Ustawaz dnia 26 lutego 1982 r.Prawo bankowe
Spis treści
- Treść ustawy
- Rozdział 1 - Przepisy ogólne
- Rozdział 2 - Czynności bankowe
- Rozdział 3 - Wkłady oszczędnościowe
- Rozdział 4 - Rada banków
- Rozdział 5 - Narodowy Bank Polski
- Rozdział 6 - Organizacja i działalność innych banków
- Rozdział 7 - Tworzenie, organizacja i działalność banków
- Rozdział 8 - Rady pracownicze
- Rozdział 9 - Szczególne obowiązki i uprawnienia banków
- Rozdział 10 - Przepisy przejściowe i końcowe
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
Ustawa określa zadania i organizację banków oraz zasady ich działalności.
Art. 2.
Banki są samodzielnymi jednostkami organizacyjnymi, posiadającymi osobowość prawną,
i działają na podstawie ustawy oraz statutów.
Art. 3.
Statut określa szczegółowy zakres działania banku, jego władze, organizację, tryb
składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych, wielkość funduszów
własnych, zasady tworzenia i wykorzystywania funduszów specjalnych, zasady gospodarki
finansowej oraz zasady rozliczeń z budżetem.
Art. 4.
Podstawowym zadaniem banków jest gromadzenie środków pieniężnych, prowadzenie działalności
kredytowej i organizowanie rozliczeń.
Art. 5.
Zadania określone ustawą banki wykonują mając na celu umacnianie pieniądza polskiego
i jego relacji do walut innych krajów.
Art. 6.
Banki organizują obieg pieniężny i kształtują go stosownie do ustaleń planu kredytowego.
Art. 7.
Banki organizują i przeprowadzają obroty płatnicze z zagranicą oraz wykonują kontrolę
w tej dziedzinie w zakresie określonym ustawą i statutami tych banków.
Art. 8.
Banki współdziałają z właściwymi organami władzy i administracji państwowej w ustalaniu
i realizowaniu polityki gospodarczej państwa, a w szczególności w kształtowaniu polityki
pieniężno-kredytowej.
Art. 9.
Projekty planu kredytowego, bilansu pieniężnych przychodów i wydatków ludności oraz
założenia polityki pieniężno-kredytowej państwa sporządza Narodowy Bank Polski, w
porozumieniu z innymi bankami.
Art. 10.
Banki współdziałają z Ministrem Finansów w opracowywaniu projektu planu obrotów płatniczych
z zagranicą.
Art. 11.
Prezes Narodowego Banku Polskiego, w imieniu Rady Banków, przedstawia Radzie Ministrów
i Sejmowi opinie do projektu planu, o którym mowa w art. 10.
Art. 12.
1.
Projekt planu kredytowego wraz z bilansem pieniężnych przychodów i wydatków ludności
i założeniami polityki pieniężno-kredytowej państwa, na wniosek Prezesa Narodowego
Banku Polskiego, uchwala Rada Ministrów.
2.
Projekt planu kredytowego wraz z bilansem i założeniami, o których mowa w ust. 1,
po uchwaleniu przez Radę Ministrów, przedstawia Sejmowi Prezes Narodowego Banku Polskiego.
3.
Plan kredytowy wraz z bilansem pieniężnych przychodów i wydatków ludności i założeniami
polityki pieniężno-kredytowej państwa, na każdy rok, uchwala Sejm.
4.
Prezes Narodowego Banku Polskiego przedstawia Sejmowi wraz z planem kredytowym wysokość
emisji, jej przesłanki oraz prognozy kształtowania się.
5.
Prezes Narodowego Banku Polskiego przedstawia Radzie Ministrów i Sejmowi roczne sprawozdania
z wykonania:
1)
planu kredytowego wraz ze sprawozdaniem z realizacji bilansu pieniężnych przychodów
i wydatków ludności,
2)
planu obrotów płatniczych z zagranicą.
6.
Prezes Narodowego Banku Polskiego, po zasięgnięciu opinii Rady Banków, przedstawia
Radzie Ministrów kwartalne lub miesięczne:
1)
plany i sprawozdania z zakresu bilansu pieniężnych przychodów i wydatków ludności,
2)
sprawozdania z wykonania planu obrotów płatniczych z zagranicą.
Rozdział 2
Czynności bankowe
Art. 13.
1.
Dla realizacji swoich zadań banki wykonują czynności bankowe oraz inne czynności,
określone w ustawie i w innych przepisach.
2.
Czynnościami bankowymi w rozumieniu ustawy są w szczególności:
1)
emitowanie znaków pieniężnych oraz bankowych papierów wartościowych,
2)
prowadzenie rachunków bankowych,
3)
przeprowadzanie rozliczeń pieniężnych,
4)
udzielanie i zaciąganie kredytów i pożyczek,
5)
przyjmowanie i dokonywanie lokat w bankach krajowych i zagranicznych,
6)
udzielanie poręczeń i gwarancji bankowych,
7)
przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz wynajmowanie skrytek sejfowych,
8)
obsługa finansowo-rozliczeniowa obrotów z zagranicą, w tym dokonywanie rozrachunków
we wszystkich formach przyjętych w międzynarodowych stosunkach bankowych,
9)
udzielanie zezwoleń dewizowych, w zakresie ustalonym w ustawie dewizowej.
Art. 14.
1.
Do wykonywania czynności, o których mowa w art. 13, uprawnione są banki działające
na podstawie ustawy w zakresie ustalonym w ich statutach. Banki mogą ponadto, w granicach
swoich uprawnień statutowych, wykonywać inne czynności bankowe niż określone w art.
13 ust. 2.
2.
Banki mogą na zlecenie innych banków wykonywać określone czynności bankowe, należące
do zakresu działania banków zlecających.
Art. 15.
1.
Prawo emitowania znaków pieniężnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przysługuje
wyłącznie Narodowemu Bankowi Polskiemu.
2.
Znakami pieniężnymi są banknoty (bilety Narodowego Banku Polskiego) i monety opiewające
na złote i grosze.
Art. 16.
Znaki pieniężne emitowane przez Narodowy Bank Polski są prawnym środkiem płatniczym
na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Art. 17.
Prawo emitowania bankowych papierów wartościowych przysługuje Narodowemu Bankowi Polskiemu
oraz, za zgodą Rady Banków, innym bankom.
Art. 18.2 orzeczenia
1.
Ogólne zasady otwierania i prowadzenia rachunków bankowych, w tym w walutach obcych,
określa Prezes Narodowego Banku Polskiego, po zasięgnięciu opinii Rady Banków.
2.
Banki otwierają i prowadzą rachunki bankowe dla jednostek gospodarki uspołecznionej
i nie uspołecznionej oraz osób fizycznych, przestrzegając tajemnicy stanów i obrotów
na rachunkach bankowych.
3.
Jednostka gospodarki uspołecznionej może posiadać rachunek podstawowy tylko w jednym
banku.
4.
Jednostka gospodarki uspołecznionej może otworzyć rachunek pomocniczy w innym banku
aniżeli ten, w którym posiada rachunek podstawowy. O otwarciu takiego rachunku jednostka
gospodarki uspołecznionej informuje bank, w którym posiada rachunek podstawowy.
5.
Jednostka gospodarki uspołecznionej lub nie uspołecznionej, za zgodą banku, w którym
posiada rachunek podstawowy, może otworzyć w innym banku krajowym rachunek dla dokonywania
rozliczeń zagranicznych. Otwarcie rachunku w banku zagranicznym wymaga ponadto zgody
Narodowego Banku Polskiego, udzielanej po zasięgnięciu opinii właściwego banku dewizowego.
Art. 19.
Prezes Narodowego Banku Polskiego, po zasięgnięciu opinii Rady Banków, określa rodzaje
rachunków bankowych, na których wkłady podlegają oprocentowaniu, i granice wysokości
tego oprocentowania, zgodnie z założeniami polityki pieniężno-kredytowej.
Art. 20.
Banki organizują i przeprowadzają rozliczenia pieniężne jednostek gospodarki uspołecznionej
i nie uspołecznionej oraz osób fizycznych.
Art. 21.
Jednostki gospodarki uspołecznionej obowiązane są do:
1)
gromadzenia swoich środków pieniężnych na rachunku bankowym,
2)
przeprowadzania rozliczeń pieniężnych za pośrednictwem tego rachunku, o ile przepisy
szczególne nie stanowią inaczej.
Art. 22.2 orzeczenia
Jednostka gospodarki uspołecznionej dysponuje swobodnie swoimi środkami pieniężnymi
na rachunku. W umowie z bankiem mogą być zawarte postanowienia ograniczające swobodę
dysponowania środkami pieniężnymi na rachunku.
Art. 23.2 orzeczenia
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa zasady rozliczeń pieniężnych jednostek
gospodarki uspołecznionej.
Art. 24.2 orzeczenia
1.
Tytuły egzekucyjne (sądowe, arbitrażowe, administracyjne) bank realizuje z rachunku
jednostki gospodarki uspołecznionej w kolejności ich wpływu, bez względu na dyspozycje
tej jednostki i przed wszystkimi innymi płatnościami.
2.
Przepis ust. 1 nie narusza praw wierzycieli do dochodzenia ich roszczeń objętych tytułami
egzekucyjnymi.
Art. 25.2 orzeczenia
1.
Ogólne zasady udzielania przez banki kredytów określa, w drodze rozporządzenia, Rada
Ministrów, a granice odsetek pobieranych od tych kredytów - Prezes Narodowego Banku
Polskiego, w ramach określonych w założeniach polityki pieniężno-kredytowej.
2.
Udzielenie kredytu lub pożyczki następuje na podstawie umowy.
3.
W celu zapewnienia zwrotu udzielonych kredytów i pożyczek banki mogą żądać od kredytobiorców
i pożyczkobiorców zabezpieczenia przewidzianego prawem cywilnym i prawem wekslowym
oraz zwyczajami przyjętymi we współpracy z bankami zagranicznymi.
Art. 26.1 orzeczenie
1.
Bank może udzielić kredytu jednostce gospodarki uspołecznionej, która gromadzi w nim
swoje środki pieniężne.
2.
Przy zawieraniu umów kredytowych bank kieruje się oceną zdolności kredytobiorcy do
spłaty zaciągniętego kredytu.
3.
Bank może udzielić kredytu przedsiębiorstwom państwowym, które ponoszą straty lub
nie dają należytej rękojmi spłaty zaciągniętego kredytu, tylko w ramach postępowania
sanacyjnego.
4.
Banki, kontrolując wykorzystanie udzielonego kredytu, mają prawo żądać od kredytobiorców
przedstawienia informacji i dokumentów niezbędnych dla oceny ich sytuacji gospodarczej
i finansowej.
5.
Umowa kredytu bankowego określa zakres uprawnień banku, związanych z wykorzystaniem
udzielonego kredytu i zabezpieczeniem jego zwrotu.
6.
Zaciągnięcie kredytu za granicą wymaga zgody banku, w którym jednostka gospodarki
uspołecznionej ma rachunek podstawowy, oraz banku prowadzącego rozliczenia zagraniczne
tej jednostki, niezależnie od wymogów prawa dewizowego.
Art. 27.
Banki mają prawo udzielania i przyjmowania poręczeń oraz gwarancji. W obrocie z zagranicą
poręczenia i gwarancje mogą być udzielane i przyjmowane w zakresie określonym statutami
banków.
Art. 28.
Banki mają prawo posiadania wartości dewizowych i dokonywania obrotu tymi wartościami
w zakresie określonym statutami banków.
Art. 29.
1.
Banki wykonują operacje walutowe i dewizowe zgodnie z zasadami określonymi w niniejszej
ustawie, prawie dewizowym oraz międzynarodowych porozumieniach, których uczestnikiem
jest Polska Rzeczpospolita Ludowa.
2.
Banki organizują współpracę z bankami zagranicznymi w zakresie określonym ich statutami.
Art. 30.
1.
Interesy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w Międzynarodowym Banku Współpracy Gospodarczej
i Międzynarodowym Banku Inwestycyjnym, jak również w innych międzynarodowych instytucjach
bankowych, reprezentuje Prezes Narodowego Banku Polskiego.
2.
Prezes Narodowego Banku Polskiego, po zasięgnięciu opinii Rady Banków, może upoważnić
inny bank do dokonywania rozliczeń międzynarodowych i innych czynności bankowych związanych
z udziałem Polski w międzynarodowych instytucjach bankowych.
Art. 31.
Jednostki gospodarki uspołecznionej i organy administracji państwowej obowiązane są
udostępniać bankom informacje, stosownie do przepisów ustawowych.
Rozdział 3
Wkłady oszczędnościowe
Art. 32.
Banki gromadzą oszczędności pieniężne osób fizycznych, w szczególności na rachunkach
oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych, terminowych, depozytowych oraz
na rachunkach prowadzonych w walutach obcych (wkłady oszczędnościowe).
Art. 33.1 orzeczenie
1.
Banki wystawiają dowody imienne i na okaziciela na złożone wkłady oszczędnościowe.
2.
Prezes Narodowego Banku Polskiego, po zasięgnięciu opinii Rady Banków, określa rodzaje
wkładów oszczędnościowych i wydawanych na nie dowodów, jak również zasady prowadzenia
rachunków, o których mowa w art. 32.
Art. 34.
1.
Zasady i tryb umarzania imiennych dowodów na złożone wkłady oszczędnościowe określa,
w drodze rozporządzenia, Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z Prezesem Narodowego
Banku Polskiego.
2.
Dowody na złożone wkłady oszczędnościowe, wystawione na okaziciela, podlegają w razie
ich utraty umorzeniu na zasadach określonych w przepisach o umarzaniu utraconych dokumentów,
z wyjątkiem wypadku, gdy w wydanych dowodach zostało zastrzeżone, że nie podlegają
one umorzeniu.
Art. 35.
Umarzanie utraconych dowodów na okaziciela lub imiennych dowodów na złożone wkłady
oszczędnościowe w toku prowadzonej egzekucji sądowej lub administracyjnej z rachunku
oszczędnościowego regulują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Art. 36.
Wkłady oszczędnościowe osób fizycznych, złożone w banku, wolne są od zajęcia sądowego
i administracyjnego do wysokości wkładu jednej osoby, niezależnie od ilości dowodów
na złożone wkłady, określonej przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego, jednakże nie
niższej od dwukrotnej i nie wyższej od trzykrotnej średniej miesięcznej płacy pracowników
jednostek gospodarki uspołecznionej w roku kalendarzowym poprzedzającym zajęcie.
Art. 37.
1.
Bank jest obowiązany wypłacić po śmierci wkładcy z jego wkładów oszczędnościowych,
na które wystawione zostały imienne dowody:
1)
koszty pogrzebu wkładcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom
przyjętym w środowisku zmarłego - osobie, która przedłoży rachunki stwierdzające wysokość
poniesionych przez nią wydatków,
2)
kwoty ogółem do 500.000 zł - jeżeli wkładca wskazał pisemnie właściwemu dla jego ostatniego
miejsca zamieszkania bankowi lub oddziałowi banku osoby, na rzecz których wypłata
ma nastąpić; osobami wskazanymi przez wkładcę mogą być jego małżonek, dzieci, rodzice,
dziadkowie, wnuki i rodzeństwo.
2.
Jeżeli dla miejsca zamieszkania wkładcy właściwe są dwa lub więcej banków, wybór banku,
w którym można dokonać czynności, o której mowa w ust. 1 pkt 2, należy do wkładcy.
3.
Sumy wymienione w ust. 1 nie należą do spadku po wkładcy.
Art. 38.
Umowa rachunku oszczędnościowego ulega rozwiązaniu z mocy prawa, jeżeli w ciągu 5
lat nie dokonano na rachunku żadnych obrotów oprócz corocznego dopisywania odsetek,
a wysokość wkładu nie przekracza minimum ustalonego w umowie.
Art. 39.
Osoba małoletnia może posiadać rachunek oszczędnościowy, a po ukończeniu lat trzynastu
także podejmować z tego rachunku wypłaty, o ile nie sprzeciwi się temu jej przedstawiciel
ustawowy.
Art. 40.
Banki mogą przyjmować depozyty na umówiony z wkładcą okres czasu. Podjęcie depozytu
może nastąpić po upływie umówionego okresu. Warunki prowadzenia depozytów określa
umowa między wkładcą a bankiem. Do depozytów wnoszonych przez osoby fizyczne stosuje
się odpowiednio przepisy art. 32-37.
Rozdział 4
Rada banków
Art. 41.
1.
Rada Banków jest organem koordynacyjnym i konsultacyjnym banków.
2.
W skład Rady Banków wchodzą:
1)
Prezes Narodowego Banku Polskiego i jego pierwszy zastępca,
2)
prezesi banków (zarządów banków) upoważnionych do prowadzenia działalności o zasięgu
ogólnokrajowym bądź wyznaczeni przez nich ich pierwsi zastępcy,
3)
przedstawiciel banków spółdzielczych, wybrany przez radę właściwego dla nich centralnego
związku,
4)
przedstawiciel Komisji Planowania przy Radzie Ministrów,
5)
przedstawiciel Ministra Finansów.
3.
Radzie Banków przewodniczy i reprezentuje ją na zewnątrz Prezes Narodowego Banku Polskiego
lub jego pierwszy zastępca.
Art. 42.
Do zadań Rady Banków należy w szczególności:
1)
opiniowanie projektu założeń polityki pieniężno-kredytowej, projektu planu kredytowego,
projektu planu obrotów płatniczych z zagranicą (bilansu płatniczego państwa) oraz
bilansu pieniężnych przychodów i wydatków ludności,
2)
rozpatrywanie sprawozdań Narodowego Banku Polskiego i innych banków z realizacji założeń
polityki pieniężno-kredytowej, planu kredytowego, bilansu płatniczego państwa i bilansu
pieniężnych przychodów i wydatków ludności,
3)
rozpatrywanie sprawozdań ekonomicznych, opracowań analitycznych i prognostycznych
przedłożonych Radzie Banków przez jej członków,
4)
opiniowanie projektów i statutów banków, z wyjątkiem statutów banków spółdzielczych
zrzeszonych w bankach państwowo-spółdzielczych,
5)
opiniowanie projektów tworzenia i likwidacji banków, zagranicznych oddziałów ich banków,
6)
opiniowanie wniosków w sprawie tworzenia za granicą banków o kapitale polskim lub
z udziałem kapitału polskiego,
7)
występowanie z wnioskami do Rady Ministrów w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych oraz
ogólnych zasad udzielania kredytów,
8)
rozpatrywanie ogólnych zasad dotyczących form wkładów oszczędnościowych i wydawanych
na nie dowodów,
9)
określanie maksymalnej wysokości prowizji i opłat,
10)
koordynowanie polityki płac w bankach,
11)
rozpatrywanie innych spraw skierowanych do Rady Banków w celu ich zaopiniowania.
Art. 43.
1.
W zależności od charakteru rozpatrywanych spraw Rada Banków:
1)
podejmuje uchwały związane z jej koordynacyjną funkcją,
2)
występuje z wnioskami do organów władzy i administracji państwowej, do których należy
podejmowanie decyzji w danym zakresie,
3)
wyraża opinie, które są przekazywane zainteresowanym organom władzy i administracji
państwowej, instytucjom, organizacjom gospodarczym, politycznym i zawodowym.
2.
Prezes Narodowego Banku Polskiego przedstawia na posiedzeniach Rady Ministrów stanowisko
Rady Banków w sprawie opiniowanych planów, z uwzględnieniem zdania odrębnego jej członków.
3.
W wypadku zgłoszenia przez przedstawiciela Komisji Planowania przy Radzie Ministrów
lub przez przedstawiciela Ministra Finansów zdania odrębnego w podstawowych sprawach
dotyczących realizacji polityki pieniężno-kredytowej Przewodniczący Rady Banków, na
wniosek zainteresowanego, zawiesza wykonanie uchwały tej Rady do czasu rozstrzygnięcia
sprawy przez Radę Ministrów.
Rozdział 5
Narodowy Bank Polski
Art. 44.
Narodowy Bank Polski jest centralnym bankiem państwa.
Art. 45.
Narodowy Bank Polski jest bankiem emisyjnym państwa oraz centralną instytucją kredytową,
rozliczeniową i dewizową, który organizuje i koordynuje działalność pieniężno-kredytową
oraz kontroluje jej realizację.
Art. 46.
Narodowy Bank Polski udziela kredytów jednostkom gospodarki uspołecznionej i nie uspołecznionej
oraz osobom fizycznym, jak również prowadzi dla tych jednostek i osób rachunki bankowe.
Art. 47.
Narodowy Bank Polski udziela zezwoleń dewizowych oraz wykonuje nadzór dewizowy nad
działalnością podmiotów uprawnionych do posiadania i obrotu wartościami dewizowymi
w zakresie określonym ustawą dewizową.
Art. 48.
1.
Zasady ustalania podstawowego kursu złotego określa Rada Ministrów, a podstawowy kurs
złotego ustala Prezes Narodowego Banku Polskiego, w porozumieniu z Ministrem Finansów
i Ministrem Handlu Zagranicznego.
2.
Bieżące kursy walut obcych w złotych ustala i ogłasza Prezes Narodowego Banku Polskiego.
Art. 49.
Narodowy Bank Polski opracowuje sprawozdawczy bilans płatniczy oraz bilanse należności
i zobowiązań zagranicznych państwa.
Art. 50.
Narodowy Bank Polski ma prawo udzielania i zaciągania kredytów zagranicznych oraz
udzielania i przyjmowania poręczeń i gwarancji w obrotach z zagranicą.
Art. 51.
1.
Prezesa Narodowego Banku Polskiego powołuje i odwołuje Sejm, na wniosek Prezesa Rady
Ministrów.
2.
Wiceprezesów Narodowego Banku Polskiego powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów,
na wniosek Prezesa Narodowego Banku Polskiego, a pozostałych członków zarządu Narodowego
Banku Polskiego - Prezes Narodowego Banku Polskiego.
3.
Prezes Narodowego Banku Polskiego uczestniczy w posiedzeniach Rady Ministrów.
Art. 52.
Prezes Narodowego Banku Polskiego:
1)
czuwa nad realizacją założeń planu kredytowego i polityki pieniężno-kredytowej,
2)
w zakresie określonym ustawą ustala politykę dewizową oraz sprawuje kontrolę nad jej
realizacją,
3)
ustala jednolite zasady rachunkowości i sprawozdawczości bankowej,
4)
ustala zasady gospodarki kasowej i organizuje nadzór nad funkcjonowaniem obsługi kasowo-rozliczeniowej
jednostek gospodarki uspołecznionej,
5)
nadzoruje i koordynuje działalność innych banków w zakresie zadań wynikających z przepisów
o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz w zakresie organizacji
ochrony mienia.
Art. 53.
Prezes Narodowego Banku Polskiego wydaje Dziennik Urzędowy Narodowego Banku Polskiego,
w którym w szczególności publikuje:
1)
uchwały Rady Banków,
2)
bilanse Narodowego Banku Polskiego i innych banków o zasięgu ogólnokrajowym.
Art. 54.
Statut Narodowego Banku Polskiego określa odrębna ustawa.
Rozdział 6
Organizacja i działalność innych banków
Art. 55.
W dniu wejścia w życie ustawy, poza Narodowym Bankiem Polskim, prowadzą działalność:
1)
Bank Gospodarki Żywnościowej oraz zrzeszone w nim banki spółdzielcze,
2)
Bank Handlowy w Warszawie S.A.,
3)
Bank Polska Kasa Opieki S.A.
Art. 56.
1.
Bank Gospodarki Żywnościowej jest bankiem państwowo-spółdzielczym, powołanym do obsługi
finansowo-kredytowej rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego oraz leśnictwa.
2.
Bank Gospodarki Żywnościowej jest centralą organizacyjną, finansową i rewizyjną banków
spółdzielczych i w stosunku do tych banków wykonuje funkcje przewidziane dla centralnych
związków spółdzielni w ustawie o spółdzielniach i ich związkach.
Art. 57.
1.
Bank Handlowy w Warszawie S.A. prowadzi finansowanie, kredytowanie i rozliczenia obrotów
towarowych i usługowych z zagranicą.
2.
Bank Polska Kasa Opieki S.A. prowadzi finansowanie, kredytowanie i rozliczenia obrotów
towarowych i usługowych z zagranicą przedsiębiorstw eksportu wewnętrznego, handlu
zagranicznego i jednostek gospodarki nie uspołecznionej oraz obsługę dewizową ludności.
3.
Prezes Narodowego Banku Polskiego, po zasięgnięciu opinii Rady Banków, może w ustalonym
przez siebie zakresie powierzyć innym bankom niż wymienione w ust. 1 i 2 finansowanie,
kredytowanie i rozliczenia obrotów towarowych i usługowych z zagranicą oraz prowadzenie
obsługi dewizowej ludności.
Art. 58.
Banki, o których mowa w art. 55 pkt 2 i 3, mają prawo udzielania i zaciągania kredytów
zagranicznych, udzielania i przyjmowania poręczeń i gwarancji w obrotach zagranicznych
oraz dokonywania czynności w zakresie obrotu wartościami dewizowymi.
Rozdział 7
Tworzenie, organizacja i działalność banków
Art. 59.
Przepisy niniejszego rozdziału nie mają zastosowania do Narodowego Banku Polskiego.
Art. 60.
Banki mogą być tworzone jako:
1)
banki państwowe,
2)
banki państwowo-spółdzielcze,
3)
banki spółdzielcze,
4)
banki w formie spółek akcyjnych.
Art. 61.
Tworzenie za granicą banków o kapitale polskim lub z udziałem kapitału polskiego wymaga
zgody Rady Banków i Ministra Finansów.
Art. 62.
Otwarcie na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oddziału lub przedstawicielstwa
zagranicznego banku może nastąpić tylko na podstawie zezwolenia Ministra Finansów,
wydanego w porozumieniu z Prezesem Narodowego Banku Polskiego.
A. Banki państwowe
Art. 63.
1.
Bank państwowy tworzy i likwiduje, w drodze rozporządzenia, Rada Ministrów, po zasięgnięciu
opinii Rady Banków.
2.
Rozporządzenie Rady Ministrów o utworzeniu banku państwowego określa nazwę, siedzibę,
podstawowe zadania oraz zakres działania banku.
Art. 64.
Bank państwowy ma prawo używania pieczęci z wizerunkiem orła, ustalonym dla godła
Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Art. 65.
1.
Prezesa banku państwowego powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów na wniosek Rady
Banków.
2.
Wiceprezesów i pozostałych członków zarządu banku państwowego powołuje i odwołuje
prezes banku.
Art. 66.
Prezes banku państwowego kieruje działalnością banku na podstawie uchwał zarządu i
odpowiada za tę działalność.
Art. 67.
Statut bankowi państwowemu nadaje Rada Ministrów.
B. Banki państwowo-spółdzielcze
Art. 68.
1.
Bank państwowo-spółdzielczy tworzy, w drodze rozporządzenia, Rada Ministrów, w porozumieniu
z Naczelną Radą Spółdzielczą, po zasięgnięciu opinii Rady Banków.
2.
Rozporządzenie Rady Ministrów o utworzeniu banku państwowo-spółdzielczego określa
nazwę, siedzibę, podstawowe zadania oraz zakres działania banku.
3.
Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, likwiduje bank państwowo-spółdzielczy na
podstawie uchwały zjazdu delegatów, po zasięgnięciu opinii Rady Banków.
Art. 69.
1.
Bank państwowo-spółdzielczy jest centralną jednostką organizacyjną, zrzeszającą, z
udziałem banku państwowego, banki spółdzielcze obsługujące określone działy gospodarki
narodowej.
2.
Bank państwowo-spółdzielczy korzysta z uprawnień i wykonuje obowiązki przysługujące
centralnym związkom spółdzielczym w rozumieniu ustawy o spółdzielniach i ich związkach.
Art. 70.
1.
Bank państwowo-spółdzielczy podlega wpisowi do rejestru spółdzielni.
2.
Bank państwowo-spółdzielczy ma prawo używania pieczęci z wizerunkiem orła, ustalonym
dla godła Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Art. 71.
Ogólnokrajowymi organami banku państwowo-spółdzielczego są: zjazd delegatów, rada
banku i zarząd banku. Statut banku państwowo-spółdzielczego może przewidywać powołanie
terenowych organów, a mianowicie: terenowych zjazdów delegatów i terenowych rad banku.
Art. 72.
Działalnością banku państwowo-spółdzielczego kieruje zarząd. Na czele zarządu stoi
prezes, który odpowiada wraz z zarządem za działalność banku i reprezentuje go na
zewnątrz.
Art. 73.
1.
Prezesa zarządu banku państwowo-spółdzielczego powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów
na wniosek rady banku.
2.
Wiceprezesów i pozostałych członków zarządu banku państwowo-spółdzielczego wybiera
i odwołuje rada banku na wniosek prezesa banku.
Art. 74.
Statut banku państwowo-spółdzielczego jest uchwalany zgodnie z przepisami ustawy o
spółdzielniach i ich związkach, po uzgodnieniu z Radą Banków.
C. Banki spółdzielcze
Art. 75.
1.
Banki spółdzielcze mogą być tworzone za zgodą Rady Ministrów, z zachowaniem trybu
określonego przepisami ustawy o spółdzielniach i ich związkach.
2.
Rada Ministrów, wyrażając zgodę na utworzenie banku spółdzielczego, określa: nazwę,
siedzibę, podstawowe zadania oraz zakres działania banku.
3.
Zakładanie banków spółdzielczych w ramach związków, których centralą są banki państwowo-spółdzielcze,
nie wymaga zgody Rady Ministrów.
Art. 76.
1.
Bank spółdzielczy jest spółdzielnią.
2.
W zakresie nie uregulowanym w niniejszej ustawie bank spółdzielczy działa zgodnie
z przepisami ustawy o spółdzielniach i ich związkach.
Art. 77.
Banki spółdzielcze zakładane są dla obsługi ludności i jednostek objętych zakresem
działania tych banków, zamieszkałej (mających siedzibę) na terenie jednej lub kilku
gmin bądź miasta.
Art. 78.
Bank spółdzielczy może korzystać z kredytów w banku państwowo-spółdzielczym lub państwowym
w ramach planu kredytowego.
Art. 79.
Statut banku spółdzielczego jest uchwalany zgodnie z przepisami ustawy o spółdzielniach
i ich związkach.
D. Banki w formie spółek akcyjnych
Art. 80.
1.
Banki w formie spółek akcyjnych mogą być tworzone za zgodą Rady Ministrów, z zachowaniem
trybu określonego w przepisach Kodeksu handlowego o spółkach akcyjnych.
2.
Opinię o celowości utworzenia banku w formie spółki akcyjnej wydaje Rada Banków.
3.
Rada Ministrów, wyrażając zgodę na utworzenie banku w formie spółki akcyjnej, określa
nazwę, siedzibę, podstawowe zadania oraz zakres działania banku.
Art. 81.
W zakresie nie uregulowanym w niniejszej ustawie bank w formie spółki akcyjnej działa
zgodnie z przepisami Kodeksu handlowego o spółkach akcyjnych.
Art. 82.
1.
Funkcję organu nadzoru w banku w formie spółki akcyjnej pełni rada banku, składająca
się co najmniej z 5 osób wybranych przez walne zgromadzenie akcjonariuszy.
2.
Prezesa, wiceprezesów i pozostałych członków zarządu banku w formie spółki akcyjnej
powołuje i odwołuje rada banku.
3.
Powołanie prezesa banku wymaga zatwierdzenia przez Prezesa Rady Ministrów. Z wnioskiem
o zatwierdzenie występuje rada banku.
Art. 83.
Bank w formie spółki akcyjnej może tworzyć i likwidować w kraju i za granicą oddziały
i inne placówki oraz być udziałowcem (akcjonariuszem) zagranicznych banków i przedsiębiorstw.
Art. 84.
Bilans roczny oraz sprawozdanie roczne z działalności banku w formie spółki akcyjnej
zarząd banku - po akceptacji przez radę banku - przedstawia walnemu zgromadzeniu akcjonariuszy.
Art. 85.
1.
Bank w formie spółki akcyjnej może być utworzony również z udziałem kapitału zagranicznego.
2.
Udział strony polskiej może być reprezentowany przez banki działające na podstawie
niniejszej ustawy lub Skarb Państwa i powinien wynosić co najmniej 51% kapitału zakładowego.
W uzasadnionych wypadkach udział strony polskiej może wynosić mniej niż 51%.
Art. 86.
W razie stwierdzenia, że działalność banku w formie spółki akcyjnej narusza prawo
lub statut, Prezes Rady Ministrów może zawiesić w czynnościach władze banku, przy
równoczesnym zwołaniu z urzędu walnego zgromadzenia akcjonariuszy, oraz ustanowić
zarząd tymczasowy na czas do przeprowadzenia nowych wyborów władz przez walne zgromadzenie.
Art. 87.
Statut banku w formie spółki akcyjnej uchwala walne zgromadzenie akcjonariuszy, po
zasięgnięciu opinii Rady Banków.
Rozdział 8
Rady pracownicze
Art. 88.
1.
W centralach banków i ich oddziałach działają rady pracownicze, które mają następujące
uprawnienia:
1)
opiniowanie kandydatów na stanowiska kierownicze powoływanych i odwoływanych przez
prezesów banków oraz dyrektorów jednostek organizacyjnych banków,
2)
współdziałanie w ustalaniu zasad polityki kadrowej i płacowej,
3)
opiniowanie zasad oraz wniosków w sprawie przeszeregowań, premii i awansów pracowniczych,
4)
opiniowanie regulaminu pracy oraz zasad organizacji pracy w jednostkach organizacyjnych
banku,
5)
występowanie z inicjatywami i wnioskami w sprawach socjalno-bytowych pracowników,
6)
opiniowanie wniosków w sprawie nadania orderów i odznaczeń państwowych.
2.
Tryb wyboru oraz zasady działania rad pracowniczych określa w drodze rozporządzenia
Rada Ministrów.
Rozdział 9
Szczególne obowiązki i uprawnienia banków
Art. 89.
1.
Banki przestrzegają tajemnicy obrotów i stanów rachunków bankowych. Informacji w tym
zakresie udzielają tylko posiadaczom rachunków, ich jednostkom zwierzchnim oraz organom
państwowym upoważnionym do tego na podstawie obowiązujących przepisów.
2.
Informacje dotyczące wkładów oszczędnościowych osób fizycznych nie mogą być udzielane,
chyba że informacji takich zażąda sąd lub prokurator w związku z toczącą się przeciwko
wkładcy sprawą karną lub karną skarbową albo sprawą o alimenty, o rentę o charakterze
alimentacyjnym lub o podział majątku wspólnego małżonków.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do informacji o wynajętych skrytkach sejfowych
i przyjętych na przechowanie przedmiotach i papierach wartościowych.
Art. 90.
1.
Banki nie odpowiadają za zobowiązania Skarbu Państwa.
2.
Skarb Państwa nie odpowiada za zobowiązania banków, z wyjątkiem zobowiązań z tytułu
wkładów oszczędnościowych i depozytów osób fizycznych oraz zobowiązań, za które przyjął
odpowiedzialność z tytułu gwarancji i poręczenia.
Art. 91.
1.
Wystawiony przez bank dokument stwierdzający udzielenie kredytu, jego wysokość i warunki
spłaty jest podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej
własność kredytobiorcy; jeżeli nieruchomość nie posiada księgi wieczystej, zabezpieczenie
może być dokonane przez złożenie tego dokumentu do zbioru dokumentów.
2.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w wypadkach, gdy bank prowadzi obsługę należności
państwa z tytułu sprzedaży nieruchomości i lokali.
3.
Wnioski banków o zabezpieczenie należności z tytułu udzielonych kredytów lub z tytułu
sprzedaży nieruchomości i lokali są wolne od opłat sądowych.
4.
Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z Prezesem Narodowego Banku Polskiego, w
drodze rozporządzenia, może określać ulgowe stawki opłat sądowych lub zwalniać od
tych opłat wnioski w sprawach wymienionych w ust. 3, składane przez innych niż bank
wnioskodawców.
Art. 92.
Przepis art. 308 Kodeksu cywilnego stosuje się do wszystkich banków działających na podstawie niniejszej ustawy.
Art. 93.
Bank może potrącić ze swego długu wierzytelność, której termin płatności jeszcze nie
nadszedł, jeżeli jednostka będąca dłużnikiem została postawiona w stan likwidacji
oraz we wszystkich tych wypadkach, gdy służy mu prawo ściągnięcia swoich wierzytelności
przed nadejściem terminu płatności.
Art. 94.2 orzeczenia
1.
Księgi banku, wyciągi z tych ksiąg podpisane przez bank i opatrzone jego pieczęcią
oraz wszelkie w ten sam sposób wystawione oświadczenia zawierające zobowiązania, zwolnienie
z zobowiązań, zrzeczenie się praw lub pokwitowanie odbioru należności bądź stwierdzające
udzielenie kredytu, jego wysokość i warunki spłaty mają moc prawną dokumentów urzędowych
oraz stanowią podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych i rejestrach publicznych.
2.
Wyciągi z ksiąg banku oraz inne dokumenty związane z dokonywaniem czynności bankowych,
stwierdzające zobowiązania na rzecz banku i zaopatrzone w oświadczenie banku, że oparte
na nich roszczenia są wymagalne, mają moc prawną tytułów wykonawczych, bez potrzeby
uzyskiwania dla nich sądowych klauzul wykonalności. Egzekucja należności stwierdzonych
tymi dokumentami odbywa się według wyboru banku, w trybie określonym w Kodeksie postępowania cywilnego bądź w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
3.
Bank nie może korzystać z uprawnień określonych w ust. 2 dla dochodzenia roszczeń
przeciwko jednostkom, których spory z bankiem należą do właściwości państwowego arbitrażu
gospodarczego.
4.
Dłużnik, w drodze powództwa, może zażądać umorzenia w całości lub w części egzekucji
prowadzonej przez bank według Kodeksu postępowania cywilnego bądź przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli egzekwowana wierzytelność
nie istnieje lub istnieje w kwocie mniejszej albo gdy dłużnik zgłasza wzajemne roszczenia
nadające się do potrącenia z wierzytelności egzekwowanej.
5.
W trybie zabezpieczenia powództwa sąd, na wniosek powoda, może zawiesić postępowanie
egzekucyjne.
Rozdział 10
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 95.
W terminie do dwóch lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nastąpi wydzielenie
z Narodowego Banku Polskiego Powszechnej Kasy Oszczędności jako samodzielnego banku
państwowego.
Art. 96.
1.
Tracą moc:
1)
ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. - Prawo bankowe , z wyjątkiem art. 64 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, dotyczącego Banku Gospodarstwa Krajowego,
2)
ustawa z dnia 1 lipca 1958 r. o rozliczeniach pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej .
2.
W ustawie z dnia 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego w art. 1 w ust. 1 wyrazy: „równy 0,222168 grama czystego złota” skreśla się.
Art. 97.
Pozostają w mocy zezwolenia dewizowe udzielone bankom na podstawie art. 10 i 11 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. .
Art. 98.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w niniejszej ustawie, nie dłużej
jednak niż przez okres 6 miesięcy, obowiązują dotychczasowe przepisy wykonawcze, o
ile nie są sprzeczne z przepisami tej ustawy.
Art. 99.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1982 r.