art. 32h.
§ 1.
Nieletniego można również umieścić w policyjnej izbie dziecka:
1)
na czas uzasadnionej przerwy w konwoju albo w doprowadzeniu, lecz nie dłużej niż na
24 godziny;
2)
na polecenie sądu rodzinnego, wydane w formie postanowienia, na czas niezbędny do
wykonania określonych czynności procesowych, nieprzekraczający 48 godzin.
§ 2.
W wypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1, Policja może umieścić nieletniego w policyjnej
izbie dziecka bez zarządzenia sądu rodzinnego, zawiadamiając o tym sąd, na którego
obszarze właściwości znajduje się policyjna izba dziecka. Na zarządzenie sądu kierownik
policyjnej izby dziecka niezwłocznie zwalnia nieletniego.
§ 3.
W wypadku, o którym mowa w § 1 pkt 2, Policja może nieletniego zatrzymać.
§ 4.
Na postanowienie, o którym mowa w § 1 pkt 2, przysługuje zażalenie.
Art. 32i.
Nadzór nad wykonywaniem czynności, o których mowa w art. 32e-32h, sprawuje sąd rodzinny.
Art. 32j.
§ 1.
Sąd rodzinny może przekazać sprawę nieletniego, za jego zgodą, szkole, do której nieletni
uczęszcza, albo organizacji młodzieżowej, sportowej, kulturalno-oświatowej lub innej
organizacji społecznej, do której nieletni należy, jeżeli uzna, że środki oddziaływania
wychowawczego, jakimi dana szkoła lub organizacja dysponuje, są wystarczające. Sąd
rodzinny wskazuje, w miarę potrzeby, kierunki oddziaływania wychowawczego.
§ 2.
Podmiot, któremu przekazano sprawę nieletniego, informuje sąd rodzinny o podjętych
działaniach wychowawczych i osiągniętych efektach, nie rzadziej niż co 6 miesięcy,
niezwłocznie zaś o ich nieskuteczności.
§ 3.
Przepis art. 79 § 1 stosuje się odpowiednio.
Art. 32k.
§ 1.
Jeżeli w toku postępowania ujawnione zostaną okoliczności uzasadniające pociągnięcie
nieletniego do odpowiedzialności na zasadach określonych w art. 10 § 2 Kodeksu karnego, sąd rodzinny orzeka o przekazaniu sprawy prokuratorowi. Na postanowienie sądu przysługuje
zażalenie.
§ 2.
W razie ujawnienia nowych okoliczności wskazujących, iż nie zachodzi potrzeba pociągnięcia
nieletniego do odpowiedzialności karnej, prokurator nie sporządza aktu oskarżenia
i przekazuje sprawę sądowi rodzinnemu.
Art. 32l.
§ 1.
Jeżeli okoliczności i charakter sprawy, a także celowość zastosowania i dobór środków
wychowawczych nie budzą wątpliwości, sąd rodzinny orzeka na posiedzeniu o zastosowaniu
środków wychowawczych, o których mowa w art. 6 pkt 1-8.
§ 2.
Posiedzenie odbywa się przy drzwiach zamkniętych, chyba że jawność posiedzenia jest
uzasadniona ze względów wychowawczych.
Art. 32m.
Jeżeli nie zachodzą przesłanki z art. 21 § 2, art. 32j § 1 lub art. 32l § 1, zarządza
się wyznaczenie rozprawy, o czym zawiadamia się strony oraz pokrzywdzonego.
Art. 32n.
§ 1.
Rozprawa odbywa się przy drzwiach zamkniętych, chyba że jawność rozprawy jest uzasadniona
ze względów wychowawczych.
§ 2.
Podczas rozprawy sąd rodzinny wysłuchuje nieletniego. Nieletni może czynić uwagi i
składać oświadczenia co do każdego przeprowadzonego dowodu. Wywiady środowiskowe oraz
opinie o nieletnim powinny być odczytywane podczas jego nieobecności, chyba że szczególne
względy wychowawcze przemawiają za celowością zapoznania nieletniego z ich treścią.
Art. 32o.
§ 1.
Jeżeli strony, które wezwano na rozprawę, nie stawią się bez usprawiedliwienia, sąd
rodzinny może prowadzić postępowanie bez ich udziału, chyba że postanowi inaczej.
§ 2.
Sąd rodzinny, na wniosek nieletniego przebywającego w schronisku dla nieletnich albo
w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, zarządza doprowadzenie go na rozprawę, chyba
że uzna za wystarczającą obecność jego obrońcy. O prawie złożenia wniosku należy nieletniego
pouczyć.
§ 3.
Rozprawy nie można przeprowadzić w czasie nieobecności nieletniego, jeżeli usprawiedliwił
on swoje niestawiennictwo i wnosił o odroczenie rozprawy, a sąd uznał nieobecność
nieletniego za usprawiedliwioną.
Art. 32p.
§ 1.
Jeżeli bezpośrednie przeprowadzenie dowodu nie jest konieczne, na rozprawie wolno
odczytywać protokoły lub odtwarzać zapisy przesłuchania świadków, a także protokoły
oględzin, przeszukania, zatrzymania rzeczy, opinie biegłych, instytutów, zakładów
lub instytucji, dane o nieletnim, dane z wywiadu środowiskowego oraz wszelkie dokumenty
urzędowe złożone w postępowaniu albo w innym postępowaniu przewidzianym w ustawie.
§ 2.
Protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu lub odtworzeniu na rozprawie można uznać
za ujawnione w całości lub w części bez ich odczytywania lub odtwarzania. Należy jednak
je odczytać lub odtworzyć, jeżeli którakolwiek ze stron lub pokrzywdzony o to wnosi.
Art. 32q.
§ 1.
Pokrzywdzony może być obecny na rozprawie lub posiedzeniu, chyba że jest to sprzeczne
z dobrem nieletniego lub względami wychowawczymi.
§ 2.
Na rozprawę lub posiedzenie sąd rodzinny może wezwać także kuratora, przedstawiciela
schroniska dla nieletnich, zakładu poprawczego, młodzieżowego ośrodka wychowawczego,
placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub
podmiotu leczniczego niebędącego przedsiębiorcą albo domu pomocy społecznej, w którym
nieletni przebywa, a ponadto również inne osoby, w szczególności asystenta rodziny,
koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, przedstawiciela szkoły, do której nieletni
uczęszcza, zakładu pracy, w którym jest zatrudniony, lub organizacji społecznej, do
której należy; w sprawach o czyn karalny jako przestępstwo skarbowe można wezwać także
właściwy finansowy organ postępowania przygotowawczego, określony w Kodeksie karnym skarbowym.
Art. 32r.
W postanowieniu kończącym postępowanie w sprawie nieletniego sąd rodzinny stwierdza,
czy nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub popełnił czyn karalny, oraz orzeka
o zastosowaniu środków określonych w art. 6, art. 7 § 1 lub art. 12.
”
,
b)
uchyla się rozdziały 3-5,
c)
rozdział 7 otrzymuje brzmienie:
„
Rozdział 7
Postępowanie odwoławcze
Art. 58.
Środki odwoławcze od orzeczeń wydanych w sprawach nieletnich rozpoznaje sąd okręgowy
w składzie 3 sędziów.
Art. 59.
§ 1.
Orzeczenie można zaskarżyć w całości albo w części.
§ 2.
Środki odwoławcze wniesione przez nieletniego lub jego rodziców albo opiekuna uważa
się za zwrócone przeciwko całości orzeczenia, chyba że dotyczą tylko kosztów postępowania.
§ 3.
Strony mogą skarżyć jedynie rozstrzygnięcia lub ustalenia naruszające ich prawa lub
szkodzące ich interesom. Prokurator może wnieść środek odwoławczy zarówno na korzyść,
jak i na niekorzyść nieletniego.
Art. 60.
Do środków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której postępowanie dotyczy bezpośrednio,
nie ma zastosowania przepis art. 368 Kodeksu postępowania cywilnego oraz w zakresie objętym treścią tego artykułu również przepis art. 370 tego kodeksu.
Art. 61.
§ 1.
Jeżeli wobec nieletniego zastosowano środki określone w art. 6 pkt 1-8 lub 11, a środek
odwoławczy nie zawiera wniosku o orzeczenie środka wychowawczego określonego w art.
6 pkt 9, środka poprawczego lub środka, o którym mowa w art. 12, to w wyniku postępowania
odwoławczego nie można orzec tych środków.
§ 2.
Przepis § 1 ma odpowiednie zastosowanie w razie orzeczenia na podstawie art. 10 § 4 Kodeksu karnego lub art. 5 § 2 Kodeksu karnego skarbowego środków przewidzianych w art. 6.
Art. 62.
§ 1.
Udział nieletniego w rozprawie nie jest obowiązkowy. Sąd odwoławczy zarządza jednak
doprowadzenie nieletniego umieszczonego w schronisku dla nieletnich albo w młodzieżowym
ośrodku wychowawczym, jeżeli uzna to za konieczne, a także gdy domagają się tego strony
lub obrońca nieletniego. Przepis art. 32o § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 2.
Sąd odwoławczy może wezwać na rozprawę pokrzywdzonego, jeżeli uzna jego obecność za
konieczną.
”
;
18)
w art. 66 § 2-5 otrzymują brzmienie:
„
§ 2.
Ośrodki, zakłady i schroniska, o których mowa w § 1, zapewniają w szczególności nauczanie
ogólnokształcące i zawodowe, działalność kulturalno-oświatową i sportową, działalność
mającą na celu rozwijanie aktywności społecznej nieletnich i wdrożenie ich do pracy
społecznie użytecznej, a także dostęp do świadczeń zdrowotnych.
§ 3.
Korespondencja nieletniego umieszczonego w ośrodku, zakładzie lub schronisku, o których
mowa w § 1, z wyjątkiem korespondencji z organami państwowymi i samorządowymi, w szczególności
z Rzecznikiem Praw Obywatelskich i z Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi
na podstawie ratyfikowanych w drodze ustawy przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych
dotyczących ochrony praw człowieka, może być kontrolowana przez dyrektora ośrodka,
zakładu lub schroniska bądź przez upoważnionego przez niego pracownika pedagogicznego,
wyłącznie w przypadkach powzięcia uzasadnionego podejrzenia, iż zawiera ona treści
godzące w porządek prawny, bezpieczeństwo ośrodka, zakładu lub schroniska, w zasady
moralności publicznej bądź może wpłynąć niekorzystnie na przebieg toczącego się postępowania
lub resocjalizacji nieletniego. W razie stwierdzenia takich treści korespondencji
nie doręcza się, powiadamiając o tym nieletniego oraz sąd rodzinny wykonujący orzeczenie
i podając powody tej decyzji. Nieletniego poucza się o prawie do złożenia zażalenia,
o którym mowa w art. 31a. Zatrzymaną korespondencję włącza się do akt osobowych nieletniego.
§ 4.
Dyrektor zakładu, ośrodka lub schroniska, o których mowa w § 1, może ograniczyć lub
zakazać kontaktów nieletniego z osobami spoza zakładu, ośrodka lub schroniska dla
nieletnich wyłącznie w przypadku, gdy kontakt ten stwarzałby zagrożenie dla porządku
prawnego, bezpieczeństwa zakładu, ośrodka lub schroniska bądź może wpłynąć niekorzystnie
na przebieg toczącego się postępowania lub proces resocjalizacji nieletniego.
§ 5.
W wypadku, o którym mowa w § 4, dyrektor zakładu, ośrodka lub schroniska dla nieletnich
niezwłocznie zawiadamia nieletniego i sąd rodzinny wykonujący orzeczenie o powodach
decyzji. Sąd może uchylić decyzję dyrektora.
”
;
19)
w art. 66a § 2 otrzymuje brzmienie:
„
§ 2.
Nieletni ma prawo do uczestniczenia w prowadzonym w ośrodkach, zakładach i schroniskach
dla nieletnich, o których mowa w art. 66 § 1, nauczaniu religii, działalności charytatywnej
lub społecznej kościoła lub innego związku wyznaniowego, a także do spotkań indywidualnych
z duchownym kościoła lub innego związku wyznaniowego, do którego należy. Duchowni
ci mogą odwiedzać nieletnich w pomieszczeniach, w których przebywają.
”
;
20)
art. 70e otrzymuje brzmienie:
„
Art. 70e.
Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia:
1)
warunki i sposób wykonywania obowiązków i uprawnień przez kuratorów sądowych w zakresie
sprawowania nadzoru nad nieletnim, kontrolowania wykonywania przez nieletniego nałożonych
na niego obowiązków określonego postępowania, jak również kontrolowania wykonywania
obowiązków, o których mowa w art. 7 § 1, nałożonych na rodziców albo opiekuna nieletniego,
2)
warunki i sposób wykonywania obowiązków i uprawnień przez organizacje młodzieżowe
lub inne organizacje społeczne, zakłady pracy albo osoby godne zaufania, którym powierzono
sprawowanie nadzoru
- mając na względzie dobór właściwych metod oddziaływania wychowawczego wobec nieletniego,
prawidłowe wypełnianie przez rodziców albo opiekuna nieletniego oraz przez podmioty,
o których mowa w pkt 2, nałożonych na nich obowiązków, a także sprawność i cele prowadzonego
postępowania wykonawczego.
”
;
21)
w art. 83 uchyla się § 3;
22)
w art. 85:
a)
§ 2 otrzymuje brzmienie:
„
§ 2.
Zmiana rodzaju zakładu w wypadku określonym w § 1 oraz przeniesienie nieletniego do
zakładu poprawczego o wzmożonym nadzorze wychowawczym wymagają zgody sądu rodzinnego,
chyba że ze względu na szczególne okoliczności sprawy jest konieczne natychmiastowe
przeniesienie nieletniego; przeniesienie takie wymaga zatwierdzenia przez sąd rodzinny.
”
,
b)
uchyla się § 3;
23)
w dziale IV po rozdziale 4 dodaje się rozdział 4a w brzmieniu:
„
Rozdział 4a
Udzielanie nagród i stosowanie środków dyscyplinarnych wobec nieletnich umieszczonych
w schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych
Art. 95ca.
§ 1.
Dyrektor schroniska dla nieletnich lub zakładu poprawczego może udzielić nieletniemu
przebywającemu w schronisku albo zakładzie nagrody lub zastosować wobec niego środek
dyscyplinarny.
§ 2.
Udzielenie nagrody i stosowanie środka dyscyplinarnego nie może prowadzić do upokarzającego
i poniżającego traktowania nieletniego.
Art. 95cb.
§ 1.
Nagrody udziela się za właściwe zachowanie nieletniego, wyróżniające wykonywanie obowiązków,
wzorowe przestrzeganie regulaminu schroniska dla nieletnich albo zakładu poprawczego
lub osiąganie bardzo dobrych wyników w nauce.
§ 2.
W przypadkach uzasadnionych względami wychowawczymi można udzielić jednorazowo więcej
niż jedną nagrodę.
Art. 95cc.
§ 1.
Nagrodą jest:
1)
pochwała;
2)
list pochwalny do rodziców albo opiekuna;
3)
list pochwalny do sądu rodzinnego;
4)
zezwolenie na rozmowę telefoniczną na koszt schroniska lub zakładu;
5)
nagroda rzeczowa lub pieniężna;
6)
zgoda na wykonanie przedmiotu lub usługi w warsztatach szkolnych na potrzeby nieletniego
lub jego osób najbliższych;
7)
zgoda na korzystanie z internetu lub gier komputerowych;
8)
zgoda na udział w imprezach, zajęciach oświatowych i sportowych oraz szkoleniach poza
schroniskiem lub zakładem;
9)
skrócenie lub darowanie uprzednio zastosowanego środka dyscyplinarnego;
10)
udzielenie przepustki na okres do 3 dni.
§ 2.
W przypadku nieletniego przebywającego w zakładzie poprawczym nagrodą jest również:
1)
udzielenie urlopu;
2)
podwyższenie kieszonkowego na okres do 3 miesięcy do wysokości 4,5% kwoty bazowej
ustalonej dla kuratorów zawodowych na podstawie przepisów o kształtowaniu wynagrodzeń
w państwowej sferze budżetowej.
§ 3.
W każdym czasie sąd rodzinny może zastrzec, że udzielenie przepustki lub urlopu wymaga
jego zgody.
§ 4.
Nieletniemu, wobec którego toczy się postępowanie w związku z popełnieniem czynu karalnego,
nagrody wymienione w § 1 pkt 4, 7, 8 i 10 oraz § 2 pkt 1 mogą być udzielone za zgodą
organu prowadzącego postępowanie.
§ 5.
Decyzję o udzieleniu nagrody ze wskazaniem przyczyn jej udzielenia sporządza się na
piśmie i włącza do akt osobowych nieletniego.
Art. 95cd.
Jeżeli zostały ujawnione okoliczności wskazujące na to, że nagroda została udzielona
niezasadnie, dyrektor schroniska lub zakładu uchyla decyzję o udzieleniu nagrody.
Decyzję o uchyleniu nagrody sporządza się na piśmie i podaje do wiadomości nieletniemu,
a jeżeli względy wychowawcze za tym przemawiają - również innym osobom i włącza się
do akt osobowych nieletniego.
Art. 95ce.
§ 1.
Środek dyscyplinarny stosuje się w przypadku niewykonywania obowiązków wynikających
z ustawy lub regulaminu ustalonego w schronisku lub zakładzie, zachowania godzącego
w dobro innych osób, ucieczki ze schroniska albo zakładu lub nieusprawiedliwionego
niepowrócenia z udzielonego urlopu lub z przepustki.
§ 2.
Za jedno przewinienie stosuje się jeden środek dyscyplinarny. W przypadku gdy nieletni
popełnił więcej przewinień, stosuje się jeden środek dyscyplinarny odpowiednio surowszy.
§ 3.
Przy stosowaniu środka dyscyplinarnego uwzględnia się w szczególności rodzaj i okoliczności
zachowania nieletniego, jego stosunek do tego zachowania, dotychczasową postawę, cechy
osobowości i stan zdrowia.
§ 4.
Środek dyscyplinarny stosuje się niezwłocznie.
§ 5.
Przed zastosowaniem środka dyscyplinarnego dyrektor schroniska lub zakładu albo upoważniony
pracownik pedagogiczny wysłuchuje nieletniego i zasięga opinii zespołu diagnostyczno-korekcyjnego
lub zespołu diagnostycznego.
§ 6.
Decyzję o zastosowaniu środka dyscyplinarnego ze wskazaniem przyczyn jego zastosowania
sporządza się na piśmie i podaje się do wiadomości nieletniemu wraz z pouczeniem o
prawie do złożenia skargi do sędziego rodzinnego sprawującego nadzór nad schroniskiem
albo zakładem i włącza się do akt osobowych nieletniego. Sędzia rodzinny sprawujący
nadzór nad schroniskiem albo zakładem może uchylić decyzję dyrektora.
Art. 95cf.
§ 1.
Środkiem dyscyplinarnym jest:
1)
upomnienie;
2)
nagana;
3)
zawiadomienie rodziców albo opiekuna o niewłaściwym zachowaniu nieletniego;
4)
zawiadomienie sądu rodzinnego o niewłaściwym zachowaniu nieletniego;
5)
cofnięcie zezwolenia albo nieudzielanie zezwolenia na rozmowy telefoniczne na koszt
schroniska albo zakładu na okres do 1 miesiąca, z wyjątkiem rozmów z rodzicami albo
opiekunem;
6)
obniżenie kieszonkowego, nie więcej niż do 0,5% kwoty bazowej ustalonej dla kuratorów
zawodowych na podstawie przepisów o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze
budżetowej, na okres do 3 miesięcy;
7)
cofnięcie zgody na korzystanie z internetu lub gier komputerowych na okres do 3 miesięcy;
8)
cofnięcie zgody albo nieudzielanie zgody na udział w imprezach, zajęciach oświatowych
i sportowych oraz szkoleniach poza schroniskiem albo zakładem na okres do 3 miesięcy;
9)
cofnięcie zgody albo nieudzielanie zgody na wyjście poza teren schroniska albo zakładu
na okres do 3 miesięcy.
§ 2.
W przypadku nieletniego umieszczonego w zakładzie poprawczym środkiem dyscyplinarnym
jest również nieudzielanie przepustki lub urlopu przez okres nie dłuższy niż 5 miesięcy
w razie ucieczki z zakładu lub nieusprawiedliwionego niepowrócenia z udzielonego urlopu
lub przepustki z zakładu.
Art. 95cg.
§ 1.
Jeżeli zostały ujawnione okoliczności wskazujące na to, że środek dyscyplinarny został
zastosowany niezasadnie, dyrektor schroniska lub zakładu uchyla decyzję o zastosowaniu
środka dyscyplinarnego.
§ 2.
W przypadkach uzasadnionych względami wychowawczymi, w szczególności jeżeli nieletni
przeprosił pokrzywdzonego oraz naprawił szkodę, można zawiesić wykonanie środka dyscyplinarnego
na okres do 3 miesięcy, zamienić go na inny, skrócić lub darować go.
§ 3.
Jeżeli w okresie zawieszenia wykonania środka dyscyplinarnego nieletni dopuścił się
ponownie przewinienia, zawieszony środek dyscyplinarny podlega wykonaniu, chyba że
dyrektor postanowi inaczej ze względów wychowawczych.
§ 4.
Decyzję o uchyleniu, zawieszeniu, zamianie, skróceniu lub darowaniu środka dyscyplinarnego
sporządza się na piśmie i podaje się do wiadomości nieletniemu, a jeżeli względy wychowawcze
za tym przemawiają - również innym osobom i włącza się do akt osobowych nieletniego.
”
;
24)
w art. 95g § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Okresy pracy wykonywanej przez nieletniego w czasie odbywania środka poprawczego,
z wyjątkiem prac, o których mowa w art. 95f § 2, uważa się za okresy równorzędne z
okresami zatrudnienia w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych.
”
.
Art. 2.
W ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych w art. 16 § 1 otrzymuje brzmienie:
„
§ 1.
Sąd okręgowy dzieli się na wydziały:
1)
cywilny - do spraw z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, spraw dotyczących leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od
środków odurzających i psychotropowych, spraw należących do sądu opiekuńczego na podstawie
odrębnych ustaw oraz spraw dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich;
2)
karny - do spraw z zakresu prawa karnego oraz spraw zgodności z prawdą oświadczeń
lustracyjnych.
”
.
Art. 3.
W ustawie z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej w art. 40 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„
2.
O użyciu środków przymusu bezpośredniego wobec nieletniego umieszczonego w policyjnej
izbie dziecka kierownik izby powiadamia sąd rodzinny sprawujący nadzór nad wykonywaniem
czynności, o których mowa w art. 32e-32h ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich , a w przypadku, o którym mowa w art. 32h tej ustawy, powiadamia również sąd rodzinny,
na obszarze właściwości którego znajduje się policyjna izba dziecka.
”
.
Art. 4.
1.
Do postępowań w sprawach nieletnich wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia
w życie niniejszej ustawy, z wyłączeniem postępowań wykonawczych, stosuje się przepisy
dotychczasowe.
2.
Czynności procesowe dokonane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy są skuteczne,
jeżeli zostały dokonane z zachowaniem przepisów dotychczasowych.
Art. 5.
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 70e ustawy, o której mowa
w art. 1, zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na
podstawie art. 70e ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą,
nie dłużej jednak niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Art. 6.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art.
1 pkt 23, który wchodzi w życie z dniem 8 października 2013 r.
1)
Niniejszą ustawą zmienia się ustawę z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów
powszechnych oraz ustawę z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego
i broni palnej.
2)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r.
Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887 i Nr 191, poz. 1134, z 2012 r. poz. 579 oraz z
2013 r. poz. 628.
3)
Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r.
Nr 112, poz. 654, Nr 149, poz. 887 i Nr 191, poz. 1134, z 2012 r. poz. 579 oraz z
2013 r. poz. 628 i 1165.