Ustawaz dnia 10 lutego 1976 r.o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
Treść ustawy
Art. 1.
W Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadza się następujące zmiany:
1)
w art. 1 ust. 1 otrzymuje brzmienie:
„
1.
Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem socjalistycznym.
”
;
2)
po art. 2 dodaje się art. 2a i 2b w brzmieniu:
„
Art. 2a.
1.
Przewodnią siłą polityczną społeczeństwa w budowie socjalizmu jest Polska Zjednoczona
Partia Robotnicza.
2.
Współdziałanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa
Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego stanowi podstawę Frontu Jedności Narodu.
3.
Front Jedności Narodu jest wspólną płaszczyzną działania organizacji społecznych ludu
pracującego i patriotycznego zespolenia wszystkich obywateli - członków partii, stronnictw
politycznych i bezpartyjnych, niezależnie od ich stosunku do religii - wokół żywotnych
interesów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Art. 2b.
W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podstawowym celem działalności państwa jest wszechstronny
rozwój społeczeństwa socjalistycznego, rozwój twórczych sił narodu i każdego człowieka,
coraz lepsze zaspokajanie potrzeb obywateli.
”
;
3)
art. 3 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 3.
Polska Rzeczpospolita Ludowa:
1)
ochrania i rozwija socjalistyczne zdobycze polskiego ludu pracującego miast i wsi,
jego władzę i wolność,
2)
zapewnia obywatelom uczestnictwo w rządzeniu i popiera rozwój różnych form samorządności
ludzi pracy,
3)
rozwija siły wytwórcze i gospodarkę kraju poprzez planowe wykorzystywanie i wzbogacanie
jego zasobów materialnych, racjonalną organizację pracy oraz stały postęp nauki i
techniki,
4)
umacnia własność społeczną jako główną podstawę siły gospodarczej kraju i pomyślności
narodu,
5)
urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej, likwiduje wyzysk człowieka przez
człowieka i przeciwdziała naruszaniu zasad współżycia społecznego,
6)
stwarza warunki dla stałego wzrostu dobrobytu i stopniowego zacierania różnic między
miastem a wsią, między pracą fizyczną a umysłową,
7)
w trosce o rozwój narodu otacza opieką rodzinę, macierzyństwo i wychowanie młodego
pokolenia,
8)
dba o stan zdrowotny społeczeństwa,
9)
rozwija i upowszechnia oświatę,
10)
zapewnia wszechstronny rozwój nauki i kultury narodowej.
”
;
4)
po art. 3 dodaje się art. 3a i 3b w brzmieniu:
„
Art. 3a.
Polska Rzeczpospolita Ludowa w swej polityce:
1)
kieruje się interesami Narodu Polskiego, jego suwerenności, niepodległości i bezpieczeństwa,
wolą pokoju i współpracy między narodami,
2)
nawiązuje do szczytnych tradycji solidarności z siłami wolności i postępu, umacnia
przyjaźń i współpracę ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich i innymi
państwami socjalistycznymi,
3)
opiera stosunki z państwami o odmiennych ustrojach społecznych na zasadach pokojowego
współistnienia i współpracy.
Art. 3b.
Polska Rzeczpospolita Ludowa urzeczywistnia i rozwija demokrację socjalistyczną.
”
;
5)
art. 7 i 8 otrzymują brzmienie:
„
Art. 7.
1.
Podstawę ustroju społeczno-gospodarczego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej stanowi
socjalistyczny system gospodarczy, oparty na uspołecznionych środkach produkcji i
socjalistycznych stosunkach produkcji.
2.
Polska Rzeczpospolita Ludowa rozwija życie gospodarcze i kulturalne kraju na podstawie
narodowego planu społeczno-gospodarczego.
3.
Zasadniczym celem społeczno-gospodarczej polityki Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
jest systematyczne polepszanie warunków bytowych, socjalnych i kulturalnych społeczeństwa,
stały rozwój sił wytwórczych kraju, umacnianie siły, obronności i niezależności Ojczyzny.
4.
Państwo posiada monopol handlu zagranicznego.
Art. 8.
1.
Mienie ogólnonarodowe, a w szczególności: złoża mineralne, podstawowe źródła energii,
grunty państwowe, wody, lasy państwowe, kopalnie, państwowe przedsiębiorstwa przemysłowe,
rolne i handlowe, państwowe urządzenia komunalne, banki, państwowe zasoby mieszkaniowe,
drogi, państwowe środki komunikacji, transportu i łączności, radio, telewizja i film,
państwowe instytucje socjalne, oświatowe, naukowe i kulturalne - podlega szczególnej
trosce i opiece państwa oraz wszystkich obywateli.
2.
Polska Rzeczpospolita Ludowa zapewnia ochronę i racjonalne kształtowanie środowiska
naturalnego, stanowiącego dobro ogólnonarodowe.
”
;
6)
po art. 8 dodaje się art. 8a w brzmieniu:
„
Art. 8a.
Przedsiębiorstwa państwowe, gospodarując racjonalnie powierzoną im częścią mienia
ogólnonarodowego, realizują w sposób planowy zadania gospodarcze i społeczne. Załogi
przedsiębiorstw uczestniczą w zarządzaniu przedsiębiorstwami.
”
;
7)
art. 10 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 10.
Polska Rzeczpospolita Ludowa w trosce o wyżywienie narodu:
1)
stwarza rolnictwu warunki zapewniające stały wzrost produkcji rolnej, sprzyjające
socjalistycznym przeobrażeniom wsi oraz podniesieniu dobrobytu rolników,
2)
dba o właściwe użytkowanie ziemi jako dobra ogólnonarodowego,
3)
otacza opieką indywidualne gospodarstwa rolne pracujących chłopów, udziela im pomocy
w zwiększaniu produkcji i podwyższaniu poziomu techniczno-rolniczego, popiera rozwój
samorządu rolniczego, a zwłaszcza kółek rolniczych i ich spółdzielni, popiera rozwój
kooperacji i specjalizacji produkcji, rozszerza powiązania indywidualnych gospodarstw
rolnych z socjalistyczną gospodarką narodową,
4)
udziela poparcia i pomocy powstającym na zasadzie dobrowolności zespołowym gospodarstwom
rolnym, a szczególnie rolniczym spółdzielniom produkcyjnym,
5)
rozwija i umacnia państwowe gospodarstwa rolne, stanowiące formę wysokowydajnej, socjalistycznej
gospodarki w rolnictwie, wdrażające postęp techniczno-rolniczy i wpływające korzystnie
na rozwój całego rolnictwa.
”
;
8)
w art. 14 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„
2.
Przodownicy i weterani pracy otoczeni są powszechnym szacunkiem narodu.
”
;
9)
w art. 15 w ust. 3 po wyrazach: „Sejm uchwala ustawy” dodaje się przecinek oraz wyrazy: „podejmuje uchwały określające podstawowe kierunki działalności państwa”;
10)
w art. 19:
a)
ust. 1 otrzymuje brzmienie:
„
1.
Sejm uchwala narodowe plany społeczno-gospodarcze na okresy kilkuletnie.
”
,
b)
dodaje się ust. 3 w brzmieniu:
„
3.
Sejm udziela Rządowi absolutorium z wykonania budżetu i narodowego planu społeczno-gospodarczego
za rok poprzedni.
”
;
11)
w art. 22 wyrazy: „w ciągu siedmiu dni odpowiedzi na interpelację posła” zastępuje się wyrazami: „odpowiedzi na interpelację posła w terminie i trybie ustalonym przez Sejm”;
12)
w art. 25 w ust. 1 dodaje się pkt 2a w brzmieniu:
„
2a)
czuwa nad zgodnością prawa z Konstytucją,
”
;
13)
w art. 28a:
a)
w ust. 1 po wyrazach: „administracji państwowej” dodaje się przecinek oraz wyrazy: „organizacji społecznych i spółdzielczych”, zaś po wyrazach: „z punktu widzenia” dodaje się wyrazy: „wykonania zadań planu społeczno-gospodarczego,”,
b)
ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„
2.
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza także kontrolę jednostek gospodarki nie uspołecznionej
w związku z wykonywaniem zadań zleconych im przez organy państwowe lub organizacje
gospodarki uspołecznionej, jak również bada zgodność działania tych jednostek z obowiązującym
prawem i interesem społecznym.
”
;
14)
art. 28b i 28c otrzymują brzmienie:
„
Art. 28b.
1.
Działalność Najwyższej Izby Kontroli służy Sejmowi, Radzie Państwa i Radzie Ministrów
w wypełnianiu ich funkcji.
2.
Prezes Rady Ministrów sprawuje nadzór nad Najwyższą Izbą Kontroli.
3.
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrole zlecone przez Sejm i Radę Państwa, informuje
o wynikach tych kontroli oraz składa Radzie Państwa okresowe sprawozdania.
Art. 28c.
1.
Prezesa Najwyższej Izby Kontroli powołuje i odwołuje Sejm na wniosek Prezesa Rady
Ministrów złożony w porozumieniu z Przewodniczącym Rady Państwa.
2.
Organizację i sposób działania Najwyższej Izby Kontroli określa ustawa.
”
;
15)
art. 28d skreśla się;
16)
w art. 31:
a)
dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1 i po wyrazach: „wiceprezesi Rady Ministrów” dodaje się wyrazy: „Prezes Najwyższej Izby Kontroli,”,
b)
dodaje się ust. 2 w brzmieniu:
„
2.
Prezes i wiceprezesi Rady Ministrów stanowią Prezydium Rządu. Rada Ministrów może
powołać ze swego grona innych członków do składu Prezydium Rządu.
”
;
17)
po art. 31 dodaje się art. 31a w brzmieniu:
„
Art. 31a.
1.
Prezes Rady Ministrów kieruje pracami Rady Ministrów i Prezydium Rządu.
2.
Prezes Rady Ministrów wydaje na podstawie ustaw i w celu ich wykonania rozporządzenia
i zarządzenia.
”
;
18)
w art. 32:
a)
w pkt 2, 3 i 5 wyrazy: „planu gospodarczego” oraz „plany gospodarcze” zastępuje się odpowiednio wyrazami: „planu społeczno-gospodarczego” oraz „plany społeczno-gospodarcze”,
b)
pkt 11 otrzymuje brzmienie:
„
11)
kieruje pracą terenowych organów administracji.
”
;
19)
w art. 33 w ust. 1 zdanie drugie otrzymuje brzmienie:
„
Urząd Ministra tworzy się w drodze ustawy.
”
;
20)
art. 34 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 34.
1.
Terenowymi organami władzy państwowej i podstawowymi organami samorządu społecznego
ludu pracującego miast i wsi w gminach, miastach, dzielnicach większych miast i województwach
są rady narodowe.
2.
Organem władzy państwowej i samorządu społecznego w dwu różnych jednostkach podziału
terytorialnego tego samego stopnia może być wspólna rada narodowa.
3.
Kadencję rad narodowych poszczególnych stopni określa ustawa.
”
;
21)
w art. 36 na końcu zdania dodaje się wyrazy: „oraz współdziałają z samorządem mieszkańców”;
22)
art. 37 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 37.
Rady narodowe kierują całokształtem rozwoju społeczno-gospodarczego i kulturalnego
oraz wpływają na wszystkie jednostki administracji i gospodarki na swym terenie, inspirują
i koordynują ich działalność oraz sprawują nad nimi kontrolę. Rady narodowe wiążą
potrzeby terenu z celami i zadaniami ogólnopaństwowymi.
”
;
23)
w art. 40:
a)
dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1,
b)
dodaje się ust. 2 w brzmieniu:
„
2.
Rady narodowe na wniosek terenowych organów administracji uchwalają plany społeczno-gospodarcze
i budżety województw, miast, dzielnic i gmin.
”
;
24)
w art. 41 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„
2.
Rady narodowe wybierają ze swego grona prezydia dla kierowania przygotowaniem sesji
i prowadzenia obrad, koordynowania prac komisji oraz udzielania pomocy radnym w wykonywaniu
mandatu.
”
;
25)
po art. 42 dodaje się art. 42a w brzmieniu:
„
Art. 42a.
1.
Wojewodowie, prezydenci lub naczelnicy miast, naczelnicy dzielnic i naczelnicy gmin
sprawują administrację państwową na podstawie przepisów prawa oraz zgodnie z kierunkami
ustalonymi przez organy nadrzędne.
2.
Wojewodowie i prezydenci miast stopnia wojewódzkiego są przedstawicielami Rządu na
swoim terenie.
”
;
26)
w art. 46:
a)
dodaje się ust. 2 w brzmieniu:
„
2.
W sprawach o wykroczenia orzekają kolegia do spraw wykroczeń.
”
,
b)
dotychczasowy ust. 2 oznacza się jako ust. 3 i nadaje brzmienie:
„
3.
Ustrój, właściwość i postępowanie sądów oraz kolegiów do spraw wykroczeń określają
ustawy.
”
;
27)
w art. 49:
a)
dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1,
b)
dodaje się ust. 2-4 w brzmieniu:
„
2.
Przy rozstrzyganiu spraw w sądach ławnicy ludowi mają równe prawa z sędziami.
3.
Ławnicy ludowi są wybierani przez rady narodowe.
4.
Tryb wyboru ławników sądów wojewódzkich, rejonowych i szczególnych oraz ich kadencję
określa ustawa.
”
;
28)
art. 50 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 50.
1.
Sędziowie są powoływani i odwoływani przez Radę Państwa.
2.
Tryb powoływania i odwoływania sędziów określa ustawa.
”
;
29)
w art. 51:
a)
ust. 3 otrzymuje brzmienie:
„
3.
Sąd Najwyższy powołuje Rada Państwa na okres lat pięciu.
”
,
b)
dodaje się ust. 4 w brzmieniu:
„
4.
Rada Państwa spośród sędziów Sądu Najwyższego powołuje Pierwszego Prezesa i prezesów
Sądu Najwyższego oraz odwołuje ich z tych stanowisk.
”
;
30)
w art. 57:
a)
dotychczasową treść oznacza się jako ust. 1,
b)
dodaje się ust. 2 i 3 w brzmieniu:
„
2.
Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mają równe prawa bez względu na płeć,
urodzenie, wykształcenie, zawód, narodowość, rasę, wyznanie oraz pochodzenie i położenie
społeczne.
3.
Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej powinni rzetelnie wypełniać swoje obowiązki
wobec Ojczyzny i przyczyniać się do jej rozwoju.
”
;
31)
w art. 58 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„
2.
Prawo do pracy zapewniają: socjalistyczny system gospodarczy, planowy rozwój sił wytwórczych,
racjonalne wykorzystywanie wszystkich czynników produkcji, stałe wdrażanie postępu
naukowo-technicznego w gospodarce narodowej oraz system kształcenia i podnoszenia
kwalifikacji zawodowych. Prawidłową realizację prawa do pracy zabezpiecza socjalistyczne
ustawodawstwo pracy.
”
;
32)
w art. 59 w ust. 2 wyrazy: „robotnikom i pracownikom umysłowym” zastępuje się wyrazem: „pracownikom”;
33)
w art. 60 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„
2.
Coraz pełniejszemu urzeczywistnianiu tego prawa służą:
1)
rozwój ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby, starości i niezdolności do pracy
oraz rozbudowa różnych form pomocy społecznej,
2)
rozwój organizowanej przez państwo ochrony zdrowia oraz podnoszenie poziomu zdrowotnego
ludności, bezpłatna pomoc lekarska dla wszystkich ludzi pracy i ich rodzin, stałe
polepszanie warunków bezpieczeństwa, ochrony i higieny pracy, szeroko rozwinięte zapobieganie
chorobom i ich zwalczanie, opieka nad inwalidami,
3)
rozbudowa szpitali, sanatoriów, ambulatoriów, ośrodków zdrowia i urządzeń sanitarnych.
”
;
34)
po art. 60 dodaje się art. 60a w brzmieniu:
„
Art. 60a.
Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mają prawo do korzystania z wartości środowiska
naturalnego oraz obowiązek jego ochrony.
”
;
35)
w art. 61 w ust. 2:
a)
pkt 1 i 2 otrzymują brzmienie:
„
1)
bezpłatne szkolnictwo,
2)
powszechne i obowiązkowe szkoły podstawowe,
”
,
b)
dodaje się pkt 3 i 4 w brzmieniu:
„
3)
upowszechnianie szkolnictwa średniego,
4)
rozwój szkolnictwa wyższego,
”
,
c)
dotychczasowe pkt 3 i 4 oznacza się jako pkt 5 i 6;
36)
po art. 64 dodaje się art. 64a w brzmieniu:
„
Art. 64a.
Polska Rzeczpospolita Ludowa zapewnia wszechstronną opiekę weteranom walk o wyzwolenie
narodowe i społeczne.
”
;
37)
w art. 66 dodaje się ust. 3 w brzmieniu:
„
3.
Polska Rzeczpospolita Ludowa umacnia w społeczeństwie pozycję kobiet, zwłaszcza matek
i kobiet pracujących zawodowo.
”
;
38)
w art. 67:
a)
w ust. 1 po wyrazie: „Małżeństwo” dodaje się przecinek oraz wyraz: „macierzyństwo”,
b)
ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„
2.
Obowiązkiem rodziców jest wychowywanie dzieci na prawych i świadomych swych obowiązków
obywateli Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
”
,
c)
dodaje się ust. 3-5 w brzmieniu:
„
3.
Polska Rzeczpospolita Ludowa zapewnia realizację praw i obowiązków alimentacyjnych.
4.
Dzieci urodzone poza małżeństwem mają te same prawa co dzieci urodzone w małżeństwie.
5.
W trosce o dobro rodziny Polska Rzeczpospolita Ludowa dąży do poprawy sytuacji mieszkaniowej,
przy współudziale obywateli rozwija i popiera różne formy budownictwa mieszkaniowego,
a szczególnie budownictwa spółdzielczego, oraz dba o racjonalną gospodarkę zasobami
mieszkaniowymi.
”
;
39)
art. 68 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 68.
Polska Rzeczpospolita Ludowa otacza szczególnie troskliwą opieką wychowanie młodzieży
i zapewnia jej najszersze możliwości rozwoju oraz stwarza warunki do aktywnego udziału
młodego pokolenia w życiu społecznym, politycznym, gospodarczym i kulturalnym, kształtując
poczucie współodpowiedzialności młodzieży za rozwój Ojczyzny.
”
;
40)
w art. 70 skreśla się ust. 3;
41)
po art. 72 dodaje się art. 72a w brzmieniu:
„
Art. 72a.
W Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej doniosłą rolę społeczną spełniają związki zawodowe,
które są powszechną organizacją współuczestniczącą w kształtowaniu i realizacji zadań
społeczno-gospodarczego rozwoju kraju; związki zawodowe reprezentują interesy oraz
prawa ludzi pracy, są szkołą obywatelskiej aktywności i zaangażowania w budowie społeczeństwa
socjalistycznego.
”
;
42)
w art. 73:
a)
dotychczasowy ust. 1 oznacza się jako ust. 2 i dodaje ust. 1 w brzmieniu:
„
1.
Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uczestniczą w sprawowaniu kontroli społecznej,
w konsultacjach i dyskusjach nad węzłowymi problemami rozwoju kraju oraz zgłaszają
wnioski.
”
,
b)
dotychczasowy ust. 2 oznacza się jako ust. 3; w przepisie tym w zdaniu pierwszym początkowe
wyrazy: „Skargi i zażalenia” zastępuje się wyrazami: „Odwołania, skargi i zażalenia”, a w zdaniu drugim po wyrazach: „stosunek do” dodaje się wyraz: „odwołań,”;
43)
po art. 75 dodaje się art. 75a w brzmieniu:
„
Art. 75a.
Obywatele polscy za granicą korzystają z opieki Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
”
;
44)
w art. 77 skreśla się ust. 2 i oznaczenie ust. 1;
45)
tytuł rozdziału 9 otrzymuje brzmienie:
„
Rozdział 9
Godło, barwy, hymn i stolica Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”;
46)
w art. 89:
a)
dodaje się ust. 3 w brzmieniu:
„
3.
Hymnem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest „Mazurek Dąbrowskiego”.
”
,
b)
dotychczasowy ust. 3 oznacza się jako ust. 4;
47)
po art. 89 dodaje się art. 89a w brzmieniu:
„
Art. 89a.
Godło, barwy i hymn Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej otaczane są czcią i podlegają
szczególnej ochronie.
”
Art. 2.
1.
Okres kadencji rad narodowych unormowany zostanie w ustawie o radach narodowych.
2.
Do czasu unormowania okresu, o którym mowa w ust. 1, kadencję rad narodowych ustala
się na okres lat czterech.
Art. 3.
1.
Sędziowie Sądu Najwyższego wybrani przez Radę Państwa na te stanowiska na podstawie
dotychczasowych przepisów stają się sędziami powołanymi w rozumieniu niniejszej ustawy
na okres do upływu ich bieżącej kadencji.
2.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do wybranych w dotychczasowym trybie Pierwszego
Prezesa i prezesów Sądu Najwyższego.
Art. 4.
Najwyższa Izba Kontroli oraz Prezes Najwyższej Izby Kontroli działają w granicach
dotychczasowych uprawnień i obowiązków do czasu wejścia w życie ustawy dostosowującej
organizację i sposób działania Najwyższej Izby Kontroli do postanowień art. 1 niniejszej
ustawy.
Art. 5.
Przewodniczący Rady Państwa ogłosi w Dzienniku Ustaw jednolity tekst Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, z uwzględnieniem jej zmian, ogłoszonych przed dniem wydania jednolitego tekstu,
z zastosowaniem ciągłej numeracji rozdziałów, artykułów, ustępów i punktów.
Art. 6.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.