Wyrok Trybunału Konstytucyjnegoz dnia 27 stycznia 1999 r.
Treść wyroku
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Marek Safjan - przewodniczący
Jerzy Ciemniewski
Zdzisław Czeszejko-Sochacki
Teresa Dębowska-Romanowska - sprawozdawca
Stefan J. Jaworski
Wiesław Johann
Krzysztof Kolasiński
Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska
Andrzej Mączyński
Ferdynand Rymarz
Jadwiga Skórzewska-Łosiak
Janusz Trzciński
Marian Zdyb
protokolant: Joanna Szymczak
po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 1999 r. na rozprawie sprawy z połączonych wniosków
Krajowej Rady Sądownictwa i Rzecznika Praw Obywatelskich oraz pytania prawnego Sądu
Rejonowego w Częstochowie, z udziałem umocowanych przedstawicieli uczestników postępowania:
wnioskodawców, Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Prokuratora Generalnego oraz w obecności
dopuszczonych do udziału przedstawicieli Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady
Radców Prawnych
-
-wniosku Krajowej Rady Sądownictwa o stwierdzenie niezgodności art. 4b ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze , art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych , art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym , art. 53 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych , art. 12a ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw , art. 59 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych , w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw - z art. 31, art. 32, art. 47, art. 60, art. 65, art. 178 ust. 1 w związku z art. 180 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2 w związku z art. 1 Konwencji nr 111 Międzynarodowej Organizacji Pracy (Dz. U. z 1961 r. Nr 42, poz. 218), art. 26 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), art. 6 ust. 1 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169), art. 14, art. 18 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z uzup. i zm.),
-
-wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, uzupełnionego na rozprawie, o stwierdzenie niezgodności art. 53, art. 59 § 2, art. 61 § 2 pkt 3, art. 115 § 3, art. 1221 § 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych , w tym art. 53 i art. 61 § 2 pkt 2 i 3 w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o zmianie ustaw - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz ustawy o prokuraturze , zaś art. 1221 § 4 tejże ustawy - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw , art. 4b ust. 1 pkt 2, art. 4b ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw , art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw , art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw , art. 12a ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wprowadzony przez ustawę z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw , art. 12 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw , art. 15 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze , art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych - z art. 2, art. 18, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 47, art. 60, art. 65 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 178 ust. 1 oraz art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z uzup. i zm.), art. 17 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 25 lit. c) Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167),
-
-pytania prawnego Sądu Rejonowego w Częstochowie, VII Wydział Pracy, dotyczącego zgodności: art. 59 § 2 i art. 53 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 sierpnia 1997 r. - z art. 31, art. 32, art. 47, art. 52, art. 60, art. 65, art. 180 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także z art. 1 Konwencji nr 111 dotyczącej dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu (ratyfikowanej 8 maja 1961 r. - Dz. U. Nr 42, poz. 218 i 219), z art. 12 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) oraz z art. 6 ust. 1 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169),
orzeka:
I.
1.
Art. 4b ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w zakresie, w jakim odnosi się do małżonka, krewnego i powinowatego adwokata, pełniących
funkcje sędziowskie lub prokuratorskie,
-
-art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych ,
-
-art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym ,
-
-art. 15 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze ,
-
-art. 53, art. 61 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych
oraz art. 1221 § 4 tejże ustawy w zakresie, w jakim nakazuje on stosowanie do referendarzy sądowych
przepisu art. 53 tej ustawy,
-
-art. 12a ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym
-
-są niezgodne z art. 47, art. 60 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z 1995 r. Nr 36, poz. 175, 176 i 177 oraz z 1998 r. Nr 147, poz. 962) przez to, że ograniczają prawa do ochrony życia prywatnego i rodzinnego, do decydowania o swoim życiu osobistym, do dostępu do służby publicznej, a także wolność wyboru i wykonywania zawodu przez sędziów, prokuratorów, adwokatów i radców prawnych - w stopniu, który nie jest konieczny dla ochrony bezstronności sędziego.
2.
Art. 59 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (powołanej wyżej), art. 12 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy
o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw w brzmieniu nadanym przez art. 5 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów
powszechnych oraz niektórych innych ustaw
- są niezgodne z art. 77 ust. 2 i art. 180 ust. 1 i 2 w związku z art. 178 ust. 1
Konstytucji w zakresie, w jakim przewidują możliwość rozwiązania stosunku służbowego
sędziego z mocy prawa, zamykając mu drogę sądową do dochodzenia naruszonych praw.
3.
Art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych w zakresie, w jakim odnosi się on do przepisów ustawy o ustroju sądów powszechnych,
powołanych w pkt I.1. oraz I.2. wyroku
- jest niezgodny z art. 47, art. 60 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz
art. 77 ust. 2 i art. 180 ust. 1 i 2 w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji, a także
art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (powołanej wyżej).
II.
Powołane w pkt I wyroku przepisy nie są niezgodne z:
-
-art. 2, art. 18, art. 32 i art. 52 Konstytucji,
-
-art. 12, art. 14 i art. 18 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (powołanej wyżej),
-
-art. 2 w związku z art. 1 Konwencji (nr 111) dotyczącej dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu (Dz. U. z 1961 r. Nr 42, poz. 218),
-
-art. 6 ust. 1 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169),
-
-art. 17 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 25 lit. c), art. 26 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167).
Ponadto Trybunał Konstytucyjny
postanawia:
na podstawie art. 39 ust. 2 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o
Trybunale Konstytucyjnym , uznając wydanie orzeczenia za zbędne - umorzyć postępowanie w zakresie stwierdzenia
zgodności art. 115 § 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (powołanej wyżej) z artykułami Konstytucji oraz umów międzynarodowych powołanymi
w wyroku.
Na podstawie art. 190 ust. 1 w związku z art. 239 ust. 1 zd. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejwyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 stycznia 1999 r., sygn. akt K. 1/98, w zakresie objętym pytaniem prawnym Sądu Rejonowego w Częstochowie, tj. w stosunku
do przepisów art. 53 § 1 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów
powszechnych (powołanej wyżej w wyroku) jest ostateczny.