descriptionTreść orzeczenia

837/II/B/2014

Postanowienie

z dnia 17 października 2013 r.

Sygn. akt Ts 41/12

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Stanisław Biernat,

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 lutego 2012 r. J.T. (dalej: skarżący) kwestionuje zgodność art. 15 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525, ze zm.; dalej: ustawa o broni) w brzmieniu obowiązującym do 10 marca 2011 r. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 2, art. 42 ust. 1 i art. 2 Konstytucji.

Skargę wniesiono w związku z następującą sprawą. Skarżący został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z 27 lutego 2009 r. (sygn. akt XIV K 55/08) za przestępstwa przeciwko mieniu (tj. oszustwa w zbiegu z urzędowym poświadczeniem nieprawdy i użyciem dokumentu zawierającego takie poświadczenie). Decyzją z 18 listopada 2009 r. (nr W II 4723/04/MBl) Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku cofnął skarżącemu pozwolenie na broń myśliwską. Decyzję tę utrzymał w mocy Komendant Główny Policji (decyzja z 7 stycznia 2010 r., nr PA II b 120/10/6726/09). Od decyzji organu drugiej instancji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z 6 maja 2010 r. (sygn. akt II SA/Wa 289/10) oddalił skargę. Wyrokiem z 25 listopada 2011 r. (sygn. akt II OSK 1682/10) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną

Skarżący kwestionuje utrwaloną wykładnię zaskarżonych przepisów, zgodnie z którą osoba skazana prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu z mocy prawa jest automatycznie uznawana za osobę, co do której istnieje uzasadniona obawa, że może użyć broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Jak to ujął skarżący: „sądy nie mogą sobie uzurpować roli »poprawiacza« ustawodawcy”. Zdaniem skarżącego utrwalona w orzecznictwie wykładnia zaskarżonych przepisów prowadzi do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego w kontekście pewności prawa i zaufania do państwa (art. 2 Konstytucji). Skarżący stwierdził również, że chociaż „prawo do posiadania broni nie ma rangi konstytucyjnej, to jednak treść tego prawa pozostaje w jakimś związku z ochroną takich konstytucyjnych wartości jak życie, zdrowie, czy też mienie”. W jego ocenie zaskarżone przepisy naruszają zasadę proporcjonalności, ponieważ popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu nie może automatycznie uzasadniać cofnięcia pozwolenia na broń (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Nieuwzględnienie rodzaju popełnionego przestępstwa, wysokości orzeczonej kary oraz celu posiadania broni prowadzi, zdaniem skarżącego, do wymierzenia dodatkowej kary (środka karnego), która nie jest przewidziana przepisami kodeksu karnego, a to narusza konstytucyjną zasadę nulla poena sine lege (art. 42 Konstytucji).

Na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarżący wniósł o rozpoznanie skargi pomimo utraty mocy przez zaskarżony art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni. Jak podkreślił, stwierdzenie niezgodności z Konstytucją zaskarżonych przepisów jest konieczne do ochrony jego wolności i praw.

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 11 kwietnia 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: wyjaśnienie sposobu, w jaki zakwestionowane w skardze przepisy naruszyły konstytucyjne prawa lub wolności skarżącego wskazane jako podstawa skargi, doręczenie 5 odpisów decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku z 18 listopada 2009 r. (nr W II 4723/04/MBł) oraz 5 odpisów decyzji Komendanta Głównego Policji z 7 stycznia 2010 r. (nr PA II b 120/10/6726/09).

W piśmie z 20 kwietnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego odniósł się do zarządzenia sędziego i poinformował, że 4 kwietnia 2012 r. skarżący nagle zmarł. W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o rozpoznanie skargi, pomimo śmierci skarżącego i oświadczył, że jest synem skarżącego. Odnosząc się do wyjaśnienia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez zaskarżone przepisy, pełnomocnik powtórzył argumentację ze skargi konstytucyjnej.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności, którego wniesienie zostało uwarunkowane uprzednim spełnieniem przesłanek wynikających bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w przepisach ustawy o TK. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną przedmiotem kontroli może być jedynie przepis, który miał wpływ na treść ostatecznego rozstrzygnięcia o konstytucyjnych prawach lub wolnościach (zob. wyroki TK z: 29 kwietnia 2008 r., SK 11/07, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 47 oraz 22 listopada 2005 r., SK 8/05, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 117 i powołane tam orzecznictwo). Nie chodzi tu zatem o formalnie rozumianą podstawę orzeczenia, lecz o normę, która znalazła rzeczywiste zastosowanie przy orzekaniu. Ponadto poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego przepis powinien determinować rozstrzygnięcie o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżącego. W związku z powyższym jedną z przesłanek przekazania skargi do merytorycznego rozpoznania jest wykazanie przez skarżącego, że w związku z wydaniem przez organ władzy publicznej ostatecznego orzeczenia na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu normatywnego doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym.

Trybunał stwierdza, że wniesiona skarga nie spełnia tego warunku, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu.

Spośród wskazanych jako wzorce kontroli postanowień Konstytucji jedynie art. 42 jest źródłem praw o charakterze podmiotowym. Choć w petitum skargi skarżący wskazał cały art. 42 Konstytucji, to uzasadnienie skargi dowodzi, że odwołuje się on do zasady nulla poena sine lege, wynikającej z art. 42 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że skarżący powołał jako wzorzec kontroli konstytucyjnej nie cały art. 42 Konstytucji, lecz art. 42 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał zwraca uwagę, że art. 42 ust. 1 Konstytucji odnosi się do postępowań o charakterze karnym (represyjnym). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego cofnięcie skarżącemu pozwolenia na broń jest konsekwencją zaistnienia określonego stanu faktycznego, z którym ustawodawca związał określone skutki prawne. Skazanie świadczy o utracie przez skarżącego przymiotu całkowitej nieskazitelności, a zatem uzasadnia obawę, że osoba skazana nie daje gwarancji przestrzegania przepisów ustawy o broni. Celem postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na broń nie jest ustalenie naganności zachowania ludzkiego i wymierzenie sankcji (zob. postanowienie TK z 17 października 2011 r., Ts 19/11, OTK ZU nr 6/B/2011, poz. 471). Jest to postępowanie administracyjne, które nie ma charakteru represyjnego. Żaden przepis obowiązującego prawa nie przyznaje obywatelom prawa podmiotowego do posiadania broni, a więc odmowa udzielenia pozwolenia na broń, czy cofnięcie takiegoż, nie mogą być uznane za stosowanie represji względem skarżącego.

Wobec powyższego Trybunał stwierdza, że skarżący nie wykazał naruszenia konstytucyjnych praw z art. 42 ust. 1 Konstytucji, co na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK skutkuje odmową nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

W odniesieniu do art. 2 Konstytucji, wyrażającego zasadę demokratycznego państwa prawnego, Trybunał podkreśla, że nie może on stanowić samodzielnego wzorca kontroli w postępowaniu skargowym, ponieważ nie statuuje żadnej konkretnej wolności ani prawa konstytucyjnego, a skarżący nie powiązał go z naruszeniem innych konstytucyjnych praw podmiotowych (zob. postanowienie TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60, wydane w pełnym składzie; postanowienie TK z 23 stycznia 2002 r., SK 13/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 9). Artykuł 2 Konstytucji nie może być traktowany jako ogólny i zastępczy wzorzec kontroli konstytucyjności zamiast innych przepisów wyrażających bezpośrednio prawa i wolności konstytucyjne. To samo dotyczy zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Powołanie art. 31 ust. 3 Konstytucji w skardze konstytucyjnej powinno „towarzyszyć innemu przepisowi, będącemu źródłem prawa lub wolności; zarzut polega wtedy na twierdzeniu, że to prawo lub wolność (…) zostały ograniczone z naruszeniem zasady proporcjonalności” (wyrok TK z 14 grudnia 2005 r., SK 22/05, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 135). Skarżący nie powiązał jednak zarzutu naruszenia zasady proporcjonalności z konstytucyjnym prawem podmiotowym. Ponadto Trybunał wskazuje, że właściwego wzorca kontroli konstytucyjnej nie stanowi art. 8 ust. 2 Konstytucji, ponieważ należy do grupy norm określających zasady ustrojowe, nieadresowanych do obywateli.

Trybunał zwraca uwagę, że kontroli zgodności z Konstytucją podlegają – co do zasady – przepisy obowiązujące. Zaskarżony art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni został zmieniony ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. z 2011 r. Nr 38, poz. 195; dalej: ustawa nowelizująca). Zaskarżony przepis nie utracił jednak mocy obowiązującej w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK, ponieważ zgodnie z normą intertemporalną (zawartą w art. 3 ustawy nowelizującej) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy dotychczasowe (zob. wyrok TK z 17 lutego 2009 r., SK 10/07, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 8). W związku z powyższym ustosunkowanie się przez Trybunał do argumentów przedstawionych w skardze odnośnie do spełnienia przesłanki z art. 39 ust. 3 ustawy o TK jest zbędne. Na marginesie Trybunał zwraca uwagę, że argumenty te straciły swoją aktualność z uwagi na śmierć skarżącego.

Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.