Ustawaz dnia 23 maja 1991 r.o rozwiązywaniu sporów zbiorowych
Spis treści
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.23 orzeczenia
Spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami może dotyczyć warunków pracy,
płac lub świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych pracowników lub innych
grup, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach zawodowych.
Art. 2.
1.
Prawa i interesy zbiorowe pracowników wskazane w art. 1 są reprezentowane przez związki
zawodowe.
2.
Prawa i interesy pracodawców w sporach zbiorowych mogą być reprezentowane przez właściwe
organizacje pracodawców.
Art. 3.3 orzeczenia
1.
W zakładzie pracy, w którym działa więcej niż jedna organizacja związkowa, każda z
nich może reprezentować w sporze zbiorowym interesy stanowiące przedmiot tego sporu.
2.
Jeżeli działające w zakładzie pracy organizacje związkowe tak postanowią, w sporze
zbiorowym występuje wspólna reprezentacja związkowa.
3.
Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do reprezentacji interesów zbiorowych w sporach
wielozakładowych.
4.
W imieniu pracowników zakładu pracy, w którym nie działa związek zawodowy, spór zbiorowy
może prowadzić organizacja związkowa, do której pracownicy zwrócili się o reprezentowanie
ich interesów zbiorowych.
Art. 4.10 orzeczeń
1.
Nie jest dopuszczalne prowadzenie sporu zbiorowego w celu poparcia indywidualnych
żądań pracowniczych, jeżeli ich rozstrzygnięcie jest możliwe w postępowaniu przed
organem rozstrzygającym spory o roszczenia pracowników.
2.
Jeżeli spór dotyczy treści układu zbiorowego pracy lub innego porozumienia, którego
stroną jest organizacja związkowa, wszczęcie i prowadzenie sporu o zmianę układu lub
porozumienia może nastąpić nie wcześniej niż z dniem ich wypowiedzenia.
Art. 5.1 orzeczenie
Pracodawcami w rozumieniu niniejszej ustawy są zakłady pracy określone w art. 3 Kodeksu pracy oraz osoby fizyczne zatrudniające pracowników w celu prowadzenia działalności gospodarczej.
Art. 6.1 orzeczenie
Przepisy ustawy, w których jest mowa o pracownikach, mają odpowiednie zastosowanie
do osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych .
Rozdział 2
Rokowania
Art. 7.21 orzeczeń
1.
Spór zbiorowy istnieje od dnia wystąpienia przez podmiot reprezentujący interesy pracownicze
do pracodawcy z żądaniami w sprawach wskazanych w art. 1, jeżeli pracodawca nie uwzględnił
wszystkich żądań w terminie określonym w wystąpieniu, nie krótszym niż 3 dni.
2.
W zgłoszeniu sporu określa się przedmiot żądań objętych sporem. Podmiot zgłaszający
spór może uprzedzić, że w razie nieuwzględnienia wysuniętych żądań zostanie ogłoszony
strajk. Dzień zapowiedzianego strajku nie może przypadać przed upływem 14 dni od dnia
zgłoszenia sporu.
Art. 8.13 orzeczeń
Pracodawca podejmuje niezwłocznie rokowania w celu rozwiązania sporu w drodze porozumienia,
zawiadamiając równocześnie o powstaniu sporu właściwego okręgowego inspektora pracy.
Art. 9.27 orzeczeń
Rokowania kończą się podpisaniem przez strony porozumienia, a w razie nieosiągnięcia
porozumienia - sporządzeniem protokołu rozbieżności ze wskazaniem stanowisk stron.
Rozdział 3
Mediacja i arbitraż
Art. 10.6 orzeczeń
Jeżeli strona, która wszczęła spór, podtrzymuje zgłoszone żądania, spór ten prowadzony
jest przez strony z udziałem osoby dającej gwarancję bezstronności, zwanej dalej mediatorem.
Art. 11.6 orzeczeń
1.
Mediatora ustalają wspólnie strony sporu zbiorowego. Może być nim osoba z listy ustalonej
przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w uzgodnieniu z ogólnokrajową organizacją
międzyzwiązkową oraz ogólnokrajowym związkiem zawodowym reprezentatywnym dla pracowników
większości zakładów pracy.
2.
Jeżeli strony sporu zbiorowego nie porozumieją się w ciągu 5 dni w sprawie wyboru
mediatora, dalsze postępowanie jest prowadzone z udziałem mediatora wskazanego, na
wniosek jednej ze stron, przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z listy, o której
mowa w ust. 1.
Art. 12.6 orzeczeń
Jeżeli przebieg postępowania mediacyjnego uzasadnia ocenę, że nie doprowadzi ono do
rozwiązania sporu przed upływem terminów przewidzianych w art. 7 ust. 2 i art. 13
ust. 3, organizacja, która wszczęła spór, może zorganizować jednorazowo i na czas
nie dłuższy niż 2 godziny strajk ostrzegawczy.
Art. 13.6 orzeczeń
1.
Jeżeli w toku postępowania mediator stwierdzi, że rozwiązanie sporu zbiorowego wymaga
szczegółowych lub dodatkowych ustaleń związanych z przedmiotem sporu, zawiadamia o
tym strony.
2.
Jeżeli w związku z żądaniem objętym sporem jest konieczne ustalenie sytuacji ekonomiczno-finansowej
zakładu pracy, mediator może zaproponować przeprowadzenie w tej sprawie ekspertyzy.
Jeżeli strony nie postanowią inaczej, koszty ekspertyzy obciążają zakład pracy.
3.
Podjęcie czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, upoważnia mediatora do wystąpienia
do organizacji związkowej z wnioskiem o przesunięcie terminu rozpoczęcia strajku na
czas niezbędny do dokonania ustaleń mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia sporu.
Art. 14.17 orzeczeń
Postępowanie mediacyjne kończy się podpisaniem przez strony porozumienia, a w razie
nieosiągnięcia porozumienia - sporządzeniem protokołu rozbieżności ze wskazaniem stanowisk
stron. Czynności tych dokonuje się przy udziale mediatora.
Art. 15.5 orzeczeń
Nieosiągnięcie porozumienia rozwiązującego spór zbiorowy w postępowaniu mediacyjnym
uprawnia do podjęcia akcji strajkowej.
Art. 16.8 orzeczeń
1.
Podmiot prowadzący spór zbiorowy w interesie pracowników może, nie korzystając z prawa
przewidzianego w art. 15, podjąć próbę rozwiązania sporu przez poddanie go rozstrzygnięciu
kolegium arbitrażu społecznego.
2.
Spór zakładowy rozpoznaje kolegium arbitrażu społecznego przy sądzie wojewódzkim,
w którym utworzony jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Spór wielozakładowy rozpoznaje
Kolegium Arbitrażu Społecznego przy Sądzie Najwyższym.
3.
W skład kolegium wchodzi przewodniczący wyznaczony spośród sędziów sądu przez prezesa
sądu oraz sześciu członków wyznaczonych po trzech członków przez każdą ze stron. Strony
powinny dążyć do wskazania osób bezpośrednio nie zainteresowanych rozstrzygnięciem
sprawy.
4.
Prezes sądu wyznacza niezwłocznie termin posiedzenia, zawiadamiając o nim strony sporu
lub ich przedstawicieli.
5.
Jeżeli rozstrzygnięcie sporu wymaga wiadomości specjalnych, kolegium może zasięgnąć
opinii ekspertów. Przepis art. 13 ust. 2 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.
6.
Orzeczenie kolegium zapada większością głosów. Jeżeli żadna ze stron przed poddaniem
sporu rozstrzygnięciu kolegium nie postanowi inaczej, orzeczenie to wiąże strony.
7.
Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia szczegółowy tryb postępowania przed
kolegiami arbitrażu społecznego.
Rozdział 4
Strajk
Art. 17.16 orzeczeń
1.
Strajk polega na zbiorowym powstrzymywaniu się pracowników od wykonywania pracy w
celu rozwiązania sporu dotyczącego interesów wskazanych w art. 1.
2.
Strajk jest środkiem ostatecznym i nie może być ogłoszony bez uprzedniego wyczerpania
możliwości rozwiązania sporu według zasad określonych w art. 7-14. Strajk może być
zorganizowany bez zachowania tych zasad, jeżeli bezprawne działanie pracodawcy uniemożliwiło
przeprowadzenie rokowań lub mediacji, a także w wypadku, gdy pracodawca rozwiązał
stosunek pracy z prowadzącym spór działaczem związkowym.
3.
Przy podejmowaniu decyzji o ogłoszeniu strajku podmiot reprezentujący interesy pracowników
powinien wziąć pod uwagę współmierność żądań do strat związanych ze strajkiem.
Art. 18.1 orzeczenie
Udział w strajku jest dobrowolny.
Art. 19.5 orzeczeń
1.
Niedopuszczalne jest zaprzestanie pracy w wyniku akcji strajkowych na stanowiskach
pracy, urządzeniach i instalacjach, na których zaniechanie pracy zagraża życiu i zdrowiu
ludzkiemu lub bezpieczeństwu państwa.
2.
Niedopuszczalne jest organizowanie strajku w Urzędzie Ochrony Państwa, w jednostkach
Policji i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Służby Więziennej, Straży Granicznej
oraz jednostkach organizacyjnych ochrony przeciwpożarowej.
3.
Prawo do strajku nie przysługuje pracownikom zatrudnionym w organach władzy państwowej,
administracji rządowej i samorządowej, sądach oraz prokuraturze.
Art. 20.10 orzeczeń
1.
Strajk zakładowy ogłasza organizacja związkowa po uzyskaniu zgody większości głosujących
pracowników, jeżeli w głosowaniu wzięło udział co najmniej 50% pracowników zakładu
pracy.
2.
Strajk wielozakładowy ogłasza organ związku wskazany w statucie po uzyskaniu zgody
większości głosujących pracowników w poszczególnych zakładach pracy, które mają być
objęte strajkiem, jeżeli w głosowaniu w każdym z tych zakładów wzięło udział co najmniej
50% pracowników.
3.
Ogłoszenie strajku powinno nastąpić co najmniej na 5 dni przed jego rozpoczęciem.
Art. 21.2 orzeczenia
1.
Kierownik zakładu pracy nie może być w czasie strajku ograniczony w pełnieniu obowiązków
i w wykonywaniu uprawnień w odniesieniu do pracowników nie biorących udziału w strajku
oraz w zakresie niezbędnym do zapewnienia ochrony mienia zakładu i nieprzerwanej pracy
tych obiektów, urządzeń i instalacji, których unieruchomienie może stanowić zagrożenie
dla życia lub zdrowia ludzkiego lub przywrócenia normalnej działalności zakładu.
2.
Organizatorzy strajku są obowiązani współdziałać z kierownikiem zakładu pracy w zakresie
niezbędnym do zapewnienia ochrony mienia zakładu pracy i nieprzerwanej pracy obiektów,
urządzeń i instalacji, o których mowa w ust. 1.
Art. 22.1 orzeczenie
W obronie praw i interesów pracowników, którzy nie mają prawa do strajku, związek
zawodowy działający w innym zakładzie pracy może zorganizować strajk solidarnościowy
na czas nie dłuższy niż połowa dnia roboczego. Przepisy art. 17-21 stosuje się odpowiednio.
Art. 23.7 orzeczeń
1.
Udział pracownika w strajku zorganizowanym zgodnie z przepisami ustawy nie stanowi
naruszenia obowiązków pracowniczych.
2.
W okresie strajku zorganizowanego zgodnie z przepisami ustawy pracownik zachowuje
prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy, z
wyjątkiem prawa do wynagrodzenia. Okres przerwy w wykonywaniu pracy wlicza się do
okresu zatrudnienia w zakładzie pracy.
Art. 24.
Związki zawodowe decydują o tworzeniu i wykorzystaniu funduszów strajkowych. Fundusze
te nie podlegają egzekucji.
Art. 25.2 orzeczenia
1.
W obronie praw i interesów określonych w art. 1 mogą być stosowane, po wyczerpaniu
trybu postępowania określonego w rozdziale 2, inne niż strajk formy akcji protestacyjnej,
nie zagrażające życiu lub zdrowiu ludzkiemu, bez przerywania pracy, z zastrzeżeniem
przestrzegania obowiązującego porządku prawnego. Z prawa tego mogą korzystać także
pracownicy nie mający prawa do strajku.
2.
Rolnicy mają prawo do akcji protestacyjnej w sposób ustalony przez związki zawodowe
rolników.
Rozdział 5
Odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy
Art. 26.16 orzeczeń
1.
Kto w związku z zajmowanym stanowiskiem lub pełnioną funkcją:
1)
przeszkadza we wszczęciu lub w prowadzeniu w sposób zgodny z prawem sporu zbiorowego,
2)
nie dopełnia obowiązków określonych w tej ustawie - podlega karze grzywny.
2.
Tej samej karze podlega ten, kto kieruje strajkiem lub inną akcją protestacyjną zorganizowaną
wbrew przepisom ustawy.
3.
Za szkody wyrządzone strajkiem lub inną akcją protestacyjną zorganizowaną wbrew przepisom
ustawy organizator ponosi odpowiedzialność na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
Rozdział 6
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 27.
W Kodeksie pracy w art. 2417 § 7 otrzymuje brzmienie:
„
§ 7.
W czasie postępowania rejestracyjnego, a także w czasie rozstrzygania sporu w trybie
określonym w § 3 i 4, w sprawie postanowień układu nie stosuje się przepisów rozdziałów
2-4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. Nr 55,
poz. 236).
”
Art. 28.
Spory zbiorowe wszczęte, lecz nie zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi
się na podstawie jej przepisów.
Art. 29.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.