Ustawaz dnia 27 czerwca 1950 r.Kodeks rodzinny
Spis treści
Treść ustawy
Tytuł I
Małżeństwo
Dział I
Zawarcie małżeństwa
Art. 1.7 orzeczeń
§ 1.
Małżeństwo zostaje zawarte, gdy mężczyzna i kobieta złożą przed urzędnikiem stanu
cywilnego zgodne oświadczenia, że wstępują w związek małżeński.
§ 2.
Jeżeli oświadczenia nie zostały złożone przed urzędnikiem stanu cywilnego, małżeństwo
nie jest zawarte.
Art. 2.6 orzeczeń
§ 1.
Małżeństwo powinno być zawarte przed urzędnikiem stanu cywilnego miejsca zamieszkania
jednej ze stron.
§ 2.
Z ważnych powodów właściwa władza może zezwolić na zawarcie małżeństwa przed innym
urzędnikiem stanu cywilnego.
Art. 3.5 orzeczeń
§ 1.
Osoby, które zamierzają zawrzeć małżeństwo, powinny przedstawić właściwemu urzędnikowi
stanu cywilnego wypisy aktów urodzenia oraz złożyć zapewnienie, że nie istnieją okoliczności,
które według prawa wyłączają zawarcie małżeństwa.
§ 2.
Osoba, która pozostawała w związku małżeńskim, powinna nadto przedstawić dowód ustania
lub unieważnienia tego małżeństwa.
§ 3.
Sąd może zwolnić od przedstawienia dokumentu, którego otrzymanie napotyka trudne do
przezwyciężenia przeszkody.
Art. 4.
Małżeństwo powinno być zawarte w urzędzie stanu cywilnego publicznie i uroczyście
w obecności dwóch świadków. Poza urzędem stanu cywilnego wolno je zawrzeć tylko z
ważnych powodów.
Art. 5.5 orzeczeń
W razie niebezpieczeństwa, zagrażającego bezpośrednio życiu jednej ze stron, wolno
zawrzeć małżeństwo przed którymkolwiek urzędnikiem stanu cywilnego i bez przedstawienia
przewidzianych prawem dokumentów. Jednakże i w tym przypadku strony obowiązane są
złożyć zapewnienie, że nie istnieją okoliczności, które według prawa wyłączają zawarcie
małżeństwa.
Art. 6.
§ 1.
Z ważnych powodów sąd może zezwolić, aby oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński
zostało złożone przez pełnomocnika.
§ 2.
Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym i
wymieniać osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte.
§ 3.
Odwołanie pełnomocnictwa jest skuteczne, jeżeli doszło do wiadomości drugiej strony
przed złożeniem oświadczenia o zawarciu małżeństwa.
Art. 7.1 orzeczenie
§ 1.
Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa, zawartego przez osobę pozostającą w związku małżeńskim,
może żądać prokurator oraz każdy, kto ma w tym interes prawny.
§ 3.
Nie można jednak unieważnić małżeństwa, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub uległo
unieważnieniu.
Art. 8.4 orzeczenia
§ 1.
Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo, powinowaci
w linii prostej oraz osoby, pozostające w stosunku przysposobienia, dopóki przysposobienie
nie ustanie. Z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi
w linii prostej.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu pokrewieństwa lub przysposobienia może żądać prokurator
oraz każdy, kto ma w tym interes prawny, a unieważnienia z powodu powinowactwa - każdy
z małżonków.
Art. 9.4 orzeczenia
§ 1.
Nie może zawrzeć małżeństwa osoba, dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem
psychicznym. Jednakże sąd może zezwolić takiej osobie na zawarcie małżeństwa, jeżeli
jej stan zdrowia nie pozostaje w sprzeczności z istotą i celami małżeństwa.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju psychicznego
może żądać każdy z małżonków.
§ 3.
Nie można jednak unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej po jej ustaniu.
Art. 10.3 orzeczenia
§ 1.
Nie może zawrzeć małżeństwa osoba małoletnia. Jednakże z ważnych powodów władza opiekuńcza
może zezwolić na zawarcie małżeństwa małoletniemu, który ukończył lat szesnaście.
§ 2.
Unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku może żądać prokurator oraz
każdy z małżonków.
§ 3.
Nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek,
który w chwili zawarcia małżeństwa był małoletni, ukończył już lat osiemnaście albo
jeżeli małżonka zaszła w ciążę.
Art. 11.1 orzeczenie
§ 1.
Nie można unieważnić małżeństwa po jego ustaniu. Jednakże prokurator i każdy, kto
ma w tym interes prawny, może po ustaniu małżeństwa żądać jego unieważnienia z powodu
pokrewieństwa lub z tego powodu, iż jeden z małżonków w chwili zawarcia małżeństwa
pozostawał już w związku małżeńskim.
§ 2.
Jeżeli jeden z małżonków wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa, unieważnienie
może nastąpić także po śmierci drugiego z małżonków.
§ 3.
W razie śmierci małżonka, który wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa, unieważnienia
mogą dochodzić jego zstępni.
Art. 12.1 orzeczenie
Orzekając unieważnienie małżeństwa, sąd orzeka także, czy i który z małżonków zawarł
małżeństwo w złej wierze.
Art. 13.6 orzeczeń
§ 1.
Małżeństwo unieważnione uważane jest za nie zawarte.
§ 2.
Jednakże do skutków unieważnienia małżeństwa w zakresie stosunku małżonków do wspólnych
dzieci oraz w zakresie stosunków majątkowych między małżonkami stosuje się odpowiednio
przepisy o rozwodzie.
Dział II
Prawa i obowiązki małżonków
Art. 14.7 orzeczeń
Mąż i żona mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego
pożycia, wierności, wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez
swój związek założyli.
Art. 15.3 orzeczenia
Małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia
każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu.
Art. 16.3 orzeczenia
Żona przybiera nazwisko męża. Może jednak zachować nazwisko, które nosiła przed zawarciem
małżeństwa, dodając do niego nazwisko męża, jeżeli w akcie małżeństwa złoży w tej
mierze stosowne oświadczenie.
Art. 17.13 orzeczeń
Z małżeństwa wynika powinowactwo między jednym z małżonków a krewnymi drugiego z małżonków;
trwa ono mimo ustania małżeństwa.
Art. 18.6 orzeczeń
Oboje małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz odpowiednio do swych
możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny,
którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać
także w całości lub w części na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i pracy
we wspólnym gospodarstwie.
Art. 19.2 orzeczenia
W razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków, istnieje domniemanie,
że drugi z małżonków jest umocowany do działania za niego w zwykłych sprawach i pobierania
przypadających mu należności bieżących.
Art. 20.2 orzeczenia
§ 1.
Za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z małżonków w zwykłych sprawach rodziny
odpowiedzialni są oboje małżonkowie solidarnie.
§ 2.
Z ważnych powodów uprawnienie do zaciągania zobowiązań z powyższym skutkiem może być,
na żądanie drugiego małżonka, odjęte przez sąd. Ograniczenie to może być uchylone
w razie zmiany stosunków.
§ 3.
Względem osób trzecich wyłączenie odpowiedzialności solidarnej jest skuteczne, jeżeli
było im wiadome.
Art. 21.25 orzeczeń
§ 1.
Przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa
i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa).
§ 2.
Nie są objęte wspólnością ustawową przedmioty nabyte przez spadek, zapis lub darowiznę,
przedmioty osobistego użytku oraz przedmioty potrzebne do wykonywania zawodu.
Art. 22.5 orzeczeń
Każdy z małżonków może wykonywać samodzielnie zwykły zarząd majątkiem, objętym wspólnością
ustawową; do dokonywania czynności, przekraczających zakres zwykłego zarządu, potrzebna
jest zgoda drugiego małżonka.
Art. 23.111 orzeczeń
§ 1.
Z majątku, objętego wspólnością ustawową, może żądać zaspokojenia także wierzyciel,
którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków.
§ 2.
Jeżeli jednak wierzytelność powstała przed zawarciem małżeństwa przez dłużnika albo
dotyczy jego majątku, nie objętego wspólnością ustawową, wierzyciel może żądać zaspokojenia
tylko z osobistego majątku dłużnika oraz z jego uposażenia i innych dochodów, osiąganych
przez niego osobiście.
Art. 24.6 orzeczeń
§ 1.
Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać zniesienia wspólności ustawowej przez
sąd.
§ 2.
W razie ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków wspólność ustawowa ustaje z samego
prawa.
Art. 25.9 orzeczeń
§ 1.
Od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, stosuje się
odpowiednio przepisy o współwłasności.
§ 2.
Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku, który był objęty wspólnością ustawową.
Art. 26.4 orzeczenia
Przy podziale majątku, który był objęty wspólnością ustawową, każdy z małżonków powinien
zwrócić wydatki i nakłady, poczynione z tego majątku na jego majątek wspólnością nie
objęty. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, jakie poczynił na majątek wspólny ze
swego majątku, nie objętego wspólnością.
Art. 27.137 orzeczeń
§ 1.
Małżonek, uznany za winnego rozwodu, może być na żądanie drugiego małżonka pozbawiony
w całości lub w części udziału w majątku wspólnym, jeżeli do jego powstania nie przyczynił
się wcale albo przyczynił się tylko nieznacznie. W razie winy obojga małżonków sąd
może na żądanie któregokolwiek z nich ustalić ich udziały we wspólnym majątku w zależności
od stopnia, w jakim każdy z nich przyczynił się do jego powstania.
§ 2.
Przy ocenie, w jakim stopniu jeden z małżonków przyczynił się do powstania wspólnego
majątku, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym
gospodarstwie.
§ 3.
Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w razie unieważnienia małżeństwa, jeżeli
jeden lub oboje małżonkowie zawarli je w złej wierze.
Art. 28.6 orzeczeń
§ 1.
Małżonkowie mogą przez umowę przyjąć wspólność majątkową w zakresie szerszym lub węższym,
niż wspólność ustawowa. Mogą również uregulować zarząd majątku wspólnego inaczej,
niż to jest przewidziane przy wspólności ustawowej.
§ 2.
Majątkowa umowa małżeńska powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
§ 3.
Względem osób trzecich małżonkowie mogą powoływać się na majątkową umowę małżeńską
tylko wtedy, gdy jej treść była tym osobom wiadoma.
Dział III
Rozwód
Art. 29.2 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli między małżonkami nastąpił z ważnych powodów zupełny i trwały rozkład pożycia,
każdy z małżonków może żądać, aby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.
§ 2.
Rozwód nie jest dopuszczalny, gdyby dobro małoletnich dzieci miało wskutek niego ucierpieć.
Art. 30.28 orzeczeń
§ 1.
Rozwód nie może być orzeczony, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia,
chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód.
§ 2.
Jednakże mimo braku tej zgody sąd, mając na względzie interes społeczny, może orzec
rozwód w przypadkach wyjątkowych, jeżeli małżonkowie pozostają w długotrwałym rozłączeniu.
Art. 31.288 orzeczeń
§ 1.
Orzekając rozwód sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozwodu.
§ 2.
Jednakże na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie.
Art. 32.57 orzeczeń
Rozwód nie może być orzeczony bez rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach obojga małżonków
względem osób i majątku ich małoletnich dzieci.
Art. 33.181 orzeczeń
W ciągu trzech miesięcy od orzeczenia rozwodu żona może przez oświadczenie, złożone
urzędnikowi stanu cywilnego, powrócić do nazwiska, które nosiła przed zawarciem małżeństwa.
Art. 34.15 orzeczeń
§ 1.
Małżonek, który nie został uznany za winnego rozwodu, może żądać od drugiego małżonka,
nawet niewinnego, dostarczania mu środków utrzymania stosownie do jego możliwości
zarobkowych i majątkowych, jeżeli nie jest w stanie utrzymać się własnymi siłami.
§ 2.
Jeżeli oboje małżonkowie są winni rozwodu, sąd może przyznać środki utrzymania także
małżonkowi winnemu.
§ 3.
Powyższe prawo do środków utrzymania, choćby było sądownie przyznane, wygasa przez
śmierć zobowiązanego oraz na skutek zawarcia nowego małżeństwa, a jeśli zobowiązanym
jest małżonek niewinny - z upływem lat pięciu od orzeczenia rozwodu.
Tytuł II
Rodzice i dzieci
Dział I
Przepisy ogólne
Art. 35.45 orzeczeń
Rodzice sprawują pieczę nad osobą i majątkiem dziecka. Obowiązani są troszczyć się
o fizyczny i duchowy rozwój dzieci; powinni starać się o ich utrzymanie i wychowanie
tak, aby były przygotowane należycie do pracy dla dobra społeczeństwa, odpowiednio
do swych uzdolnień.
Art. 36.75 orzeczeń
§ 1.
Dziecko nosi nazwisko ojca. Jeżeli ojciec nie jest znany, dziecko nosi nazwisko matki.
Jeżeli oboje rodzice nie są znani, nazwisko nadaje dziecku władza opiekuńcza.
§ 2.
Jeżeli ojcostwo dziecka zostało ustalone sądownie, sąd na żądanie dziecka lub matki
nadaje dziecku nazwisko ojca w wyroku ustalającym ojcostwo bądź w odrębnym postanowieniu,
wydanym w postępowaniu niespornym.
Art. 37.82 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli rodzice zawierają małżeństwo po urodzeniu się dziecka, dziecko nosi nazwisko
ojca.
§ 2.
Jeżeli małżeństwo zawiera matka dziecka, którego ojciec nie jest znany, małżonkowie
mogą złożyć przed urzędnikiem stanu cywilnego oświadczenie, że dziecko będzie nosiło
nazwisko męża matki.
Art. 38.16 orzeczeń
Zmiany nazwiska dziecka, przewidziane w artykułach poprzedzających, nie mogą nastąpić,
jeżeli dziecko osiągnęło już pełnoletność.
Art. 39.10 orzeczeń
§ 1.
Oboje rodzice ponoszą ciężary związane z utrzymaniem i wychowaniem dziecka. Zadośćuczynienie
temu obowiązkowi może polegać także w całości lub w części na osobistych staraniach
o wychowanie dziecka.
§ 2.
Obowiązek utrzymywania dziecka ciąży na rodzicach, dopóki dziecko nie będzie w stanie
utrzymywać się samodzielnie.
Art. 40.11 orzeczeń
§ 1.
Dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno w razie potrzeby przyczyniać się
do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców.
§ 2.
Dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka u nich, jest obowiązane
pomagać im we wspólnym gospodarstwie.
Art. 41.59 orzeczeń
Wszelkie układy i orzeczenia, dotyczące utrzymywania i wychowania dzieci, mogą być
zmieniane w razie zmiany stosunków.
Dział II
Ustalenie ojcostwa
Art. 42.35 orzeczeń
§ 1.
Istnieje domniemanie, że dziecko urodzone w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem
trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia pochodzi od męża matki.
§ 2.
Jeżeli dziecko urodziło się wprawdzie przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia
małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa - istnieje domniemanie,
że pochodzi ono od drugiego męża.
Art. 43.292 orzeczenia
Poza przypadkami, przewidzianymi w artykule poprzedzającym, ojcem dziecka jest ten,
kto je uznał albo czyje ojcostwo zostało ustalone przez sąd.
Art. 44.11 orzeczeń
§ 1.
Do uznania dziecka potrzebna jest zgoda matki, chyba że matka nie żyje, jest ubezwłasnowolniona
całkowicie albo porozumienie się z nią napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.
Jednakże w ostatnim przypadku matka może w ciągu sześciu miesięcy od powzięcia wiadomości
o uznaniu dziecka żądać unieważnienia uznania, jeżeli mężczyzna, który dziecko uznał,
nie jest jego ojcem.
§ 2.
Uznanie dziecka może nastąpić przed urzędnikiem stanu cywilnego albo przed władzą
opiekuńczą.
Art. 45.235 orzeczeń
Można uznać dziecko nawet nie urodzone, jeżeli zostało już poczęte.
Art. 46.245 orzeczeń
Unieważnienie uznania z powodu wady oświadczenia woli może nastąpić jedynie w przypadku,
gdy mężczyzna, który dziecko uznał, nie jest jego ojcem. Z żądaniem tym można wystąpić
tylko w ciągu sześciu miesięcy od daty uznania.
Art. 47.36 orzeczeń
§ 1.
W braku uznania zarówno dziecko jak i matka mogą żądać sądowego ustalenia ojcostwa.
§ 2.
Istnieje domniemanie, że ojcem jest ten, kto obcował z matką dziecka w czasie od trzechsetnego
do sto osiemdziesiątego dnia przed jego urodzeniem.
§ 3.
W razie śmierci domniemanego ojca ustalenia ojcostwa dochodzi się przeciwko kuratorowi
ustanowionemu przez władzę opiekuńczą.
Art. 48.3 orzeczenia
§ 1.
Mąż matki może zaprzeczyć sądownie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym
dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę.
§ 2.
Jeżeli mąż został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu choroby psychicznej, na którą
zapadł w ciągu terminu do zaprzeczenia ojcostwa, zaprzeczenia może dokonać jego przedstawiciel
ustawowy. Termin do zaprzeczenia wynosi sześć miesięcy od daty ustanowienia przedstawiciela,
a jeżeli ten powziął wiadomość o urodzeniu się dziecka dopiero później - sześć miesięcy
od dnia, w którym tę wiadomość otrzymał.
Art. 49.4 orzeczenia
§ 1.
Jeżeli dziecko urodziło się w czasie między sto osiemdziesiątym dniem od zawarcia
małżeństwa a trzechsetnym dniem od jego ustania lub unieważnienia, zaprzeczenie ojcostwa
może nastąpić tylko wtedy, gdy zachodzi niepodobieństwo, żeby mąż matki mógł być ojcem
dziecka.
§ 2.
Jeżeli dziecko urodziło się przed sto osiemdziesiątym dniem od zawarcia małżeństwa,
do obalenia domniemania ojcostwa wystarcza, gdy mąż w powództwie o zaprzeczenie ojcostwa
złoży oświadczenie, że nie jest ojcem dziecka, chyba że obcował z matką dziecka w
czasie między trzechsetnym a sto osiemdziesiątym dniem przed jego urodzeniem albo
że zawierając małżeństwo wiedział, iż żona była w ciąży.
Art. 50.1 orzeczenie
Mąż matki dziecka winien wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce,
a gdy matka nie żyje - tylko przeciw dziecku.
Art. 51.4 orzeczenia
Matka może zaprzeczyć ojcostwu swego męża w ciągu sześciu miesięcy od urodzenia się
dziecka. Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio.
Art. 52.67 orzeczeń
Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne po śmierci dziecka.
Dział III
Władza rodzicielska
Art. 53.12 orzeczeń
Dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską.
Art. 54.5 orzeczeń
Władza rodzicielska obejmuje w szczególności prawo i obowiązek rodziców kierowania
dziećmi, reprezentowania ich i zarządzania ich majątkiem. Powinna być wykonywana tak,
jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczeństwa.
Art. 55.1 orzeczenie
Każde z rodziców może zwrócić się o pomoc do organów władzy państwowej, jeżeli wymaga
tego należyte wykonywanie władzy rodzicielskiej.
Art. 56.17 orzeczeń
§ 1.
Władza rodzicielska służy obojgu rodzicom.
§ 2.
Jeżeli jedno z rodziców nie żyje lub nie jest znane albo nie ma pełnej zdolności do
czynności prawnych, władza rodzicielska służy drugiemu z rodziców. To samo dotyczy
przypadku, gdy jedno z rodziców jest pozbawione władzy rodzicielskiej albo gdy jego
władza uległa zawieszeniu.
§ 3.
W razie sądowego ustalenia ojcostwa sąd orzeka także, czy ojcu służyć będzie władza
rodzicielska.
Art. 57.14 orzeczeń
§ 1.
Każde z rodziców jest przedstawicielem ustawowym dzieci, które pozostają pod ich wspólną
władzą rodzicielską.
§ 2.
Jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dzieci, podlegających jego władzy
rodzicielskiej, ani przy czynnościach prawnych między nimi, ani przy czynnościach
między jednym z dzieci a jednym z rodziców, chyba że czynność polega wyłącznie na
bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo dotyczy należnych dziecku środków utrzymania
i wychowania. Przepis ten stosuje się odpowiednio do reprezentowania dziecka w postępowaniu
przed sądem lub inną władzą.
§ 3.
W razie gdy żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka, reprezentuje je kurator
ustanowiony przez władzę opiekuńczą.
Art. 58.28 orzeczeń
§ 1.
Rodzice powinni sprawować zarząd majątku dziecka z należytą starannością. Bez zezwolenia
władzy opiekuńczej nie mogą dokonywać czynności, które przekraczają zakres zwykłego
zarządu, ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.
§ 2.
Czysty dochód z majątku dziecka powinien być przede wszystkim obracany na utrzymanie
i wychowanie dziecka i jego rodzeństwa, które wychowuje się z nim razem, a nadwyżka
- na inne uzasadnione potrzeby rodziny.
Art. 59.
Po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności rodzice obowiązani są oddać mu majątek,
którym zarządzali. W ciągu roku od oddania majątku dziecko może żądać rachunku. Żądanie
to jednak nie może dotyczyć dochodów pobranych w czasie sprawowania władzy rodzicielskiej.
Art. 60.80 orzeczeń
Jeżeli rodzice nie sprawują należycie władzy rodzicielskiej, władza opiekuńcza wyda
odpowiednie zarządzenia. W szczególności władza opiekuńcza może poddać jedno lub oboje
rodziców ograniczeniom, jakim podlega opiekun; może również powierzyć zarząd majątku
dziecka kuratorowi.
Art. 61.11 orzeczeń
§ 1.
W razie przemijającej przeszkody w wykonywaniu władzy rodzicielskiej władza opiekuńcza
może orzec jej zawieszenie.
§ 2.
Gdy rodzice nie mogą sprawować władzy rodzicielskiej z powodu trwałej przeszkody albo
gdy nadużywają swej władzy lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki, władza opiekuńcza
orzeknie pozbawienie władzy rodzicielskiej.
Art. 62.1 orzeczenie
Jeżeli żadnemu z rodziców władza rodzicielska nie służy albo jeżeli władza rodzicielska
obojga rodziców jest zawieszona, ustanawia się dla dziecka opiekę.
Art. 63.
Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, władza opiekuńcza zakaże rodzicom, pozbawionym władzy
rodzicielskiej, osobistej styczności z dzieckiem.
Dział IV
Przysposobienie
Art. 64.1 orzeczenie
Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek,
jak między rodzicami a dziećmi.
Art. 65.
§ 1.
Przysposobić można jedynie osobę małoletnią i tylko dla jej dobra. Jeżeli małoletni
pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, przysposobienie może nastąpić jedynie
w przypadkach wyjątkowych.
§ 2.
Między przysposabiającym a przysposobionym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku.
§ 3.
Nie może przysposobić ten, kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych.
Art. 66.
§ 1.
Przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie.
§ 2.
Przysposobienie przez jednego z małżonków nie może nastąpić bez zgody drugiego małżonka,
chyba że ten nie ma zdolności do czynności prawnych albo porozumienie się z nim napotyka
trudne do przezwyciężenia przeszkody.
Art. 67.2 orzeczenia
§ 1.
Przysposobienie następuje przez orzeczenie władzy opiekuńczej na żądanie przysposabiającego.
§ 2.
Do przysposobienia potrzebna jest zgoda ustawowego przedstawiciela osoby, która ma
być przysposobiona, a jeżeli ta ma ukończone lat trzynaście - także jej zgoda.
Art. 68.
§ 1.
Przysposobiony otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a jeżeli został przysposobiony
przez małżonków wspólnie - nazwisko męża.
§ 2.
Przysposobiony może dołączyć swoje dotychczasowe nazwisko do nazwiska, które nabył
przez przysposobienie, jeżeli przysposabiający wyrazi na to zgodę.
Art. 69.
§ 1.
Przez przysposobienie ustaje dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka nad przysposobionym.
§ 2.
Obowiązki alimentacyjne między przysposobionym a jego rodziną istnieją nadal tylko
o tyle, o ile inne osoby, zobowiązane do świadczeń alimentacyjnych, nie są w stanie
uczynić zadość swemu obowiązkowi.
Art. 70.
§ 1.
Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać rozwiązania
stosunku przysposobienia przez władzę opiekuńczą.
§ 2.
Jeżeli przysposobiony osiągnął już pełnoletność, przysposobienie może ulec rozwiązaniu
przez sąd lub przez zgodne oświadczenie przysposabiającego i przysposobionego, złożone
w formie aktu notarialnego.
§ 3.
W razie rozwiązania stosunku przysposobienia przysposobiony zachowuje nazwisko, które
nabył przez przysposobienie. Z ważnych powodów zarówno przysposabiający jak i przysposobiony
mogą żądać powrotu przysposobionego do poprzedniego nazwiska.
Dział V
Obowiązek alimentacyjny
Art. 71.
§ 1.
Z pokrewieństwa wynika obowiązek alimentacyjny; obowiązek ten obejmuje dostarczanie
środków utrzymania, a gdy zachodzi tego potrzeba - środków wychowania.
§ 2.
Obowiązek alimentacyjny istnieje tylko między krewnymi w linii prostej oraz między
rodzeństwem.
§ 3.
Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem;
jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
Art. 72.
Jeżeli obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w tym samym stopniu, ich odpowiedzialność
jest solidarna. Krewny, który uczynił zadość swemu obowiązkowi, może żądać od współodpowiedzialnych
zwrotu w częściach, jakie odpowiadają możliwościom zarobkowym i majątkowym każdego
z nich.
Art. 73.
Roszczenie alimentacyjne służy tylko temu, kto jest w niedostatku. Zastrzeżenie to
nie dotyczy jednak roszczenia małoletnich dzieci względem rodziców.
Art. 74.1 orzeczenie
Zakres obowiązku alimentacyjnego zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego
oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Art. 75.1 orzeczenie
W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych,
jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej
rodziny.
Art. 76.
Jeżeli w ciągu ostatnich lat trzech przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych
osoba, która była już do tych świadczeń zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się
prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do jego utraty albo zrzekła się zatrudnienia
lub zmieniła je na mniej zyskowne, nie uwzględnia się wynikłej stąd zmiany przy ocenie
zdolności tej osoby do świadczeń alimentacyjnych.
Art. 77.
§ 1.
Ojciec, nie będący mężem matki dziecka, jest obowiązany przyczynić się w rozmiarze
odpowiadającym względom słuszności do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem
oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów
matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy
miesiące.
§ 2.
Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła bez swej winy inne konieczne wydatki
albo szczególne straty majątkowe, może ona żądać, aby ojciec pokrył odpowiednią część
tych wydatków lub strat.
§ 3.
Roszczenia przewidziane w niniejszym artykule przedawniają się z upływem lat trzech
od porodu.
Art. 78.3 orzeczenia
W przypadku, gdy ojcostwo mężczyzny, nie będącego mężem matki dziecka, zostało uwiarygodnione,
matka może żądać, aby jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył on odpowiednią
sumę na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu, jak również
utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. Termin i sposób zapłaty
tych sum określa sąd.
Tytuł III
Opieka
Art. 79.
§ 1.
Opiekę nad małoletnim sprawuje opiekun. Opiekuna ustanawia władza opiekuńcza, skoro
tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny powód po temu.
§ 2.
Opiekun sprawuje zamiast rodziców pieczę nad osobą i majątkiem małoletniego. Podlega
przy tym nadzorowi władzy opiekuńczej.
Art. 80.1 orzeczenie
Nie może być ustanowiony opiekunem, kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych,
albo kto został pozbawiony praw publicznych, obywatelskich praw honorowych, praw rodzicielskich
lub praw opiekuńczych, jak również ten, w stosunku do kogo zachodzi prawdopodobieństwo, iż nie wywiąże
się należycie z obowiązków opiekuna.
Art. 81.
Jeżeli wzgląd na dobro małoletniego nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem powinna
być ustanowiona przede wszystkim osoba, wskazana przez ojca lub matkę, jeżeli nie
byli pozbawieni władzy rodzicielskiej; w braku takiej osoby opiekun winien być ustanowiony
spośród krewnych lub innych osób bliskich małoletniego albo jego rodziny.
Art. 82.
Objęcie opieki jest obowiązkiem obywatelskim. Można się od niego uchylić jedynie z
ważnych powodów.
Art. 83.2 orzeczenia
Opiekun składa przed władzą opiekuńczą przepisane prawem przyrzeczenie. Powinien on
objąć swe obowiązki niezwłocznie i sprawować je aż do ustania opieki lub swego zwolnienia.
Art. 84.1 orzeczenie
Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem
przepisów zawartych w artykułach poniższych.
Art. 85.8 orzeczeń
Opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie władzy opiekuńczej we wszelkich ważniejszych
sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego.
Art. 86.4 orzeczenia
Opiekun nie może reprezentować osób, będących pod jego opieką, przy czynnościach prawnych
między nimi ani przy czynnościach prawnych między jedną z tych osób a sobą samym albo
swymi wstępnymi, zstępnymi, małżonkiem lub rodzeństwem, chyba że czynność polega wyłącznie
na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby będącej pod opieką. To samo dotyczy postępowania
przed sądem lub inną władzą.
Art. 87.21 orzeczeń
Opiekun powinien składać władzy opiekuńczej sprawozdania, dotyczące osoby małoletniego
oraz rachunki z zarządu jego majątkiem. Jeżeli dochody z tego majątku nie przekraczają
prawdopodobnych kosztów utrzymania i wychowania małoletniego, władza opiekuńcza może
zwolnić opiekuna od obowiązku przedstawiania szczegółowych rachunków z zarządu.
Art. 88.2 orzeczenia
Jeżeli z opieką związany jest zarząd majątkiem, wymagający znacznego nakładu pracy,
władza opiekuńcza może na żądanie opiekuna przyznać mu stosowne wynagrodzenie okresowe
albo wynagrodzenie jednorazowe przy ustaniu opieki lub zwolnieniu opiekuna.
Art. 89.
Roszczenie małoletniego przeciwko opiekunowi o naprawienie szkody, wyrządzonej nienależytym
sprawowaniem opieki, przedawnia się z upływem lat trzech od ustania opieki lub zwolnienia
opiekuna. W tym samym terminie przedawnia się roszczenie opiekuna o zwrot wydatków
i nakładów związanych ze sprawowaniem opieki.
Art. 90.3 orzeczenia
§ 1.
Władza opiekuńcza z ważnych powodów może zwolnić opiekuna na jego żądanie.
§ 2.
Władza opiekuńcza zwolni opiekuna, jeżeli z powodu przeszkód faktycznych lub prawnych
jest on niezdolny do sprawowania opieki albo narusza swoje obowiązki.
Art. 91.3 orzeczenia
W razie ustania opieki lub zwolnienia z niej opiekun powinien w ciągu trzech miesięcy
złożyć rachunek z zarządu majątkiem małoletniego. Władza opiekuńcza może zwolnić opiekuna
z tego obowiązku.
Tytuł IV
Przepisy końcowe
Art. 92.14 orzeczeń
Wykonanie ustawy porucza się Ministrowi Sprawiedliwości.
Art. 93.4 orzeczenia
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 1950 r.