Ustawaz dnia 16 sierpnia 1923 roku r.o opiece społecznej
Spis treści
Treść ustawy
Na mocy art. 44 Konstytucji ogłaszam ustawę następującej treści:
Określenie i cel opieki społecznej
Art. 1.
Opieką społeczną w rozumieniu niniejszej ustawy jest zaspakajanie ze środków publicznych
niezbędnych potrzeb życiowych tych osób, które trwale lub chwilowo własnemi środkami
materjalnemi lub własną pracą uczynić tego nie mogą, jak również zapobieganie wytwarzaniu
się stanu, powyżej określonego.
Zakres opieki społecznej
Art. 2.
Opieka społeczna w zakresie powyższym (art. 1) obejmuje w szczególności:
a)
opiekę nad niemowlętami, dziećmi i młodzieżą, zwłaszcza nad sierotami, półsierotami,
dziećmi zaniedbanemi, opuszczonemi, przestępnemi oraz zagrożonemi przez wpływy złego
otoczenia;
b)
ochronę, macierzyństwa,
c)
opiekę nad starcami, inwalidami, kalekami, nieuleczalnie chorymi, upośledzonymi umysłowo
i wogóle nad niezdolnymi do pracy;
d)
opieką nad bezdomnemi ofiarami wojny i szczególnie ciężko poszkodowanemi;
e)
opiekę nad więźniami po odbyciu kary;
f)
walkę z żebractwem, włóczęgostwem, alkoholizmem i nierządem;
g)
pomoc instytucjom opiekuńczym prywatnym i współdziałanie z niemi.
Środki zaspakajania niezbędnych potrzeb
Art. 3.
W zakresie zaspakajania niezbędnych potrzeb do życia (art. 1) opieka społeczna polega
na dostarczaniu:
a)
koniecznych środków żywności, bielizny, odzieży i obuwia;
b)
odpowiedniego pomieszczenia z opałem i światłem;
c)
pomocy w nabyciu niezbędnych narzędzi pracy zawodowej, pomocy w dziedzinie higieniczno-sanitarnej;
d)
pomocy w przywróceniu utraconej, lub podniesieniu zmniejszonej zdolności do pracy.
Prócz wyżej wymienionych za niezbędne potrzeby życiowe uważa się u dzieci staranie
o religijno-moralne, umysłowe i fizyczne ich wychowanie, u młodocianych - pomoc w
przygotowaniu do pracy zawodowej.
Nadto opieka społeczna obejmuje obowiązek sprawienia pogrzebu.
Obowiązek sprawowania opieki społecznej w ogólności
Art. 4.
Obowiązek sprawowania opieki społecznej ciąży poza przypadkiem, przewidzianym w art.
6 niniejszej ustawy, na związkach komunalnych, o ile w poszczególnych wypadkach pewne
osoby fizyczne lub prawne na mocy przepisów, czy innego tytułu prawnego nie są zobowiązane
do pokrycia wydatków na niezbędne potrzeby życiowe.
Rozgraniczenie obowiązków opiekuńczych gmin, powiatów, województw i Państwa
Art. 5.
Obowiązki związków komunalnych w zakresie wykonywania opieki społecznej rozgraniczają
się w sposób następujący:
a)
gminy wiejskie i miasta, nie wydzielone ze związku komunalnego powiatowego, sprawują
zasadniczo opiekę pozazakładową, zakładową zaś o tyle, o ile fundusze gminne pozwolą
na założenie i utrzymanie zakładu;
b)
związki komunalne powiatowe uzupełniają opiekę gmin wiejskich i miast, nie wydzielonych
ze związku komunalnego powiatowego, przez udzielanie pomocy materjalnej gminom, nie
mogącym o własnych środkach podołać ciążącym na nich obowiązkom opiekuńczym, oraz
organizują i sprawują działy opieki społecznej, wymagającej stałych urządzeń i zakładów
5 obejmującej działalnością swoją cały powiat, a przekraczającej zdolność finansową
gmin;
c)
miasta, wydzielone ze związku powiatowego, sprawują opiekę zakładową i pozazakładową;
d)
wojewódzkie związki komunalne uzupełniają opiekę, wykonywaną przez związki komunalne
powiatowe i miasta, wydzielone ze związku komunalnego powiatowego, przez udzielanie
pomocy materjalnej powiatom i miastom, wydzielonym ze związku komunalnego powiatowego,
oraz sprawują działy opieki społecznej, wymagającej stałych urządzeń i zakładów i
obejmującej działalnością swoją całe województwo, a przekraczającej zdolność finansową
powiatów i miast, wydzielonych ze związku powiatowego.
Punkty a) i b) niniejszego artykułu nie zwalniają jednak gmin wiejskich i miejskich
od obowiązku zwrotu kosztów utrzymania w zakładach innych związków komunalnych.
Art. 6.
Państwo, poza przypadkami, w niniejszej ustawie wymienionemi, ponosi wydatki, połączone
z opieką nad osobami, względem których ma specjalne obowiązki z tytułu publicznego,
tudzież z wykonaniem tych rodzajów opieki, które przekraczają możność świadczenia
związków komunalnych.
Art. 7.
Czynniki, zobowiązane w myśl art. 5 i 6 niniejszej ustawy do sprawowania opieki zakładowej,
mogą spełniać zadania powyższe za pośrednictwem wszelkich odpowiednich zakładów opiekuńczych
na zasadzie zawartej z niemi umowy.
Nabycie prawa do trwałej opieki
Art. 8.
Prawo do trwałej opieki ze strony gminy nabywają obywatele Rzeczypospolitej Polskiej
przez conajmniej roczny pobyt w gminie.
Nadto prawo to nabywają:
a)
kobiety przez zamążpójście od chwili zawarcia małżeństwa - w tej gminie, w której
rzeczone prawo służy mężowi
Prawo to, w sposób powyższy nabyte, nie gaśnie przez owdowienie, rozwiązanie lub rozdzielenie
małżeństwa, dopóki nie zostanie nabyte w innej gminie.
b)
dzieci do lat 16, ślubne, lub w myśl ustawy cywilnej ze ślubnemi równouprawnione -
w tej gminie, w której służy ono ojcu. Wszelkie zmiany w zakresie prawa do opieki
ojca powodują te same zmiany w odnośnem prawie dziecka;
c)
dzieci do lat 16, których ojciec nie żyje - w tej gminie, w której prawo to miał w
chwili śmierci ich ślubny ojciec, względnie matka, o ile ta po śmierci męża nabyła
własne prawo do opieki;
d)
dzieci do lat 16, ślubne, które w małżeństwie rozdzielonem pozostają przy matce, oraz
dzieci nieślubne - w tej gminie, w której służy rzeczone prawo matce.
Utrata prawa do trwałej opieki
Art. 9.
Prawo do opieki, nabyte w myśl art. 8 niniejszej ustawy, ustaje:
a)
przez nabycie tego prawa w innej gminie;
b)
przez jednoroczną trwałą nieobecność w gminie.
Wyjątek stanowią wypadki nieobecności wskutek służby wojskowej, przebywania w zakładach
leczniczych lub opiekuńczych, w zakładach przymusowego zamknięcia, oraz emigracji
poza granice kraju.
Art. 10.
Każdy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej ma prawo do tymczasowej opieki ze strony
gminy, w której okręgu przebywa w chwili, kiedy wynikła potrzeba opieki, bez względu
na czas trwania pobytu. Gmina, która nie jest równocześnie zobowiązana do sprawowania
opieki trwałej w myśl art. 8 niniejszej ustawy, może domagać się zwrotu wydatków od
gminy, do trwałej opieki zobowiązanej, względnie odesłać tam potrzebującego pomocy
na koszt gminy, do trwałej opieki zobowiązanej.
Art. 11.
Odesłanie potrzebującego opieki do gminy, w której posiada on prawo do opieki trwałej,
jest niedopuszczalne:
a)
jeżeli odesłanie połączone jest ze szkodą dla zdrowia lub życia;
b)
jeżeli gmina, do trwałej opieki zobowiązana, oświadczy gotowość zwrotu wszelkich kosztów,
połączonych z wykonaniem opieki.
Art. 12.
Odesłanie nie może nastąpić w żadnym wypadku wcześniej, zanim gmina, do której potrzebujący
opieki ma być odesłany, obowiązek swój opieki nad nim uzna i gotowość przyjęcia go
oświadczy. Do tej chwili zaś, na wypadek sporu między dwiema gminami, aż do czasu
rozstrzygnięcia tego sporu, udzielić powinna potrzebującemu opieki ta gmina, w której
potrzebujący znajdował się w chwili powstania potrzeby opieki. Gmina ma w tym wypadku
prawo do żądania zwrotu połączonych z wykonaniem tej opieki kosztów od właściwej gminy
opiekuńczej potrzebującego.
Art. 13.
Opiekę nad obywatelami, którzy w żadnej gminie Rzeczypospolitej nie mają prawa do
trwałej opieki, wykonywa gmina pobytu. Koszty tej opieki ponosi Państwo.
Art. 14.
Gmina, zobowiązana do opieki w myśl przepisów niniejszej ustawy, nie może potrzebującemu
odmówić opieki z tego powodu, że pewne osoby fizyczne lub prawne zobowiązane są do
zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych (art. 4).
W takich wypadkach gmina udzieli opieki, zwrotu zaś wydatków, ze sprawowania tej opieki
wynikłych, domagać się może od wyżej wskazanych osób fizycznych lub prawnych w granicach
ich zobowiązania.
Prawa obywateli polskich za granicą i obcokrajowców w Polsce
Art. 15.
Prawo do opieki obywateli polskich za granicą oraz cudzoziemców do opieki społecznej
w granicach Rzeczypospolitej Polskiej określą umowy międzynarodowe, w braku zaś tychże
stosowane będą zasady wzajemności.
Materjalne środki na cele opiekuńcze
Art. 16.
Koszty opieki społecznej, wykonywanej przez związki komunalne, pokrywane być winny:
a)
z sum budżetowych związków komunalnych;
b)
z Funduszów lub dochodów z majątków, przeznaczonych na ten cel w myśl postanowień
osób fizycznych lub prawnych;
c)
z sum, przeznaczonych specjalnemi przepisami prawnemi (kar, grzywien i t. p.);
d)
z sum dodatkowych, udzielonych przez Państwo na zasadzie art. 17.
Władza nadzorcza i egzekutywa
Art. 17.
W razie uchylenia się związków komunalnych od wstawienia do budżetu lub uchwalenia
poza nim wydatków, do których pokrycia są w myśl niniejszej ustawy zobowiązane, wprowadzi
władza nadzorcza, na wniosek właściwego organu Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej,
odpowiednie kwoty do budżetów odnośnych związków komunalnych.
W wypadkach wyjątkowych, gdy związki komunalne nie są w finansowej możności wypełnienia
obowiązków, z ustawy niniejszej wynikających, winien Rząd na wniosek Ministra Spraw
Wewnętrznych i Ministra Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Skarbu
udzielić odpowiedniej subwencji z funduszów państwowych na pokrycie tych potrzeb.
Art. 18.
Jeżeli związek komunalny, mimo wezwania władzy nadzorczej, w dziedzinie opieki społecznej
nie wykonywa swoich obowiązków w granicach budżetu, lub wykonywa je nienależycie,
służy Ministrowi Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych
prawo przeprowadzenia na koszt odnośnego ciała samorządowego niezbędnych zarządzeń.
Połączenie ciał samorządowych
Art. 19.
Dla ulżenia swym obowiązkom opiekuńczym, tudzież dla skuteczniejszego sprawowania
opieki społecznej, mogą dobrowolnie łączyć się we wspólną jednostkę administracyjno-opiekuńczą
gminy tego samego związku komunalnego powiatowego, gminy różnych związków komunalnych
powiatowych, oraz różne związki komunalne powiatowe.
Połączenie takie wymaga zgody w pierwszym wypadku sejmiku powiatowego, w drugim i
trzecim - zgody wojewody, we wszystkich wypadkach zaś - zatwierdzenia Ministra Pracy
i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych.
Art. 20.
Przymusowe połączenie związków komunalnych w celach opiekuńczych wymaga uchwały Sejmu.
Rozstrzyganie sporów
Art. 21.
Skargi przeciw organom związków komunalnych rozstrzygane będę przez właściwe organy
nadzorcze, w tych zaś wypadkach, w których właściwym organem nadzorczym będą władze
państwowe trzeciej instancji - przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu
z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych.
Skargi wnosi się w terminie czternastodniowym, licząc od dnia następnego po doręczeniu,
do tej władzy, która wydała zaskarżone zarządzenie, względnie orzeczenie.
Roszczenia związków komunalnych do Skarbu Państwa będą podawane w sposób, jaki określą
przepisy wykonawcze, a rozstrzygane przez Ministra Pracy i Opieki Społecznej łącznie
z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Ministrem Skarbu.
Roszczenia i skargi przeciw związkom komunalnym lub Państwu o zwrot wydatków, poniesionych
na podstawie niniejszej ustawy, przedawniają się po roku od upływu tego roku, w którym
owe roszczenia powstały.
Zwierzchnie władze. Rada Opieki Społecznej
Art. 22.
Zwierzchnią władzą w sprawach opieki społecznej jest Minister Pracy i Opieki Społecznej
z zastrzeżeniem kompetencji Ministra Zdrowia Publicznego w myśl obowiązujących ustaw.
Do kompetencji Ministra Pracy i Opieki Społecznej w dziedzinie powyższej, prócz spraw,
wymienionych w art. 2 niniejszej ustawy, należy:
a)
popieranie stowarzyszeń i związków o charakterze wzajemnej pomocy;
b)
nadzór i kontrola nad działalnością instytucji opieki społecznej;
c)
rejestracja towarzystw, zakładów, instytucji opieki społecznej, tudzież legalizacja
ich statutów, fundacji i zapisów.
Przy Ministrze Pracy i Opieki Społecznej istnieje, jako jego organ doradczy i opinjodawczy,
Rada Opieki Społecznej, złożona z reprezentacji ciał samorządowych, instytucji opieki
społecznej i zainteresowanych ministerstw.
Art. 23.
Organizację i sposób wykonywania opieki społecznej w poszczególnych działach, wymienionych
w art. 2, najniższa miara niezbędnych potrzeb (art. 3) szczegółowe rozgraniczenie
obowiązków opiekuńczych (art. 5 i 6), skład i kompetencję Rady Opieki Społecznej (art.
22), organizację komunalnych organów opieki społecznej, oraz sposób kontroli i nadzoru
nad instytucjami opiekuńczemi, komunalnemi i prywatnemi - unormują ustawy szczegółowe
i zastosowane do nich rozporządzenia wykonawcze.
Art. 24.
Wykonanie ustawy niniejszej poleca się Ministrowi Pracy i Opieki Społecznej i Ministrowi
Zdrowia Publicznego, każdemu w zakresie jego kompetencji, zaś w odniesieniu do art.
5, 17, 18, 19 i 21 - Ministrowi Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem
Spraw Wewnętrznych.
Art. 25.
Ustawa niniejsza obowiązuje po upływie sześciu miesięcy od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku
Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 25.
Z wejściem w życie niniejszej ustawy tracą moc obowiązującą wszelkie postanowienia
prawne, sprzeczne z zasadami, przyjętemi w niniejszej ustawie.