Treść orzeczenia
Sygn. akt 395/5/B/2010
Postanowienie
z dnia 5 lipca 2010 r.
Sygn. akt Ts 69/10
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Mirosław Wyrzykowski,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Roberta P. w sprawie zgodności: art. 691 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 11 marca 2010 r. skarżący zakwestionował zgodność art. 691 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący nie przedstawił jednak uzasadnienia tych zarzutów.
Skarga konstytucyjna została skierowana w oparciu o następujący stan faktyczny.
Pozwem z 10 marca 2009 r. skarżący wniósł o ustalenie, że na podstawie art. 691 § 1 k.c. wstąpił w stosunek najmu lokalu mieszkalnego w miejsce dotychczasowego najemcy (dziadka skarżącego), podniósł także, że pozostawał z nim we wspólnocie domowej, duchowej, gospodarczej i fizycznej. Wyrokiem z 28 maja 2009 r. (sygn. akt VI C 277/09) Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia oddalił powództwo. Apelacja od tego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 7 października 2009 r. (sygn. akt V Ca 1843/09).
Zarządzeniem z 5 maja 2010 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez dokładne określenie przedmiotu skargi, wskazanie naruszonych praw podmiotowych oraz określenie sposobu ich naruszenia. W piśmie stanowiącym odpowiedź na zarządzenie sędziego TK skarżący ograniczył się do nazwania praw podmiotowych wynikających z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 Konstytucji. Określając sposób naruszenia tych praw, wskazał, że nastąpiło ono przez „odmowę uznania przez Miasto Stołeczne Warszawa wstąpienia (…) w stosunek najmu po śmierci (…) dziadka, z którym skarżący pozostawał we wspólnym pożyciu”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Nie każda skarga konstytucyjna skierowana do Trybunału Konstytucyjnego może zostać rozpoznana merytorycznie. Jest to środek ochrony wolności lub praw niezwykle sformalizowany i obowiązkiem skarżącego jest spełnienie wymogów warunkujących dopuszczalność skargi, wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z uszczegóławiających Konstytucję przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Trybunał Konstytucyjny zwraca przy tym uwagę, że przesłanki formalne skargi określone zostały w przepisach poświęconych temu środkowi ochrony wolności i praw (art. 46 i art. 47 ustawy o TK), a ponadto w związku z treścią art. 47 tej ustawy skarga – jako pismo procesowe – musi spełniać warunki formalne wymagane dla tych pism.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny napotkał zasadnicze trudności w ustaleniu przedmiotu skargi. W petitum pisma stwierdza się bowiem, że skarga dotyczy art. 691 § 1 k.c. w zakresie, „który wyraża się wyłączeniem spod jego stosowania tych osób, które nie będąc członkami najbliższej rodziny pozostawały z byłym najemcą w relacji tak bliskiej, iż można mówić o wspólnym pożyciu”. Z kolei w uzasadnieniu pisma skarżący nie zgadza się na „wąską” interpretację art. 691 § 1 k.c. „przeważającą” po wydaniu przez SN uchwały dotyczącej zaskarżonego przepisu Kodeksu cywilnego. Istnieje zasadnicza różnica między zaskarżeniem przepisu aktu normatywnego, a objęciem skargą utrwalonej linii orzeczniczej, wskazującej na jednolite rozumienie określonego przepisu. W zależności od przedmiotu skargi inne są obowiązki skarżącego. W pierwszym przypadku sfera stosowania prawa nie ma znaczenia dla argumentacji skargi, w drugim zaś jest ona niezbędna dla prawidłowego wypełnienia przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej.
Trybunał Konstytucyjny jeszcze przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 r. przypomniał, że „nieprawidłowe stosowanie przepisu ustawowego nie oznacza automatycznie jego niekonstytucyjności i powinno być skorygowane poprzez działania powołanych do tego władz administracyjnych i organów sądowych. Dopiero gdyby ponad wszelką wątpliwość okazało się, że przepis zyskał w praktyce treść sprzeczną z Konstytucją, uzasadnione stać by się mogło orzeczenie o niekonstytucyjności tak rozumianego i stosowanego przepisu” (orzeczenie z 15 lipca 1996 r., K 5/96, OTK ZU nr 4/1996, poz. 30). Trybunał wielokrotnie stwierdzał, że jeżeli określony sposób rozumienia przepisu ustawy utrwalił się już w sposób oczywisty, a zwłaszcza jeśli znalazł jednoznaczny i autorytatywny wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego bądź Naczelnego Sądu Administracyjnego, to należy uznać, że przepis ten – w praktyce swego stosowania – nabrał takiej właśnie treści, jaką odnalazły w nim najwyższe instancje sądowe naszego kraju. Stanowisko takie zostało potwierdzone w orzeczeniach TK z: 8 maja 2000 r., SK 22/99 (OTK ZU nr 4/2000, poz. 107), 6 września 2001 r., P 3/01 (OTK ZU nr 6/2001, poz. 163), 28 stycznia 2003 r., SK 37/01 (OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 3) i 9 czerwca 2003 r., SK 12/03 (OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 51).
Pewne fragmenty skargi zdają się wskazywać, że skarżący kwestionuje sposób interpretowania art. 691 § 1 k.c. (w szczególności użytego w nim zwrotu „osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą”). Po pierwsze jednak, skarga nie dostarcza w tym zakresie jednoznacznych argumentów. Po drugie, sposób sformułowania zarzutów (zwłaszcza polemika z argumentacją orzekającego w niniejszej sprawie sądu) każe uznać, że skarżący oczekuje od Trybunału Konstytucyjnego poddania kontroli indywidualnego rozstrzygnięcia, co pozostaje w sprzeczności z kompetencjami TK, o których mowa w art. 188 Konstytucji.
Niezależnie od powyższego Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę na inne okoliczności uzasadniające odmowę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Wbrew wymogom wynikającym z art. 47 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o TK, skarżący nie tylko nie określił sposobu naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw, ale nawet nie uzasadnił zarzutów niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów. Trybunał w dotychczasowym orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniał, że spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, nie może polegać na nazwaniu naruszonego, zdaniem skarżącego, prawa oraz na numerycznym wskazaniu przepisu Konstytucji, z którego prawo to wynika. Uzasadnienie niekonstytucyjności art. 691 § 1 k.c. zawiera się w całości w następującym fragmencie skargi: „tak wyraźne ograniczenie, a w pewnych wypadkach nawet wyłączenie, przez wymieniony przepis uprawnień określonych członków rodziny, może być ocenione jako niezgodne z art. 18, art. 71 § 1, art. 75 § 1 Konstytucji”. Ocena spełnienia warunku, o którym mowa w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, musi być zatem jednoznacznie negatywna.
Skarga nie może zostać merytorycznie rozpoznana także dlatego, że skarżący – wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK – nie uzupełnił braków formalnych skargi. W odpowiedzi na zarządzenie sędziego TK wzywające do usunięcia uchybień skargi skarżący ponownie ograniczył się do nazwania naruszonych praw i wskazania przepisów Konstytucji będących ich źródłem.
Skarga nie zawiera podstawowych z punktu widzenia jej konstrukcji elementów i dlatego Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 oraz art. 46 i art. 47 ustawy o TK, odmówił nadania jej dalszego biegu.