Ustawaz dnia 20 marca 1950 r.o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw
rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
Treść ustawy
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu
reformy rolnej zapowiedział, że o położeniu prawnym nieruchomości ziemskich, należących do Kościoła
Katolickiego lub gmin wyznaniowych innych wyznań, orzeknie Sejm Ustawodawczy.
W wykonaniu tej zapowiedzi, celem usunięcia pozostałości przywilejów obszarniczo-feudalnych
w dobrach martwej ręki oraz celem materialnego zabezpieczenia duchowieństwa, stanowi
się, co następuje:
Art. 1.17 orzeczeń
1.
Wszystkie nieruchomości ziemskie związków wyznaniowych przyjmuje się na własność Państwa.
2.
Nie podlegają przejęciu kościelne nieruchomości ziemskie, stanowiące gospodarstwa
rolne proboszczów (art. 4 ust. 2 i 3), które Państwo poręcza pełniącym te funkcje
duchownym, jako podstawę ich zaopatrzenia.
3.
Rada Ministrów może postanowienia ust. 2 rozciągnąć w drodze wyjątku również na gospodarstwa
rolne, nie objęte przepisami tego ustępu.
4.
Dochody z przejętych nieruchomości przeznaczone są wyłącznie na cele kościelne i charytatywne
zgodnie z postanowieniami niniejszej ustawy.,
5.
Minister Rolnictwa i Reform Rolnych ustali szacunek dochodów, o których mowa w ust.
4, według norm Państwowego Funduszu Ziemi.
Art. 2.5 orzeczeń
1.
Wszystkie ulegające przejęciu nieruchomości ziemskie przechodzą z dniem wejścia w
życie niniejszej ustawy z mocy prawa na własność Państwa bez odszkodowania i wolne
są od jakichkolwiek obciążeń, z wyjątkiem przewidzianych w niniejszej ustawie, wraz
z wszystkimi znajdującymi się na tych nieruchomościach budynkami, przedsiębiorstwami,
zakładami oraz inwentarzem żywym i martwym, o ile niniejsza ustawa nie stanowi inaczej.
2.
Minister Administracji Publicznej wyłączy od przejęcia miejsca, przeznaczone do wykonywania
kultu religijnego, jak również budynki mieszkalne, stanowiące siedzibę klasztorów,
kurii biskupich i arcybiskupich konsystorzy i zarządów innych związków wyznaniowych
- choćby budynki te lub miejsca stanowiły część nieruchomości, podlegających przejęciu
na własność Państwa.
3.
Rada Ministrów może rozszerzyć zakres przedmiotów majątkowych, podlegających wyłączeniu
w myśl ust. 2.
Art. 3.
1.
Pozostają nienaruszone prawa użytkowania nieruchomości ziemskich lub ich części, przejętych
na rzecz Państwa, przysługujące bezrolnym, małorolnych i średniorolnym chłopom, wynikające
z ważnie zawartych umów dzierżawnych, obowiązujących w dniu wejścia w życie niniejszej
ustawy.
2.
Wszelkie inne umowy dzierżawne lub prawa użytkowania nieruchomości ziemskich, przejętych
na rzecz Państwa lub ich części mogą być przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych
w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej uznane za wygasłe bez odszkodowania.
3.
Umowy zbycia podlegających przejęciu nieruchomości ziemskich lub ich części, dokonane
po dniu 22 lipca 1944 r. z wyjątkiem umów, zawartych na rzecz bezrolnych, małorolnych
i średniorolnych chłopów, mogą być przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu
z Ministrem Administracji Publicznej uznane za nieważne.
4.
Ministrowie Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Administracji Publicznej mogą swoje uprawnienia
przekazać podległym organom.
Art. 4.12 orzeczeń
1.
Nieruchomościami ziemskimi związków wyznaniowych w rozumieniu niniejszej ustawy są
wszelkiego rodzaju nieruchomości ziemskie, należące do kościoła lub innego związku
wyznaniowego albo do ich instytucji, zakładów, zakonów, zgromadzeń lub jakichkolwiek
innych jednostek organizacyjnych i organów, bez względu na ich formę prawną oraz cele,
na jakie dotychczas obracane były dochody z tych nieruchomości.
2.
Gospodarstwami rolnymi proboszczów, które Państwo poręcza tym duchownym na podstawie
art. 1 ust. 2, są nieruchomości ziemskie (ust. 1), znajdujące się, w posiadaniu proboszczów
(choćby były oddane w dzierżawę) w granicach do 50 ha, a na terenie województw: poznańskiego,
pomorskiego i śląskiego - do 100 ha.
3.
W przypadku, gdy gospodarstwo rolne proboszcza przekracza granicę obszaru, określoną
w ust. 2, przejęciu na rzecz Państwa podlega jedynie nadwyżka obszaru ponad tę granicę.
4.
O tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego
w rozumieniu ust. 1, orzeka Minister Administracji Publicznej.
5.
O tym, czy nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne proboszcza (ust. 2), orzeka Minister
Administracji Publicznej. O określeniu nadwyżki, podlegającej przejęciu (ust. 3),
orzeka Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Administracji
Publicznej. Ministrowie mogą swoje uprawnienia, przewidziane w niniejszym ustępie,
przekazać podległym organom.
Art. 5.
1.
Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie niezwłocznie nieruchomości ziemskie, podlegające
przejęciu na własność Państwa z tym, że objęcie nadwyżek obszaru gospodarstw rolnych
proboszczów (art. 4 ust. 3) nastąpi dopiero po wydaniu orzeczenia o określeniu nadwyżki
w trybie art. 4 ust. 5.
2.
Rada Ministrów określi zasady zarządzania przejętymi nieruchomościami.
Art. 6.
Jeżeli przejęciu podlega nadwyżka obszaru gospodarstwa rolnego proboszcza (art. 4
ust. 3), a w skład tego gospodarstwa wchodzą budynki oraz inwentarz żywy i martwy
- Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej
zapewni temu gospodarstwu niezbędne do jego prowadzenia budynki oraz inwentarz żywy
i martwy.
Art. 7.
1.
Rada Ministrów może niektóre kategorie nieruchomości ziemskich, podlegających przejęciu
na podstawie niniejszej ustawy albo też poszczególne obiekty pozostawić w zarządzie
i użytkowaniu kościelnych instytucji, zakładów, zgromadzeń lub innych kościelnych
jednostek organizacyjnych i organów albo też przekazać te nieruchomości w ich zarząd
i użytkowanie.
2.
Rada Ministrów ustali tryb zarządu i użytkowania (ust. 1), a w szczególności określi,
czy oddanie w zarząd i użytkowanie nastąpi za odpłatą na rzecz Funduszu Kościelnego,
czy bez odpłaty.
Art. 8.
Dochód z nieruchomości ziemskich, przejętych na mocy niniejszej ustawy, oraz dotacje
państwowe, uchwalane przez Radę Ministrów, tworzą Fundusz Kościelny.
Art. 9.
1.
Fundusz Kościelny świadczyć będzie na następujące cele:
1)
utrzymanie i odbudowa kościołów,
2)
udzielanie duchownym pomocy, materialnej i lekarskiej oraz organizowanie dla nich
domów wypoczynkowych,
3)
objęcie duchownych ubezpieczeniem chorobowym na koszt Funduszu Kościelnego w przypadkach
uzasadnionych,
4)
specjalne zaopatrzenie emerytalne społecznie zasłużonych duchownych,
5)
wykonywanie działalności charytatywno-opiekuńczej.
2.
Rada Ministrów może rozszerzyć zakres celów Funduszu Kościelnego również na inne potrzeby
kościelne i charytatywne.
Art. 10.
1.
Fundusz Kościelny podlega nadzorowi Ministra Administracji Publicznej.
2.
Statut, uchwalony przez Radę Ministrów, określi organizację Funduszu Kościelnego,
sposób tworzenia jego organów i zasady działalności.
3.
Statut Funduszu Kościelnego zabezpieczy przeznaczenie na cele danego związku wyznaniowego
dochodów, płynących z nieruchomości, przejętych od tego związku oraz zapewni udział
duchowieństwa i wierzących w organach Funduszu.
Art. 11.
Rada Ministrów w drodze rozporządzenia wyda przepisy niezbędne dla wykonania art.
1-3, a w szczególności ustalić może, jakie długi i ciężary, ciążące na przejętych
nieruchomościach, zostaną utrzymane oraz określi sposób ustalania czynszu dzierżawnego
w przypadkach przewidzianych w art. 3 ust. 1 i 2.
Art. 12.
Kto udaremnia lub utrudnia wprowadzenie w życie postanowień niniejszej ustawy lub
nawołuje do czynów skierowanych przeciw jej wykonaniu albo publicznie pochwala takie
czyny - podlega karom, przewidzianym w obowiązujących ustawach za takież przestępstwa,
skierowane przeciw reformie rolnej.
Art. 13.
Wykonanie ustawy porucza się Ministrom: Administracji Publicznej, Rolnictwa i Reform
Rolnych, Sprawiedliwości i Finansów.
Art. 14.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.