Rozdział 1

Przepisy ogólne Art. 1. Sądem właściwym do orzekania o zgodności z prawdą oświadczeń dotyczących pra- cy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa wymienionych w ustawie lub współpracy z tymi organami w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 10 maja 1990 r. jest Sąd Apelacyjny w Warszawie, zwany dalej „Sądem”. Art. 2. 1. Organami bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy są: 1) Resort Bezpieczeństwa Publicznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, 2) Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, 3) Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego, 4) jednostki organizacyjne podległe organom, o których mowa w pkt 1-3, 5) instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych Komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych Urzędach Spraw Wewnętrznych, 6) Zwiad Wojsk Ochrony Pogranicza, 7) Zarząd Główny Służby Wewnętrznej jednostek wojskowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe mu komórki, 8) Informacja Wojskowa, 9) Wojskowa Służba Wewnętrzna, 10) Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, 11) inne służby Sił Zbrojnych prowadzące działania operacyjno-rozpoznawcze lub dochodzeniowo-śledcze, w tym w rodzajach broni oraz w okręgach wojskowych. 2. Do organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy należą także organy i instytucje cywilne i wojskowe państw obcych o zadaniach podobnych do zadań organów, o których mowa w ust. 1. 3. Jednostkami Służby Bezpieczeństwa w rozumieniu ustawy są te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami. Art. 3. 1. Osobami pełniącymi funkcje publiczne w rozumieniu ustawy są: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, poseł, senator oraz osoba powołana, wybrana lub mianowana na określone w innych ustawach kierownicze stanowisko państwowe, przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Sejm, Prezydium Sejmu, Senat, Sejm i Senat, Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu lub Prezesa Rady Ministrów, Szef Służby Cywilnej, dyrektor generalny w ministerstwie, urzędzie centralnym lub urzędzie wojewódzkim oraz sędzia, prokurator i adwokat, a także rektor, prorektor, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej w publicznej i niepublicznej szkole wyższej, członek Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego i członek Państwowej Komisji Akredytacyjnej, członek Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. 2. Osobami pełniącymi funkcje publiczne w rozumieniu ustawy są również: członkowie rad nadzorczych, członkowie zarządów, dyrektorzy programów oraz dyrektorzy ośrodków regionalnych i agencji "Telewizji Polskiej - Spółka Akcyjna" i "Polskiego Radia - Spółka Akcyjna", dyrektor generalny Polskiej Agencji Prasowej, dyrektorzy biur, redaktorzy naczelni oraz kierownicy oddziałów regionalnych Polskiej Agencji Prasowej, prezes Polskiej Agencji Informacyjnej, wiceprezesi, członkowie zarządu oraz dyrektorzy - redaktorzy naczelni Polskiej Agencji Informacyjnej. Art. 4. 1. Współpracą w rozumieniu ustawy jest świadoma i tajna współpraca z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. 2. Współpracą w rozumieniu niniejszej ustawy nie jest działanie, którego obowiązek wynikał z ustawy obowiązującej w czasie tego działania. [3. Współpracą w rozumieniu ustawy nie jest zbieranie lub przekazywanie informacji mieszczących się w zakresie zadań wywiadowczych, kontrwywiadowczych i dla ochrony granic.] (Ust. 3 niezgodny z Konstytucją - wyrok TK, Dz.U. z 2003 r. Nr 99, poz. 921.) 4. Współpracą w rozumieniu ustawy nie jest współdziałanie pozorne lub uchylanie się od dostarczenia informacji pomimo formalnego dopełnienia czynności lub procedur wymaganych przez organ bezpieczeństwa państwa oczekujący współpracy. Art. 4a. 1. Służbą w rozumieniu ustawy nie jest pełnienie jej w jednostkach, o których mo- wa w art. 2 ust. 1, którego obowiązek wynikał z ustawy obowiązującej w tym czasie. [2. Współpracą w rozumieniu ustawy nie jest działanie, które nie było wymierzone przeciwko kościołom lub innym związkom wyznaniowym, opozycji demokratycz- nej, niezależnym związkom zawodowym, suwerennościowym aspiracjom Narodu Polskiego. 3. Współpracą w rozumieniu ustawy nie jest działanie, które nie stwarzało zagro- żenia dla wolności i praw człowieka i obywatela oraz dóbr osobistych innych osób. 4. Współpracą w rozumieniu ustawy nie jest zbieranie lub przekazywanie informa- cji mieszczących się w zakresie zadań wywiadu, kontrwywiadu i ochrony granic. 5. Współpracą w rozumieniu ustawy nie jest współdziałanie pozorne lub uchylanie się od dostarczenia informacji pomimo formalnego dopełnienia czynności lub procedur wymaganych przez organ bezpieczeństwa państwa oczekujący współ- pracy.] (Ust. 2-5 w art. 4a niezgodne z Konstytucją - wyrok TK, Dz.U. z 2002 r. Nr 84, poz. 765.) Art. 5. (skreślony).

Rozdział 2

Oświadczenia Art. 6. 1. Obowiązek złożenia oświadczenia, dotyczącego pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do 10 maja 1990 r., zwanego dalej "oświadczeniem", mają osoby, o których mowa w art. 7. 2. Oświadczenia osób, o których mowa w art. 7, składane są w chwili wyrażenia zgody na kandydowanie lub zgody na objęcie funkcji. Art. 7. 1. Oświadczenia składają: 1) kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - Państwowej Komisji Wyborczej, 2) kandydat na posła lub senatora - Państwowej Komisji Wyborczej za pośred- nictwem okręgowej komisji wyborczej, 2a) kandydat na posła do Parlamentu Europejskiego - Państwowej Komisji Wy- borczej za pośrednictwem okręgowej komisji wyborczej, 3) osoba desygnowana na stanowisko Prezesa Rady Ministrów - Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, 4) kandydat na kierownicze stanowisko państwowe, na które powołuje lub mia- nuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej lub Prezes Rady Ministrów - powo- łującemu lub mianującemu, 5) kandydat na kierownicze stanowisko państwowe, na które powołuje, wybiera lub mianuje Sejm, Prezydium Sejmu, Sejm i Senat lub Marszałek Sejmu - Marszałkowi Sejmu, 6) kandydat na kierownicze stanowisko państwowe, na które powołuje lub mia- nuje Senat lub Marszałek Senatu - Marszałkowi Senatu, 7) kandydat na stanowisko Szefa Służby Cywilnej lub dyrektora generalnego w ministerstwie, urzędzie centralnym lub urzędzie wojewódzkim - Prezesowi Rady Ministrów, 8) kandydat na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego lub sędziego Trybunału Stanu - Marszałkowi Sejmu, 8a) osoba nie będąca sędzią, ubiegająca się o stanowisko sędziego Sądu Najwyż- szego – Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, 8b) osoba niebędąca sędzią, ubiegająca się o stanowisko sędziego sądu admini- stracyjnego - Prezesowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, 9) osoba ubiegająca się o nominację sędziowską - ministrowi właściwemu do spraw sprawiedliwości, 10) osoba ubiegająca się o nominację prokuratorską - Prokuratorowi Generalne- mu, 10a) osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów - ministrowi właściwemu do spraw sprawiedliwości, 11) kandydaci na stanowiska w "Telewizji Polskiej - Spółka Akcyjna" oraz w "Polskim Radiu - Spółka Akcyjna" - Przewodniczącemu Krajowej Rady Ra- diofonii i Telewizji, 12) kandydaci na stanowiska w Polskiej Agencji Prasowej i Polskiej Agencji In- formacyjnej - Prezesowi Rady Ministrów. 2. Oświadczeń nie składają osoby, które urodziły się po dniu 10 maja 1972 r. 2a. Złożenie oświadczenia powoduje wygaśnięcie obowiązku jego powtórnego zło- żenia w przypadku późniejszego kandydowania na funkcję publiczną, z którą związany jest obowiązek złożenia oświadczenia. 3. Tryb składania oświadczeń przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1-2a, okre- ślają przepisy odpowiednich ordynacji wyborczych. 4. Organy, którym składane są oświadczenia, przekazują je niezwłocznie, z za- strzeżeniem ust. 5, do Sądu celem rozpoznania w trybie określonym w rozdziale 4. 5. Oświadczenie kandydata na posła, senatora albo posła do Parlamentu Europej- skiego przekazuje się do Sądu jedynie w przypadku, gdy zostanie on wybrany. Art. 8. Oświadczenie, o którym mowa w art. 6, może złożyć do Sądu również osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy pełniła funkcję publiczną, a która została pu- blicznie pomówiona o fakt pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 10 maja 1990 r. Art. 9. Osoby składające oświadczenie, w zakresie jego treści, są zwolnione z mocy prawa z obowiązku zachowania tajemnicy państwowej i służbowej.

Rozdział 3

Rzecznik Interesu Publicznego Art. 12-16. (skreślone). Art. 17. 1. Stroną reprezentującą interes publiczny w postępowaniu lustracyjnym jest Rzecznik Interesu Publicznego, zwany dalej „Rzecznikiem”. 2. Rzecznika i jego zastępców powołuje i odwołuje Pierwszy Prezes Sądu Najwyż- szego. 3. Na stanowisko Rzecznika lub jego zastępcy może być powołany ten, kto łącznie spełnia następujące warunki: 1) spełnia warunki wymagane do zajmowania stanowiska sędziego, 2) wyróżnia się wiedzą prawniczą, 3) nie pracował w organach bezpieczeństwa państwa, nie pełnił w nich służby ani nie współpracował z nimi w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 10 maja 1990 r., [4) nie jest tajnym współpracownikiem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu lub Wojskowych Służb Informacyjnych.] [<4) nie jest tajnym współpracownikiem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrz- nego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Woj- skowych Służb Informacyjnych.>] <4) nie jest tajnym współpracownikiem Agencji Bezpieczeństwa We- wnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego lub Centralnego Biura Antykorupcyjne- go.> 4. W przypadku powołania na stanowisko Rzecznika lub jego zastępcy sędziego lub prokuratora, są oni delegowani do pełnienia tych funkcji przez organy wła- ściwe według przepisów o ustroju sądów lub o prokuraturze.

Rozdział 4

Postępowanie lustracyjne Art. 18. (skreślony). Art. 18a. 1. Postępowanie lustracyjne wszczyna się na wniosek Rzecznika lub jego zastępcy, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 4, po ustaleniu, że przedłożone materiały wskazują na możliwość złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia. 2. Postępowanie wobec Rzecznika i jego zastępców Sąd wszczyna z urzędu. 3. Sąd wszczyna postępowanie z urzędu w przypadku złożenia oświadczenia przez osobę wymienioną w art. 8, a także w innych szczególnie uzasadnionych przy- padkach. 4. Sąd wszczyna postępowanie również na wniosek osoby, która złożyła oświad- czenia stwierdzające fakt jej pracy lub służby w organach bezpieczeństwa pań- stwa lub współpracy z nimi, a domaga się ustalenia, że jej praca, służba lub współpraca była wymuszona poprzez groźbę utraty życia lub zdrowia przez nią lub osoby dla niej najbliższe w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego. 5. W przypadku rezygnacji osoby, która złożyła oświadczenie, z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję albo odwołania jej z takiej funkcji, jeżeli nastąpiło to przed wszczęciem postępowania lustracyjnego, Rzecznik nie kieruje do Sądu wniosku o wszczęcie postępowania lustracyjnego. [W przypad- ku, jeżeli rezygnacja albo odwołanie nastąpiło po wszczęciu postępowania lu- stracyjnego, jednakże nie później niż do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, Sąd umarza postępowanie lustracyjne.] W stosun- ku do osoby, wobec której Rzecznik nie skierował do Sądu wniosku o wszczęcie postępowania lustracyjnego albo Sąd umorzył postępowanie lustracyjne, nie sto- suje się przepisu art. 7 ust. 2a. (Zdanie drugie w ust. 5 niezgodne z Konstytucją - wyrok TK, Dz.U. z 2002 r. Nr 84, poz. 765.)

Rozdział 5

Zmiany w przepisach obowiązujących Art. 34. (skreślony).

Rozdział 6

Przepisy przejściowe i końcowe Art. 35-39. (pominięte). Art. 40. 1. Obowiązek złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 6, mają również osoby pełniące w dniu wejścia w życie ustawy funkcje publiczne; przepis art. 7 ust. 2 stosuje się odpowiednio. 2. (skreślony). 3. Sąd podaje do wiadomości publicznej w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospoli- tej Polskiej "Monitor Polski" treść oświadczenia osoby, o której mowa w ust. 1, stwierdzającego fakt jej pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi, w części A określonej wzorem stanowiącym załącznik do ustawy. (ust. 3 w art. 40 nie zgodny z Konstytują w zakresie, w jakim obejmuje tajemnicą i wyłącza z obowiązku publikacji zawarte w części B załącznika dane dotyczące funkcji i czasu jej pełnienia w organach bezpieczeństwa państwa; wyrok TK, Dz.U. z 2003 r. Nr 44, poz. 390) 4. Postępowanie w stosunku do osoby, o której mowa w ust. 1, przeprowadza się na zasadach i w trybie przewidzianym w niniejszej ustawie. (wyrok TK - Dz.U. 2000 r. Nr 50, poz. 600 - ad. ust. 1 i 4, które są niezgodne z Kon- stytucją w zakresie, w jakim dotyczą osób, które zgodnie z art. 29 i w czasie jego obowiązywania zrezygnowały z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję albo odwołane zostały z takiej funkcji) Art. 41. (skreślony). Art. 42. (skreślony). Art. 43. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.