descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt 508/6/B/2012

Postanowienie

z dnia 9 marca 2012 r.

Sygn. akt Ts 41/11

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Marek Kotlinowski,

art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej z 4 lutego 2011 r. Ewa D. (dalej: skarżąca) wniosła o zbadanie zgodności art. 42 § 4 w zw. z art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.), a także art. 42 § 4 w zw. z art. 459 § 2 k.p.k. z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującym stanem faktycznym. Skarżąca, która jest oskarżona o popełnienie m.in. przestępstwa z art. 296 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.), złożyła wniosek o wyłączenie sędziego przewodniczącego rozprawie karnej. Sąd Rejonowy w Kole – II Wydział Karny postanowieniem z 5 listopada 2010 r. (sygn. akt II K 166/04) nie uwzględnił tego wniosku.

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 7 kwietnia 2011 r. skarżąca została wezwana do wskazania, po pierwsze, czy wniesiono środek zaskarżenia na postanowienie Sądu Rejonowego w Kole – II Wydział Karny z 5 listopada 2010 r. (sygn. akt II K 166/04), a jeżeli został on złożony – nadesłanie pięciu kopii rozstrzygnięcia wydanego w wyniku jego rozpoznania; po drugie zaś, które orzeczenie wydane na podstawie zaskarżonego przepisu uważa za ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.

W piśmie z 20 kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił braki formalne. Oświadczył, że środek zaskarżenia na postanowienie z 5 listopada 2010 r. (sygn. akt II K 166/04) nie został wniesiony, a za ostateczne orzeczenie w sprawie uznaje właśnie to rozstrzygnięcie.

Zaskarżony art. 42 § 4 k.p.k. stanowi, że poza wypadkiem określonym w § 2 o wyłączeniu orzeka sąd, przed którym toczy się postępowanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie może brać udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności utworzenia takiego składu sądu, w kwestii wyłączenia orzeka sąd wyższego rzędu. Zgodnie z objętym skargą konstytucyjną art. 30 § 1 k.p.k. na posiedzeniu sąd rejonowy i sąd okręgowy orzeka jednoosobowo, a sąd apelacyjny i Sąd Najwyższy – w składzie trzech sędziów, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast kwestionowany art. 459 § 2 k.p.k. przewiduje, że zażalenie przysługuje także na postanowienia co do środka zabezpieczającego oraz na inne postanowienia w wypadkach przewidzianych w ustawie.

Skarżąca wskazała, że naruszenie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) polega na powierzeniu rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego sądu rejonowego sądowi w składzie jednoosobowym oraz na braku możliwości zaskarżenia postanowienia sądu I instancji nieuwzględniającego wniosku o wyłączenie sędziego orzekającego w sprawie karnej. Ponadto, w ocenie skarżącej, niekonstytucyjne jest – jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – wydanie rozstrzygnięcia odnośnie do wniosku o wyłączenie sędziego, który jest prezesem danego sądu, przez innego sędziego tego sądu, gdyż „podlega on służbowo sędziemu, którego wniosek dotyczy”.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarga konstytucyjna inicjuje procedurę, której celem jest zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie umożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi.

Podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie art. 42 § 4 w zw. z art. 459 § 2 k.p.k. jest niespełnienie przesłanki formalnej z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), polegającej na konieczności uzyskania ostatecznego orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu.

W złożonej skardze konstytucyjnej skarżąca twierdzi, że „nie wnosiła środka zaskarżenia, bo takowy jej nie przysługiwał”. Stanowisko skarżącej w tym zakresie polega na nieporozumieniu.

Z istoty skargi konstytucyjnej jako skargi „na przepis” wynika bowiem konieczność objęcia zaskarżeniem normy, która była podstawą ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego. Inne ukształtowanie zakresu przedmiotowego skargi konstytucyjnej doprowadziłoby do uczynienia z niej instytucji actio popularis, umożliwiającej inicjowanie abstrakcyjnej kontroli norm. Tymczasem brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także art. 47 ust. 1 ustawy o TK, jednoznacznie przesądzają, jaki przepis może zostać objęty zaskarżeniem (zob. zamiast wielu: postanowienia TK z 16 września 2010 r., Ts 91/09, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 355 oraz 2 grudnia 2010 r., Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 455).

Natomiast za oczywiście bezzasadne Trybunał Konstytucyjny uznaje zarzuty odnoszące się do art. 42 § 4 w zw. z art. 30 § 1 k.p.k. Ani skład sądu (jedno- lub trzyosobowy), ani podległość administracyjna sędziego przewodniczącemu wydziału czy prezesowi sądu nie ograniczają konstytucyjnego prawa do sądu. Sędziowie orzekający w sądach „są niezawiśli, co oznacza, iż posiadają swobodę podejmowania decyzji procesowych w zakresie wyznaczonym przez ustawy i Konstytucję. Żadna osoba trzecia nie może wywierać wpływu na podejmowane przez nich rozstrzygnięcia. Przewodniczący wydziału, zgodnie z art. 11 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.), jedynie kieruje wydziałem. Jest to kierownictwo wyłącznie o charakterze administracyjnym. Przewodniczący nie ma żadnego wpływu na decyzje procesowe podejmowane przez sędziów pracujących w kierowanym przez niego wydziale. Przyjęcie odmiennej tezy podważałoby niezawisły charakter stanowiska sędziego” (postanowienie TK z 7 października 2005 r., Ts 58/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 32).

Prawo do sądu nie jest bowiem realizowane „lepiej” czy „gorzej”, w zależności od liczby sędziów orzekających. Każdy sędzia jest niezawisły, a jego kompetencje i przymioty osobiste konieczne do sprawowania funkcji orzeczniczych zostały potwierdzone nominacją sędziowską.

Trybunał Konstytucyjny, mając powyższe na względzie, w oparciu o art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.