Ustawaz dnia 4 maja 1938 r.o uporządkowaniu wspólnot gruntowych
Spis treści
- Treść ustawy
- Dział I - Przepisy ogólne
- Dział II - Podział gruntów wspólnych i ustalenie prawa współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych
- Dział III - Zagospodarowanie niepodzielonych gruntów wspólnych
- Dział IV - Rozporządzanie gruntami wspólnymi
- Dział V - Władze
- Dział VI - Świadczenia i koszty
- Dział VII - Przepisy przejściowe i końcowe
Treść ustawy
Dział I
Przepisy ogólne
Art. 1.
Przepisom ustawy niniejszej podlegają:
1)
na obszarze województw środkowych i wschodnich:
a)
nieruchomości zapisane w tabelach likwidacyjnych i nadawczych oraz w innych aktach,
dotyczących uwłaszczenia włościan, jako wspólna własność dwu lub więcej dawnych gromad
wioskowych (włościańskich, drobnoszlacheckich), osadzkich lub miejskich lub jako wspólna
własność tych gromad z niektórymi gospodarzami z innych wsi, osad lub miast;
b)
pastwiska, zwane wspólnymi z dworem oraz wygony dworskie, na których gospodarstwa
drobnoszlacheckie lub osady tabelowe (gospodarstwa nadziałowe) mają prawo pasania
inwentarza wspólnie z dworem lub też wspólnie z gospodarstwami nadziałowymi oraz pastwiska
zwane wspólnymi wygonami, stanowiące wspólną własność dworu i wsi lub dworu, wsi i
drobnej szlachty z prawem użytkowania, ograniczonym wyłącznie do pasania inwentarza;
c)
nieruchomości, zapisane w tabelach likwidacyjnych i nadawczych oraz w innych aktach,
dotyczących uwłaszczenia włościan, jako wspólna własność ogółu lub niektórych gospodarzy
dawnej gromady wioskowej (włościańskiej, drobnoszlacheckiej), osadzkiej lub miejskiej;
d)
nieruchomości, otrzymane na wspólną własność tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności
lub w wyniku podziału gruntów wspólnych, określonych w punkcie niniejszym lit. a)
i b) pomiędzy poszczególne gromady;
e)
nieruchomości, uzyskane na wspólną własność przez właścicieli rozparcelowanych gruntów
dworskich w wyniku podziału wspólnych gruntów wsi i dworu;
f)
nieruchomości, nabyte przez spółki włościańskie przy udziale b. ros. Włościańskiego
Banku Ziemskiego;
g)
nieruchomości, użytkowane wspólnie przez dawne gromady drobnoszlacheckie (okolice,
zaścianki);
h)
nieruchomości, użytkowane wspólnie przez dawne gromady drobnoszlacheckie (okolice,
zaścianki) i dwór;
2)
na obszarze województw południowych oraz cieszyńskiej części województwa śląskiego:
a)
nieruchomości wspólnie posiadane lub użytkowane przez dwie lub więcej dawnych gmin;
b)
nieruchomości wspólnie posiadane lub użytkowane przez byłe zwierzchności (dominia)
i dawne gminy lub dawnych poddanych;
c)
nieruchomości, użytkowane przez wszystkich lub przez niektórych członków dawnej gminy
(części dawnej gminy) lub przez wspólności gospodarcze mocą uczestnictwa osobistego
lub połączonego z posiadaniem gruntu oraz nieruchomości używane wspólnie lub kolejno
przez współuprawnionych;
d)
nieruchomości, które podlegały wspólnemu użytkowaniu, określonemu w pkt 2) lit. a)
i b), a podzielone zostały bez zezwolenia władz i bez ujawnienia podziału w księgach
gruntowych;
e)
nieruchomości, odstąpione do wspólnego użytkowania i wspólnego posiadania gminie,
miejscowości lub ogółowi uprawnionych na podstawie patentu cesarskiego z 5 lipca 1853 r.
(Dz. U. P. Nr 130);
f)
nieruchomości, stanowiące dobro gminne i podlegające wspólnemu użytkowaniu.
Art. 2.
Przepisom ustawy niniejszej nie podlegają nieruchomości, określone w art. 1, jeżeli:
1)
stanowią majątek gromad i związków samorządowych;
2)
stanowią wspólną własność b. mieszczan nie rolników;
3)
są użytkowane przez spółki szałaśnicze, działające na obszarze cieszyńskiej części
województwa śląskiego.
Art. 3.
Ustawa niniejsza normuje:
1)
podział gruntów wspólnych;
2)
ustalenie na rzecz poszczególnych uprawnionych prawa współwłasności niepodzielonych
gruntów wspólnych;
3)
zagospodarowanie niepodzielonych gruntów wspólnych;
4)
rozporządzanie gruntami wspólnymi.
Art. 4.
W rozumieniu ustawy niniejszej wyrażenie:
1)
„wspólne grunty wielogromadzkie” - oznacza nieruchomości, określone w art. 1 pkt 1)
lit. a) i pkt 2) lit. a);
2)
„wspólne grunty wsi i dworu” oznacza nieruchomości, określone w art. 1 pkt 1) lit.
b) i h) oraz pkt 2) lit. b);
3)
„wspólne grunty gromadzkie” oznacza nieruchomości określone w art. 1 pkt 1) lit. c)-g),
pkt 2) lit. c)-f);
4)
„dawna gromada” oznacza:
a)
gromadę lub gminę w rozumieniu przepisów, obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego ;
b)
wsie, okolice, zaścianki i miasteczka drobnoszlacheckie;
5)
„b. mieszczanie - rolnicy” oznacza obecnych posiadaczy działek, utworzonych w drodze
uwłaszczenia na mocy art. 2 prawa z dnia 9 listopada (28 października) 1866 r. o zniesieniu
w miastach stosunków dominialnych (Dz. Praw. t. 66, Nr 216), z którymi związany jest
udział w gruntach wspólnych;
6)
„b. mieszczanie - nie rolnicy” oznacza obecnych posiadaczy działek, utworzonych w
drodze uwłaszczenia na mocy art. 14 prawa z dnia 9 listopada (28 października) 1866
roku o zniesieniu w miastach stosunków dominialnych (Dz. Praw t. 66, Nr 216), z którymi
związany jest udział w gruntach wspólnych.
Dział II
Podział gruntów wspólnych i ustalenie prawa współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych
Rozdział 1
Zasady podziału gruntów wspólnych
Art. 5.
(1)
Postępowanie, dotyczące podziału gruntów wspólnych, powinno obejmować wszystkie grunty
wspólne, do których ci sami uprawnieni mają wspólne prawo własności, posiadania lub
użytkowania.
(2)
Przy podziale gruntów wspólnych znosi się służebności i prawa do świadczeń z gruntów
wspólnych oraz ustala się prawa do terenów zabudowanych.
(3)
Nieruchomości, przyległe do gruntów wspólnych, władza może objąć postępowaniem podziałowym,
jeżeli jest to niezbędne dla racjonalnego przeprowadzenia podziału.
(4)
Dopuszcza się częściowe zniesienie wspólnoty w przypadku, gdy tylko część wspólnoty
nadaje się do indywidualnego zagospodarowania.
Art. 6.
(1)
Nie podlegają podziałowi:
1)
grunty wspólne, stanowiące obszary wodne;
2)
wspólne grunty gromadzkie, stanowiące pastwiska, położone powyżej 1.000 metrów nad
poziomem morza;
3)
grunty wspólne gromadzkie, położone na wysokości od 500 do 1000 metrów nad poziomem
morza, jeżeli posiadają płytką warstwę rodzajną, nie nadającą się na rolę lub łąki;
4)
pastwiska, których zmiana użytkowania na rolę lub łąkę byłaby gospodarczo nieuzasadniona
oraz pastwiska, które powinny być zachowane dla celów hodowlanych.
(2)
Przepis ust. (1) pkt 3) i 4) nie ma zastosowania w przypadkach, gdy podział został
faktycznie dokonany.
(3)
Władza może wyłączyć od podziału:
1)
grunty wspólne, które są na skutek swego położenia narażone na uszkodzenie przez niszczące
wylewy, zasypanie, usunięcie, obrywanie się brzegów lub spłókanie warstwy rodzajnej;
2)
grunty wspólne, na których prowadzone jest wydobywanie minerałów, przynależnych do
gruntów w rozumieniu art. 1 ust. (5) prawa górniczego lub przepisów, dotyczących żywic
ziemnych oraz grunty wspólne, na których są pola naftowe;
3)
wspólne grunty gromadzkie:
a)
które ze względów gospodarczych uprawnieni chcą zachować w niepodzielności dla dalszego
wspólnego użytkowania;
b)
wskutek podziału których przynajmniej 3/4 uprawnionych otrzymałoby obszar za mały
dla gospodarczego wykorzystania;
c)
w części, obejmującej tereny pod zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi oraz przeznaczonymi
na cele użyteczności publicznej i w ogóle tereny lub ich części, co do których władze,
powołane do sporządzania planów zabudowania na podstawie art. 21 i 23 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o
prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli w brzmieniu, zmienionym ustawą z dnia 14 lipca 1936 r. (sfera interesów mieszkaniowych miast i regiony) zgłosiły wnioski, stwierdzające,
że projektowany podział stoi w sprzeczności z zamierzeniami regulacyjnymi tych władz
i mógłby uniemożliwić urzeczywistnienie tych zamierzeń albo spowodować znaczne trudności
w ich urzeczywistnieniu;
4)
grunty wspólne leśne oraz łąki bagniste, których podział uzna Minister Spraw Wojskowych
lub upoważniona przez niego władza wojskowa za niewskazany ze względu na interes obrony
Państwa.
Art. 7.
Każdy z uprawnionych przy podziale gruntów wspólnych otrzymuje z nich obszar na zasadach
następujących:
1)
jeżeli obszar, odpowiadający udziałowi w gruntach wspólnych, został ściśle oznaczony
w dokumentach, każdemu z uprawnionych wydziela się równowartość oznaczonej części
obszaru; jeżeli obszar gruntów wspólnych w rzeczywistości jest niezgodny z obszarem
oznaczonym w dokumentach, każdemu z uprawnionych wydziela się równowartość części
obszaru odpowiednio zwiększoną lub zmniejszoną;
2)
jeżeli grunty wspólne od lat dziesięciu przed wszczęciem postępowania o podział tych
gruntów znajdują się w podzielnym bezspornym posiadaniu, każdemu z uprawnionych wydziela
się obszar, odpowiadający rzeczywiście dokonanemu podziałowi, chociażby podział ten
nie odpowiadał udziałom oznaczonym w dokumentach; jeżeli wskutek faktycznego podziału
powstała gospodarczo szkodliwa szachownica lub nadmierne zwężenie, władza może przeprowadzić
inny podział przy uwzględnieniu wartości obszaru posiadanego przez każdego uprawnionego;
zastępcy prawni małoletnich i bezwłasnowolnych (art. 20) mogą w przeciągu 3 miesięcy
od dnia wszczęcia postępowania zgłaszać sprzeciw co do podziału gruntów wspólnych,
dokonanego przez zainteresowanych, jeżeli podział ten został dokonany w czasie małoletności
lub bezwłasnowolności i jeżeli małoletni lub bezwłasnowolni nie byli reprezentowani
przy podziale przez swych prawnych zastępców;
3)
w przypadkach, nie przewidzianych w pkt 1) i 2), każdy z uprawnionych otrzymuje obszar,
odpowiadający jego udziałowi w gruntach wspólnych, ustalonemu na zasadach, zawartych
w art. 8, jeżeli zasady te nie zostały ustalone w umowie lub w uchwale, przewidzianej
w art. 27 ust. (1).
Art. 8.
(1)
We wspólnych gruntach wielogromadzkich udziały poszczególnych gromad ustala się w
stosunku do posiadanego przez każdą z dawnych gromad obszaru, z którym związany jest
udział w gruntach wspólnych.
(2)
We wspólnych gruntach wsi i dworu udziały ustala się w stosunku do obszaru, posiadanego
przez właściciela gruntów dworskich oraz uprawnione wsie z tym ograniczeniem, że udział
właściciela gruntów dworskich nie może przekraczać 1/3 wartości gruntów wspólnych.
(3)
We wspólnych gruntach gromadzkich, w których udział ma gmina (gromada, gromady), udział
ten ustala się w wysokości, odpowiadającej 1/10 wartości gruntów wspólnych. Pozostałe
udziały określa się przy odpowiednim zastosowaniu przepisów ust. (4).
(4)
We wspólnych gruntach gromadzkich udział poszczególnych uprawnionych ustala się w
ten sposób, że połowę wartości gruntów wspólnych dzieli się pomiędzy uprawnionych
w równych częściach, drugą połowę w stosunku do posiadanego przez każdego z uprawnionych
obszaru, z którym związany jest udział w gruntach wspólnych, lub w stosunku do ilości
inwentarza w przypadkach, gdy ilość inwentarza została ustalona w dokumentach.
(5)
We wspólnych gruntach gromadzkich, należących do b. mieszczan-rolników i b. mieszczan
- nie rolników, udział każdej grupy ustala się przez podzielenie pomiędzy grupy b.
mieszczan-rolników i b. mieszczan-nie rolników 1/4 wartości gruntów wspólnych w równych
częściach, a 3/4 w stosunku do posiadanego przez każdą grupę obszaru, z którym związany
jest udział w gruntach wspólnych.
Art. 9.
(1)
Należy wydzielać każdemu z uprawnionych obszary zależnie od celowości gospodarczej
w miarę możności w jednej obwodnicy.
(2)
Jeżeli wydzielenie obszaru o wartości ściśle odpowiadającej wartości udziału jest
technicznie niemożliwe, dla wyrównania różnic między wartością działek wydzielonych,
a wartością udziału w gruntach wspólnych można stosować dopłaty pieniężne w wysokości,
nie przekraczającej 3% wartości udziału.
(3)
Właścicielowi nieruchomości przyległej, włączonej do postępowania podziałowego na
mocy art. 5 ust. (3), wydziela się działkę, odpowiadającą wartości nieruchomości włączonej
o typie, zbliżonym w miarę możności do tej nieruchomości.
Art. 10.
(1)
Służebności, obciążające grunty wspólne oraz służebności, ustanowione na korzyść gruntów
wspólnych, ulegają zniesieniu w drodze dobrowolnej umowy, a w braku tej umowy na zasadach,
ustalonych w przepisach o zniesieniu służebności. Służebności: przejazdu, przegonu
i wodopoju gospodarczo zbędne znosi się bez odszkodowania.
(2)
Służebności, ustanowione ze względu na interes obrony Państwa, nie mogą być zniesione
bez zgody Ministra Spraw Wojskowych lub upoważnionej do tego władzy wojskowej.
Art. 11.
(1)
Prawa do świadczeń z gruntów wspólnych ulegają zniesieniu za odszkodowaniem.
(2)
Odszkodowanie z tytułu praw do świadczeń z gruntów wspólnych ustala się w gotówce
przez pomnożenie rocznej wartości tych świadczeń przez 30.
(3)
Władza może zamiast odszkodowania w gotówce wydzielić z gruntów wspólnych obszar,
odpowiadający wartości znoszonych praw. Wartość wydzielonego obszaru ustala się na
zasadach, przewidzianych w art. 34.
(4)
Jeżeli świadczenia poszczególnych zobowiązanych na rzecz uprawnionych do świadczeń
nie zostały ustalone w dokumentach lub w drodze dochodzenia, odszkodowanie, należne
od każdego z zobowiązanych, ustala się w stosunku do jego udziału w gruntach wspólnych.
(5)
Odszkodowanie może być rozłożone na raty płatne półrocznie przy oprocentowaniu 3 od
sta rocznie. Spłata może trwać najwyżej 14 lat.
Art. 12.
(1)
Osoby, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wzniosły zabudowania na
terenie wspólnoty, należącej do innych osób, lub też które, będąc współwłaścicielami
wspólnoty, zajęły pod budynki i obejścia więcej przestrzeni, niżby im się z tytułu
ich udziału należało, mogą wykupić tereny zabudowane wraz z podwórzem i obejściem
gospodarskim na warunkach następujących:
1)
cenę nabycia gruntów ustala się według zasad stosowanych przy określaniu ceny sprzedażnej
parcelowanych gruntów państwowych;
2)
osobom, które nie mają możności uiścić jednorazowo należnej ceny wykupu, może być
przyznana pomoc kredytowa z Funduszu Obrotowego Reformy Rolnej;
3)
jeżeli kredyt, przewidziany w pkt 2), nie zostanie przyznany lub przyznany zostanie
tylko w części, władza może w przypadkach, zasługujących na uwzględnienie, cenę wykupu
lub resztę tej ceny rozłożyć na spłaty najwyżej 15-letnie w ratach półrocznych z zabezpieczeniem
na nabytych gruntach; wraz z ratami półrocznymi pobierane będą odsetki od zakredytowanej
sumy w wysokości 3% w stosunku rocznym; termin płatności pierwszej raty przypada po
upływie trzech lat od daty wykonalności orzeczenia, ustalającego cenę wykupu; w tym
trzyletnim okresie czasu nabywca winien uiszczać corocznie z góry odsetki od ceny
wykupu w wysokości 3% w stosunku rocznym.
(2)
Osoby, które bezspornie posiadały w ciągu 20 lat tereny zabudowane, odpowiadające
warunkom, przewidzianym w ust. (1), nabywają na własność na mocy przedawnienia (zasiedzenia)
tereny te wraz z podwórzem i obejściem gospodarskim.
Art. 13.
(1)
Wierzytelności i prawa zabezpieczone hipotecznie na gruntach wspólnych oraz wierzytelności
z tytułu danin publicznych przenosi się na działki, wydzielone z podziału dla zobowiązanych
do uiszczenia tych wierzytelności w stosunku do wartości lub obszaru tych działek.
(2)
Wierzytelności, zabezpieczone na gruntach wspólnych na rzecz b. ros. Włościańskiego
Banku Ziemskiego, przenosi się na działki, wydzielone z podziału zgodnie z warunkami
umowy, zawartej przy udzielaniu pożyczki lub w stosunku do wartości lub obszaru wydzielonych
działek.
(3)
Działki, wydzielone w województwach środkowych i wschodnich ze wspólnych gruntów wsi
i dworu na rzecz uprawnionych wsi, są wolne od obciążeń hipotecznych.
(4)
Wierzytelności, zaciągnięte w województwach południowych na cele publiczne zabezpieczone
hipotecznie przez gminę (gromadę) na gruntach wspólnych, przenosi się na działki,
wydzielone na rzecz gminy (gromady). Za wierzytelności, nie znajdujące pokrycia w
wartości wydzielonej działki, odpowiada gmina (gromada) pozostałym majątkiem.
(5)
Wierzytelności i prawa, zabezpieczone hipotecznie na nieruchomościach przyległych,
włączonych do postępowania podziałowego na mocy art. 5 ust. (3), przechodzą na działki,
wydzielone właścicielowi tych nieruchomości.
(6)
Wierzytelności, zabezpieczone hipotecznie na gruntach wspólnych, mogą być spłacone
przed terminem płatności.
Rozdział 2
Zasady ustalania praw współwłasności i charakteru prawnego niepodzielonych gruntów wspólnych
Art. 14.
(1)
W przypadkach, gdy podział gruntów wspólnych nie jest dokonywany, na rzecz uprawnionych
ustala się prawa współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych oraz w razie sporu
charakter prawny tych wspólnot gruntowych.
(2)
Udziały poszczególnych uprawnionych w gruntach wspólnych określa się w idealnych częściach.
Art. 15.
(1)
Przy ustalaniu praw współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych stosuje się odpowiednio
przepisy art. 5 ust. (1) i (2), art. 7, 8, 10, 11 i 12.
(2)
Dla określenia udziału w gruntach wspólnych wartość gruntów wspólnych ustala się w
dowolnie przyjętej ilości jednostek szacunkowych bez przeprowadzania klasyfikacji
i szacunku.
Rozdział 3
Postępowanie
Art. 16.
Przedmiotem postępowania, unormowanego w dziale niniejszym, może być:
1)
podział wspólnych gruntów wielogromadzkich;
2)
podział wspólnych gruntów wsi i dworu;
3)
podział wspólnych gruntów gromadzkich;
4)
ustalenie prawa współwłasności niepodzielonych wspólnych gruntów gromadzkich;
5)
segregacja wierzytelności, jeżeli nie została dokonana w toku postępowania, dotyczącego
podziału gruntów wspólnych.
Art. 17.
(1)
Uczestnikami postępowania, unormowanego w ustawie niniejszej, są:
1)
w postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów wielogromadzkich - dawne gromady;
2)
w postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów wsi i dworu - właściciel gruntów dworskich
i dawna gromada;
3)
w postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów gromadzkich:
a)
uprawnieni do użytkowania gruntów wspólnych;
b)
gmina (gromada) jako podmiot praw majątkowych.
(2)
Ponadto mogą brać udział w postępowaniu, obejmującym:
1)
nieruchomości, przyległe do gruntów wspólnych - właściciel nieruchomości przyległej
(art. 5 ust. (3));
2)
zniesienie praw do świadczeń z gruntów wspólnych - uprawnieni do świadczeń;
3)
przyznanie prawa własności terenów zabudowanych - osoby, użytkujące zabudowania;
4)
segregację wierzytelności - wierzyciele.
Art. 18.
(1)
W postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów gromadzkich, wszyscy uczestnicy biorą
udział bezpośrednio.
(2)
W postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów wielogromadzkich oraz wspólnych gruntów
wsi i dworu, w imieniu dawnej gromady występują uprawnieni do użytkowania gruntów
wspólnych w każdej dawnej gromadzie. Uprawnieni ci biorą udział w postępowaniu bezpośrednio,
jeżeli ich jest nie więcej niż trzech, w przeciwnym razie działają przez przedstawicieli
w liczbie najwyżej trzech.
(3)
W postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów wsi i dworu, właściciele gruntów dworskich
biorą udział bezpośrednio, jeżeli ich jest nie więcej niż trzech, w przeciwnym razie
działają przez przedstawicieli w liczbie najwyżej trzech.
(4)
Osoby uprawnione, wymienione w art. 17 ust. (2) pkt 2) i 3), biorą udział w postępowaniu
bezpośrednio, jeżeli ich jest nie więcej niż trzech, w przeciwnym razie działają przez
przedstawicieli w liczbie najwyżej trzech.
Art. 19.
(1)
Osoby, znajdujące się w bezspornym posiadaniu nieruchomości, biorą udział w postępowaniu,
przewidzianym w dziale niniejszym, jeżeli grunty wspólne są wykorzystywane z tytułu
posiadania nieruchomości, a prawo własności tej nieruchomości nie może być udowodnione
dokumentami.
(2)
Współwłaściciele nieruchomości, z którą związany jest udział w gruntach wspólnych,
jeżeli w dniu dokonania ogłoszenia o wszczęciu postępowania są niepodzieleni faktycznie
i prawnie, uważani są za jednego uczestnika i działają przez wybranego przez siebie
przedstawiciela.
Art. 20.
(1)
W przypadkach, przewidzianych w art. 18 ust. (2), (3), (4) oraz art. 19 ust. (2),
władza wyznacza przedstawicieli, jeżeli nie zostali wybrani przez uprawnionych.
(2)
Dla osób, zamieszkałych poza obszarem gminy, objętej postępowaniem, przewidzianym
w dziale niniejszym, które nie wzięły udziału w zebraniu, dotyczącym wyboru przedstawicieli
oraz dla osób niezdolnych do działań prawnych i nie mających zastępcy prawnego, władza
wyznacza zastępcę. O wyznaczeniu zastępcy dla małoletnich i bezwłasnowolnych władza
zawiadamia właściwy sąd.
Art. 21.
(1)
Sprawy, wynikające z postępowania, unormowanego w dziale niniejszym, uprawnieni do
użytkowania gruntów wspólnych w każdej dawnej gromadzie rozstrzygają na zebraniach
uprawnionych.
(2)
Zebrania uprawnionych zwoływane są w razie uznania władzy lub na wniosek 1/4 uprawnionych
do użytkowania gruntów wspólnych w każdej dawnej gromadzie. Na zebraniach przewodniczy
przedstawiciel władzy, jeżeli jest obecny na zebraniu, wójt, sołtys lub burmistrz.
W razie wątpliwości, kto jest uprawniony do przewodniczenia, przewodniczącego wyznacza
władza.
(3)
Uchwały zapadają większością głosów przy obecności przynajmniej połowy uprawnionych
do użytkowania gruntów wspólnych w każdej dawnej gromadzie, jeżeli przepisy ustawy
niniejszej nie stanowią inaczej. Każdy uprawniony ma prawo do jednego głosu. Na obszarze
województw środkowych uczestnik postępowania, dotyczącego wspólnych gruntów gromadzkich,
ma prawo do tylu głosów, ile osad tabelowych posiada w całości, najmniej jednak do
jednego głosu.
(4)
Uchwały, dotyczące wyłączania wspólnych gruntów gromadzkich od podziału pomiędzy poszczególnych
uprawnionych (art. 6 ust. (3) pkt 3) lit. a)), zapadają większością 3/4 głosów przy
obecności przynajmniej połowy uprawnionych do głosowania.
Art. 22.
(1)
Wszczęcie postępowania, unormowanego w dziale niniejszym, następuje na wniosek uprawnionych
lub z urzędu.
(2)
Decyzja, dotycząca wszczęcia postępowania, jest ostateczna.
Art. 23.
(1)
Do przedstawienia wniosku o wszczęcie postępowania są uprawnieni w przypadkach dotyczących:
1)
wspólnych gruntów wielogromadzkich - każda dawna gromada;
2)
wspólnych gruntów wsi i dworu - każda dawna gromada oraz właściciele gruntów dworskich;
3)
wspólnych gruntów gromadzkich:
a)
przynajmniej 1/4 uprawnionych do użytkowania gruntów wspólnych z tytułu posiadania
nieruchomości, z którymi związany jest udział w gruntach wspólnych;
b)
zarząd gminy (gromady), jeżeli uczestnikiem postępowania jest gmina (gromada) jako
podmiot praw majątkowych;
c)
Skarb Państwa z tytułu praw do gruntów wspólnych;
d)
Państwowy Bank Rolny z tytułu wierzytelności b. ros. Włościańskiego Banku Ziemskiego,
obciążających grunty wspólne.
(2)
W przypadkach, przewidzianych w ust. (1) pkt 1) i 2), w imieniu dawnej gromady wniosek
o wszczęcie postępowania może przedstawić 1/4 uprawnionych do użytkowania gruntów
wspólnych z tytułu posiadania nieruchomości, z którymi związany jest udział w tych
gruntach.
(3)
Przedstawione przez uprawnionych umowy lub uchwały o zasadach podziału gruntów wspólnych
lub ustalenia praw współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych jest równoznaczne
z przedstawieniem wniosku o wszczęcie postępowania.
Art. 24.
Z urzędu może być wszczęte postępowanie, dotyczące:
1)
podziału wspólnych gruntów wielogromadzkich oraz wspólnych gruntów wsi i dworu;
2)
podziału wspólnych gruntów gromadzkich, jeżeli w ciągu 10 lat od dnia wejścia w życie
ustawy niniejszej nie zostało wszczęte postępowanie na wniosek uczestników, a grunty
wspólne nie są wyłączone od podziału w myśl art. 6 ani nie są użytkowane zgodnie z
postanowieniami działu III;
3)
ustalenia praw współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych, jeżeli:
a)
grunty wspólne nie podlegają podziałowi w myśl art. 6;
b)
w ciągu trzech lat od dnia wejścia w życie ustawy niniejszej nie zostało wszczęte
postępowanie na wniosek uczestników.
Art. 25.
(1)
Władza ogłasza o wszczęciu postępowania (art. 22) w dzienniku wojewódzkim oraz w miejscowości,
której dotyczy postępowanie, w sposób, przewidziany w art. 45. Bieg terminów rozpoczyna
się od dokonania ogłoszenia w miejscowości, której dotyczy postępowanie.
(2)
Jeżeli tytuł własności jest uregulowany hipotecznie, władza wnosi do ksiąg hipotecznych
wpis o wszczęciu postępowania. Wpis do ksiąg hipotecznych ma ten skutek, że w dalszym
postępowaniu uwzględnia się stan prawny, jaki istniał w czasie dokonania wpisu.
(3)
Osoby, wymienione w art. 17 ust. (2) pkt 2) i 3), oraz osoby, które roszczą prawa
do gruntów wspólnych z tytułu użytkowania tych gruntów przez lat 20, powinny w ciągu
30 dni od dokonania ogłoszenia o wszczęciu postępowania zgłosić swe roszczenia pod
rygorem nieuwzględnienia ich praw w postępowaniu, przewidzianym w dziale niniejszym.
Art. 26.
(1)
Jeżeli uprawnieni przed wszczęciem postępowania nie złożyli władzy umowy lub uchwały,
określonej w art. 23 ust. (3), bądź też opracowanego już projektu podziału lub ustalenia
praw współwłasności, władza wzywa uczestników do przedstawienia w wyznaczonym terminie
zasad podziału gruntów wspólnych lub ustalenia praw współwłasności niepodzielonych
gruntów wspólnych. Termin, wyznaczony przez władzę, nie może być krótszy niż 30 dni.
(2)
Jeżeli do gruntów wspólnych mają prawa osoby, wymienione w art. 17 ust. (2) pkt 2),
uczestnicy winni jednocześnie przedstawić zasady zniesienia praw do świadczeń z gruntów
wspólnych.
Art. 27.
(1)
Zasady podziału gruntów wspólnych lub ustalenia praw współwłasności niepodzielonych
gruntów wspólnych uczestnicy przedstawiają:
1)
w postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów wielogromadzkich oraz wspólnych gruntów
wsi i dworu - w formie umowy zawartej między przedstawicielami wszystkich dawnych
gromad lub między przedstawicielami dawnych gromad i właścicielem gruntów dworskich;
2)
w postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów gromadzkich - w formie uchwały powziętej
większością 2/3 głosów przy obecności przynajmniej połowy uprawnionych do głosowania.
(2)
Uchwały, dotyczące zawarcia umów, przewidzianych w ust. (1) pkt 1), zapadają w każdej
dawnej gromadzie na zebraniach, określonych w art. 21 ust. (1), większością 2/3 głosów
przy obecności przynajmniej połowy uprawnionych do głosowania.
(3)
Umowy i uchwały, dotyczące podziału gruntów wspólnych i ustalenia praw współwłasności
niepodzielonych gruntów wspólnych, powinny opierać się na jednolitych dla wszystkich
uprawnionych zasadach, przy czym nie stosuje się przepisów art. 8, 11 i 15 ust. (1).
(4)
Umowy, dotyczące zniesienia praw do świadczeń z gruntów wspólnych, zawierają przedstawiciele
osób uprawnionych i zobowiązanych.
Art. 28.
(1)
Umowy, przewidziane w art. 27, można zawierać w formie aktu notarialnego lub aktu
prywatnego, sporządzonego w obecności dwóch świadków niezainteresowanych. Podpisy
uczestników, przedstawicieli i świadków powinny być uwierzytelnione przez notariusza
lub władzę administracyjną (rządową lub samorządową).
(2)
Umowy i uchwały wiążą strony od czasu ich zawarcia. Uprawomocnienie się orzeczenia
władzy, odmawiającego zatwierdzenia umowy lub uchwały, powoduje ich rozwiązanie.
(3)
Umowy, dotyczące zbycia działek, przypadających z podziału gruntów wspólnych lub zbycia
praw do niepodzielonych gruntów wspólnych, zawierane w toku postępowania, unormowanego
w dziale niniejszym, można sporządzać w sposób, przewidziany w ust. (1).
Art. 29.
(1)
Władza odmawia zatwierdzenia umów lub uchwał, jeżeli:
1)
postanowienia ich są niezgodne z przepisami ustawy niniejszej lub naruszają inne przepisy
prawne;
2)
ustalają zasady pod względem gospodarczym nieracjonalne;
3)
nie uwzględniają praw osób, wymienionych w art. 17 ust. (2) pkt 2).
(2)
Władza może wyznaczyć nowy termin dla uzupełnienia lub poprawienia umowy lub uchwały,
nie odpowiadającej warunkom, przewidzianym w ust. (1).
Art. 30.
(1)
W razie nieprzedstawienia lub niezatwierdzenia umowy lub uchwały władza przystępuje
do opracowania projektu podziału gruntów wspólnych, ustalenia praw współwłasności
niepodzielonych gruntów wspólnych na zasadach, przewidzianych w rozdziale 1 i 2 działu
niniejszego.
(2)
Umowy lub uchwały przedstawione po przystąpieniu przez władzę do opracowania projektu
w myśl ust. (1), a przed wydaniem orzeczenia, zatwierdzającego projekt, mogą być przyjęte
i zatwierdzone przez władzę.
(3)
Zatwierdzone umowy lub uchwały stanowią podstawę do opracowania przez władzę projektu
podziału gruntów wspólnych lub ustalenia praw współwłasności niepodzielonych gruntów
wspólnych.
Art. 31.
(1)
Prawa do gruntów wspólnych oraz do świadczeń z gruntów wspólnych stwierdza się na
podstawie dokumentów. W braku dokumentów prawa te mogą być stwierdzone zeznaniami
świadków i stron.
(2)
Jeżeli w ciągu pięciu lat przed wejściem w życie ustawy niniejszej zupełnie nie korzystano
ze świadczeń z gruntów wspólnych i praw do tych świadczeń przed wszczęciem postępowania
nie dochodzono na drodze sądowej, należy uznać prawa te za wygasłe.
(3)
Rodzaj i rozmiar świadczeń z gruntów wspólnych, które nie zostały ściśle oznaczone
w dokumentach, ustala się na podstawie stanu z okresu dwóch lat przed wejściem w życie
ustawy niniejszej.
(4)
Dla opracowania projektu zniesienia praw do świadczeń z gruntów wspólnych władza może
powołać biegłych.
(5)
Jeżeli w toku postępowania wyjaśniającego zachodzi potrzeba zbadania stron i świadków,
władza jest uprawniona do badania stron i świadków pod przysięgą.
Art. 32.
(1)
Granice i obszar gruntów wspólnych ustala władza na podstawie dokumentów, a w braku
dokumentów na podstawie stanu rzeczywistego. Jeżeli stan rzeczywisty jest niezgodny
z dokumentami, granice i obszar gruntów wspólnych może ustalić władza na podstawie
bezspornego stanu rzeczywistego. Spory, dotyczące granic gruntów wspólnych rozstrzyga
władza w postępowaniu, unormowanym w ustawie niniejszej.
(2)
Obszar nieruchomości, z którą związany jest udział w gruntach wspólnych, ustala władza
na podstawie dokumentów. W braku tych dokumentów lub ich niezgodności ze stanem rzeczywistym
obszar ten ustala władza na podstawie dochodzenia.
Art. 33.
(1)
W razie ujawnienia w toku postępowania, przewidzianego w ustawie niniejszej, sporu
sądowego o własność lub o posiadanie nieruchomości, z którą związany jest udział w
gruntach wspólnych, władza lub uprawnieni zgłaszają do sądu wniosek o zawieszenie
postępowania sądowego.
(2)
Władza powinna dążyć do załatwiania sporów w drodze polubownej. Ugoda, zawarta wobec
władzy administracyjnej i przez nią zatwierdzona, ma moc prawną ugody, zawartej wobec
sądu.
(3)
Jeżeli przed władzą administracyjną ugoda nie została zawarta w wyznaczonym terminie,
władza lub uprawnieni zawiadamiają o tym sąd, który z urzędu podejmie dalsze postępowanie.
(4)
Jeżeli przed wydaniem orzeczenia o podziale gruntów wspólnych lub o ustaleniu praw
współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych spór sądowy nie został rozstrzygnięty,
za podstawę dla ustalenia udziałów w gruntach wspólnych władza bierze rzeczywisty
stan posiadania.
Art. 34.
(1)
Przy podziale wartość gruntów wspólnych ustala się na podstawie klasyfikacji i szacunku
przeprowadzonego przez komisję klasyfikacyjno-szacunkową.
(2)
Klasyfikację gruntów wspólnych przeprowadza się na zasadach, przewidzianych w ustawie z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego .
(3)
Szacunek gruntów wspólnych ustala się na podstawie przeciętnych cen rynkowych w najbliższej
okolicy w ciągu ostatnich dwóch lat przed wszczęciem postępowania.
(4)
Grunty wspólne oraz nieruchomości, przyległe do gruntów wspólnych (art. 5 ust. (3)),
mogą być za zgodą uczestników w całości lub w części uznane za równowartościowe i
wyłączone od klasyfikacji i szacunku.
Art. 35.
(1)
Komisja klasyfikacyjno - szacunkowa składa się z przedstawiciela władzy i dwóch członków,
wyznaczonych przez władzę spośród czterech kandydatów, wskazanych przez uczestników
(art. 17 ust. (1)). Osoba, zainteresowana w podziale gruntów wspólnych, nie może być
członkiem lub zastępcą członka komisji klasyfikacyjno-szacunkowej. Przedstawiciel
władzy jest przewodniczącym komisji klasyfikacyjno-szacunkowej.
(2)
Jeżeli w wyznaczonym terminie przedstawiciele uczestników nie zgłoszą kandydatów na
członków komisji lub jeżeli dwa po sobie następujące posiedzenia komisji nie mogą
się odbyć z powodu niestawiennictwa wybranych członków, władza przeprowadza klasyfikację
i ustala szacunek nieruchomości.
(3)
Do klasyfikacji i szacunku władza może powołać biegłych.
Art. 36.
Klasyfikacja, przeprowadzona w myśl art. 34, nie może stanowić podstawy wymiaru dla
podatku gruntowego, przypadającego z nieruchomości.
Art. 37.
Roczną wartość świadczeń z gruntów wspólnych ustala się na podstawie przeciętnych
cen rynkowych najbliższej okolicy z okresu dwuletniego, licząc wstecz od dokonania
ogłoszenia o wszczęciu postępowania.
Art. 38.
Władza może wydzielić w razie potrzeby obszary na miejscowe cele publiczne, społeczne,
kulturalne i gospodarcze (drogi).
Art. 39.
(1)
Projekt, opracowany przez władzę, należy okazać uczestnikom postępowania i osobom,
wymienionym w art. 17 ust. (2).
(2)
O terminie i miejscu okazania projektu władza zawiadamia uczestników. Termin powinien
być tak wyznaczony, aby między doręczeniem zawiadomienia a okazaniem projektu upłynęło
przynajmniej 7 dni.
(3)
Projekt podziału gruntów wspólnych winien być prowizorycznie wyznaczony na gruncie.
Art. 40.
(1)
Projekt, dotyczący wspólnych gruntów wielogromadzkich jest przyjęty, jeżeli za przyjęciem
oświadczą się przedstawiciele 2/3 uprawnionych gromad.
(2)
Projekt, dotyczący wspólnych gruntów wsi i dworu jest przyjęty, jeżeli za przyjęciem
oświadczą się przedstawiciele 2/3 uprawnionych wsi oraz właściciel gruntów dworskich,
a jeżeli grunty te zostały rozparcelowane - większość właścicieli rozparcelowanych
gruntów dworskich.
(3)
Projekt, dotyczący wspólnych gruntów gromadzkich jest przyjęty, jeżeli za przyjęciem
oświadczy się 2/3 uczestników zebrania przy obecności przynajmniej połowy uprawnionych.
(4)
W postępowaniu, dotyczącym wspólnych gruntów wielogromadzkich oraz wspólnych gruntów
wsi i dworu, każda dawna gromada wyraża swą zgodę w uchwale, powziętej w sposób, wskazany
w ust. (3).
(5)
Projekt w części, dotyczącej zniesienia praw do świadczeń z gruntów wspólnych jest
przyjęty, jeżeli za przyjęciem oświadczy się 2/3 uprawnionych i 2/3 zobowiązanych.
(6)
Niezłożenie przez uczestników lub przez osoby, wymienione w art. 17 ust. (2), pisemnego
sprzeciwu w ciągu 14 dni od dnia okazania projektu uważa się za wyrażenie zgody na
przyjęcie projektu.
Art. 41.
Do wniesienia odwołania od orzeczenia, zatwierdzającego projekt, są uprawnieni uczestnicy
i osoby, wymienione w art. 17 ust. (2):
1)
którzy co do projektu złożyli sprzeciw w terminie przewidzianym w art. 40 ust. (6);
2)
którzy nie wyrazili zgody na uchwałę dotyczącą wspólnych gruntów gromadzkich;
3)
których prawa po przyjęciu projektu zostały uszczuplone przez władzę zatwierdzającą
projekt.
Art. 42.
(1)
Na podstawie wykonalnego orzeczenia, zatwierdzającego projekt władza wprowadza uczestników
w posiadanie wydzielonych im z gruntów wspólnych działek i zarządza sporządzenie ostatecznych
dowodów pomiarowych.
(2)
Sporządzenie nowego pomiaru jest zbędne, jeżeli podział opiera się na podziale faktycznie
dokonanym przed wszczęciem postępowania, unormowanego w dziale niniejszym, a uczestnicy
posiadają plany lub jeżeli plany zostały złożone przez uczestników przy wniosku o
wszczęcie postępowania wraz z opracowanym już projektem, dotyczącym podziału gruntów
wspólnych. W razie potrzeby plany mogą ulec poprawieniu lub uzupełnieniu.
Art. 43.
(1)
Wykonalne orzeczenie stanowi tytuł do ujawnienia w księgach hipotecznych wszelkich
zmian, dokonanych na podstawie ustawy niniejszej, a w szczególności do wpisu:
1)
praw współwłasności niepodzielonych gruntów wspólnych, ustalonych na rzecz poszczególnych
uprawnionych;
2)
prawa własności działek, nabytych w wyniku podziału gruntów wspólnych;
3)
prawa własności terenów zabudowanych;
4)
obciążeń, przeniesionych na działki, utworzone w wyniku podziału gruntów wspólnych.
(2)
Wpis do ksiąg hipotecznych, przewidziany w ust. (1), nie może być dokonany, jeżeli
o prawo własności nieruchomości, z którą związany jest udział w gruntach wspólnych,
toczy się spór sądowy.
(3)
Wpis do ksiąg hipotecznych następuje na pisemny wniosek władzy lub uprawnionych.
Art. 44.
Orzeczenia w części, dotyczącej ustalenia w gotówce odszkodowania z tytułu zniesienia
praw osób, wymienionych w art. 17 ust. (2), pkt 2) oraz dopłat pieniężnych dla uczestników
ulegają wykonaniu w trybie egzekucji sądowej.
Art. 45.
(1)
Wezwania, zawiadomienia i orzeczenia doręcza się przez publiczne ogłoszenie, dokonane
przez zarząd gminy w sposób, odpowiadający miejscowym zwyczajom.
(2)
Jeżeli postępowanie dotyczy więcej niż jednej miejscowości w rozumieniu art. 10 ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego , ogłoszenie następuje w sposób, wskazany w ust. (1) w każdej miejscowości.
(3)
Jeżeli uczestnikiem postępowania jest Skarb Państwa, wezwania, zawiadomienia i orzeczenia
doręcza się władzy lub organowi, pod zarządem którego znajduje się nieruchomość, z
którą związany jest udział w gruntach wspólnych.
(4)
Zarząd gminy obowiązany jest na żądanie osób interesowanych dawać do przeglądania
ogłaszane orzeczenia i dokumenty, znajdujące się w gminie oraz wydawać odpisy orzeczeń
i wyciągi z rejestrów pomiarowych; opłaty za sporządzenie odpisów orzeczeń i wyciągów
z rejestrów pomiarowych pobiera zarząd gminy w wysokości, ustalonej w rozporządzeniu
Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Skarbu.
Dział III
Zagospodarowanie niepodzielonych gruntów wspólnych
Art. 46.
(1)
Zarząd niepodzielonych gruntów wspólnych na podstawie planów zagospodarowania sprawują
współwłaściciele tych gruntów pod przewodnictwem sołtysa, a w gminach nie podzielonych
na gromady pod przewodnictwem przełożonego gminy. Zebranie współwłaścicieli może wybrać
zarząd, który pod przewodnictwem sołtysa - a w gminach niepodzielonych na gromady
pod przewodnictwem przełożonego gminy - będzie decydował kolegialnie o zarządzie gruntami
wspólnymi. Do uchwał w sprawie zarządu wspólnymi gruntami stosuje się przepisy art.
21 ust. (3).
(2)
Dla zagospodarowania i użytkowania niepodzielonych gruntów wspólnych mogą być również
tworzone spółki według przepisów ustawy niniejszej.
(3)
Spółka jest osobą prawną.
(4)
Jeżeli stosunki prawne spółki i jej członków nie są unormowane w ustawie niniejszej,
określa je statut.
Art. 47.
(1)
Statut spółki powinien określać:
1)
nazwę i siedzibę spółki;
2)
przedmiot działalności spółki;
3)
organizację władz zarządzających i nadzorczych spółki oraz zakres ich działania;
4)
zasady planu zagospodarowania i regulaminu użytkowania gruntów;
5)
sposób podziału zysków i strat;
6)
prawa i obowiązki członków spółki;
7)
warunki dopuszczenia do spółki nowych członków (art. 49 ust. (2));
8)
warunki dopuszczenia do użytkowania gruntów i urządzeń spółki osób nie będących członkami
spółki;
9)
sposób likwidacji spółki.
(2)
Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych
ustali wzór statutu spółki.
Art. 48.
Spółka powstaje z chwilą:
1)
zatwierdzenia statutu przedstawionego przez większość współwłaścicieli gruntów wspólnych
według wartości udziałów;
2)
nadania statutu z urzędu w przypadkach scalenia, gdy wspólnoty gruntowe nie zostały
podzielone.
Art. 49.
(1)
Członkami spółki są każdorazowi współwłaściciele gruntów wspólnych.
(2)
Członkami spółki mogą być również właściciele nieruchomości, przyległych do gruntów
wspólnych na warunkach, określonych w statucie spółki.
(3)
Ilość głosów, jakie posiada każdy członek na zebraniu członków spółki, określi statut
na podstawie wartości udziałów w spółce.
Art. 50.
(1)
Członkowie wnoszą do spółki prawo użytkowania gruntów wspólnych lub gruntu stanowiącego
ich indywidualną własność (art. 49 ust. (2)).
(2)
Członkowie odpowiadają za zobowiązania spółki tylko do wysokości wartości udziału
w gruntach wspólnych.
Art. 51.
Spółka jest uprawniona do wznoszenia i utrzymywania na gruntach wspólnych urządzeń,
potrzebnych do osiągnięcia celów spółki.
Art. 52.
(1)
Spółka podlega nadzorowi władzy.
(2)
Nadzór dotyczy:
1)
przestrzegania przez władze spółki obowiązujących przepisów prawnych i postanowień
statutu spółki;
2)
prawidłowego zagospodarowania i użytkowania gruntów i urządzeń spółki;
3)
utrzymania w należytym stanie użytkowym gruntów i urządzeń spółki;
4)
przestrzegania przez członków i władze spółki przepisów, dotyczących zagospodarowania
gruntów wspólnych.
Art. 53.
(1)
Władze spółki powinny w terminie, oznaczonym w statucie, przedstawić do zatwierdzenia
plan zagospodarowania i regulamin użytkowania gruntów i urządzeń spółki.
(2)
Władza jest uprawniona do wprowadzenia w przedstawionym jej planie i regulaminie zmian
i uzupełnień uzasadnionych względami gospodarczymi, a opartych na opinii rzeczoznawcy.
(3)
W razie niewykonania przez władze spółki obowiązku, wynikającego z ust. (1), władza
z urzędu ustali plan zagospodarowania i regulamin użytkowania gruntów wspólnych, opierając
się na opinii rzeczoznawcy.
(4)
Zmiany w zatwierdzonym planie zagospodarowania i regulaminie użytkowania wymagają
decyzji władzy.
(5)
Jeżeli władze spółki nie wykonały w oznaczonym czasie koniecznych czynności gospodarczych,
przewidzianych w planie zagospodarowania, władza może je wykonać zastępczo.
Art. 54.
(1)
Jeżeli wybór zarządu lub poszczególnych jego członków nie zostanie dokonany w terminie,
ustalonym w statucie, władza wyznacza zarząd spośród członków spółki.
(2)
Jeżeli organy spółki nie spełniają należycie swych obowiązków, władza może pełnienie
czynności tych organów poruczyć organom gminy albo też do sprawowania tych czynności
powołać zarządcę przymusowego, ustalając jednocześnie dla niego stosowne wynagrodzenie,
które obciąża spółkę.
(3)
Działalność organów gminy lub zarządcy przymusowego nie może trwać dłużej niż jeden
rok.
Art. 55.
(1)
Spółka, przewidziana w art. 48 ust. (2), może być rozwiązana jedynie na skutek decyzji
władzy.
(2)
Rozwiązanie spółki staje się prawomocne z chwilą doręczenia decyzji zarządowi spółki.
(3)
Po rozwiązaniu spółki następuje jej likwidacja. Likwidację przeprowadza zarząd, jeżeli
statut lub uchwała zebrania członków nie powierza likwidacji innym osobom.
Dział IV
Rozporządzanie gruntami wspólnymi
Art. 56.
(1)
Sprzedaż, zamiana, wydzierżawienie, zastaw i obciążenie gruntów wspólnych lub ich
części może nastąpić tylko za zezwoleniem władzy.
(2)
Władza nie może odmówić zezwolenia na zastaw i obciążenie gruntów wspólnych, jeżeli
pożyczka została zaciągnięta na przeprowadzenie melioracji, zagospodarowanie lub na
spłatę należności pieniężnych, wynikających z orzeczeń, wydanych na mocy ustawy niniejszej.
Art. 57.
(1)
Prawa do wspólnych gruntów gromadzkich mogą być zbywane w drodze aktów między żyjącymi
i na wypadek śmierci wyłącznie w całości w następujących przypadkach:
1)
gdy zbywana jest w całości lub w części nieruchomość, z którą związane jest prawo
do gruntów wspólnych;
2)
gdy nabywcą jest posiadacz gospodarstwa rolnego, z którym związane jest prawo do gruntów
wspólnych.
(2)
Prawa dawnych gromad do wspólnych gruntów wielogromadzkich i do wspólnych gruntów
wsi i dworu mogą być zbywane na rzecz współuprawnionych dawnych gromad, których członkowie
posiadają własne gospodarstwa rolne.
Art. 58.
Przepisów art. 57 nie stosuje się:
1)
do udziału gromady lub gminy, ustalonego na podstawie art. 14 ust. (2) i art. 8 ust.
(3);
2)
w razie zbycia udziału w gruntach wspólnych na rzecz Państwa, samorządu lub na cele
publiczne, społeczne i kulturalne.
Art. 59.
(1)
Egzekucja z nieruchomości jest niedopuszczalna w stosunku do gruntów wspólnych.
(2)
Niedopuszczalna jest również egzekucja z praw do gruntów wspólnych.
Art. 60.
Czynności, sprzeczne z przepisami art. 56 i 57 ustawy niniejszej, są nieważne.
Art. 61.1 orzeczenie
(1)
Uchwały, dotyczące sprzedaży, zamiany, wydzierżawienia, obciążenia wspólnych użytkowanych
gruntów i wyznaczenia pełnomocników do przeprowadzenia odpowiednich czynności prawnych,
zapadają w każdej gromadzie większością 2/3 głosów przy obecności przynajmniej połowy
uprawnionych do głosowania.
(2)
Osoby, których prawa zostały naruszone przez uchwały, sprzeczne z przepisami ustawy
niniejszej, mają prawo wniesienia skargi w ciągu dni 14 od powzięcia uchwały. Orzeczenie
władzy w tych sprawach jest ostateczne.
Dział V
Władze
Art. 62.
(1)
Do właściwości starosty należy orzekanie oraz wykonywanie czynności w sprawach, które
nie zostały zastrzeżone właściwości władz, wymienionych w art. 63 i 64.
(2)
Do właściwości wydziału powiatowego należy zatwierdzanie planów zagospodarowania,
opracowanych na podstawie opinii izby rolniczej oraz nadzór nad zagospodarowaniem
gruntów wspólnych.
(3)
Przy orzekaniu, że grunty wspólne nie podlegają podziałowi w przypadkach, przewidzianych
w art. 6 ust. (1) pkt 3) i 4) - władza zasięga opinii izby rolniczej.
Art. 63.
(1)
Do właściwości wojewódzkiej komisji ziemskiej należy orzekanie o zatwierdzaniu projektu,
dotyczącego podziału gruntów wspólnych lub ustalenia praw współwłasności niepodzielonych
gruntów wspólnych, jeżeli projekt nie został przyjęty przez uczestników.
(2)
Wojewódzka komisja ziemska orzeka na posiedzeniach jawnych.
Art. 64.
(1)
Do właściwości wojewody należy:
1)
zarządzanie o sporządzaniu dokumentów pomiarowych i map hipotecznych;
2)
odraczanie postępowania, dotyczącego podziału lub ustalania praw współwłasności w
przypadkach, przewidzianych w art. 68 ust. (4).
(2)
Wojewoda w sprawach, przewidzianych w ust. (1) pkt 2), orzeka przy współudziale wydziału
wojewódzkiego z głosem stanowczym.
Art. 65.
Odwołanie służy:
1)
od orzeczenia starosty - do wojewódzkiej komisji ziemskiej,
2)
od orzeczenia starosty, dotyczącego odmowy wszczęcia postępowania - do wojewody.
Dział VI
Świadczenia i koszty
Art. 66.
(1)
Uczestnicy postępowania, przewidzianego w dziale II, obowiązani są do ponoszenia świadczeń
w naturze przy prowadzonych przez władzę pracach na gruncie, a mianowicie do:
1)
dostarczania odpowiedniego lokalu na kreślarnię z opałem, światłem i usługą, mieszkanie
z opałem oraz podwód do najbliższej stacji kolejowej, autobusowej lub przystani rzecznej
dla wszystkich osób, zatrudnionych przy prowadzonych przez władzę pracach;
2)
dostarczania robocizny pieszej lub konnej oraz materiału, niezbędnego przy prowadzonych
pracach.
(2)
Wymiar świadczeń w naturze należy do sołtysa.
(3)
Przy wykonywaniu w toku postępowania, przewidzianego w ustawie niniejszej, niezbędnych
robót wodno-melioracyjnych oraz przy utrzymywaniu urządzeń wodno-melioracyjnych władza
może obciążyć uczestników obowiązkiem świadczeń w naturze zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o świadczeniach w naturze na niektóre cele publiczne .
(4)
Świadczenia, przewidziane w ust. (1) i (3), obciążają poszczególnych uczestników w
stosunku do wartości udziału w gruntach wspólnych.
(5)
Nie stosuje się przepisów ustępów poprzedzających do właścicieli, objętych postępowaniem,
dotyczącym podziału gruntów wspólnych nieruchomości, przyległych do tych gruntów (art.
5 ust. (3)).
Art. 67.
(1)
Ujawnianie w księgach hipotecznych wyników postępowania, przewidzianego w ustawie
niniejszej, wolne jest od opłat sądowych (hipotecznych). Wynagrodzenie pisarzy hipotecznych
za czynności, związane z ujawnieniem w księgach hipotecznych zmian, wynikających z
postępowania, przewidzianego w ustawie niniejszej, obniża się do połowy.
(2)
Odpisy, odrysy i wyciągi z operatu katastralnego wydają władze skarbowe bezpłatnie
na żądanie władz, przewidzianych w art. 62-64. Władze, przewidziane w art. 62-64,
mogą sporządzać bezpłatnie przez swych urzędników odrysy, odpisy i wyciągi z operatu
katastralnego i z operatów klasyfikacyjnych.
Dział VII
Przepisy przejściowe i końcowe
Art. 68.
(1)
W toku postępowania scaleniowego podział gruntów wspólnych, nie stanowiących nieruchomości,
wymienionych w art. 2 pkt 1), przeprowadza się na zasadach ustawy o scaleniu gruntów.
Przy wyłączaniu od podziału gruntów wspólnych stosuje się przepisy art. 6 ust. (1),
(2) i (3) pkt 1), 2) i 3) lit. a) i c).
(2)
W razie wszczęcia postępowania scaleniowego po ustaleniu praw współwłasności do niepodzielonych
gruntów wspólnych w trybie ustawy niniejszej podstawę podziału stanowią ustalone prawa.
(3)
Ustalenie praw współwłasności do gruntów, wyłączonych od podziału w toku postępowania
scaleniowego na zasadach art. 6 ust. (1), (2) i (3) pkt 1), 2) i 3) lit. a) i c) przeprowadza
się na zasadach ustawy niniejszej.
(4)
Na obszarze województw południowych wynikające w toku scalenia postępowanie, dotyczące
podziału lub ustalenia praw współwłasności majątku związków samorządu terytorialnego
oraz dobra gromadzkiego można odroczyć do jednego roku w przypadkach, gdy w wyniku
tego postępowania nastąpiłoby uszczuplenie uzyskiwanego z tych gruntów dochodu gromady
lub gminy, przeznaczonego na cele publiczne gromady lub gminy i tego dochodu nie dałoby
się zastąpić podwyższeniem podatków opłacanych na rzecz gminy.
Art. 69.1 orzeczenie
W toku postępowania, dotyczącego zniesienia służebności podział gruntów wspólnych,
wydzielonych tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności, przeprowadza się na podstawie
przepisów art. 44 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 lutego 1927 r. o zniesieniu
służebności w województwach: kieleckim, lubelskim, łódzkim, warszawskim i zachodniej
części województwa białostockiego i art. 48 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 lutego 1927 r. o zniesieniu
służebności w województwach: wołyńskim, poleskim, nowogródzkim, wileńskim i we wschodniej
części województwa białostockiego .
Art. 70.
(1)
Postępowanie, dotyczące podziału gruntów wspólnych, wszczęte przed wejściem w życie
ustawy niniejszej, przeprowadza się w trybie dotychczas obowiązujących przepisów:
1)
na obszarze województw środkowych i wschodnich, jeżeli projekt podziału został opracowany
lub jeżeli umowa lub uchwała została zatwierdzona przez władzę I instancji;
2)
na obszarze województw południowych, jeżeli rejestr praw udziałowych został prawomocnie
zatwierdzony.
(2)
W przypadkach, nie przewidzianych w ust. (1), postępowanie przeprowadza się w trybie
ustawy niniejszej.
Art. 71.
Nieuiszczone należności Skarbu Państwa, powstałe na podstawie dotychczasowych przepisów
z tytułu przeprowadzenia podziału i ustalenia udziału w gruntach wspólnych, ulegają
umorzeniu.
Art. 72.
Sprawy sądowe o prawa do nieruchomości, wymienionych w art. 1, wszczęte przed wejściem
w życie ustawy niniejszej ulegają umorzeniu. Rozstrzyganie tych spraw należy do właściwości
władz administracyjnych.
Art. 73.1 orzeczenie
Z dniem wejścia w życie ustawy niniejszej tracą moc obowiązujące dotychczas przepisy
w sprawach, unormowanych w ustawie niniejszej. W szczególności tracą moc obowiązującą:
1)
prawo z dnia 25 stycznia 1876 r. o trybie sprzedaży nieruchomości, stanowiących wspólną
własność nabytych przez gminy i gromady wiejskie na mocy prawa z dnia 19 lutego 1864 r.
i o podziale wspólnych gruntów gromad wiejskich na poszczególne części (Zb. Pr. i
Rozp. Rz. Ros. z 1876 r. Nr 20, poz. 277);
2)
prawo z dnia 30 maja 1894 r. o obowiązkowym podziale w guberniach Królestwa Polskiego
gruntów, będących współwłasnością gromad wiejskich, osadzkich i miejskich oraz właścicieli
domów, którzy nie tworzą oddzielnych gromad i o wydzieleniu tych gruntów jednemu ze
współwłaścicieli (Zb. Pr. i Rozp. Rz. Ros. z 1894 r. Nr 115, poz. 837);
3)
ustawa z dnia 9 grudnia 1899 r. dla Królestwa, Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim
Księstwem Krakowskim o dzieleniu gruntów wspólnych i regulacji, odnoszących się do
nich wspólnych praw użytkowania i zarządu (Dz. U. Kr. z 1900 r. Nr 20);
4)
ustawa z dnia 28 grudnia 1887 r., tycząca się podziału wspólnych gruntów i uporządkowania
do nich odnoszących się wspólnych praw używania i zarządu nimi (D. U. i Rozp. dla
Ks. Górnego i Dolnego Śląska z 1888 r. Nr 13);
5)
art. 45 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 lutego 1927 r. o zniesieniu
służebności w województwach: kieleckim, lubelskim, łódzkim, warszawskim i zachodniej
części województwa białostockiego ;
6)
art. 49 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 1 lutego 1927 r. o zniesieniu
służebności w województwach: wołyńskim, poleskim, nowogródzkim, wileńskim i we wschodniej
części województwa białostockiego ;
7)
art. 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 października 1927 r. o
uchyleniu odrębności stanowych ;
8)
art. 80 ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego .
Art. 74.
Wykonanie ustawy niniejszej porucza się Ministrom Rolnictwa i Reform Rolnych oraz
Sprawiedliwości.
Art. 75.
(1)
Ustawa niniejsza wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
(2)
W stosunku do dobra gromadzkiego i gminnego w województwach południowych przepisy
niniejszej ustawy zawiesza się na lat trzy, z wyjątkiem przypadków, przewidzianych
w art. 68.