Obwieszczenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnychz dnia 14 września 1983 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia
1974 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy
Spis treści
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 1983 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania okoliczności
i przyczyn wypadków przy pracy , z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów wydanych przed dniem ogłoszenia
jednolitego tekstu i z zachowaniem ciągłej numeracji rozdziałów, paragrafów, ustępów
i punktów.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst nie obejmuje następujących
przepisów:
1)
§ 29 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania okoliczności
i przyczyn wypadków przy pracy w brzmieniu:
„
§ 29.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1975 r.
”
,
2)
§ 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy
wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej świadczeń dla pracowników,
którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie
będących pracownikami w brzmieniu:
„
§ 14.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1976 r.
”
,
3)
§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 1983 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy w brzmieniu:
„
§ 3.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
”
Załącznik - Tekst jednolity Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy
Na podstawie art. 231 pkt 1 i 3 Kodeksu pracy zarządza się, co następuje:
Rozdział 1
Przepisy ogólne
§ 1.
Rozporządzenie określa zasady i tryb ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy
pracy, zwanych dalej „wypadkami”, oraz sposób prowadzenia dokumentacji i rejestracji
wypadków.
§ 2.
1.
Kierownik zakładu pracy jest obowiązany zapewnić pierwszą pomoc pracownikowi, który
uległ wypadkowi, zabezpieczenie miejsca wypadku, zbadanie okoliczności i przyczyn
wypadku oraz prawidłowe sporządzenie właściwej dokumentacji wypadku.
2.
Każdy pracownik, który zauważył wypadek lub dowiedział się o nim, a w szczególności
przełożony pracownika, który uległ wypadkowi, jest obowiązany natychmiast udzielić
pomocy poszkodowanemu pracownikowi i zawiadomić o wypadku kierownika zakładu pracy.
§ 3.
Pracownik, który uległ wypadkowi, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala, jest obowiązany
zawiadomić niezwłocznie o wypadku swojego przełożonego. Jeżeli skutki wypadku ujawniły
się w okresie późniejszym, pracownik jest obowiązany zawiadomić swojego przełożonego
niezwłocznie po ich ujawnieniu.
§ 4.
1.
Miejsce wypadku należy zabezpieczyć do czasu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku.
W szczególności nie należy dopuszczać do miejsca wypadku osób niepowołanych, uruchamiać
bez koniecznej potrzeby maszyn i urządzeń, które w związku z wypadkiem zostały wstrzymane,
dokonywać zmiany ich położenia, jak również zmiany położenia innych przedmiotów, które
spowodowały wypadek lub pozwalają odtworzyć jego okoliczności.
2.
Zezwolenie na uruchomienie maszyn i urządzeń lub dokonanie innych zmian w miejscu
wypadku wydaje kierownik zakładu pracy w uzgodnieniu ze społecznym inspektorem pracy,
po sporządzeniu - jeżeli zachodzi potrzeba - szkicu lub fotografii miejsca wypadku.
3.
Jeżeli organ prowadzący śledztwo lub dochodzenie albo inny właściwy organ zarządził
zabezpieczenie miejsca wypadku, wydanie zezwolenia, o którym mowa w ust. 2, wymaga
uzgodnienia z tym organem.
4.
Dokonywanie zmian w miejscu wypadku bez uzyskania zezwolenia, o którym mowa w ust.
2 i 3, jest dopuszczalne, jeżeli zachodzi konieczność ratowania osób i mienia lub
zapobieżenia grożącemu niebezpieczeństwu.
Rozdział 2
Ustalanie okoliczności i przyczyn wypadku
§ 5.
1.
Okoliczności i przyczyny wypadków śmiertelnych lub powodujących ciężkie uszkodzenie
ciała oraz wypadków zbiorowych bada zespół, w którego skład wchodzą: kierownik zakładu
pracy jako przewodniczący oraz zakładowy społeczny inspektor pracy lub przedstawiciel
zakładowej organizacji związkowej i pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy.
2.
Okoliczności i przyczyny wypadków innych niż określone w ust. 1 ustala zespół, w którego
skład wchodzą: kierownik wydziału (komórki równorzędnej) jako przewodniczący oraz
zakładowy, oddziałowy (wydziałowy), grupowy społeczny inspektor pracy lub przedstawiciel
zakładowej organizacji związkowej i pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy.
3.
Za wypadek zbiorowy uważa się wypadek, któremu w wyniku tego samego zdarzenia uległy
co najmniej dwie osoby.
§ 6.
Jeżeli wypadkowi uległ kierownik zakładu pracy, okoliczności i przyczyny tego wypadku
ustala zespół wyznaczony przez jednostkę nadrzędną.
§ 7.
W uzasadnionych przypadkach, w szczególności gdy zachodzi wątpliwość co do bezstronności
kierownika wydziału (komórki równorzędnej) przy badaniu wypadku, przewodniczącym zespołu,
o którym mowa w § 5 ust. 2, może być kierownik zakładu pracy lub osoba wyznaczona
przez niego w porozumieniu z zakładową organizacją związkową.
§ 8.
1.
Niezwłocznie po otrzymaniu wiadomości o wypadku zespół jest obowiązany przystąpić
do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, a w szczególności:
1)
przesłuchać poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala,
2)
dokonać oględzin miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i urządzeń oraz zbadać
warunki wykonywania pracy oraz inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie
wypadku,
3)
przesłuchać świadków,
4)
zasięgnąć opinii lekarza i innych specjalistów.
2.
Zespół jest obowiązany wykorzystać materiały zebrane przez organy prowadzące śledztwo
lub dochodzenie, jeżeli materiały te zostaną mu udostępnione.
§ 9.
1.
Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku, któremu uległ pracownik na terenie innego
zakładu, przeprowadza macierzysty zakład pracy z udziałem przedstawiciela zakładu,
na którego terenie miał miejsce wypadek.
2.
Zakład pracy, na którego terenie miał miejsce wypadek, jest obowiązany:
1)
zorganizować niezwłocznie pomoc i ratunek dla osób, które uległy wypadkowi lub którym
zagraża niebezpieczeństwo,
2)
niezwłocznie zawiadomić o wypadku macierzysty zakład pracy pracownika,
3)
zabezpieczyć miejsce wypadku w sposób określony w § 4.
3.
Na wniosek macierzystego zakładu pracy pracowniku zakład pracy, na którego terenie
zdarzył się wypadek, jest obowiązany do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku
na zasadach określonych w § 5, 6 i 8 i do przekazania całej dokumentacji macierzystemu
zakładowi pracy.
§ 10.
Jednostka nadrzędna nad zakładem pracy może zażądać, aby ustalenie okoliczności i
przyczyn wypadku nastąpiło w obecności jej przedstawiciela. Uprawnienie to przysługuje
odpowiednio inspektorowi pracy.
§ 11.
1.
Po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku zespół sporządza - nie później niż w
ciągu 10 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku - protokół ustalenia okoliczności
i przyczyn wypadku przy pracy, zwany dalej „protokołem powypadkowym”.
2.
Stwierdzenie w protokole, że wypadek nie jest wypadkiem przy pracy albo że zachodzą
okoliczności, które mogą mieć wpływ na prawa pracownika do świadczeń przysługujących
z tytułu wypadku przy pracy, wymaga szczegółowego uzasadnienia i wskazania odpowiednich
dowodów stanowiących podstawę takich stwierdzeń.
3.
Treść protokołu ustala się większością głosów członków zespołu, z tym że członek zespołu
ma prawo zgłoszenia do protokołu zdania odrębnego, które powinien uzasadnić.
4.
Zespół jest obowiązany zapoznać poszkodowanego, pracownika z treścią protokołu.
5.
Poszkodowany pracownik ma prawo zgłoszenia uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych
w protokole, o czym zespół jest obowiązany pouczyć pracownika.
§ 12.
1.
Protokół powypadkowy powinien zawierać:
1)
imię i nazwisko oraz stanowisko osoby sporządzającej protokół,
2)
imię i nazwisko osoby zgłaszającej wypadek oraz datę zgłoszenia,
3)
dokładne dane osobowe pracownika, który uległ wypadkowi,
4)
rodzaj wypadku,
5)
dokładny opis okoliczności i przebiegu wypadku,
6)
ustalenie przyczyn wypadku,
7)
stwierdzenie, czy wypadek jest wypadkiem przy pracy,
8)
stwierdzenie, czy zachodzą okoliczności mogące mieć wpływ na ograniczenie prawa pracownika
do świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy pracy,
9)
wskazanie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, których nieprzestrzeganie
zostało stwierdzone w związku z wypadkiem.
10)
podpisy osób uczestniczących w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadku i sporządzających
protokół,
11)
datę sporządzenia protokołu,
12)
podpis osoby zatwierdzającej protokół i
13)
pouczenie o sposobie i trybie odwoływania się od ustaleń zawartych w protokole.
2.
Do protokołu powypadkowego dołącza się protokoły przesłuchania świadków, pisemne opinie
lekarza, biegłych i specjalistów, szkic lub fotografię miejsca wypadku, a także zdanie
odrębne zgłoszone przez członka zespołu oraz zastrzeżenia, o których mowa w § 11 i
ust. 5, jeżeli zostały zgłoszone przez pracownika.
§ 13.
1.
Protokół powypadkowy zatwierdza kierownik zakładu pracy.
2.
Protokół powypadkowy sporządzony przez zespół, któremu przewodniczył kierownik zakładu
pracy, nie podlega zatwierdzeniu.
3.
Decyzja w sprawie zatwierdzenia protokołu powypadkowego powinna być podjęta niezwłocznie,
nie później jednak niż w ciągu 3 dni od dnia sporządzenia protokołu.
4.
Jeżeli:
1)
zostały zgłoszone zastrzeżenia do treści protokołu powypadkowego przez poszkodowanego
pracownika lub instancję związku zawodowego,
2)
protokół powypadkowy nie odpowiada warunkom określonym w § 11 ust. 1-5 lub zawiera
stwierdzenia nieprawidłowe, kierownik zakładu pracy może zwrócić nie zatwierdzony
protokół powypadkowy w celu wyjaśnienia i uzupełnienia go przez zespół, który badał
wypadek, lub w porozumieniu z zakładową organizacją związkową powołuje w tym celu
trzyosobowy zespół w innym składzie.
5.
Czynności określone w ust. 4 powinny być zakończone w ciągu 5 dni.
6.
Nie zatwierdzony protokół powypadkowy należy dołączyć do nowego protokołu powypadkowego.
§ 14.
1.
Protokół powypadkowy zakład pracy niezwłocznie doręcza poszkodowanemu pracownikowi,
pouczając go o sposobie i trybie odwołania. Protokół powypadkowy należy doręczyć również
właściwemu inspektorowi pracy, a także zakładowej organizacji związkowej, jeżeli tego
zażąda.
2.
Protokół powypadkowy z wypadków śmiertelnych i zbiorowych należy przesłać w ciągu
2 dni do jednostki nadrzędnej nad zakładem pracy, jednostka nadrzędna może zażądać
nadsyłania protokołów również z innych rodzajów wypadków przy pracy.
3.
Pracownik, który uległ wypadkowi, ma prawo wglądu do całości akt sprawy oraz sporządzania
z nich notatek i odpisów.
4.
Kierownik zakładu pracy jest obowiązany wyłączyć z akt sprawy materiały stanowiące
tajemnicę państwową.
5.
Protokół powypadkowy wraz z załącznikami przechowuje się w aktach zakładu pracy przez
10 lat.
§ 15.
Opierając się na dokonanych ustaleniach okoliczności i przyczyn wypadku kierownik
wydziału (komórki równorzędnej), a w razie wypadków, o których mowa w § 5 ust. 1,
kierownik zakładu pracy jest obowiązany
1)
zarządzić zastosowanie właściwych środków profilaktycznych oraz środków mających na
celu poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz określić osoby odpowiedzialne
za wykonanie poleceń wydanych w związku z wypadkiem,
2)
omówić okoliczności i przyczyny wypadku z kierownikami, mistrzami i pracownikami zainteresowanych
komórek organizacyjnych zakładu pracy.
§ 16.
1.
Jeżeli pracownik ma w tym interes prawny, aby ustalenia protokołu powypadkowego zostały
zmienione, a w szczególności z tego powodu, że w protokole tym według oceny pracownika
bezpodstawnie stwierdzono, iż
1)
nie uległ on wypadkowi,
2)
wypadek nie został uznany za wypadek przy pracy lub ze
3)
przyczyną wypadku były okoliczności mogące pozbawić go prawa do świadczeń z tytułu
wypadku przy pracy,
może wystąpić do właściwej komisji rozjemczej z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy.
2.
Z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy przez komisję rozjemczą pracownik może wystąpić
także wówczas, gdy zakład pracy mimo zgłoszenia zadania nie sporządził protokołu powypadkowego
w terminie określonym w § 11 ust. 1.
3.
Jeżeli stan zdrowia pracownika lub inne okoliczności nie stoją temu na przeszkodzie,
wniosek, o którym mowa w ust. 1 i 2, powinien być zgłoszony w terminie 14 dni od dnia
otrzymania protokołu powypadkowego lub upływu terminu wymienionego w § 11 ust. 1.
4.
Po sporządzeniu protokołu powypadkowego może być wszczęte ponowne postępowanie dotyczące
ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomi
kierownika zakładu pracy, że według jego oceny ustalenia tego protokołu są oczywiście
bezpodstawne.
5.
Zawiadomienie o bezpodstawności ustaleń protokołu powypadkowego może nastąpić nie
później niż przed wydaniem przez komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia
orzeczenia w sprawie uszczerbku na zdrowiu lub inwalidztwa, jego związku z wypadkiem
lub związku śmierci z wypadkiem.
6.
Wszczęcie ponownego postępowania następuje w ciągu 3 dni od dnia nadejścia zawiadomienia
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
7.
Przy ponownym ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku stosuje się odpowiednio zasady
i terminy przewidziane rozporządzeniem.
8.
Przepisów ust. 4-7 nie stosuje się, jeżeli okoliczności i przyczyny wypadku zostały
ustalone przez komisję rozjemcza albo przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych albo
jeżeli ustalenia te są przedmiotem postępowania przed tymi organami.
9.
Jeżeli protokół powypadkowy dotyczący wypadków, o których mowa w § 5 ust. 1, zawiera
ustalenia naruszające uprawnienia pracownika albo nieprawidłowe wnioski profilaktyczne,
jednostka nadrzędna nad zakładem pracy może zwrócić się do kierownika zakładu o ponowne
ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku. Wniosek jednostka nadrzędnej wymaga uzasadnienia.
Wniosek ten jednostka nadrzędna przekazuje do wiadomości okręgowego inspektora pracy.
Rozdział 3
Ustalanie okoliczności i przyczyn wypadków w nie uspołecznionych zakładach pracy
§ 17.
1.
Przepisy rozporządzenia stosuje się odpowiednio w nie uspołecznionych zakładach pracy
oraz w stosunku do osób fizycznych zatrudniających pracowników, z uwzględnieniem przepisów
niniejszego rozdziału.
2.
Ilekroć w rozporządzeniu mówi się o kierowniku zakładu pracy bądź o przełożonym pracownika,
należy przez to rozumieć właściciela lub inną osobę prowadzącą nie uspołeczniony zakład
pracy.
§ 18.
1.
Kierownik nie uspołecznionego zakładu pracy jest obowiązany o każdym wypadku, któremu
uległ pracownik, zawiadomić odpowiednio izbę rzemieślniczą lub wojewódzkie zrzeszenie
prywatnego handlu i usług, zwane dalej „organizacjami samorządowymi”, oraz właściwy
związek zawodowy. O wypadkach wymienionych w § 5 ust. 1 należy również zawiadomić
Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
2.
Okoliczności i przyczyny wypadków wymienionych w § 5 ust. 1 ustala zespół złożony
z pracowników komórek bezpieczeństwa i higieny pracy właściwej organizacji samorządowej,
przedstawiciela właściwego związku zawodowego i kierownika nie uspołecznionego zakładu
pracy. W czynnościach zespołu może uczestniczyć przedstawiciel Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. Inspektor pracy może zażądać, aby ustalenie okoliczności i przyczyn wymienionych
wypadków nastąpiło w jego obecności.
3.
Okoliczności i przyczyny wypadków nie wymienionych w § 5 ust. 1 ustala kierownik nie
uspołecznionego zakładu pracy, z tym że jednostki wymienione w ust. 1 mogą uczestniczyć
w tym postępowaniu.
§ 19.
1.
Protokół powypadkowy zatwierdza prezes organizacji samorządowej.
2.
Zespół, o którym mowa w § 13 ust. 4, powołuje prezes organizacji samorządowej.
3.
Po sporządzeniu protokołu powypadkowego może być wszczęte ponowne postępowanie dotyczące
ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomi
prezesa właściwej organizacji samorządowej, że według jego oceny ustalenia tego protokołu
są oczywiście bezpodstawne.
4.
Przepisy § 16 ust. 5-8 stosuje się odpowiednio.
§ 20.
1.
Kierownik nie uspołecznionego zakładu pracy jest obowiązany przekazać protokół powypadkowy
właściwej organizacji samorządowej oraz właściwemu związkowi zawodowemu.
2.
Protokół powypadkowy z wypadków, o których mowa w § 5 ust. 1, powinien być przekazany
niezwłocznie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
3.
Organizacje samorządowe są obowiązane prowadzić rejestr wypadków przy pracy, jakie
zdarzyły się w zrzeszonych w nich zakładach pracy, oraz wypadków jakim uległy, przy
prowadzeniu działalności zarobkowej na własny rachunek, osoby prowadzące tę działalność
i osoby z nimi współpracujące - podlegające ubezpieczeniu społecznemu na podstawie
przepisów o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących
działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin.
Rozdział 4
Rejestracja wypadków i przepisy końcowe
§ 21.
1.
Zakład pracy jest obowiązany prowadzić rejestr wypadków przy pracy. Rejestr ten powinien
zawierać imię i nazwisko pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy, datę wypadku,
skutki wypadku, datę sporządzenia protokołu powypadkowego i inne okoliczności wypadku,
których zamieszczenie w rejestrze jest celowe.
2.
Rejestr wypadków przy pracy powinien być prowadzony na podstawie wszystkich protokołów
powypadkowych.
§ 22.
1.
W razie wypadku przy pracy zakład pracy jest obowiązany sporządzić na podstawie protokołu
powypadkowego statystyczną kartę wypadku przy pracy.
2.
Prezes Głównego Urzędu Statystycznego w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw
Socjalnych ustali wzór statystycznej karty wypadku przy pracy i sposób prowadzenia
sprawozdawczości statystycznej z wypadków przy pracy.
§ 23.
1.
Do ustalania okoliczności i przyczyn wypadków, które mają charakter wyjątkowy, lub
jeżeli zachodzi potrzeba wyjaśnienia skomplikowanych problemów technicznych i technologicznych,
jednostka nadrzędna nad zakładem pracy może w porozumieniu z właściwymi statutowo
organami związków zawodowych powołać zespół specjalistów.
2.
W skład zespołu specjalistów wchodzą przedstawiciele jednostki nadrzędnej oraz właściwego
związku zawodowego. Zespołowi przewodniczy członek zespołu wyznaczony przez kierownika
jednostki nadrzędnej.
3.
Przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przez zespół specjalistów stosuje
się odpowiednio przepisy § 5-13.
4.
Zespół, o którym mowa w ust. 1, może być również powoływany wyłącznie do opracowania
zaleceń powypadkowych dla prowadzenia przez zakłady pracy prawidłowej działalności
profilaktycznej.
§ 24.
Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych
oraz po porozumieniu z właściwymi statutowo organami związków zawodowych może dostosować
przepisy rozporządzenia do specyficznych form organizacji jednostek (zakładów, instytucji)
wojskowych.
§ 25.
Koszty związane z ustalaniem okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy pokrywa zakład
pracy.
§ 26.
1.
Ilekroć w rozporządzeniu mówi się o pracowniku, należy w razie wypadku śmiertelnego
rozumieć przez to także uprawnionego do świadczeń przysługujących w związku z wypadkiem
członka rodziny pracownika.
2.
Przez jednostkę nadrzędną, o której mowa w rozporządzeniu, rozumie się w odniesieniu
do przedsiębiorstw państwowych organ założycielski przedsiębiorstwa państwowego, a
w odniesieniu do spółdzielni - związek spółdzielczy.
§ 27.
Zasady ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy określone niniejszym
rozporządzeniem nie naruszają zasad dokonywania tego rodzaju ustaleń określonych w
przepisach prawa górniczego, jak również zasad ustalania okoliczności i przyczyn wypadków
w lotnictwie, na morzu i w komunikacji lądowej.
§ 28.
Tracą moc:
1)
rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie zasad i trybu ustalania
okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz trybu postępowania odwoławczego w
tych sprawach ,
2)
rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 2 listopada 1966 r. w sprawie zasad i
trybu badania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz rodzaju i sposobu sporządzania
oraz prowadzenia dokumentacji związanej z tymi wypadkami .