Ustawaz dnia 17 lutego 1922 r.o państwowej służbie cywilnej
Treść ustawy
Tytuł PIERWSZY.
Postanowienia wstępne.
Art. 1.
Stosunek państwowej służby cywilnej ma charakter publiczno-prawny; może być zmieniona
zawieszony, lub rozwiązany wyłącznie przy zastosowaniu przepisów prawa publicznego,
a w szczególności postanowień ustawy niniejszej.
Art. 2.
Ministrowie oraz konstytucyjnie odpowiedzialni kierownicy innych władz naczelnych
i urzędów centralnych podlegają postanowieniom niniejszej ustawy, o ile ustawa konstytucyjna
lub ustawy specjalne nie zawierają przepisów odmiennych.
Przy powołaniu ministrów nie obowiązują, przepisy art. 11 i 12 niniejszej ustawy.
Art. 3.
Funkcjonarjuszów państwowej służby cywilnej dzieli się na dwie kategorje:
1)
urzędników,
2)
niższych funkcjonarjuszów państwowych.
Tytuł DRUGI
o urzędnikach.
Rozdział I.
Postanowienie ogólne.
Art. 4.
Stosunek służbowy urzędnika zawiązuje się przez mianowanie z chwilą doręczenia pisma
nominacyjnego.
W piśmie nominacyjnem wymienia się urząd, w którym mianowany urzędnik ma pełnić służbę,
tytuł urzędowy i stopień służbowy.
O mianowaniu ogłasza się sposobem, ustalonym dla obwieszczeń rządowych.
Art. 5.
Mianowanie może nastąpić na stałe lub do odwołania. Mianowanie do odwołania (prowizorycznie)
winno być uwidocznione w piśmie nominacyjnem, przy równoczesnem oznaczeniu albo terminu
ustania stosunku służbowego albo terminu, w jakim urzędnik zostanie zawiadomiony o
mającem nastąpić odwołaniu (rozwiązaniu stosunku służbowego).
Art. 8.
Urzędnikiem może być mianowany jedynie obywatel polski, o nieskazitelnej przeszłości,
posiadający zdolność do działań prawnych oraz uzdolniony fizycznie i umysłowo do pełnienia
odnośnych obowiązków służbowych, tudzież władający biegle językiem polskim w mowie
i piśmie.
Przy przyjmowaniu do Służby państwowej osób nieletnich i kobiet zamężnych władza będzie
przestrzegać zasad obowiązujących ustaw cywilnych.
Art. 7.
Osoba, przeciw której toczy się postępowanie karno - sądowe lub upadłościowe, albo
też postępowanie o pozbawienie jej własnej woli, nie może być mianowana urzędnikiem,
dopóki trwa powyższe postępowanie.
Art. 8.
Mianowanie urzędnika wymaga zezwolenia właściwej władzy naczelnej, o ile kandydat:
a)
nie ukończył osiemnastego roku życia,
b)
ukończył już czterdziesty rok życia, lecz przedtem nie pozostawał w służbie państwowej.
Również wymaga zezwolenia właściwej władzy naczelnej mianowanie urzędnika, o ile kandydat
był karany sądownie lub wydalony ze służby państwowej.
Osoby, karane ca przestępstwa, pochodzące z chęci zysku, nie mogą być wogóle przyjmowane
do służby państwowej.
Art. 9.
Prócz wypadków, wskazanych w art. 8, zezwolenia właściwej władzy naczelnej wymaga
mianowanie takiej osoby, która przez mianowanie weszłaby w stosunek bezpośredniego
przełożonego lub podwładnego w służbie do swego małżonka, do swego krewnego wstępnego
lub zstępnego z urodzenia albo przysposobienia, bądź też do krewnego w linji bocznej
lub powinowatego, nie dalej niż w trzecim stopniu pokrewieństwa, a w drugim - powinowactwa.
Art. 10.
Małżonkowie, krewni wstępni i zstępni z urodzenia lub przysposobienia, krewni w linji
bocznej do trzeciego oraz powinowaci do drugiego stopnia włącznie - nie mogą być urzędnikami
tego samego urzędu (władzy), do którego należą czynności kasowe, zarząd i dysponowanie
materjałami gospodarczemi, alba prowadzenie rachunkowości lub kontroli.
Osoby, pozostające do siebie w wymienionym wyżej stosunku, również nie mogą jednocześnie
być urzędnikami w urzędach kasowych lub gospodarczych z jednej, a w urzędach rachuby
i kontroli z drugiej strony, o ile pierwsze podlegają drugim pod względem rachunkowości
i kontroli.
Art. 11.
Pod wyglądem poziomu wykształcenia, wymaganego od kandydatów na urzędników, dzieli
się urzędników, względnie stanowiska służbowe w urzędach, na następujące trzy kategorje:
I.
wymagające wykształcenia wyższego, potwierdzonego złożeniem odpowiednich egzaminów;
II.
wymagające ukończenia wykształcenia średniego ogólno-kształcącego lub zawodowego;
III.
wymagające ukończenia szkoły powszechnej lub niższych klas szkoły średniej.
Kandydaci, ubiegający się o nadanie stanowiska w urzędzie, obowiązani są złożyć dowód
poziomu wykształcenia, przepisanego dla jednej zpowyższych kategorji.
Zaliczenia poszczególnych stanowisk w urzędzie do wyżej wymienionych kategorji, wskazania,
jakie zakłady naukowe należy uważać za wyższe lub średnie w rozumieniu niniejszej
ustawy, oraz jakie egzaminy za wystarczające, zarówno jak ustalenia specjalnych wymagań
od kandydatów na poszczególne stanowiska w urzędzie - w tej liczbie wprowadzenie egzaminów
praktycznych - dokona osobnem rozporządzeniem Rada Ministrów.
W wypadkach, zasługujących na szczególne uwzględnienie, Rada Ministrów może na wniosek
właściwej władzy naczelnej zezwolić na zamianowanie osoby, nie posiadającej poziomu
wykształcenia, przepisanego dla właściwej kategorji stanowisk w urzędzie.
Art. 12.
Mianowanie na stanowiska służbowe poprzedza jednoroczna służba przygotowawcza (praktyka).
Osoby, dopuszczone do służby przygotowawczej, podlegają przepisom ustawy niniejszej,
ustalonym dla urzędników, o ile nie zawiera ona odrębnych dla nich postanowień.
W wypadkach wyjątkowych właściwa władza naczelna może przedłużyć lub skrócić jednoroczny
okres służby przygotowawczej, lub zezwolić na mianowanie urzędnika bez obowiązku odbycia
służby przygotowawczej.
Na dowód dopuszczenia do służby przygotowawczej praktykant otrzymuje należyte zaświadczenie,
do którego analogicznie stosuje się przepis art. 4 niniejszej ustawy.
Art. 11.
Objęcie służby następuje w dniu, który władza w tym celu wyznaczy; o ile zaś dnia
takiego nie oznaczono, to w ciągu dni piętnastu od doręczenia pisma nominacyjnego
lub stwierdzającego dopuszczenie do służby przygotowawczej.
W celu objęcia służby urzędnik (praktykant) powinien zgłosić się do władzy służbowej,
t. j. do zwierzchnika, który powołany jest do sprawowania nad nim bezpośredniego nadzoru
służbowego. Władzą tę należy wymienić w piśmie nominacyjnem.
Objęcie służby władza służbowa stwierdza na piśmie nominacyjnem.
W razie niezgłoszenia się nominata w przepisanym terminie (ust. 1), mianowanie lub
dopuszczenie do służby przygotowawczej unieważnia się o ile nowomianowany urzędnik
(praktykant) w ciągu dalszych dni piętnastu nie usprawiedliwi zwłoki.
Art. 14.
Czas służby liczy się zarówno przy pierwotnem, jak przy ponownem mianowaniu na stanowisko
służbowe (reaktywacji) od dnia rzeczywistego objęcia służby (art. 13 ust. 3).
W razie bezpośredniego przejścia z państwowej służby cywilnej, na którą niniejsza
ustawa się nie rozciąga, lub która podpada pod postanowienia niniejszej ustawy, lecz
pod względem Specjalnych wymagań i warunków awansu opiera się na innych zasadach niż
nowy stosunek służbowy, jak również ze służby wojskowej-czas służby liczy się od dnia
zwolnienia od poprzednich obowiązków służbowych.
Przepis ten nie dotyczy sposobu obliczania wysługi lat przy wymiarze uposażenia oraz
wysługi emerytalnej.
Czas służby prowizorycznej i przygotowawczej (praktyki) wlicza się do czasu służby
stałej, o ile urzędnik prowizoryczny lub praktykant uzyskał nominację na urzędnika
stałego w czasie służby prowizorycznej lub bezpośrednio po odbyciu służby przygotowawczej.
W razie bezpośredniego przejścia urzędnika z państwowej służby kontraktowej do państwowej
służby Stałej odnośna władza (art. 2) może zaliczyć w całości lub w części czas służby
kontraktowej do służby stałej.
Art. 15.
Urzędnik, mianowany stałym, składa w przepisanej formie przysięgę służbową wobec przełożonej
władzy służbowej.
Szczególne przepisy mogą postanowić, że niektórzy urzędnicy składać będą przysięgę
tę wobec Prezydenta Rzeczypospolitej.
Urzędnicy, mianowani prowizorycznie, oraz praktykanci przy objęciu służby składają
w przepisanej formie przyrzeczenie służbowe, do którego stosują się analogicznie postanowienia
o przysiędze służbowej.
Art. 16.
Władza służbowa prowadzi dla każdego urzędnika (praktykanta) wykaz stanu służby, do
którego wpisuje się wszystkie istotne dane, dotyczące urzędnika oraz przebiegu jego
służby w szczególności zaś okoliczności, mające wpływ na przyznanie wyższego uposażenia
służbowego, wymiar pensji emerytalnej oraz zaopatrzenie wdowie lub sieroce.
Urzędnik (praktykant) przy pierwotnem objęciu obowiązków służbowych składa władzy
służbowej dokumenty osobiste, stwierdzające dane, wymienione w ustępie pierwszym,
w dalszym zaś ciągu służby obowiązany jest składać dokumenty, świadczące o wszelkich
zmianach zachodzących w tych stosunkach, o ile zmiany te nie wynikają z zarządzeń
władz przełożonych.
Władza zatrzymuje w aktach urzędowych odpisy złożonych dokumentów, same zaś dokumenty
zwraca ich właścicielowi.
Wzór wykazu stanu służby, jakoteż szczegółowe przepisy co do jego wypełnienia i prowadzenia
- ustali rozporządzenie Rady Ministrów.
Urzędnik ma prawo przeglądać wykaz stanu swej służby i sporządzać jego odpisy.
Art. 17.
Do każdego stanowiska służbowego przywiązany jest stopień służbowy oraz tytuł urzędowy,
możliwie dokładnie określający właściwe czynności urzędowe. Nie dotyczy to tytułów,
nadawanych w służbie dyplomatycznej i konsularnej na mocy specjalnych przepisów.
Ustanawia się dwanaście stopni służbowych.
Zaliczenie stanowisk służbowych do poszczególnych stopni służbowych i ustalenie tytułów,
przywiązanych do poszczególnych stanowisk służbowych - następuje z rozporządzenia
Rady Ministrów.
Stałą służbę państwową rozpoczyna się w myśl art. 11:
w I kategorji służbowej od VIII stopnia służbowego,
w II kategorji służbowej od X stopnia służbowego,
w III kategorji służbowej od XI lub XII stopnia służbowego.
Mianowanie na stanowiska służbowe, zaliczone do pierwszych czterech stopni służbowych,
zastrzega się Prezydentowi Rzeczypospolitej, pozostałych zaś stopni - właściwym władzom
naczelnym, przyczem mianowanie na stanowiska służbowe powyżej VI stopnia służbowego
wymaga uprzedniej zgody Prezesa Rady Ministrów.
Mianowanie na stanowiska służbowe pięciu najniższych stopni służbowych, na mocy specjalnych
przepisów-można przekazać kierownikom władz, bezpośrednio podlegających władzy naczelnej.
Urzędników sejmowych mianuje Marszałek Sejmu.
Art. 18.
Starszeństwo służbowe urzędników równego stopnia służbowego ustala się na podstawie
czasu służby na stanowisku służbowem w tym samym stopniu. Czas służby w tymże ostatnim
stopniu służbowym liczy się, o ile nie zachodzi wypadek unormowany w art. 14 od dnia
mianowania.
Okresów czasu, których nie liczy się przy przyznaniu dodatków za wysługę lat, lub
w ciągu których urzędnik był wyłączony od przyznania tych dodatków, nie uwzględnia
się przy obliczaniu starszeństwa.
Celem ustalenia starszeństwa służbowego w każdym razie bierze się kolejno pod uwagę:
1)
czas służby na stanowisku służbowem w bezpośrednio niższym stopniu służbowym;
2)
czas służby państwowej (cywilnej lub wojskowej), a w braku takiej czas innej służby
publicznej lub pracy zawodowej, zaliczony do wysługi emerytalnej;
3)
starszeństwo wieku.
O starszeństwie służbowem praktykanta rozstrzyga wyłącznie czas służby przygotowawczej,
wymaganej do mianowania na urzędnika stałego we właściwej kategorji stanowisk służbowych
(art. 11) w odpowiednim dziale zarządu państwowego.
Art. 19.
Wszystkie władze naczelne prowadzą spisy swych urzędników według starszeństwa służbowego
na listach osobnych dla każdego działu zarządu państwowego, rodzaju służby, kategorji
urzędów oraz stopnia służbowego. Władze II instancji na tych samych zasadach prowadzą
spisy urzędników zarówno drugiej, jak pierwszej instancji.
Listy te należy corocznie zamykać według stanu w dniu 31 grudnia i przesyłać je władzom
służbowym urzędników, umieszczonych na liście starszeństwa.
Władza służbowa ma obowiązek każdemu podwładnemu urzędnikowi dać do przejrzenia listę
starszeństwa, na której jest umieszczony, a to do dni 30 po jej ustaleniu, względnie
otrzymaniu listy starszeństwa od władzy przełożonej. Udzielenie listy do przejrzenia
ma być przez urzędnika stwierdzone tegoż podpisem.
Urzędnik może w ciągu piętnastu dni po przejrzeniu listy zaskarżyć ustalony co do
jego osoby porządek starszeństwa do władzy naczelnej.
Art. 20.
Do wydawania opinji w sprawach osobowych urzędników i praktykantów oraz osób, ubiegających
się o stanowiska urzędnicze - będą tworzone przy poszczególnych władzach naczelnych
i władzach II instancji, podlegających bezpośrednio władzom naczelnym, komisje kwalifikacyjne.
Opinje tych komisji będą uwidoczniane w tabelach kwalifikacyjnych, stale przez władze
prowadzonych.
Skład i zakres działania tych komisji oraz sposób prowadzenia tabel kwalifikacyjnych
określi Rada Ministrów.
Urzędnik jest uprawniony domagać się okazania mu jego kwalifikacji.
Rozdział II.
Obowiązki.
Art. 21.
Urzędnik obowiązany jest wiernie służyć Rzeczypospolitej, przestrzegać ściśle ustaw
i przepisów, wypełniać obowiązki swego urzędu gorliwie, sumiennie i bezstronnie, oraz
dbać według najlepszej woli i wiedzy o dobro sprawy publicznej i spełniać wszystko,
co temu dobru służy, a unikać wszystkiego, coby mu mogło szkodzić,
Art. 22.
Urzędnik obowiązany jest wypełniać każde zlecenie swoich przełożonych, o ile ono wyraźnie
nie sprzeciwia się obowiązującym przepisom ustawowym.
O ile zlecenie służbowe jest w przekonaniu urzędnika przeciwne dobru służby, albo
dobru publicznemu w ogólności lub też zawiera znamiona pomyłki co do faktu albo co
do prawa - urzędnik obowiązany jest spostrzeżenie swoje wyjawić władzy przełożonej,
lecz w razie potwierdzenia zlecenie to wykonać. O ile zlecenie wydane było ustnie,
urzędnik może w wyżej wymienionym wypadku żądać potwierdzenia go na piśmie.
W wypadkach, gdy zniesienie się z władzą przełożoną pociągnęłoby za sobą niewykonalność
lub bezprzedmiotowość zlecenia, nie przeciwnego wyraźnie przepisom obowiązującym -
urzędnik obowiązany jest zlecenie to wykonać, wyjąwszy wypadek grożącej stąd niepowetowanej
szkody.
Art. 23.
W razie koniecznej potrzeby urzędnik obowiązany jest załatwiać czasowo na zlecenie
władzy przełożonej również takie czynności urzędowe, które nie należą do jego zwykłych
obowiązków służbowych.
Art. 24.
Urzędnik obowiązany jest zachować w ścisłej tajemnicy wszystkie sprawy, o których
powziął wiadomość dzięki swemu stanowisku służbowemu lub dowiedział się przy wykonywaniu
swych obowiązków służbowych, o ile sprawy takie wyraźnie uznano za poufne, lub gdy
utrzymania ich w tajemnicy wymaga dobro publiczne, albo inne względy służbowe.
Urzędnik powinien zachować tajemnicę wobec każdego, komu nie jest obowiązany donosić
o tych sprawach służbowo, o ile jego przełożona lub bezpośrednio wyższa władza w poszczególnym
wypadku nie uwolni go od tego obowiązku.
Obowiązek zachowania tajemnicy trwa zarówno w czasie czynnej służby, jako też po przejściu
w stan nieczynny i na emeryturę oraz po rozwiązaniu stosunku służbowego z jakiegokolwiek
powodu.
Urzędnikowi nie wolno wyrażać poza urzędem zdania o załatwianych w urzędzie sprawach
interesantów i prawdopodobnym ich wyniku.
Art. 25.
Pod względem zachowania się obowiązują urzędnika następujące zasady:
1)
urzędnik powinien w służbie i poza służbą strzec powagi swego stanowiska, zachowywać
się zawsze zgodnie z wymaganiami karności służbowej i unikać wszystkiego, co mogłoby
obniżyć poważanie i zaufanie, którego stanowisko jego wymaga; również po przeniesieniu
w stan nieczynny (art. 54, 55, 56) winien zachowywać się w sposób, któryby powadze
jego stanowiska nie ubliżał;
2)
urzędnikowi nie wolno wchodzić w związki lub zmowy, które mogą zakłócić należyty bieg
zarządu państwowego, lub normalnego toku urzędowania;
3)
wobec swych przełożonych urzędnik powinien zachowywać się z uszanowaniem, w stosunku
zaś z innymi urzędnikami i podwładnymi z uprzejmością;
4)
w stosunkach urzędowych z interesantami powinien urzędnik, zachowując należytą powagę,
być bezstronnym, uprzejmym i w granicach dopuszczalnych służyć im radą i pomocą;
5)
wszelkie prośby, przedstawienia i zażalenia w sprawach osobistych i urzędowych, wynikające
ze stosunku służbowego, urzędnik powinien wnosić w drodze służbowej, a tylko w wypadkach,
w których rodzaj sprawy tego wymaga - bezpośrednio do wyższych władz przełożonych;
6)
urzędnikowi bez zezwolenia władzy służbowej niewolno w żadnej formie wytaczać w prasie
spraw, związanych z jego urzędowaniem, jak również spraw, dotyczących jego stosunku
służbowego.
Art. 26.
Urzędnikowi niewolno żądać, ani przyjmować darów, ofiarowywanych w związku z jego
stanowiskiem urzędowem bezpośrednio lub pośrednio jemu lub jego rodzinie, ani też
jakimkolwiek sposobem wywoływać zaofiarowanie takiego daru.
Również niewolno urzędnikowi przez wyzyskiwanie swego stanowiska urzędowego przysparzać
lub starać się o przysporzenie sobie lub rodzinie jakichkolwiek korzyści.
Art. 27.1 orzeczenie
Urzędnik powinien załatwiać powierzone mu czynności możliwie szybko i celowo, jak
również przestrzegać przepisanych godzin urzędowych, a o ile tego wymagają, według
uznania władzy, ważne względy służbowe - sprawować czynności swe także poza przepisanemi
godzinami zajęć służbowych. W każdym razie o ile to da się pogodzić z nieodzownemi
wymogami służby, należy umożliwić urzędnikowi odpoczynek niedzielny i pozostawić mu
uroczyste święta wolne od służby.
Władza służbowa lub władza wyższa może z ważnych powodów czasowo uwolnić urzędnika
od przestrzegania godzin urzędowych.
Art. 28.
Urzędnik obowiązany jest donieść natychmiast władzy służbowej o każdej przeszkodzie
do pełnienia służby, wywołanej czy to chorobą, czy innemi uzasadnionemi powodami.
Władza może żądać od urzędnika udowodnienia tej przeszkody, w przypadku choroby poddać
go badaniu lekarskiemu.
O ile stan zdrowia urzędnika, wymagający odpoczynku lub leczenia, nie wyklucza pełnienia
obowiązków służbowych, urzędnik może wstrzymać się od pełnienia służby nie inaczej,
jak po otrzymaniu urlopu. Prośba o taki urlop ma być bez zwłoki rozpatrzona i rozstrzygnięta.
Usprawiedliwiona nieobecność na służbie, a odnośnie do urzędnika-kobiety również nieobecność,
spowodowana okresem połogu, nie pociąga za sobą ujemnych skutków służbowych ani co
do pobierania uposażenia, ani co do innych praw urzędnika; urzędnik wszakże, którego
nieobecność na służbie wskutek choroby, a także urlop z powodu choroby trwa dłużej
niż rok, może być jednostronnem zarządzeniem władzy przeniesiony na emeryturę na zasadach,
wskazanych w ustawie emerytalnej.
Art. 29.
Urzędnikowi niewolno przyjąć żadnej posady, ani stanowiska, ani też oddawać się poza
urzędem takim zajęciom, których wykonywanie stoi w sprzeczności z jego obowiązkami
służbowemi, przeszkadza mu w ścisłem wykonywaniu czynności urzędowych lub może wywołać
uzasadnione podejrzenie o stronniczość lub interesowność.
Urzędnik powinien donieść swej władzy służbowej o każdem ubocznem zajęciu, przynoszącem
mu jakiekolwiek korzyści materjalne, i zaniechać takich zajęć, które władza uzna za
niedopuszczalne w myśl powyższych postanowień.
Rozstrzygnięcie władzy w tej sprawie może urzędnik zaskarżyć do władzy bezpośrednio
wyższej.
Ostatecznie decyduje w sprawach tych właściwa władza naczelna.
Urzędnik nie może zawierać tranzakcji gospodarczych z urzędami tego działu zarządu
państwowego, w którym pełni obowiązki służbowe.
Art. 30.
Urzędnik od ósmego stopnia służbowego w górę, wykonujący władzę administracyjną lub
skarbową, nie może posiadać na terenie, podlegającym jego władzy, przedsiębiorstwa
rolnego, przemysłowego lub handlowego. Postanowienie niniejszego artykułu nie odnosi
się do urzędników władz centralnych.
Art. 31.
Bez zezwolenia władzy służbowej nie wolno urzędnikowi występować w charakterze rzeczoznawcy
w sprawach, pozostających w bezpośrednim związku z jego zadaniami służbowemi, wyjąwszy
wypadek, gdy opinji jego, jako rzeczoznawcy, zażąda sąd.
Władza służbowa udzieli zezwolenia, o ile wydanie opinji ze względu na jej przedmiot
oraz stanowisko i zakres działania urzędnika nie narazi dobra służby.
Art. 32.
Urzędnik powinien obrać sobie miejsce zamieszkania w ten sposób, by mógł czynić za
dość wszystkim obowiązkom służby, ma wskazać władzy służbowej miejsce swego pobytu
i donosić o każdej jego zmianie.
Urzędnik w czasie nieczynnym obowiązany jest podać tej władzy, przy której ostatnio
pełnił służbę, każdorazowy dokładny adres, pod którym należy przesyłać mu zawiadomienia
urzędowe.
O ile szczególne stosunki służbowe tego niezbędnie wymagają, władza naczelna może
zarządzić chwilowe ograniczenie wydalania się urzędnika z siedziby urzędowej, nawet
poza godzinami zajęć urzędowych. W okolicznościach nadzwyczajnych i niecierpiących
zwłoki ograniczenie takie zarządzić może również władza służbowa.
Rozdział III.
Prawa urzędnika.
Art. 33.
Urzędnik stały posiada wszystkie prawa, zastrzeżone w ustawie niniejszej, i może być
wydalony lub usunięty ze służby jedynie prawomocnem zarządzeniem władzy, wydanem na
mocy niniejszej ustawy lub orzeczenia komisji dyscyplinarnej.
Prowizoryczne mianowanie nie może być podstawą do żądania nominacji na urzędnika stałego.
Art. 34.
Urzędnikowi służy przy pełnieniu służby prawo do szczególnej ochrony prawnej, określone
w ustawach karnych.
Art. 35.
Urzędnik ma prawo do tytułu, przywiązanego do nadanego mu stanowiska służbowego, względnie
stopnia służbowego,
Urzędnik ma prawo do noszenia munduru lub odznak służbowych, odpowiadających działowi
zarządu państwowego i piastowanemu stopniowi służbowemu, o ile mundur lub odznaki
służbowe wprowadzone zostaną specjalnemi przepisami.
Art. 36.
Urzędnik i praktytkant, który przesłużył przynajmniej rok w służbie państwowej, ma
prawo do corocznego urlopu dla wypoczynku, o ile nie zachodzą ważne przeszkody służbowe.
Praktykanci i urzędnicy mają prawo do urlopu wypoczynkowego, a to do 10 lat służby
przez 4, ponad 10 do 20 lat służby przez 5, ponad 20 lat służby przez 6 tygodni.
Do wymiaru urlopu dla wypoczynku władza może wliczyć wszystkie urlopy, udzielone urzędnikowi
w ciągu roku, z wyjątkiem krótkich urlopów dla załatwienia ważnych spraw osobistych,
rodzinnych i majątkowych, nie przenoszących jednorazowo dni trzech.
Art. 37.
Urlop dla wypoczynku można każdej chwili odwołać, o ile tego wymagają ważne i niecierpiące
zwłoki względy służbowe.
Skoro jednak następnie służba na to pozwoli, należy urzędnikowi umożliwić wykorzystanie
udzielonego urlopu, a nadto zwrócić mu koszty podróży tam i z powrotem, spowodowane
nieprzewidzianem odwołaniem z urlopu, według norm, ustalonych dla podróży służbowych.
Jeżeli urzędnikowi odmówiono urlopu zupełnie lub skrócono jego czas, należy to w miarę
możności uwzględnić przy wymiarze urlopu dla wypoczynku w roku następnym.
Art. 38.
Urzędnik może otrzymać urlop w celu załatwienia spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych
lub poratowania zdrowia.
Gdy urlop dla poratowania zdrowia trwa nieprzerwanie dłużej niż sześć miesięcy, a
urlop z innych powodów dłużej, niż dwa miesiące, to za dalszy czas urlopu wstrzymuje
się uposażenie służbowe i czasu tego urlopu nie liczy się do czasu służby czynnej.
Czas trwania takiego urlopu bez uposażenia nie może przenosić lat dwóch.
Władza może od warunków tych odstąpić w całości lub w części tylko wówczas, gdy udzielenie
dłuższego urlopu pożądane jest z ważnych względów publicznych.
Przy obliczeniu półrocznego, względnie dwumiesięcznego czasu trwania urlopu liczą
się jako przerwy tylko te okresy odbywania czynnej służby, które wynoszą przynajmniej
połowę czasu, spędzonego bezpośrednio przedtem na urlopie. O ile służba czynna trwała
krócej, nie stanowi ona przerwy, a poszczególne okresy urlopu liczą się razem.
Art. 39.
Uposażenie urzędnika normuje specjalna ustawa o uposażeniu.
Art. 40.
Praktykanci otrzymują na czas trwania służby przygotowawczej wynagrodzenie w następującej
wysokości:
praktykanci I. kategorji (art. 11) według uposażenia X stopnia służbowego:
praktykanci II. kategorji-według uposażenia XI stopnia służbowego.
praktykanci III. kategorji-według uposażenia XII stopnia służbowego.
Art. 41.
Urzędnik awansuje do wyższych stopni służbowych według uznania władzy przełożonej,
która przy obsadzaniu wakansu bierze pod uwagę przedewszystkiem podwładnych sobie
urzędników bezpośrednio niższych stopni według starszeństwa służbowego.
Przy awansowaniu urzędnika władza powinna nadto uwzględnić uzdolnienie, użyteczność
i stopień zaufania oraz szczególne ukwalifikowanie do danego stanowiska służbowego,
a wśród równych warunków lata służby.
Obsadzenie wakującego stanowiska służbowego powinno nastąpić bez nieuzasadnionej zwłoki.
Art. 42.
W czasie, którego nie zalicza się do czasu służby czynnej (wysługi lat), urzędnik
nie mole awansować, a praktykant być mianowany urzędnikiem.
Art. 43.
W razie wdrożenia przeciw urzędnikowi (praktykantowi) postępowania karnego lub dyscyplinarnego,
albo zawieszenia go w pełnieniu służby - nie można przed zakończeniem tego postępowania
lub zniesienia zawieszenia przyznać mu dodatku za wysługę lat, awansować go do wyższego
stopnia służbowego, ani też mianować praktykanta urzędnikiem.
Art. 44.
Urzędnikowi i jego najbliższej rodzinie zapewnia się opiekę lekarską i środki lecznicze
w zakresie, przewidzianym w osobnej ustawie.
Art. 45.
Urzędnikowi stałemu może właściwa władza w wypadkach, zasługujących na uwzględnienie,
przyznać z funduszów państwowych bezprocentową zaliczkę w wysokości trzymiesięcznego
pełnego uposażenia, zwrotną w ratach miesięcznych najdalej w ciągu dwu lat.
Udzielenie większej zaliczki wymaga zezwolenia władzy naczelnej, która określi warunki
zwrotu zaliczki, a w razie potrzeby jej zabezpieczenia.
Art. 46.
Urzędnikowi służy prawo do uposażenia emerytalnego, a wdowie i sierotom po nim do
zaopatrzenia wdowiego i sierocego na zasadach, unormowanych w osobnej ustawie (ustawa
emerytalna).
Art. 47.
Uposażenie urzędników ulega zajęciu administracyjnemu tudzież zapowiedzeniu i zajęciu
sądowemu nie więcej, niż do wysokości jednej piątej części sumy uposażenia lub wynagrodzenia,
przypadającego do wypłaty.
Art. 48.
Tytułem wyjątku od powyższej zasady ogólnej (art. 47) uposażenie urzędników i wynagrodzenie
praktykantów ulega zapowiedzeniu i zajęciu sądowemu za alimenty do wysokości 2/5 uposażenia
lub wynagrodzenia, przyczem pozostałe 3/5 wolne są od wszelkich zapowiedzeń i zajęć.
Przy zbiegu zapowiedzeń za alimenty i za inne należności lub długi, 1/5 część uposażenia
lub wynagrodzenia staje się przedmiotem stosunkowego podziału zarówno na alimenty,
jak na inne należności lub długi, drugą zaś 1/5 część przekazuje się wyłącznie na
zaspokojenie samych tylko alimentów, o ileby pierwsza 1/5 część na nie przy zbiegu
innych wierzycieli nie wystarczała.
Art. 49.
Wyłącza się zupełnie z pod zapowiedzeń i zajęć, określonych w art. 47 i 48:
a)
djety oraz koszty podróży i przesiedlenia w sprawach służbowych,
b)
wsparcia i zapomogi, przyznawane urzędnikowi lub praktykantowi na leczenie jego lub
jego rodziny, na pogrzeb jego rodziców, żony lub dzieci, albo też z powodu klęski
elementarnej lub innego nieszczęśliwego wypadku.
Art. 50.
Ustępowanie pod jakimkolwiek tytułem prawa do pobierania uposażenia, lub wynagrodzenia
praktykantów jest wzbronione. Wszelka umowa przeciwna temu jest nieważna.
Art. 51.
Stosunki służbowe urzędników podczas pełnienia służby wojskowej normuje specjalna
ustawa.
Rozdział IV.
Zmiany w stosunku służbowym i rozwiązanie stosunku służbowego.
Art. 52.
O ile dobro służby tego wymaga, właściwa władza może przenieść urzędnika do innej
miejscowości i na inne stanowisko służbowe nie niższego stopnia służbowego, w tej
samej kategorji urzędników i w tym samym dziale zarządu państwowego.
Przy przeniesieniach z urzędu lub w drodze konkursu należą się urzędnikowi koszty
przeniesienia.
Przy przeniesieniach na prośbę urzędnika przyznanie kosztów przeniesienia zależeć
będzie od decyzji właściwej władzy naczelnej.
Do przesiedlenia się należy urzędnikowi wyznaczyć odpowiedni termin i zwolnić go na
odpowiedni czas od pełnienia służby, uwzględniając przytem jego warunki osobiste i
rodzinne.
Art. 53.
Urzędnik może przejść na własną prośbę do innego działu zarządu państwowego, o ile
dotychczasowa jego władza przełożona na to zezwoli.
Art. 54.
Gdy wskutek zmiany w organizaji władz i urzędów niema czasowo dla stałego urzędnika
odpowiedniego stanowiska służbowego tego samego stopnia służbowego w tym samym dziale
zarządu państwowego, urzędnik przechodzi w stan nieczynny.
O ile zajdą okoliczności, nie pozwalające ze względu na dobro służby na dalsze piastowanie
przez urzędnika stałego stanowiska służbowego tego samego stopnia służbowego w tym
samym dziale zarządu państwowego, Rada Ministrów na wniosek szefa właściwej władzy
naczelnej może go przenieść w stan nieczynny, o ile nie nastąpi przeniesienie do innego
działu zarządu państwowego na podstawie art. 53.
Urzędnicy służby zewnętrznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych mogą w analogicznych
wypadkach być przeniesieni w stan rozporządzalności. Porządek, terminy i warunki takiego
przeniesienia określi Rada Ministrów.
Art. 55.
Przez cały czas pozostawania w stanie nieczynnym urzędnik pobiera w pełnej mierze
należne mu uposażenie służbowe.
Czas, spędzony w stanie nieczynnym, zalicza się urzędnikowi tylko do wymiaru emerytury.
Art. 56.
Urzędnik w stanie nieczynnym może być w każdej chwili powołany z powrotem do służby
czynnej, o ile jednak powołanie takie nie nastąpi w ciągu pół roku od chwili przeniesienia
urzędnika w stan nieczynny, należy go przenieść na emeryturę.
Art. 57.
Urzędnika, wybranego do ciała ustawodawczego, zwalnia się na czas trwania mandatu
od sprawowania urzędu z równoczesnem wstrzymaniem mu na cały ten czas uposażenia służbowego.
Po wygaśnięciu mandatu urzędnik powraca do sprawowania swego urzędu, względnie urzędu
równego stopniem służbowym w tym samym dziale zarządu państwowego.
Czas sprawowania mandatu do ciała ustawodawczego zalicza się całkowicie do czasu służby
(wysługi lat).
Działalność urzędnika w czasie wykonywania mandatu poselskiego nie może pociągnąć
dla niego żadnych represji służbowych.
Postanowienia ustępu pierwszego tego artykułu nie dotyczą ministrów i podsekretarzy
stanu.
Art. 58.
Stosunek służbowy urzędnika stałego i prowizorycznego oraz praktykanta można rozwiązać
poza wypadkami, przewidzianemi w rozdziale V ustawy niniejszej, przez dobrowolne wystąpienie
urzędnika (praktykanta) ze służby państwowej; stosunek zaś służbowy urzędnika prowizorycznego
i praktykanta - nadto przez jednostronne zarządzenie władzy, pod warunkami, wskazanemi
w art. 62 - 63 włącznie.
Art. 59.
Urzędnik zarówno w służbie czynnej, jak w stanie nieczynnym, ma prawo zgłosić wystąpienie
ze służby państwowej.
Zgłoszenie takie wnosi się na piśmie do władzy służbowej.
Art. 60.
Zgłoszenie wystąpienia wymaga przyjęcia ze strony tej władzy, która urzędnika mianowała.
Przyjęcie zgłoszenia można uzależnić od należytego oddania urzędowania, ostateczną
zaś decyzję co do przyjęcia zgłoszenia odroczyć tylko wtedy, gdy urzędnik pozostaje
w śledztwie karnem lub dyscyplinarnem, lub zalega z zobowiązaniami pieniężnemi, wynikłemi
ze stosunku służbowego.
Art. 61.
O ile urzędnikowi nie zakomunikowano żadnej decyzji w sprawie jego zgłoszenia w ciągu
czterech tygodni, zgłoszenie to uważa się za przyjęte.
Przeciwko warunkowemu przyjęciu lub odroczeniu przyjęcia zgłoszenia o wystąpieniu
ze służby urzędnik może wnieść w ciągu piętnastu dni od dnia doręczenia decyzji za
pośrednictwem swej władzy służbowej zażalenie do władzy naczelnej, która najdalej
w ciągu miesiąca wyda ostateczną decyzję.
Art. 62.
Rozwiązanie stosunku służbowego urzędnika, którego mianowano do odwołania (prowizorycznie),
może nastąpić każdej chwili z zarządzenia władzy przy zastosowaniu przepisów art.
5.
Służba prowizoryczna nie może trwać bez zgody urzędnika dłużej, niż lat pięć.
Art. 63.
Stosunek służbowy praktykanta można rozwiązać, gdy władza, która go przyjęła, uzna,
że nie jest zdatny do sprawowania urzędu, w którego zakresie służba przygotowawcza
się odbywa.
O ile zachowanie się praktykanta było przez czas pełnienia służby przygotowawczej
bez zarzutu, należy mu przyznać zasiłek w wysokości jedno do dwumiesięcznego wynagrodzenia.
Przy rozwiązaniu stosunku służbowego z powodu niezłożenia w przepisanym terminie egzaminów
praktycznych, wymaganych do uzyskania nominacji na urzędnika stałego, rozstrzygać
będą przepisy o egzaminach, wydane dla właściwego działu zarządu państwowego i właściwej
kategorji urzędników.
Art. 64.
Przez dobrowolne wystąpienie ze służby, jak również przez rozwiązanie stosunku służbowego,
w myśl postanowień powyższych (art. 59 do 63 włącznie), urzędnik (praktykant) i jego
rodzina tracą wszelkie prawa, wynikające ze stosunku służbowego.
W razie ponownego wstąpienia do służby państwowej przywrócenie praw, nabytych poprzednią
służbą, może nastąpić za zgodą właściwej władzy naczelnej.
Art. 65.
Mianowanie urzędnika będzie uznane za nieważne, a urzędnik wydalonym ze służby, jeśli
mianowanie uzyskał na podstawie dokumentów fałszywych lub nieważnych, albo wyjdą na
jaw okoliczności, w myśl obowiązujących przepisów nie dopuszczające mianowania.
Orzeczenie o unieważnieniu nominacji i wydaleniu ze służby wyda właściwa władza na
podstawie opinji komisji kwalifikacyjnej (art. 20) co do zaistnienia okoliczności,
w ust. 1 przewidzianych.
Rozdział V.
Odpowiedzialność służbowa.
Art. 66.
Bezpośrednio i pośrednio przełożona władza ma prawo wytykać i ganić podległym urzędnikom
niewłaściwości w urzędowaniu lub zachowaniu się oraz niedbalstwo w służbie.
Art. 67.
Urzędników, którzy naruszają obowiązki swego stanowiska i urzędu w służbie lub poza
służbą przez czyn, zaniechanie lub zaniedbanie pociąga się, niezależnie od ich sądowej
odpowiedzialności karnej lub cywilnej, do odpowiedzialności dyscyplinarnej lub porządkowej
według przepisów ustawy niniejszej.
Art. 68.
Urzędnik ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za występki służbowe, odpowiedzialność
zaś porządkową za wykroczenia służbowe.
Art. 69.
Występkiem służbowym jest takie naruszenie obowiązków służbowych, które powoduje obrazę
interesu publicznego, lub naraża dobro publiczne na szkodę.
Wykroczeniem służbowem jest każde naruszenie obowiązku służbowego, nie posiadające
wyżej podanych znamion występku służbowego.
Zbieg kilku wykroczeń służbowych lub ich powtarzanie się, jak również wykroczenie
śród okoliczności szczególnie obciążających - uważa się za występek służbowy.
Art. 70.
Postępowanie dyscyplinarne lub porządkowe z powodu naruszenia obowiązków służbowych,
które posiada znamiona czynu karygodnego, ściganego ustawami karnemi, może się toczyć
równocześnie z karnem postępowaniem sądowem w tej samej sprawie; może być jednak zawieszone
aż do ostatecznego zakończenia karnego postępowania sądowego.
Art. 71.
Urzędnik, skazany prawomocnym wyrokiem sądu karnego, podlega wydaleniu ze służby bez
postępowania dyscyplinarnego, o ile skazanie pociąga utratę zdolności do piastowania
urzędu publicznego.
Art. 72.
Do postępowania porządkowego i dyscyplinarnego, nie należy rozstrzyganie o pretensjach
cywilnych.
Art. 73.
Za wykroczenie służbowe nakłada się następujące kary porządkowe:
1)
upomnienie,
2)
skrócenie lub odmowa urlopu wypoczynkowego.
Art. 74.
Kary porządkowe nakłada władza służbowa lub przełożona władza wyższa, o ile sprawa
nie została już poddana orzeczeniu komisji dyscyplinarnej; może nakładać je również
komisja dyscyplinarna.
Przed nałożeniem kary porządkowej należy dać obwinionemu urzędnikowi możność usprawiedliwienia
się.
Art. 75.
O nałożonej karze porządkowej zawiadamia się urzędnika na piśmie z podaniem motywów.
Kar porządkowych nie wciąga się do wykazu stanu służby.
Art. 76.
Orzeczenie o karze porządkowej, nałożonej nie przez komisję dyscyplinarną i nie przez
władzę naczelną, urzędnik może zaskarżyć w ciągu dni ośmiu do władzy bezpośrednio
wyższej, która sprawę rozstrzyga ostatecznie.
Od orzeczeń komisji dyscyplinarnych i władz naczelnych o nałożeniu kar porządkowych
odwołanie nie służy.
Art. 77.
Za występki służbowe nakłada się następujące kary dyscyplinarne:
1)
naganę,
2)
odliczenie lat służby od roku do trzech,
3)
obniżenie stopnia służbowego o jeden lub dwa, z zawieszeniem możności awansu na przeciąg
jednego roku do lat trzech,
4)
przeniesienie w stały stan spoczynku z umniejszonem uposażeniem emerytalnem najwyżej
do 50%.
5)
wydalenie ze służby.
Art. 78.
Kary dyscyplinarne nakładać może jedynie w drodze orzeczenia właściwa komisja dyscyplinarna
na podstawie wyniku postępowania dyscyplinarnego, przeprowadzonego zgodnie z ustawą
o postępowaniu dyscyplinarnem. Przy wymierzaniu kar dyscyplinarnych, wymienionych
w art. 77, należy w każdym poszczególnym wypadku mieć na względzie doniosłość występku
służbowego i powstałych z tego powodu szkód, stopień winy, jakoteż dotychczasowe zachowanie
się urzędnika. Orzeczenia dyscyplinarnego nie można zmienić, ani znieść zarządzeniem
administracyjnem.
Art. 79.
Przy karze odliczenia lat służby nie zalicza się do czasu służby czynnej (wysługi
lat) okresu tej kary, wskazanego w orzeczeniu. Okres trwania tej kary odlicza się
od czasu służby czynnej (wysługi lat) niezależnie od okresów, potrącanych z czasu
służby czynnej (wysługi lat) z innych powodów, określonych postanowieniami ustawy
niniejszej lub ustaw specjalnych.
Art. 80.
Obniżenie stopnia służbowego może nastąpić tylko w obrębie tej samej kategorji stanowisk
służbowych i tego samego działu zarządu państwowego.
Art. 81.
Przy karach dyscyplinarnych nagany i odliczenia lat służby urzędnik nie może awansować:
przy karze nagany - przez rok jeden, przy karze odliczenia lat - przez czas trwania
tej kary.
Art. 82.
Wydalenie urzędnika ze służby pociąga za sobą utratę wszystkich praw, z piastowaniem
urzędu związanych, a w tej liczbie prawa do emerytury.
Art. 83.
Członkom rodziny wydalonego można w razie okoliczności, zasługujących na szczególne
uwzględnienie, przyznać w orzeczeniu odpowiedni stały zasiłek na utrzymanie, który
jednak nie może przewyższać normalnego ich zaopatrzenia wdowiego lub sierocego.
Zasiłek taki przyznać można albo już z chwilą wstrzymania wypłaty uposażenia urzędnika
wydalonego, albo od chwili jego śmierci.
Do powyższego zasiłku mają zastosowanie postanowienia ustawy emerytalnej o utracie
prawa do zaopatrzenia wdowiego i sierocego.
Art. 84.
Urzędnicy w stanie nieczynnym podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej z powodu:
1)
występku służbowego, którego dopuścili się w czasie czynnej służby,
2)
popełnienia w czasie trwania stanu nieczynnego takich naruszeń obowiązków, które noszą
cechy występku służbowego.
Art. 85.
Na urzędników, pozostających w stanie nieczynnym, nakłada się następujące kary dyscyplinarne:
1)
naganę,
2)
stałe lub czasowe zmniejszenie uposażenia w stanie nieczynnym najwyżej o 25%.
3)
w razie okoliczności, szczególnie obciążających, utratę wszelkich praw, wypływających
z jego stosunku do Państwa, w tej liczbie uposażenia i zaopatrzenia dla członków rodziny,
z możnością zastosowania analogicznego postanowień art. 83 ustawy.
Art. 86.
Urzędnika w stanie nieczynnym, na którego nałożono karę dyscyplinarną stałego zmniejszenia
uposażenia w stanie nieczynnymi nie można powołać z powrotem do służby czynnej.
O ile powyższą karę dyscyplinarną orzeczono tylko na pewien oznaczony czas, urzędnik
w stania nieczynnym lub na emeryturze może być powołany z powrotem do czynnej służby
dopiero po zupełnem odcierpieniu kary dyscyplinarnej.
Art. 87.
Ściganie występków i wykroczeń służbowych nie podlega przedawnieniu,
Art. 88.
Organizacja władz dyscyplinarnych i postępowanie dyscyplinarne normuje osobna ustawa.
Tytuł TRZECI.
O państwowych funkcjonariuszach niższych
Rozdział I.
Postanowienia ogólne.
Art. 89.
Postanowienia art. 4 do 9 i art. 65 stosuje się analogicznie do funkcjonarjuszów niższych.
Art. 90.
Każdy ubiegający się o posadą funkcjonariusza niższego powinien umieć czytać i pisać
po polsku.
Specjalne wymianie od kandydatów na poszczególne posady funkcjonarjuszów niższych
w obrębie poszczególnych władz i urzędów ustala właściwa władza naczelna.
Art. 91.
Postanowienia o objęciu służby i początku czasu służby, o przysiędze i przyrzeczeniu
służbowem, jakoteż o wykazie stanu służby, zawarte w art. 13 do 16 włącznie niniejszej
ustawy, należy stosować analogicznie do funkcjonarjuszów niższych
Art. 92.
Zaliczenia poszczególnych grup funkcjonarjuszów państwowych do kategorji funkcjonarjuszów
niższych, zarówno jak ustalenia ich tytułów dokona Rada Ministrów, o ile chodzi o
funkcjonarjuszów o jednakowych kwalifikacjach i wykonywujących jednakowe funkcje służbowe
przy wszystkich lub większości władz i urzędów państwowych, a właściwa władza naczelną,
o ile chodzi o funkcjonarjuszów o specjalnych kwalifikacjach, zajętych tylko w pewnym
dziale zarządu państwowego.
Art. 93.
Starszeństwo służbowe funkcjonarjuszów niższych oznacza się według czasu trwania służby
państwowej cywilnej i wojskowej, a w braku takiej według czasu innej służby publicznej
lub pracy zawodowej, zaliczonego do lat wysługi emerytalnej; w razie równości lat
zaliczonych do wysługi emerytalne), rozstrzyga starszeństwo wieku. O ile jednak dla
pewnych kategorji funkcjonarjuszów niższych zostanie wprowadzony stosunek podwładności
jednych drugim, należy przy ustalaniu starszeństwa służbowego stosować analogicznie
postanowienia art. 18.
Art. 94.
Przepisy o prowadzeniu spisów, zawarta w art. 19, stosować należy analogicznie do
funkcjonarjuszów niższych.
Rozdział II.
Obowiązki.
Art. 95.
Funkcjonarjusz niższy obowiązany jest wiernie służyć Rzeczypospolitej, przestrzegać
ściśle przepisów obowiązujących, wypełniać obowiązki swoje gorliwie, sumiennie i bezstronnie
oraz dbać według najlepszej woli i wiedzy o dobro sprawy publicznej i spełniać wszystko,
co temu dobru służy, a unikać wszystkiego, coby mu mogło szkodzić.
Art. 96.
Powinności służbowe funkcjonariusza niższego określać będzie regulamin lub instrukcja,
wydana przez władze przełożone, i dopóki przepisów takich nie wprowadzono - wskazówki
wydane na piśmie przez przełożonego tej władzy lub urzędu, przy którym funkcjonarjusz
pełni służbę.
O ile zakres powinności służbowych funkcjonarjusze niższego nie zostanie ograniczony
wyraźnie do pewnych oznaczonych świadczeń służbowych. będzie on obowiązany obsługiwać
urząd, przy którym pełni służbę.
Art. 97.
W czasie pełnienia służby funkcjonarjusz niższy obowiązany jest zajmować się wyłącznie
wykonywaniem poruczonych sobie czynności.
W razie koniecznej potrzeby służbowej funkcjonarjusz niższy obowiązany jest czasowo
pełnić służbę także poza wyznaczonemi mu godzinami urzędowemi, zarówno jak spełniać
czasowo inne powinności służbowe, aniżeli te, które należą do zwykłego zakresu jego
działania.
Art. 98.
Funkcjonariusz niższy ma obowiązek wykonywać wszelkie zlecenia służbowe przełożonego
władzy lub urzędu, zajętych w nich urzędników i wogóle tych funkcjonarjuszów, do których
pozostaje w stosunku podwładności.
Art. 99.
Funkcjonarjusz niższy obowiązany jest zachować najściślejszą tajemnicę co do wszystkich
spraw służbowych bez względu na to, w jaki sposób powziął o nich wiadomość, wobec
każdego, komu nie jest obowiązany donosić o sprawach takich służbowo, o ile jego służbowa
lub bezpośrednio wyższa władza w poszczególnym wypadku nie zwolni go od tego obowiązku.
Niewolno funkcjonarjuszowi niższemu wywiadywać się potajemnie o sprawach służbowych
lub umożliwiać to osobom trzecim,
Art. 100.
Funkcjonarjusz niższy obowiązany jest:
1)
zachowywać się zawsze zgodnie z wymaganiami karności służbowej i unikać wszystkiego,
co mogłoby obniżyć poszanowanie, którego wymaga jego stanowisko,
2)
przestrzegać postanowień art. 25 ustępu 2, 5 i 6,
3)
zachowywać się wobec swego przełożonego, urzędników i funkcjonarjuszów niższych, do
których pozostaje w stosunku podwładności, z uszanowaniem, w stosunku zaś do funkcjonarjuszów,
zajmujących równorzędne z nim lub podrzędne mu stanowiska, być zawszę uprzejmym.
W stosunkach urzędowych z interesantami funkcjonarjusz niższy powinien być zawsze
uprzejmym.
Art. 101.
Postanowienie art. 27 stosuje się analogicznie do funkcjonarjusza niższego z następującemi
zmianami:
1)
czas służby funkcjonariusza niższego należy ustalić w ten sposób, aby w zasadzie nie
przenosił ośmiu godzin dziennie,
2)
w razie konieczności pełnienia służby w niedzielę przez czas przepisany normalnie
w dniu powszednim, należy funkcjonariusza zwolnić w tygodniu następującym po tej niedzieli,
na jeden dzień od służby, lub przyznać mu stosowne wynagrodzenie, którego wysokość
ustalą przepisy o należnościach szczególnych.
Art. 102.
Postanowienia art. 28, 29 i 32 stosuje się analogicznie do funkcjonarjuszów niższych.
Art. 103.
Funkcjonariuszowi niższemu niewolno żądać za spełnienie czynności służbowych, albo
wywoływać ofiarowywanie jakichkolwiek korzyści lub darów, jak również przez wyzyskiwanie
swego stanowiska urzędowego przysparzać lub starać się o przysporzenie sobie, albo
innym osobom jakichkolwiek korzyści.
Rozdział III.
Prawa.
Art. 104.
Postanowienia art. 33, 34 i 35 stosuje się analogicznie do funkcjonarjuszów niższych.
Funkcjonarjusz niższy, mianowany prowizorycznie (do odwołania), nie może, o ile posiada
skończona lat 21, pozostawać dłużej w służbie prowizorycznej niż 2 lata.
Art. 105.
Funkcjonarjusz niższy ma prawo, o ile nie zachodzą, ważne przeszkody służbowe, do
corocznego urlopu dla wypoczynku.
Funkcjonariusze niżsi, mający od jednego roku do lat dziesięciu włącznie służby państwowej,
mają prawo do dwóch tygodni urlopu, od lat dziesięciu do lat dwudziestu włącznie służby
państwowej - do trzech tygodni urlopu, wreszcie ponad lat dwadzieścia służby państwowej
- do czterech tygodni urlopu. Pozatem do funkcjonarjuszów niższych stosuje się analogicznie
postanowienia art. 36 ust. 3 i art. 37 i 38,
Art. 106.
Uposażenie funkcjonariusza niższego normuje specjalna ustawą o uposażeniu.
Art. 107.
O ile w poszczególnych kategorjach funkcjonarjuszów niższych wprowadzony zostanie
awans na posady służbowe, do których przywiązane są wyższe stopnie płacy, stosuje
się przy awansie funkcjonarjuszów niższych analogicznie postanowienia art 41 i 42.
Art. 108.
Powody, wyliczone w art. 43, wstrzymują również przyznanie dodatku za wysługę lat,
ą w razie wprowadzenia awansu - również i awans.
Art. 109.
Funkcjonarjuszowi niższemu i jego najbliższej rodzinie zapewnią się opiekę lekarską
i środki lecznicze w zakresie, przewidzianym w osobnej ustawie.
Art. 110.
Postanowienia art. 45 o zaliczce na poczet uposażenia stosowane będą również do funkcjonarjuszów
niższych.
Art. 111.
Funkcjonariuszowi niższemu służy prawo do uposażenia emerytalnego, a wdowia i sierotom
po nim - do zaopatrzenia wdowiego i sierocego na zasadach, unormowanych w osobnej
ustawie (ustawa emerytalną),
Art. 112.
Postanowienia art. 47 do 51 włącznie obejmują także fynkcjonarjuszów niższych.
Rozdział IV.
Zmiany w stosunku służbowym i rozwiązania stosunku służbowego.
Art. 113.
Postanowienie art. 52 do 62 włącznie i §4 stosuje się analogicznie do funkcjonarjuszów
niższych.
Rozdział V.
Postanowienia o odpowiedzialności służbowej.
Art. 114.
Przepisy, zawarte w art. 66 do 88 ustawy niniejszej i w ustawie dyscyplinarnej, stosuje
się analogicznie do funkcjonarjuszów niższych.
Tytuł CZWARTY.
Przepisy przejściowe.
Art. 116.
Na przeciąg lat pięciu od chwili wejścia w życie ustawy o służbie cywilnej, zawieszą
się postanowienia art. 11 ustęp ostatni tej ustawy o tyle, że zezwolenia na mianowanie
osób, nie posiadających przepisanego w tym artykule poziomu wykształcenia, na wszystkie
urzędy od XII do VIII stopnia służbowego udzielą szef właściwej władzy naczelnej,
o ile chodzi o urzędy VI i VII stopnia służbowego-za zgodą Prezesa Rady Ministrów.
Na przeciąg lat pięciu od chwili wejścia w życie niniejszej ustawy zawiesza się postanowienia
art. 6 ust. 1 i art. 90 co do obowiązku władania przez funkcjonarjusza językiem polskim
w mowie i piśmie z tem, że po upływie tego czasokresu każdy funkcjonariusz będzie
obowiązany wykazać się dostateczną znajomością języka polskiego w mowie i piśmie.
W wyjątkowych wypadkach może władza naczelna przedłużyć powyższy czasokres na wniosek
władzy przełożonej poszczególnych funkcjonarjuszów na dalszych lat trzy.
Art. 119.
Na przeciąg lat dwóch od chwili wejścia w życie ustawy o służbie cywilnej zawieszą
się postanowienia art. 33 tej ustawy, powołanego także w art. 104. o ile chodzi o
osoby, piastujące stanowisko służbowe od XII do IV stopnia służbowego włącznie lub
zajmujące posady funkcjonarjuszów niższych, przewidziane w organizacji władz i urzędów
państwowych, lub mianowane w okresie powyższym na takie, stanowisko służbowe i posady,
Urzędnik i funkcjonariusz niższy nabywa pełnią praw, artykułami powyższemi zastrzeżonych,
dopiero wówczas, gdy otrzyma od władzy, która go mianowała, pismo, ustalające go w
służbie państwowej polskiej, przyczem w ciągu lat dwóch od wejścia w życie ustawy
niniejszej ustalenie to nie może nastąpić bez zgody Prezesa Rady Ministrów i Ministra
Skarbu.
Ustalenie w służbie może władza uczynić zależnem od spełnienia przez urzędnika lub
funkcjonariusza niższego pewnych warunków, jako to: odbycia służby próbnej, ukończenia
specjalnych kursów, poddania się egzaminom praktycznym i t. p., które określi rozporządzenie
Rady Ministrów na wniosek interesowanej władzy naczelnej.
O ile urzędnik nie posiada poziomu wykształcenia, przepisanego art. 11 ustawy o służbie
cywilnej, ustalenie go na zajmowanym urzędzie może nastąpić dopiero po zwolnieniu
go od wykazania tego poziomu w sposób, wskazany w ustępie ostatnim cytowanego artykułu,
względnie w art. 115.
Urzędników sprawujących stanowiska służbowe, zaliczone do IV, V i VI stopnia służbowego
można ustalać jedynie za zgodą Prezesa Rody. Ministrów.
O ile urzędnik lub funkcjonariusz niższy nie zostanie ustalony w ciągu lat dwóch od
chwili wejścia w życie ustawy o służbie cywilnej, należy go zwolnić ze służby państwowej,
z zachowaniem nabytych praw do emerytury, obliczonej według postanowień art. 14 ustawy
emerytalnej z dnia 28 lipca 1921 r. (Dz. U. R. P. № 70, poz. 466).
O ile nie nabył praw do emerytury, otrzymuje przy zwolnieniu odprawę w wysokości trzymiesięcznego
wynagrodzenia.
Prawo jednak do wynagrodzenia tego nie służy funkcjonariuszowi państwowemu, o ile
uprzedzono go o zamiarze zwolnienia w terminie trzech miesięcy.
Art. 117.
O ile w ustawie o służbie cywilnej powołano się na postanowienia ustaw karnych (postępowania
karnego), należy stosować aż do wprowadzenia jednolitych ustaw na całym obszarze Rzeczypospolitej
przepisy dzielnicowych ustaw karnych (postępowania karnego).
Art. 118.
Postanowieniom niniejszej ustawy nie podlegają sędziowie, prokuratorzy (wymiar sprawiedliwości),
aplikanci sądowi, pracownicy państwowych kolei żelaznych, poczt, telegrafów i telefonów,
oraz nauczyciele wszystkich szkół państwowych.
Do urzędników Kontroli Państwowej stosują się przepisy niniejszej ustawy, o ile ustawa
o Kontroli Państwowej z dnia 3 czerwca 1921 r. (Dz. U. R. P. № 51, poz. 314) inaczej
nie stanowi.
Ponadto aż do czasu wydania specjalnych ustaw służbowych dla funkcjonarjuszów policji
państwowej, straży celnej oraz dozorców więziennych ustawa niniejsza ma zastosowanie
w stosunku do tych osób, o ile nie stoi w sprzeczności z postanowieniami ustaw o uposażeniu,
względnie specjalnemi przepisami, wynikającemi z charakteru służbowego odnośnych funkcjonarjuszów.
Art. 119.
Wykonanie niniejszej ustawy powierza się Prezesowi Rady Ministrów i innym ministrom,
we właściwym każdemu z nich zakresie działania.
Art. 120.
Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem 1 kwietnia 1922 r. Rada Ministrów może jednak
w drodze rozporządzenia odroczyć ten termin na niektórych obszarach Rzeczypospolitej,
najwyżej wszakże na trzy miesiące od terminu wyżej oznaczonego.
Z dniem 1 kwietnia 1922 r. tracą moc dotychczas obowiązujące ustawy i przepisy, wydane
w przedmiotach, unormowanych tą ustawą.