Ustawaz dnia 30 marca 1965 r.o bezpieczeństwie i higienie pracy
Spis treści
- Treść ustawy
- Rozdział 1 - Przepisy ogólne
- Rozdział 2 - Projektowanie, budowa zakładów pracy oraz utrzymywanie budynków i pomieszczeń pracy
- Rozdział 3 - Maszyny i inne urządzenia techniczne
- Rozdział 4 - Profilaktyczna ochrona zdrowia i opieka lekarska
- Rozdział 5 - Wymagania higieniczno-sanitarne
- Rozdział 6 - Szkolenie
- Rozdział 7 - Odzież ochronna, odzież robocza i sprzęt ochrony osobistej
- Rozdział 8 - Rejestracja i sprawozdawczość w zakresie wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych
- Rozdział 9 - Obowiązki pracowników
- Rozdział 10 - Służba bezpieczeństwa i higieny pracy
- Rozdział 11 - Obowiązki nadrzędnych jednostek organizacyjnych nad zakładami pracy
- Rozdział 12 - Nadzór nad wykonywaniem zadań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy
- Rozdział 13 - Przepisy końcowe
Treść ustawy
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Zakład pracy obowiązany jest zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki
pracy wyłączające zagrożenie ich życia lub zdrowia.
2.
Realizacja obowiązku określonego w ust. 1 następuje w oparciu o najnowsze zdobycze
nauki i techniki i stanowi nieodłączny element działalności zakładu pracy.
Art. 2.3 orzeczenia
1.
Pracownikiem w rozumieniu ustawy jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę,
mianowania lub wyboru, na podstawie umowy o naukę zawodu, przyuczenie do określonej
pracy lub odbycia wstępnego stażu pracy, jak również osoba pozostająca w stosunku
pracy będąca członkiem albo kandydatem na członka spółdzielni pracy.
2.
Zakładem pracy w rozumieniu ustawy jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna
samodzielnie wykonująca działalność produkcyjną, usługową lub inną. W szczególności
zakładem pracy jest przedsiębiorstwo, spółdzielnia, gospodarstwo rolne, leśne lub
ogrodnicze, urząd, instytucja, organizacja społeczna, zakład naukowy, placówka oświatowo-wychowawcza
lub opiekuńcza.
3.
Przepisy dotyczące zakładów pracy stosuje się również do osoby fizycznej zatrudniającej
pracownika.
Art. 3.
Zakład pracy obowiązany jest zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy również
osobom nie będącym jego pracownikami, a wykonującym w tym zakładzie czynności służbowe
lub społeczne, jeżeli przepisy szczególne nie obciążają tym obowiązkiem innych jednostek
lub osób.
Art. 4.3 orzeczenia
1.
Zakład pracy obowiązany jest zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki zajęć odbywanych
w nim przez studentów wyższych uczelni, uczniów szkół zawodowych i innych, nie będących
jego pracownikami.
2.
Obowiązek określony w ust. 1 ciąży także na szkołach i innych zakładach naukowych
w stosunku do osób pobierających naukę w tych szkołach i zakładach albo odbywających
w nich praktyczną naukę zawodu, zajęcia praktyczno-techniczne lub wykonujących prace
społecznie użyteczne. Szczegółowy zakres tego obowiązku ustalają ministrowie, którym
podlegają szkoły i zakłady naukowe.
Art. 5.
Przepis art. 1 stosuje się odpowiednio do organów państwowych kierujących pracą wykonywaną
przez obywateli ochotniczo lub obowiązkowo na innej podstawie niż określona w art.
2 ust. 1 oraz do jednostek organizujących pracę w ramach czynów społecznych.
Art. 6.
Zakład pracy, na którego terenie prowadzone są prace przez inne zakłady pracy, obowiązany
jest umożliwić tym zakładom zorganizowanie pracy w sposób zapewniający ich pracownikom
bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
Art. 7.2 orzeczenia
1.
Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące prac wykonywanych w różnych gałęziach
pracy (przepisy ogólne) wydaje Rada Ministrów w drodze rozporządzeń na wniosek lub
po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych.
2.
Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące prac wykonywanych w poszczególnych
gałęziach pracy (przepisy branżowe) wydają w drodze rozporządzeń właściwi ministrowie
w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej i w uzgodnieniu z zarządami
głównymi odpowiednich związków zawodowych.
3.
Branżowe przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dla zakładów pracy podległych lub
nadzorowanych przez różnych ministrów albo dotyczące poszczególnych rodzajów robót
wykonywanych w różnych gałęziach pracy wydaje w drodze rozporządzeń minister właściwy
dla gałęzi pracy mającej przeważające znaczenie w porozumieniu z innymi zainteresowanymi
ministrami i Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej oraz w uzgodnieniu z zarządami
głównymi odpowiednich związków zawodowych.
4.
Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach górniczych w sprawach nie unormowanych
przepisami określonymi w ust. 1 wydaje Prezes Rady Ministrów na podstawie prawa górniczego.
Art. 8.
Zakład pracy ustala w rocznych i wieloletnich planach swojej działalności konkretne
zadania w zakresie poprawy warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zapewnia środki,
w szczególności finansowe i materiałowe, konieczne dla realizacji tych zadań. Koszty
tych środków nie mogą obciążać pracowników.
Art. 9.
Zakład pracy obowiązany jest do udzielania swoim pracownikom pomocy w opracowywaniu
projektów wynalazczych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz do zapewnienia
twórcom bezpośredniego udziału w pracach nad realizacją tych projektów.
Art. 10.
Ogólnopaństwowy plan badań naukowych oraz plany badań prowadzonych przez właściwe
placówki naukowe i naukowo-badawcze obejmują także zagadnienia z zakresu bezpieczeństwa
i higieny pracy.
Rozdział 2
Projektowanie, budowa zakładów pracy oraz utrzymywanie budynków i pomieszczeń pracy
Art. 11.
1.
Założenia i projekt nowo budowanego zakładu pracy powinny uwzględniać w pełni wymagania
bezpieczeństwa i higieny pracy.
2.
Założenia i projekt przebudowywanego zakładu pracy albo jego części powinny zapewnić
polepszenie istniejących warunków bezpieczeństwa i higieny pracy.
3.
Zakres, zasady i tryb opiniowania przez organy inspekcji pracy projektów, o których
mowa w ust. 1 i 2, z punktu widzenia wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy normują
przepisy o sporządzaniu, uzgadnianiu i zatwierdzaniu założeń i projektów inwestycyjnych;
przepisy te w tym zakresie wydaje się w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych
oraz Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej.
Art. 12.
1.
Właściwy inspektor pracy bierze udział w komisjach powołanych do przyjmowania do eksploatacji
wybudowanych lub przebudowanych zakładów pracy albo ich części.
2.
Jeżeli z powodu nieuwzględnienia wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy dopuszczenie
do eksploatacji wybudowanych lub przebudowanych zakładów pracy albo ich części może
spowodować bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników, inspektor pracy
odmawia zgody na uruchomienie tych zakładów lub ich części i przedstawia sprawę do
decyzji właściwemu ministrowi. Minister podejmuje decyzję po porozumieniu z zarządem
głównym właściwego związku zawodowego.
Art. 13.
Zakład pracy obowiązany jest utrzymywać pomieszczenia pracy, budynki i inne obiekty
budowlane oraz tereny i urządzenia z nimi związane w stanie zapewniającym bezpieczne,
higieniczne i dogodne warunki pracy.
Rozdział 3
Maszyny i inne urządzenia techniczne
Art. 14.
1.
Maszyny i inne urządzenia techniczne powinny być konstruowane i budowane w taki sposób,
aby:
1)
zapewniały bezpieczne, higieniczne oraz dogodne warunki pracy, a w szczególności zabezpieczały
pracownika przed urazami, działaniem substancji trujących, porażeniem prądem elektrycznym,
szkodliwymi wstrząsami, nadmiernym hałasem i działaniem wibracji oraz promieniowania,
2)
zmniejszały uciążliwość warunków pracy.
2.
Maszyny i inne urządzenia techniczne przed dopuszczeniem ich do produkcji poddaje
się ocenie z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy.
3.
Rada Ministrów po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych określi organy
właściwe do oceny, o której mowa w ust. 2, oraz zasady i tryb dokonywania tej oceny.
Art. 15.
1.
Maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie mogą być albo nie zostały zbudowane
w sposób określony w art. 14 ust. 1, powinny być zaopatrzone w odpowiednie zabezpieczenia
zapewniające bezpieczeństwo i higieniczne warunki pracy.
2.
Obowiązki wynikające z ust. 1 ciążą na wytwórcy, a w przypadkach, w których konstrukcja
zabezpieczeń uzależniona jest od warunków lokalnych, również i na użytkowniku.
Art. 16.
Zabrania się wytwarzania maszyn oraz innych urządzeń technicznych nie odpowiadających
wymaganiom określonym w art. 14 i 15, jak również obrotu tymi maszynami i urządzeniami.
Art. 17.
Przepisy art. 14-16 stosuje się odpowiednio do narzędzi pracy.
Rozdział 4
Profilaktyczna ochrona zdrowia i opieka lekarska
Art. 18.
1.
Zakład pracy obowiązany jest stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym
schorzeniom związanym z warunkami środowiska pracy, a w szczególności instalować i
utrzymywać w stanie stałej sprawności urządzenia niezbędne do przeciwdziałania czynnikom
powodującym te choroby i schorzenia.
2.
Rada Ministrów ustala zasady współdziałania zakładów pracy z zakładami społecznymi
służby zdrowia wykonującymi opiekę nad zdrowiem załóg pracowniczych.
Art. 19.
1.
Zakład pracy obowiązany jest przeprowadzać systematyczne badania i pomiary czynników
szkodliwych dla zdrowia metodami ustalonymi w normach, a w braku takich norm - metodami
wskazanymi przez właściwe organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
2.
Najwyższe dopuszczalne stężenia substancji szkodliwych dla zdrowia oraz najwyższe
dopuszczalne natężenia innych czynników szkodliwych i sposób postępowania w razie
ich przekroczenia określają przepisy wydane na podstawie art. 7.
3.
W zakładach pracy, w których praca odbywa się w warunkach szkodliwych dla zdrowia,
wojewódzki inspektor sanitarny może zarządzić wyposażenie zakładu pracy w niezbędne
urządzenia pomiarowe i inne konieczne do przeprowadzania badań i pomiarów czynników
szkodliwych dla zdrowia pracowników.
Art. 20.
1.
Zakład pracy obowiązany jest przed dopuszczeniem pracownika do pracy poddać go badaniom
lekarskim (badania wstępne).
2.
W czasie zatrudnienia pracownik podlega badaniom okresowym i kontrolnym.
3.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Pracy
i Płac oraz Centralną Radą Związków Zawodowych określa w drodze rozporządzenia rodzaje
wymaganych badań, kategorie pracowników objętych badaniami okresowymi i kontrolnymi
oraz częstotliwość badań okresowych, tryb przeprowadzania badań lekarskich oraz przeciwwskazania
w zakresie zatrudniania pracowników przy poszczególnych rodzajach prac.
4.
Terminy wprowadzania w życie obowiązku, o którym mowa w ust. 1, w stosunku do zakładów
pracy nie objętych działalnością zakładów leczniczo-zapobiegawczych przemysłowej służby
zdrowia określają prezydia wojewódzkich rad narodowych (rad narodowych miast wyłączonych
z województw).
Art. 21.
1.
Zakład pracy jest obowiązany:
1)
zapewnić sprawne przeprowadzanie badań lekarskich, a w szczególności ustalać w porozumieniu
z kierownikiem właściwego zakładu społecznego służby zdrowia terminy i miejsce badań,
2)
kierować pracowników na badania lekarskie przestrzegając ustalonych przez lekarza
terminów,
3)
przechowywać orzeczenia lekarskie wydane w wyniku badań lekarskich.
2.
Okresowe badania lekarskie przeprowadza się poza godzinami pracy, a jeżeli zachodzi
konieczność przeprowadzenia takich badań w godzinach pracy, za czas nieobecności w
pracy z tego powodu przysługuje pracownikowi wynagrodzenie wynikające ze stawki osobistego
zaszeregowania. Jeżeli badanie lekarskie posiada charakter specjalistyczny i odbywa
się poza zakładem pracy, a nieobecność pracownika trwa dłużej niż jeden dzień, przysługuje
mu za czas tej nieobecności wynagrodzenie obliczone jak za urlop wypoczynkowy.
3.
Jeżeli badanie lekarskie jest prowadzone w innej miejscowości niż ta, w której mieści
się siedziba zakładu pracy, pracownikowi przysługuje od zakładu pracy zwrot kosztów
podróży według zasad i w wysokości określonych przepisami w sprawie zwracania chorym
przez placówki służby zdrowia kosztów przejazdów do zakładów leczniczych.
Art. 22.
1.
W przypadku stwierdzenia u pracownika objawów powstawania choroby zawodowej o szczególnym
zagrożeniu, wymienionej w wykazie, o którym mowa w ust. 5, zakład pracy jest obowiązany:
1)
zbadać w porozumieniu z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej przyczyny, charakter
i rozmiar zagrożenia powodującego tę chorobę,
2)
zastosować właściwe środki zapobiegawcze odpowiednie do danego zagrożenia, określone
przez organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej lub zakład leczniczo-zapobiegawczy przemysłowej
służby zdrowia,
3)
przystąpić niezwłocznie do usuwania przyczyn powodujących choroby zawodowe, w szczególności
przez zastosowanie urządzeń wentylacyjnych i klimatyzacyjnych, hermetyzację procesów
technologicznych i eliminowanie szkodliwych dla zdrowia pracowników substancji lub
materiałów,
4)
zapewnić realizację zaleceń lekarskich wydanych pracownikom, zwłaszcza w zakresie
kierowania na częstsze badania lekarskie, stosowania przerw w pracy, kierowania na
wczasy profilaktyczno-lecznicze, do sanatorium.
2.
W przypadku dalszego utrzymywania się u pracownika objawów choroby zawodowej o szczególnym
zagrożeniu, pomimo zastosowania środków określonych w ust. 1, pracownik powinien być
na podstawie orzeczenia komisji przeniesiony czasowo lub na stałe do innej pracy nie
narażającej go na działanie czynnika, który wywołał te objawy.
3.
Pracownikowi przeniesionemu czasowo w myśl ust. 2 do innej pracy przysługuje przez
okres tego przeniesienia, jednak nie dłużej niż przez 3 miesiące, wynagrodzenie nie
niższe od wynagrodzenia dotychczas pobieranego, obliczonego jak za czas urlopu wypoczynkowego,
pod warunkiem należytego wykonywania obowiązków na nowych stanowiskach.
4.
Rada Ministrów na wniosek zainteresowanych ministrów zgłoszony w porozumieniu z Przewodniczącym
Komitetu Pracy i Płac oraz Centralną Radą Związków Zawodowych może określić przypadki,
w których wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 3, będzie przysługiwało pracownikowi
przez okres do 6 miesięcy.
5.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Pracy
i Płac oraz Centralną Radą Związków Zawodowych określa w drodze rozporządzenia choroby
zawodowe, których stwierdzenie daje podstawę do zastosowania przepisów ust. 1-3, oraz
skład komisji, zasady i tryb postępowania przy wydawaniu orzeczeń o konieczności przeniesienia
do innej pracy.
Art. 23.
1.
Jeżeli badania lekarskie wykazały stałą niezdolność pracownika do danej pracy, spowodowaną
wypadkiem przy pracy, chorobą zawodową lub innym schorzeniem wywołanym warunkami środowiska
pracy, zakład pracy obowiązany jest przesunąć go do innej pracy odpowiedniej do jego
stanu zdrowia i kwalifikacji zawodowych.
2.
Jeżeli takie przesunięcie nie jest możliwe, zakład pracy powinien niezwłocznie porozumieć
się z organem zatrudnienia w celu zapewnienia pracownikowi odpowiedniej pracy w innym
zakładzie.
3.
Zakład pracy, w którym są wolne miejsca pracy odpowiednie do stanu zdrowia i kwalifikacji
zawodowych pracownika skierowanego przez organ zatrudnienia, obowiązany jest przyjąć
go do pracy.
Art. 24.
1.
Zakład pracy powinien zapewnić bezpłatnie pracownikom zatrudnionym przy pracach szczególnie
szkodliwych dla zdrowia dożywianie specjalne, jeżeli to dożywianie jest konieczne
ze względów profilaktycznych.
2.
Rada Ministrów na wniosek zainteresowanych ministrów zgłoszony w porozumieniu z Ministrem
Zdrowia i Opieki Społecznej, Przewodniczącym Komitetu Pracy i Płac oraz Centralną
Radą Związków Zawodowych określa rodzaje tych prac oraz odpowiadającego im dożywiania
specjalnego i zasady postępowania przy jego przyznawaniu.
Rozdział 5
Wymagania higieniczno-sanitarne
Art. 25.
1.
Wprowadzanie do produkcji szkodliwych dla zdrowia pracowników nowych materiałów lub
procesów technologicznych wymaga uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości oraz
zastosowania odpowiednich środków zapobiegających tej szkodliwości.
2.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Nauki
i Techniki oraz z Centralną Radą Związków Zawodowych może:
1)
wprowadzić zakaz stosowania określonych materiałów lub procesów technologicznych w
przypadkach, gdy przy aktualnym stanie technicznym nie jest możliwe przeciwdziałanie
wywołanym przez nie szkodliwościom, albo
2)
uzależnić stosowanie takich materiałów lub procesów technologicznych od przestrzegania
określonych warunków.
Art. 26.
1.
Zakład pracy obowiązany jest:
1)
posiadać niezbędne urządzenia higieniczno-sanitarne,
2)
dostarczać pracownikom środków utrzymania higieny osobistej,
3)
zabezpieczyć pranie, odkażanie, suszenie i odpylanie odzieży ochronnej lub roboczej.
2.
Rodzaje urządzeń higieniczno-sanitarnych oraz szczegółowe wymagania w tym zakresie
ustalają przepisy wydawane na podstawie art. 7 oraz inne przepisy, a w szczególności
przepisy wydane na podstawie prawa budowlanego.
Rozdział 6
Szkolenie
Art. 27.
1.
Programy nauczania w szkołach wyższych, średnich i innych oraz zasadniczych szkołach
i kursach zawodowych obejmują także zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy.
2.
Właściwi ministrowie określają w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych
rodzaje szkół objętych przepisem ust. 1, a także ramowe programy i formy nauczania
w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Art. 28.
1.
Nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie ma on dostatecznej
znajomości zasad i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz potrzebnych do danej
pracy umiejętności.
2.
Pracownik powinien być przed dopuszczeniem do pracy przeszkolony w zakresie ogólnych
zasad i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, jak też szczególnych zasad i przepisów
w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracy obowiązujących przy danej pracy.
3.
Niezależnie od przeszkolenia wstępnego zakład pracy obowiązany jest do prowadzenia
szkolenia okresowego w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracy.
4.
Właściwi ministrowie w porozumieniu z zarządami głównymi odpowiednich związków zawodowych
określają stanowiska objęte przepisami ust. 1-3, ustalają programy i formy szkolenia
wstępnego i okresowego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ustalają częstotliwość
szkolenia okresowego.
Art. 29.
Osoby zajmujące stanowiska kierownicze w zakładzie pracy powinny wykazać się znajomością
zasad i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów o ochronie pracy w
zakresie niezbędnym do wykonywania ciążących na nich obowiązków.
Art. 30.
1.
Zakład pracy obowiązany jest podawać do wiadomości pracowników treść przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy obowiązujących przy wykonywanych przez nich pracach.
2.
Zakład pracy powinien wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa
i higieny pracy na poszczególnych stanowiskach roboczych.
Rozdział 7
Odzież ochronna, odzież robocza i sprzęt ochrony osobistej
Art. 31.
1.
Zakład pracy obowiązany jest dostarczać bezpłatnie dogodnej w użyciu odzieży ochronnej,
sprzętu ochrony osobistej i innych środków ochronnych pracownikom zatrudnionym przy
pracach narażających ich na uszkodzenie ciała lub urazy mechaniczne, oparzenia, zatrucia,
a także pracownikom zatrudnionym w niskich temperaturach, wilgoci, hałasie itp.
2.
Rada Ministrów na wniosek Centralnej Rady Związków Zawodowych uzgodniony z Przewodniczącym
Komitetu Pracy i Płac ustali wytyczne w zakresie zasad przydzielania odzieży ochronnej.
3.
W trybie przewidzianym w ust. 2 Rada Ministrów określi również zasady przydzielania
odzieży roboczej.
Rozdział 8
Rejestracja i sprawozdawczość w zakresie wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych
Art. 32.
1.
Zakład pracy powinien prowadzić rejestrację oraz sprawozdawczość w zakresie wypadków
przy pracy.
2.
Prezes Rady Ministrów po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych określi
w drodze rozporządzenia zasady i tryb badania okoliczności i przyczyn wypadków przy
pracy oraz rodzaj i sposób sporządzania oraz prowadzenia dokumentacji związanej z
tymi wypadkami.
3.
Prezes Głównego Urzędu Statystycznego w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych
określi sposób prowadzenia rejestracji i sprawozdawczości z wypadków przy pracy.
Art. 33.
1.
Zakład pracy ma obowiązek niezwłocznego zawiadamiania inspektora pracy i prokuratora
oraz jednostki nadrzędnej o każdym wypadku przy pracy śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym.
2.
Do zawiadomienia określonego w ust. 1 obowiązany jest ponadto zakład społeczny służby
zdrowia udzielający pomocy lekarskiej pracownikowi, który uległ wypadkowi przy pracy.
Art. 34.
1.
Zakład pracy obowiązany jest prowadzić rejestrację zachorowań na choroby zawodowe
wymienione w wykazie, o którym mowa w ust. 4.
2.
Zakład pracy ma obowiązek niezwłocznego zgłaszania do organów Państwowej Inspekcji
Sanitarnej i inspektora pracy każdego przypadku choroby zawodowej albo podejrzenia
o nią.
3.
Do zgłoszenia choroby zawodowej obowiązany jest ponadto:
1)
zakład społeczny służby zdrowia, w którym stwierdzono przypadek choroby zawodowej,
2)
lekarz, który przy wykonywaniu zawodu ustalił chorobę zawodową lub powziął podejrzenie
o nią,
3)
lekarz weterynarii, jeżeli przy wykonywaniu zawodu stwierdził wypadek zakażenia ludzi
chorobą odzwierzęcą,
4)
lekarz wykonujący oględziny zwłok lub sekcję bez względu na to, czy dany przypadek
choroby zawodowej stwierdzono za życia.
4.
Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Pracy
i Płac oraz Centralną Radą Związków Zawodowych określi w drodze rozporządzenia wykaz
chorób zawodowych podlegających zgłoszeniu w myśl ust. 2 i 3, organy powołane do stwierdzania
choroby zawodowej, tryb postępowania przy ustalaniu i zgłaszaniu chorób zawodowych,
a w porozumieniu z Prezesem Głównego Urzędu Statystycznego - zasady dokumentacji,
sprawozdawczości oraz statystyki tych chorób.
Art. 35.
Zakład pracy obowiązany jest systematycznie badać kształtowanie się wypadkowości przy
pracy, chorób zawodowych i innych schorzeń wywołanych warunkami środowiska pracy w
zakładzie pracy i w oparciu o wyniki tych badań stosować właściwe środki zapobiegawcze.
Rozdział 9
Obowiązki pracowników
Art. 36.1 orzeczenie
Przestrzeganie zasad i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy stanowi podstawowy
obowiązek każdego pracownika. W szczególności pracownik jest obowiązany:
1)
wykonywać pracę w sposób zgodny z zasadami i przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy
oraz przestrzegać wydawanych w tym zakresie zarządzeń i wskazówek przełożonych,
2)
dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz porządek i ład w miejscu
pracy,
3)
używać przydzielonej mu odzieży ochronnej i roboczej oraz sprzętu ochrony osobistej
zgodnie z ich przeznaczeniem,
4)
poddawać się badaniom lekarskim wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zarządzonym
przez właściwe organy i stosować się do zaleceń lekarskich,
5)
brać udział w szkoleniu i instruktażu z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, znać
obowiązujące w tym zakresie przepisy oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,
6)
niezwłocznie zawiadamiać przełożonych o zauważonym w zakładzie pracy wypadku przy
pracy albo zagrożeniu dla zdrowia lub życia ludzkiego.
Art. 37.
1.
Kierownik zakładu pracy ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy
w zakładzie.
2.
Kierownik zakładu pracy ma w szczególności obowiązek:
1)
organizowania pracy w zakładzie w sposób zapobiegający możliwości powstawania warunków
grożących wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi schorzeniami wywoływanymi
warunkami środowiska pracy,
2)
sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem w zakładzie zasad i przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy oraz przepisów o ochronie pracy, wydawania poleceń usuwania istniejących
w tym zakresie uchybień oraz kontrolowania wykonania takich poleceń,
3)
zapewnienia wykonania poleceń i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami
pracy.
Art. 38.
1.
Przepisy art. 37 stosuje się odpowiednio do kierowników komórek organizacyjnych zakładu
pracy, osób kierujących wydzielonymi zespołami pracowników oraz do majstrów i brygadzistów.
2.
Pracownicy, o których mowa w ust. 1, mają w szczególności obowiązek:
1)
organizowania stanowisk roboczych zgodnie z zasadami i przepisami bezpieczeństwa i
higieny pracy,
2)
zapewnienia pracownikom środków ochrony osobistej i dopilnowania ich stosowania zgodnie
z przeznaczeniem,
3)
organizowania, przygotowywania i prowadzenia robót w sposób zabezpieczający przed
wypadkami przy pracy oraz chorobami zawodowymi i schorzeniami wywoływanymi warunkami
środowiska pracy,
4)
sprawowania nadzoru nad bezpiecznym i higienicznym stanem pomieszczeń pracy oraz wyposażenia
technicznego,
5)
sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem przez pracowników zasad i przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy.
Rozdział 10
Służba bezpieczeństwa i higieny pracy
Art. 39.
1.
W produkcyjnych i usługowych zakładach pracy oraz ich nadrzędnych jednostkach organizacyjnych
działa służba bezpieczeństwa i higieny pracy.
2.
Rada Ministrów na wniosek Centralnej Rady Związków Zawodowych określi wymagania kwalifikacyjne
oraz zakres działania pracowników służby bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach
pracy i ich nadrzędnych jednostkach organizacyjnych.
Rozdział 11
Obowiązki nadrzędnych jednostek organizacyjnych nad zakładami pracy
Art. 40.
Przy wykonywaniu uprawnień w stosunku do podległych zakładów pracy nadrzędne jednostki
organizacyjne powinny uwzględniać zadania tych zakładów w zakresie zapewnienia bezpiecznych
i higienicznych warunków pracy. W szczególności jednostki te obowiązane są:
1)
ustalać zadania planowe przy założeniu, że ich wykonywanie powinno odbywać się w warunkach
wynikających z zasad i przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, a w razie potrzeby
zapewniać środki niezbędne dla ich realizacji,
2)
uwzględniać w wytycznych rozwoju zakładów pracy poprawę warunków bezpieczeństwa i
higieny pracy,
3)
udzielać pomocy zakładom pracy przy wykonywaniu przez nie zadań w zakresie bezpieczeństwa
i higieny pracy,
4)
kontrolować i co najmniej corocznie oceniać stan realizacji zadań w zakresie bezpieczeństwa
i higieny pracy zaplanowanych przez zakłady pracy oraz udzielać wynikających stąd
wytycznych.
Rozdział 12
Nadzór nad wykonywaniem zadań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy
Art. 41.
1.
Nadzór nad warunkami bezpieczeństwa i higieny pracy sprawują:
1)
związki zawodowe przez swoje instancje oraz przez inspektorów pracy i społecznych
inspektorów pracy,
2)
działające z mocy przepisów szczególnych organy administracji państwowej,
2.
Organy, o których mowa w ust. 1 pkt 2, współdziałają z instancjami związkowymi, inspektorami
pracy i społecznymi inspektorami pracy przy wykonywaniu zadań w zakresie nadzoru nad
warunkami bezpieczeństwa i higieny pracy.
Art. 42.
1.
Związki zawodowe współdziałają z właściwymi organami i osobami przy podejmowaniu przez
nie decyzji w sprawach bezpieczeństwa i higieny pracy.
2.
Instancje związkowe mają prawo dokonywania kontroli i oceny stanu bezpieczeństwa i
higieny pracy w zakładach pracy i występowania z wnioskami o zastosowanie właściwych
środków zapobiegawczych.
3.
W celu realizacji zadań, o których mowa w ust. 2, instancje związkowe mają prawo żądania
od zakładów pracy i ich jednostek nadrzędnych potrzebnych danych i okazywania dokumentów
dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.
4.
Instancje związkowe mają prawo występowania z wnioskami do właściwych organów o pociągnięcie
do odpowiedzialności osób winnych nieprzestrzegania zasad i przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy. Organ, do którego wniosek skierowano, obowiązany jest nie później
niż w terminie miesięcznym zawiadomić instancję związkową o sposobie załatwienia wniosku.
5.
Zadania i uprawnienia inspektorów pracy i społecznych inspektorów pracy regulują odrębne
przepisy.
Art. 43.
Załogom zakładów pracy przysługuje prawo nadzorowania i kontrolowania warunków bezpieczeństwa
i higieny pracy oraz prawo stanowienia w zasadniczych sprawach z tego zakresu na zasadach
przewidzianych obowiązującymi przepisami, a w szczególności przepisami o samorządzie
robotniczym.
Art. 44.
1.
W zakładach pracy przeprowadza się okresowo społeczne przeglądy warunków pracy mające
na celu:
1)
badanie stanu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przestrzegania obowiązujących przepisów
w tym zakresie,
2)
ocenę wykonania planu poprawy warunków pracy oraz sposobu i celowości dokonywania
na ten cel wydatków,
3)
przedstawianie wniosków w zakresie poprawy warunków pracy.
2.
Rada Ministrów i Centralna Rada Związków Zawodowych określają zasady i tryb przeprowadzania
okresowych społecznych przeglądów warunków pracy oraz sposób wykorzystania materiałów
i realizacji wniosków wynikających z takich przeglądów.
Art. 45.
1.
Państwowa Inspekcja Sanitarna wykonuje nadzór nad warunkami higieny pracy.
2.
Do zadań Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy w szczególności wydawanie decyzji
w sprawach:
1)
usuwania stwierdzonych w zakładach pracy uchybień mogących powodować choroby zawodowe,
2)
przeprowadzania badań lekarskich wstępnych, okresowych lub kontrolnych,
3)
przenoszenia do innych prac pracowników zagrożonych chorobami zawodowymi bądź chorych
na takie choroby.
3.
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przypadku stwierdzenia uchybień w zakresie
warunków higieny pracy wydają zarządzenia o unieruchomieniu zakładu pracy w całości
lub w części, jeżeli niezwłoczne usunięcie tych uchybień nie jest możliwe lub gdy
do tego celu jest konieczne unieruchomienie zakładu pracy lub jego części.
Rozdział 13
Przepisy końcowe
Art. 46.
Przepisów art. 28-30 i 36-38 nie stosuje się do pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach
górniczych w zakresie unormowanym przepisami dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze .
Art. 47.
1.
Rada Ministrów po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych określi w drodze
rozporządzenia zakres i sposób stosowania przepisów ustawy do osób stale wykonujących
pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, a w szczególności na podstawie umów o
dzieło lub umów zlecenia.
2.
Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Pracy i Płac Określi
w drodze rozporządzenia zakres stosowania przepisów ustawy do osób przebywających
w zakładach karnych i w zakładach dla nieletnich, wykonujących pracę w tych zakładach
albo poza nimi.
3.
Minister Rolnictwa w porozumieniu z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej, Centralną
Radą Związków Zawodowych oraz Przewodniczącym Komitetu Pracy i Płac ustali w drodze
rozporządzenia obowiązek stosowania niektórych przepisów ustawy przez rolnicze spółdzielnie
produkcyjne i kółka rolnicze przy wykonywaniu prac przez członków tych spółdzielni
i kółek.
4.
Ministrowie Obrony Narodowej i Spraw Wewnętrznych określą zakres i sposób stosowania
w podległych im jednostkach, instytucjach i zakładach wojskowych przepisów ustawy
w stosunku do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, a Minister Spraw Wewnętrznych
- w stosunku do funkcjonariuszów Milicji Obywatelskiej i członków Korpusu Technicznego
Pożarnictwa.
Art. 48.
Ilekroć w ustawie jest mowa o ministrach, należy przez to rozumieć również kierowników
urzędów centralnych i odpowiednio zarządy centralnych organizacji spółdzielczych.
Art. 49.
1.
W dekrecie z dnia 10 listopada 1954 r. o przejęciu przez związki zawodowe zadań w dziedzinie
wykonywania ustaw o ochronie, bezpieczeństwie i higienie pracy oraz sprawowania inspekcji
pracy wprowadza się następujące zmiany:
1)
użyte w dekrecie określenia „techniczna inspekcja pracy” i „techniczny inspektor pracy” zastępuje się odpowiednio określeniami „inspekcja pracy” i „inspektor pracy”;
2)
w art. 5 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
„
3.
Do inspektora pracy należy nadzór nad przestrzeganiem przez zakłady pracy przepisów
prawa pracy, a w szczególności przepisów o stosunku pracy, o bezpieczeństwie i higienie
pracy, o pracy młodocianych i kobiet, o czasie pracy i urlopach.
”
;
3)
art. 10 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 10.
1.
Kto kierując zakładem pracy lub zespołem pracowników nie przestrzega przepisów lub
zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega karze grzywny od 100 zł do 4.500 zł
lub karze aresztu do trzech miesięcy.
2.
Tej samej karze podlega, kto:
1)
wbrew obowiązującym przepisom uruchamia nowo zbudowany lub przebudowywany zakład pracy
albo jego część bez udziału inspektora pracy;
2)
wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w przewidzianym terminie inspektora pracy, prokuratora
lub innego właściwego organu o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej albo nie
ujawnia wypadku przy pracy lub choroby zawodowej lub podaje niezgodne z prawdą informacje,
dowody albo sprawozdania z tych wypadków i chorób;
3)
nie wykonuje w terminie nakazu inspektora pracy lub zalecenia zakładowego społecznego
inspektora pracy albo podejmuje bez wymaganej przepisami zgody lub opinii tych organów
decyzję wymagającą takiej zgody lub opinii;
4)
utrudnia działalność organów inspekcji pracy, w szczególności uniemożliwia przeprowadzenie
wizytacji zakładu lub nie udziela temu organowi informacji niezbędnych do wykonywania
jego zadań.
3.
Zamiast kar przewidzianych w przepisach:
1)
o umowie o pracę,
2)
o czasie pracy,
3)
o urlopach,
4)
o pracy kobiet,
5)
o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych
w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy,
6)
o społecznej inspekcji pracy,
7)
o utworzeniu rad zakładowych
- stosuje się kary określone w ust. 1.
”
;
4)
po art. 10 dodaje się art. 10a, 10b, 10c, 10d i 10e w brzmieniu:
„
Art. 10a.
1.
W sprawach o wykroczenia, o których mowa w art. 10 niniejszego dekretu oraz w art.
59 Prawa o wykroczeniach, orzekają inspektorzy pracy, kolegia orzekające przy wojewódzkich
komisjach związków zawodowych, zwane w dalszym ciągu dekretu „kolegiami orzekającymi”,
oraz kolegium odwoławcze przy Centralnej Radzie Związków Zawodowych, zwane w dalszym
ciągu dekretu „kolegium odwoławczym”.
2.
Inspektor pracy orzeka karę grzywny do 1.500 zł.
3.
Od orzeczenia inspektora pracy obwiniony, jego obrońca albo prokurator mają prawo
w terminie 14 dni od ogłoszenia lub doręczenia orzeczenia odwołać się do kolegium
orzekającego. Kolegium orzekające utrzymuje zaskarżone orzeczenie w mocy lub uchyla
je i wydaje nowe orzeczenie.
Art. 10b.
1.
Inspektor pracy składa wniosek do kolegium orzekającego o rozpatrzenie sprawy, jeżeli
uzna, że społeczna szkodliwość czynu, stopień zawinienia lub inne ważne okoliczności
sprawy wymagają wymierzenia kary surowszej niż określona w art. 10a ust. 2.
2.
Kolegium orzekające przekazuje sprawę do sądu powiatowego, w którego okręgu zostało
popełnione wykroczenie, jeżeli okoliczności określone w ust. 1 wymagają wymierzenia
kary aresztu.
3.
Wniosek kolegium orzekającego przekazującego sprawę do sądu powiatowego zastępuje
w postępowaniu sądowym akt oskarżenia.
4.
Do postępowania przed sądem powiatowym stosuje się przepisy kodeksu postępowania karnego,
obowiązujące w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, ze zmianami przewidzianymi
w art. 505, 506 § 1 i 507 kodeksu postępowania karnego. Wyrok sądu jest prawomocny.
5.
Inspektor pracy może popierać oskarżenie obok lub zamiast prokuratora.
6.
Od orzeczenia kolegium orzekającego rozpatrującego sprawę przekazaną kolegium w trybie
ust. 1 obwiniony, jego obrońca, prokurator lub inspektor pracy mają prawo w terminie
14 dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia orzeczenia odwołać się do kolegium odwoławczego.
7.
Kolegium odwoławcze wydaje orzeczenie, w którym bądź utrzymuje zaskarżone orzeczenie
w mocy, bądź je uchyla i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia, bądź też jeżeli
postępowanie dowodowe nie wymaga uzupełnienia - wydaje nowe orzeczenie.
8.
Orzeczenie, od którego nie wniesiono w terminie odwołania, oraz orzeczenie wydane
na skutek odwołania jest prawomocne.
Art. 10c.
1.
Centralna Rada Związków Zawodowych sprawuje nadzór w zakresie orzekania nad działalnością
kolegiów orzekających i kolegium odwoławczego. W ramach tego nadzoru Centralna Rada
Związków Zawodowych może w szczególności uchylać prawomocne orzeczenia tych kolegiów,
jeżeli są one pozbawione podstawy prawnej lub oczywiście niesłuszne.
2.
Uchylając orzeczenie Centralna Rada Związków Zawodowych umarza postępowanie bądź łagodzi
orzeczoną karę, jeżeli zgromadzony w sprawie materiał stwarza dostateczną podstawę
do takiej decyzji, bądź przekazuje sprawę do rozpatrzenia w innym składzie temu kolegium,
które wydało to orzeczenie.
3.
Uprawnienia określone w ust. 1 i 2 przysługują Głównemu Inspektorowi Pracy w zakresie
orzecznictwa inspektorów pracy, z tym że w razie uchylenia orzeczenia inspektora pracy
podlega ono przekazaniu do rozpatrzenia przez właściwe terenowo kolegium orzekające.
4.
Prawomocne orzeczenie inspektora pracy, kolegium orzekającego lub kolegium odwoławczego
może być zaskarżone przez prokuratora z powodu naruszenia prawa do organów określonych
w ust. 1 i 3.
5.
Uchylenie prawomocnego orzeczenia na niekorzyść uniewinnionego lub ukaranego nie może
nastąpić po upływie trzech miesięcy od jego uprawomocnienia się.
6.
Wytyczne dotyczące zasad orzekania przez inspektorów pracy oraz kolegia w sprawach
o wykroczenia przeciw przepisom prawa pracy wydaje Centralna Rada Związków Zawodowych
w porozumieniu z Przewodniczącym Komitetu Pracy i Płac oraz Ministrem Spraw Wewnętrznych
i Prokuratorem Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
7.
Przy wykonywaniu kary grzywny stosuje się przepisy w sprawie zasad i trybu potrąceń
z wynagrodzenia na rachunek grzywny, a jeżeli ukarany nie pozostaje w stosunku pracy
- przepisy o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych. Wpływy z tytułu kar
stanowią dochód prezydium powiatowej (miejskiej w mieście stanowiącym powiat, dzielnicowej
w mieście wyłączonym z województwa) rady narodowej właściwej dla miejsca zamieszkania
ukaranego. Prezydium powiatowej (miejskiej w mieście stanowiącym powiat, dzielnicowej
w mieście wyłączonym z województwa) rady narodowej jest wierzycielem tych należności
w rozumieniu powyższych przepisów.
Art. 10d.
1.
W postępowaniu przed kolegiami stosuje się odpowiednio przepisy o orzecznictwie karno-administracyjnym.
2.
Rada Ministrów i Centralna Rada Związków Zawodowych określą skład i sposób powoływania
kolegiów orzekających oraz kolegium odwoławczego, skład kompletów orzekających, szczegółowy
tryb postępowania przed kolegiami i przed inspektorem pracy, jak również szczegółowy
tryb postępowania odwoławczego oraz zasady i tryb sprawowania nadzoru, o którym mowa
w art. 10c ust. 1 i 3.
Art. 10e.
Przepisów art. 10, 10a, 10b, 10c i 10d nie stosuje się do wykroczeń, o których mowa
w art. 137 ust. 1 dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze .
”
;
5)
uchyla się art. 3, art. 7 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 8.
2.
Prezes Rady Ministrów ogłosi w Dzienniku Ustaw jednolity tekst dekretu z dnia 10 listopada 1954 r. o przejęciu przez związki zawodowe zadań w dziedzinie
wykonywania ustaw o ochronie, bezpieczeństwie i higienie pracy oraz sprawowania inspekcji
pracy , z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem wydania
jednolitego tekstu i z zastosowaniem ciągłej numeracji artykułów, ustępów i punktów.
Art. 50.
W art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o Społecznej Inspekcji Pracy wyrazy „na jeden rok” zastępuje się wyrazami „na okres równy okresowi kadencji rad zakładowych”.
Art. 51.
1.
Tracą moc:
1)
rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zapobieganiu
chorobom zawodowym i ich zwalczaniu ,
2)
rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o bezpieczeństwie
i higienie pracy ,
3)
art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o
umowie o pracę robotników ,
4)
art. 461 § 1 kodeksu zobowiązań,
5)
ustawa z dnia 18 lipca 1950 r. o zapewnieniu bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie
i obsłudze maszyn i urządzeń technicznych ,
6)
art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. - Prawo budowlane .
2.
Do czasu wydania przepisów wykonawczych i przewidzianych w niniejszej ustawie pozostają
w mocy przepisy dotychczasowe ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy.
Art. 52.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1965 r.