Ustawaz dnia 12 września 2002 r.o normalizacji
Spis treści
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
Ustawa określa podstawowe cele i zasady normalizacji oraz jej organizację i finansowanie.
Art. 2.7 orzeczeń
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1)
normalizacji - rozumie się przez to działalność zmierzającą do uzyskania optymalnego,
w danych okolicznościach, stopnia uporządkowania w określonym zakresie, poprzez ustalanie
postanowień przeznaczonych do powszechnego i wielokrotnego stosowania, dotyczących
istniejących lub mogących wystąpić problemów;
2)
normalizacji krajowej - rozumie się przez to normalizację prowadzoną na szczeblu krajowym,
nieobejmującą działań prowadzonych: w poszczególnych branżach lub sektorach gospodarki,
na szczeblu lokalnym, na szczeblu stowarzyszeń lub przedsiębiorców i urzędów;
3)
dokumencie normalizacyjnym - rozumie się przez to dokument ustalający zasady, wytyczne
lub charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów działalności lub ich wyników,
niebędący aktem prawnym; podstawowym dokumentem normalizacyjnym jest norma;
4)
normie - rozumie się przez to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony
przez upoważnioną jednostkę organizacyjną, ustalający - do powszechnego i wielokrotnego
stosowania - zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów
działalności lub ich wyników i zmierzający do uzyskania optymalnego stopnia uporządkowania
w określonym zakresie;
5)
konsensie - rozumie się przez to ogólne porozumienie charakteryzujące się brakiem
trwałego sprzeciwu znaczącej części zainteresowanych w odniesieniu do istotnych zagadnień,
osiągnięte w procesie rozpatrywania poglądów wszystkich zainteresowanych i zbliżenia
przeciwstawnych stanowisk.
Rozdział 2
Cele i zasady normalizacji krajowej
Art. 3.1 orzeczenie
Normalizacja krajowa prowadzona jest w celu:
1)
racjonalizacji produkcji i usług poprzez stosowanie uznanych reguł technicznych lub
rozwiązań organizacyjnych;
2)
usuwania barier technicznych w handlu i zapobiegania ich powstawaniu;
3)
zapewnienia ochrony życia, zdrowia, środowiska i interesu konsumentów oraz bezpieczeństwa
pracy;
4)
poprawy funkcjonalności, kompatybilności i zamienności wyrobów, procesów i usług oraz
regulowania ich różnorodności;
5)
zapewnienia jakości i niezawodności wyrobów, procesów i usług;
6)
działania na rzecz uwzględnienia interesów krajowych w normalizacji europejskiej i
międzynarodowej;
7)
ułatwiania porozumiewania się przez określanie terminów, definicji, oznaczeń i symboli
do powszechnego stosowania.
Art. 4.2 orzeczenia
W normalizacji krajowej stosuje się następujące zasady:
1)
jawności i powszechnej dostępności;
2)
uwzględniania interesu publicznego;
3)
dobrowolności uczestnictwa w procesie opracowywania i stosowania norm;
4)
zapewnienia możliwości uczestnictwa wszystkich zainteresowanych w procesie opracowywania
norm;
5)
konsensu jako podstawy procesu uzgadniania treści norm;
6)
niezależności od administracji publicznej oraz jakiejkolwiek grupy interesów;
7)
jednolitości i spójności postanowień norm;
8)
wykorzystywania sprawdzonych osiągnięć nauki i techniki;
9)
zgodności z zasadami normalizacji europejskiej i międzynarodowej.
Rozdział 3
Polskie normy i inne dokumenty normalizacyjne
Art. 5.43 orzeczenia
1.
Polska Norma jest normą krajową, przyjętą w drodze konsensu i zatwierdzoną przez krajową
jednostkę normalizacyjną, powszechnie dostępną, oznaczoną - na zasadzie wyłączności
- symbolem PN.
2.
Polska Norma może być wprowadzeniem normy europejskiej lub międzynarodowej. Wprowadzenie
to może nastąpić w języku oryginału.
3.
Stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne.
4.
Polskie Normy mogą być powoływane w przepisach prawnych po ich opublikowaniu w języku
polskim.
5.
Polskie Normy korzystają z ochrony jak utwory literackie, a autorskie prawa majątkowe
do nich przysługują krajowej jednostce normalizacyjnej.
6.
Przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio do norm europejskich i międzynarodowych, z
zachowaniem porozumień międzynarodowych.
7.
Ochrony Polskich Norm, o której mowa w ust. 5, nie narusza ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej .
Art. 6.
Przepisy art. 5 ust. 3 i 5-7 odnoszą się również do innych niż Polskie Normy dokumentów
normalizacyjnych zatwierdzonych przez krajową jednostkę normalizacyjną, przy czym
dokumenty takie mogą zostać zachowane w języku oryginału.
Art. 7.2 orzeczenia
1.
Wyroby spełniające wymagania Polskich Norm oznaczane są na zasadzie dobrowolności
znakiem zgodności z Polską Normą pod warunkiem uzyskania certyfikatu zgodności upoważniającego
do takiego oznaczenia.
2.
Wyłączne prawo do wyrażenia zgody na oznaczenie wyrobu znakiem zgodności z Polską
Normą przysługuje krajowej jednostce normalizacyjnej.
3.
Prezes Polskiego Komitetu Normalizacyjnego może upoważnić jednostki certyfikujące,
powołane na mocy odrębnych przepisów, do wydawania certyfikatu zgodności z Polską
Normą.
4.
Uzyskanie certyfikatu, o którym mowa w ust. 3, jest równoznaczne z uzyskaniem prawa
do oznaczenia wyrobu znakiem zgodności z Polską Normą.
5.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób nadawania i wykorzystywania
znaku zgodności z Polska Normą, mając na względzie ułatwienie producentom i dystrybutorom
oznaczania wyrobów znakiem zgodności z Polską Normą oraz uwzględniając:
1)
cele systemu stosowania znaku zgodności;
2)
wymagania stawiane wyrobom, które mają być oznaczone znakiem zgodności;
3)
zasady wydawania certyfikatu zgodności.
6.
Producent lub osoba wprowadzająca wyroby do obrotu może zadeklarować ich zgodność
z Polskimi Normami deklaracją zgodności wydaną na własną odpowiedzialność, przy czym
wymagania stawiane takiej deklaracji określają Polskie Normy.
7.
Deklaracja zgodności nie upoważnia do oznaczenia wyrobu znakiem zgodności, o którym
mowa w ust. 1.
8.
Sprawy sporne wynikające z oceny zgodności z Polską Normą, dotyczące interpretacji
postanowień Polskich Norm, rozstrzyga Prezes Polskiego Komitetu Normalizacyjnego,
po zasięgnięciu opinii właściwego komitetu technicznego.
Art. 8.
1.
W celu zapewnienia w obszarze normalizacji ochrony interesów państwa w zakresie obronności
i bezpieczeństwa mogą być opracowywane, zatwierdzane i wycofywane, przez inne niż
Polski Komitet Normalizacyjny jednostki, dokumenty normalizacyjne, w tym Normy Obronne,
co do których nie jest wymagane spełnienie zasad normalizacji wymienionych w art.
4 oraz art. 5 ust. 3 i 5-7.
2.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, w celu zapewnienia w obszarze normalizacji
ochrony interesów państwa w zakresie obronności i bezpieczeństwa:
1)
sposób organizacji i prowadzenia przez Polski Komitet Normalizacyjny oraz Ministra
Obrony Narodowej i ministra właściwego do spraw wewnętrznych normalizacji związanej
z obronnością i bezpieczeństwem państwa;
2)
rodzaje dokumentów normalizacyjnych dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa;
3)
tryb opracowywania, zatwierdzania i stosowania dokumentów normalizacyjnych dotyczących
obronności i bezpieczeństwa państwa, w tym Norm Obronnych, w zakresie, który nie może
być ujęty w Polskich Normach;
4)
tryb zatwierdzania i wprowadzania do stosowania zagranicznych dokumentów normalizacyjnych
dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa.
Rozdział 4
Polski Komitet Normalizacyjny
Art. 9.
1.
Tworzy się Polski Komitet Normalizacyjny, zwany dalej „PKN”, jako krajową jednostkę
normalizacyjną zapewniającą realizację celów wymienionych w art. 3, zgodnie z zasadami
wymienionymi w art. 4.
2.
PKN jest państwową jednostką organizacyjną.
3.
PKN ma wyłączne prawo używania skrótu „PKN” i zastrzeżonego znaku graficznego.
4.
Organizację, zakres i sposób działania PKN określa statut nadany przez Prezesa Rady
Ministrów w drodze zarządzenia.
Art. 10.
1.
Prezes Rady Ministrów sprawuje nadzór nad PKN w zakresie spraw dotyczących:
1)
obronności i bezpieczeństwa państwa;
2)
realizacji zadań wynikających z podjętej współpracy z organami administracji rządowej;
3)
realizacji zadań wynikających z zawartych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych.
2.
W sprawach, o których mowa w ust. 1, Prezes Rady Ministrów sprawuje nadzór, wydając
Prezesowi PKN wiążące wytyczne i polecenia.
Art. 11.1 orzeczenie
Do zadań PKN należy organizowanie i prowadzenie normalizacji krajowej zgodnie z potrzebami
kraju, w tym:
1)
określanie stanu i kierunków rozwoju normalizacji;
2)
organizowanie i nadzorowanie działań związanych z opracowywaniem i rozpowszechnianiem
Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych, w szczególności przez ankietę
powszechną projektów norm; ankieta powszechna jest realizowana przez podawanie do
publicznej wiadomości tytułów, terminów zakończenia ankiety oraz miejsca i sposobu
udostępniania zainteresowanym treści projektów;
3)
zatwierdzanie i wycofywanie Polskich Norm oraz innych dokumentów normalizacyjnych;
4)
reprezentowanie Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych i regionalnych organizacjach
normalizacyjnych, uczestnictwo w ich pracach oraz występowanie za granicą w sprawach
dotyczących normalizacji;
5)
inicjowanie i organizowanie pracy komitetów technicznych do realizacji zadań związanych
z opracowywaniem dokumentów normalizacyjnych;
6)
organizowanie i prowadzenie działalności szkoleniowej, wydawniczej, promocyjnej i
informacyjnej dotyczącej normalizacji i dziedzin pokrewnych;
7)
opiniowanie projektów aktów prawnych związanych z normalizacją.
Art. 12.9 orzeczeń
1.
PKN uczestniczy w krajowym systemie notyfikacji norm i aktów prawnych, w szczególności
prowadząc krajowy punkt informacyjny.
2.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób funkcjonowania krajowego systemu
notyfikacji norm i aktów prawnych, mając na względzie konieczność precyzyjnego podziału
zadań w tym zakresie między właściwe organy administracji rządowej oraz państwowe
jednostki organizacyjne w celu realizacji zobowiązań wynikających z wiążących Rzeczpospolitą
Polską umów międzynarodowych.
Art. 13.
1.
PKN współdziała z organami administracji rządowej w szczególności poprzez:
1)
wzajemne informowanie się o zdarzeniach zachodzących w gospodarce, administracji publicznej
i normalizacji w kontekście ich wzajemnego związku;
2)
uzgadnianie potrzeb tłumaczenia na język polski norm europejskich z zakresu ochrony
życia, zdrowia, środowiska, mienia oraz bezpieczeństwa pracy i użytkowania, wprowadzonych
do Polskich Norm w języku oryginału;
3)
uzgadnianie potrzeb sporządzania dokumentów zawierających wymagania techniczne w procesie
opracowywania projektów aktów normatywnych.
2.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposoby współdziałania PKN z organami
administracji rządowej, uwzględniając konieczność zapewnienia udziału organów administracji
rządowej w procesie opiniowania projektów Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych.
Art. 14.
1.
PKN jest jednostką budżetową.
2.
Tworzy się środek specjalny PKN, zwany dalej „środkiem specjalnym”.
3.
Środek specjalny może być tworzony z następujących źródeł:
1)
wpływów od zamawiających prace związane z opracowywaniem Polskich Norm i innych dokumentów
normalizacyjnych;
2)
wpływów ze sprzedaży norm i innych materiałów związanych z normalizacją;
3)
wpływów ze szkoleń normalizacyjnych;
4)
odsetek bankowych od środka specjalnego, o którym mowa w ust. 2.
4.
Ze środka specjalnego są finansowane:
1)
prace związane z opracowywaniem Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych
wykonywane na zamówienie jednostek pozabudżetowych;
2)
przygotowania do sprzedaży i rozpowszechniania norm i innych materiałów związanych
z normalizacją, w szczególności:
a)
przygotowanie do druku oraz druk norm i innych materiałów związanych z normalizacją,
b)
zapisywanie norm i innych materiałów związanych z normalizacją na nośnikach elektronicznych,
c)
zakup zabezpieczeń przed nielegalnym kopiowaniem,
d)
reklama i kolportaż,
e)
zakup gotowych do sprzedaży norm i innych materiałów związanych z normalizacją od
innych wydawnictw;
3)
szkolenia normalizacyjne, w szczególności:
a)
organizowanie i prowadzenie szkoleń normalizacyjnych,
b)
wynagrodzenia wykładowców;
4)
wydatki związane z obsługą środka specjalnego.
5.
Ze środka specjalnego nie mogą być finansowane wynagrodzenia osobowe.
Art. 15.
1.
PKN kieruje Prezes PKN, zwany dalej „Prezesem”.
2.
Do zadań Prezesa należy w szczególności:
1)
powoływanie i odwoływanie komitetów technicznych;
2)
zatwierdzanie i wycofywanie, w imieniu PKN, Polskich Norm i innych dokumentów normalizacyjnych
na wniosek komitetów technicznych, z uwzględnieniem zasad normalizacji krajowej wymienionych
w art. 4;
3)
podejmowanie decyzji w sprawach dotyczących działalności PKN;
4)
wydawanie przepisów wewnętrznych PKN;
5)
współpraca z Radą Normalizacyjną, w tym zasięganie opinii Rady w sprawach, o których
mowa w art. 18 ust. 4;
6)
składanie rocznych sprawozdań z działalności PKN Radzie Normalizacyjnej i Prezesowi
Rady Ministrów w terminie do 30 czerwca następnego roku kalendarzowego;
7)
reprezentowanie PKN na zewnątrz;
8)
zarządzanie mieniem PKN.
Art. 16.
1.
Prezes Rady Ministrów powołuje Prezesa na okres 5 lat spośród zgłoszonych przez Radę
Normalizacyjną kandydatów wyłonionych uprzednio w drodze konkursu. Rada Normalizacyjna
może również przedstawić Prezesowi Rady Ministrów tylko jednego kandydata.
2.
Rada Normalizacyjna przeprowadza konkurs, o którym mowa w ust. 1.
3.
Na stanowisko Prezesa może kandydować obywatel polski:
1)
posiadający wykształcenie wyższe;
2)
legitymujący się co najmniej czteroletnim stażem pracy związanym z normalizacją;
3)
niekarany.
4.
Prezes Rady Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, organizację i sposób przeprowadzenia
konkursu, mając na względzie w szczególności zapewnienie powszechności dostępu do
konkursu i ocenę kwalifikacji kandydatów.
5.
Prezes Rady Ministrów powołuje i odwołuje, na wniosek Prezesa, dwóch zastępców Prezesa.
6.
Prezes Rady Ministrów odwołuje Prezesa przed upływem kadencji, w przypadku:
1)
choroby trwale uniemożliwiającej wykonywanie zadań;
2)
rezygnacji ze stanowiska;
3)
skazania prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa z winy umyślnej.
7.
Prezes Rady Ministrów może odwołać Prezesa przed upływem kadencji w razie nieprzyjęcia
przez Radę rocznego sprawozdania złożonego przez Prezesa PKN lub na wniosek 2/3 składu
Rady Normalizacyjnej.
Art. 17.2 orzeczenia
1.
Wynagrodzenie Prezesa i jego zastępców ustala Prezes Rady Ministrów.
2.
Prezesowi i jego zastępcom przysługuje nagroda jubileuszowa i odprawa emerytalna według
zasad obowiązujących pracowników PKN oraz może być przyznana nagroda roczna według
zasad określonych w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami
prawnymi .
3.
Minister właściwy do spraw pracy ustali, w drodze rozporządzenia, wysokość wynagrodzeń
pracowników PKN, biorąc pod uwagę organizację PKN i konieczność zapewnienia właściwej
realizacji jego zadań.
Art. 18.
1.
Przy PKN działa Rada Normalizacyjna, zwana dalej „Radą”.
2.
Kadencja Rady trwa 4 lata.
3.
Rada akceptuje coroczne sprawozdania z działalności PKN składane przez Prezesa PKN.
4.
Do zadań Rady należy także wydawanie opinii, w szczególności dotyczących:
1)
stanu i kierunków rozwoju normalizacji;
2)
wniosków o powołanie i odwołanie komitetów technicznych;
3)
przepisów wewnętrznych PKN dotyczących opracowywania dokumentów normalizacyjnych;
4)
projektów dokumentów normalizacyjnych, w których opracowywaniu uczestniczy PKN, na
zasadach określonych w przepisach wewnętrznych PKN.
5.
Do kompetencji Rady należy również:
1)
składanie wniosku o powołanie i odwołanie Prezesa;
2)
organizowanie konkursu, o którym mowa w art. 16 ust. 1.
Art. 19.
1.
W skład Rady wchodzą, w liczbie nie więcej niż po 5 osób, przedstawiciele:
1)
organów administracji rządowej;
2)
ogólnopolskich organizacji gospodarczych;
3)
ogólnopolskich organizacji pracodawców;
4)
krajowych lub regionalnych organizacji, których celem statutowym jest ochrona interesów
konsumentów;
5)
ogólnopolskich organizacji zawodowych i naukowo-technicznych;
6)
szkół wyższych i nauki.
2.
Prezes Rady Ministrów wskazuje organy administracji rządowej, które ze względu na
zakres ich działania powinny być reprezentowane w Radzie.
3.
Członków Rady reprezentujących organy administracji rządowej powołuje i odwołuje Prezes
Rady Ministrów na wniosek wskazanego organu administracji rządowej, o którym mowa
w ust. 2.
4.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób przeprowadzenia wyboru pozostałych
członków Rady Normalizacyjnej, z uwzględnieniem konieczności przeciwdziałania dominacji
któregokolwiek z podmiotów, o których mowa w ust. 1 pkt 2-6.
Art. 20.
1.
Co najmniej na dwa miesiące przed upływem kadencji Rady Prezes PKN ogłasza wybory
do Rady Normalizacyjnej, które przeprowadza komisja wyborcza.
2.
W celu przeprowadzenia wyborów Prezes PKN powołuje pięcioosobową komisję spośród osób,
których wiedza i doświadczenie zawodowe oraz autorytet dają rękojmię prawidłowego
wykonania zadań komisji.
3.
W skład komisji nie może zostać powołana osoba pozostająca wobec Prezesa PKN w takim
stosunku prawnym lub faktycznym, który może budzić uzasadnione wątpliwości co do jej
bezstronności.
Art. 21.
1.
Prezes zwołuje pierwsze posiedzenie Rady nie później niż miesiąc od dnia ogłoszenia
wyniku wyborów i przewodniczy mu do czasu wyboru przewodniczącego Rady.
2.
Rada konstytuuje się na pierwszym posiedzeniu.
3.
Organizację i tryb pracy Rady określa regulamin uchwalony przez Radę.
Art. 22.
Prezes i jego zastępcy uczestniczą w posiedzeniach Rady z głosem doradczym.
Rozdział 5
Komitety techniczne PKN
Art. 23.
1.
Komitety techniczne realizują cele wymienione w art. 3 poprzez opracowywanie Polskich
Norm i innych dokumentów normalizacyjnych w określonych zakresach tematycznych, między
innymi poprzez udział przedstawicieli komitetów technicznych uczestniczących w pracach
regionalnych i międzynarodowych organizacji normalizacyjnych.
2.
W skład komitetu technicznego wchodzą specjaliści delegowani przez organy administracji
rządowej, organizacje: gospodarcze, pracodawców, konsumenckie, zawodowe i naukowo-techniczne,
szkół wyższych i nauki oraz pracownicy PKN, z zachowaniem zasady reprezentatywności
wszystkich zainteresowanych określonym zakresem tematycznym, z uwzględnieniem potrzeb
gospodarki krajowej.
3.
Komitety techniczne powołuje i odwołuje Prezes po zasięgnięciu opinii Rady.
4.
Sekretariaty komitetów technicznych prowadzi PKN.
5.
Prowadzenie sekretariatów, o których mowa w ust. 4, PKN może powierzać w drodze umowy
innym jednostkom organizacyjnym, na koszt tych jednostek.
6.
W umowach, o których mowa w ust. 5, ustala się szczegółowe zasady i warunki prowadzenia
sekretariatów komitetów technicznych. Umowy te mogą być również zawierane na realizację
określonych celów, wymienionych w art. 3.
7.
Szczegółowe zasady działania komitetów technicznych określają przepisy wewnętrzne
PKN.
Rozdział 6
Odpowiedzialność karna
Art. 24.1 orzeczenie
1.
Kto oznacza wyroby znakiem zgodności z Polską Normą bez uzyskania certyfikatu zgodności
upoważniającego do takiego oznaczenia
podlega karze grzywny.
2.
Tej samej karze podlega, kto oznacza znakiem zgodności z Polską Normą wyroby niespełniające
odpowiednich wymagań Polskiej Normy lub deklaruje zgodność z Polską Normą wyrobów
niespełniających tych wymagań.
3.
Postępowanie w sprawach określonych w ust. 1 i 2 następuje w trybie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.
Rozdział 7
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 25.
1.
Do czasu powołania Rady jej obowiązki pełni dotychczasowy „Polski Komitet Normalizacyjny”.
2.
Do czasu powołania Prezesa obowiązki pełni dotychczasowy Prezes „Polskiego Komitetu
Normalizacyjnego”.
Art. 26.
1.
Pierwsze wybory Rady przeprowadza się według tymczasowego regulaminu wyborów, przyjętego
przez Polski Komitet Normalizacyjny w uzgodnieniu z Prezesem „Polskiego Komitetu Normalizacyjnego”.
2.
Prezes „Polskiego Komitetu Normalizacyjnego” ogłasza wybory do pierwszej Rady na podstawie
regulaminu, o którym mowa w ust. 1, nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia
wejścia w życie ustawy.
3.
Prezes zwołuje pierwsze posiedzenie Rady nie później niż w terminie 6 miesięcy od
dnia wejścia w życie ustawy.
4.
Na pierwszym posiedzeniu Rada przystępuje do realizacji czynności związanych z konkursem
na stanowisko Prezesa.
Art. 27.
Z dniem wejścia w życie ustawy:
1)
pracownicy Biura dotychczasowego „Polskiego Komitetu Normalizacyjnego” stają się z
mocy prawa pracownikami PKN; do pracowników tych stosuje się art. 231 Kodeksu pracy;
2)
dotychczasowe „Normalizacyjne Komisje Problemowe” stają się komitetami technicznymi,
w rozumieniu niniejszej ustawy;
3)
mienie będące w zarządzie dotychczasowego „Polskiego Komitetu Normalizacyjnego” przechodzi
w zarząd PKN.
Art. 28.
Z dniem wejścia w życie ustawy zaprzestaje się prowadzenia zbioru norm branżowych;
istniejące zbiory zostaną zarchiwizowane przez PKN.
Art. 29.
Traci moc ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji .
Art. 30.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.