Treść orzeczenia
Sygn. akt 63/2/B/2008
Postanowienie
z dnia 4 kwietnia 2008 r.
Sygn. akt Ts 9/07
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Wojciech Hermeliński – przewodniczący
Marek Mazurkiewicz – sprawozdawca
Mirosław Granat,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2007 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Gabrieli Stelmaszczyk, postanawia: nie uwzględnić zażalenia.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 12 stycznia 2007 r. zarzucono, że art. 107 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji. Przepis ten nie określa sposobu postępowania w przedmiocie uiszczenia opłaty sądowej od pism procesowych zawierających środek odwoławczy lub środek zaskarżenia w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych osoby reprezentowanej przez radcę prawnego lub adwokata. Ponadto zarzucono, że art. 112 zaskarżonej ustawy jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. Przepis ten nie zawiera uregulowania dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów w odniesieniu do obowiązku uiszczenia opłaty sądowej. Ponadto w skardze zarzucono, że art. 1302 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewiduje wyjątku od określonej w nim zasady odrzucania nieopłaconego pisma zawierającego środek odwoławczy lub środek zaskarżenia bez wezwania o uiszczenie opłaty w przypadku zgłoszenia wniosku o zwolnienie od kosztów przez profesjonalnego pełnomocnika.
Skarga została złożona w oparciu o następujący stan faktyczny. Postanowieniem z 24 lipca 2006 r. (sygn. akt V GC 852/05) Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej odrzucił apelację skarżącej od wyroku tegoż Sądu Rejonowego z 23 lutego 2006 r. z powodu nieuiszczenia opłaty od apelacji. Następnie, Sąd Okręgowy we Wrocławiu – X Wydział Gospodarczy utrzymał wyrok w mocy postanowieniem z 29 września 2006 r. (sygn. akt X Gz 545/06).
W uzasadnieniu postanowienia oddalającego zażalenie skarżącej Sąd Okręgowy stwierdził m.in., że obowiązek uiszczenia opłaty powstał z chwilą prawomocnego oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Według Sądu Okręgowego, istotą zmiany dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych, w szczególności o sposobach opłacania pism sądowych przez fachowych pełnomocników, jest nałożenie na nich obowiązku ustalania opłaty sądowej i opłacania pisma z chwilą wnoszenia go do sądu. Obowiązek uiszczenia opłaty od środka odwoławczego lub środka zaskarżenia, gdy wnoszący to pismo złożył jednocześnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych powstaje z chwilą prawomocnego oddalenia tego wniosku. Sąd Okręgowy we Wrocławiu przyznał, że ustawa nie reguluje szczegółowo tej kwestii, jednakże – jego zdaniem – wynika to z wyraźnego zakazu wzywania do uiszczenia opłaty zawartego w art. 1302 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
Z przedstawionego powyżej stanu faktycznego wynika, iż skarżąca została pozbawiona prawa do zaskarżenia orzeczenia (określonego w art. 78 Konstytucji), które zapadło w pierwszej instancji. Pozbawienie tego prawa związane było ze złożeniem wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej od apelacji. Zdaniem sądów orzekających w kwestiach zwolnienia od kosztów i odrzucenia apelacji skarżącej, fachowy pełnomocnik reprezentujący skarżącą naruszył przepisy regulujące zasady opłacania pism procesowych w postępowaniu cywilnym, ponieważ nie opłacił apelacji (bez wezwania) po otrzymaniu prawomocnego rozstrzygnięcia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z 11 września 2007 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie odnoszącym się do art. 107 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.) oraz w zakresie odnoszącym się do art. 1302 § 1, § 2, § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.). Zdaniem Trybunału wskazane przepisy nie stanowiły podstawy ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącej.
W zażaleniu z 25 września 2007 r. skarżąca wniosła o nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie odnoszącym się do zbadania zgodności z Konstytucją art. 1302 § 5 k.p.c. Skarżąca kwestionuje odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jedynie co do art. 1302 § 5 k.p.c. Zdaniem skarżącej art. 1302 § 3 k.p.c., który stanowił podstawę postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej wiąże się ściśle z art. 1302 § 5 k.p.c. Oba przepisy stanowią funkcjonalną całość i określają, kiedy wniesiona i nieopłacona przez radcę prawnego apelacja podlega odrzuceniu, a kiedy nie stosuje się tej sankcji. Zdaniem skarżącej niemożliwa jest wykładnia konstytucyjności art. 1302 § 3 k.p.c. bez odniesienia się do § 5 tego przepisu. Dlatego też zawężenie przedmiotu przez Trybunał Konstytucyjny było niezasadne.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Przedstawiając powyższą argumentację skarżąca zdaje się nie zauważać, że skarga konstytucyjna stanowi przejaw konkretnej kontroli konstytucyjności norm prawnych. W trybie kontroli konkretnej, w przeciwieństwie do kontroli abstrakcyjnej, nie zawsze jest możliwe całościowe i wszechstronne badanie aktu normatywnego i ustalenie wszelkich relewantnych relacji między obowiązującymi przepisami prawa. Przejawem konkretnego charakteru kontroli norm prawnych w trybie skargi konstytucyjnej jest dopuszczenie zaskarżenia tylko takich przepisów, które stanowiły podstawę orzeczenia o prawach skarżącej. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że art. 1302 § 5 k.p.c. nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia o prawach skarżącej. Wynika to nie tylko z braku przywołania tego przepisu w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego z 24 lipca 2006 r., ale przede wszystkim z tego, iż sytuacja skarżącej w ogóle nie mieści się w zakresie zastosowania art. 1302 § 5 k.p.c. Istnienie związku funkcjonalnego między art. 1302 § 3 i § 5 k.p.c. nie zmienia faktu, że § 5 nie stanowił podstawy ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącej w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Dyspozycja tego ostatniego przepisu w sposób jednoznaczny wyklucza możliwość uczynienia przedmiotem kontroli przepisu, który nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia, nawet, gdy przepis ten wykazuje związek funkcjonalny z innymi przepisami ustawy. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że tego rodzaju związek dotyczy nie tylko art. 1302 § 5 k.p.c., co nie zmienia sformułowanej wyżej konstatacji. Reasumując, należy stwierdzić, że Trybunał Konstytucyjny w zaskarżonym postanowieniu zasadnie odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie art. 1302 § 5 k.p.c.
Mając powyższe na względzie, należało orzec jak w sentencji.