descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt 361/4/B/2013

Postanowienie

z dnia 27 marca 2013 r.

Sygn. akt Ts 355/11

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Stanisław Biernat,

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej z 22 grudnia 2011 r. Ł.B. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 115 § 2 in fine ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848, ze zm.; dalej: k.p.w.) w zakresie, w jakim przepis ten „określa bieg początkowy terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie na moment zwolnienia osoby zatrzymanej”, z preambułą, art. 32 ust. 1, art. 41 ust. 5 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. 8 marca 2010 r. skarżący został zatrzymany przez policję i obwiniony o czyn z art. 50 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275, ze zm.). Wyrokiem z 14 października 2010 r. (sygn. akt VIII W 1074/10) Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu uniewinnił skarżącego od zarzucanego mu wykroczenia.

W dniu 3 lutego 2011 r. skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do sądu wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 1000,00 zł tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę z powodu bezzasadnego zatrzymania go 8 marca 2010 r. Pismem z 19 kwietnia 2011 r. zmodyfikował żądanie, wnosząc o zasądzenie kwoty 1000,00 zł tytułem zadośćuczynienia na podstawie art. 114 § 2 k.p.w.

Wyrokiem z 23 maja 2011 r. (sygn. akt XVI Ko 55/11) Sąd Okręgowy w Poznaniu – Wydział XVI Karny oddalił wniosek. Sąd uwzględnił zarzut przedawnienia roszczenia zgłoszony przez Prokuratora Okręgowego w Poznaniu. Wyrokiem z 29 września 2011 r. (sygn. akt II AKa 130/11) Sąd Apelacyjny w Poznaniu – II Wydział Karny utrzymał w mocy powyższy wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną. Sąd orzekł również o kosztach postępowania odwoławczego.

Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 10 września 2012 r. (doręczonym 17 września 2012 r.) wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: sprecyzowanie jej przedmiotu; wskazanie, jakie prawa i wolności wywodzone przez skarżącego z preambuły, art. 41 ust. 5, art. 45 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji – i w jaki sposób – zostały naruszone. Pełnomocnik został także zobowiązany do doręczenia pełnomocnictwa i brakujących kopii orzeczeń. Pismem procesowym z 24 września 2012 r. pełnomocnik skarżącego odniósł się do zarządzenia.

Skarżący zarzucił, że art. 115 § 2 in fine k.p.w., w zakresie wskazanym w petitum skargi konstytucyjnej, uniemożliwia uzyskanie odszkodowania i zadośćuczynienia za bezzasadne zatrzymanie w sytuacji, gdy sąd orzekł o bezzasadności podstaw zatrzymania po upływie terminu przedawnienia tego roszczenia. Zdaniem skarżącego zakwestionowany przepis różnicuje również pozycję osób bezzasadnie pozbawionych wolności.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Przesłanki wniesienia skargi określa art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowują art. 46-47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Skargom konstytucyjnym niespełniającym tych warunków oraz skargom oczywiście bezzasadnym Trybunał Konstytucyjny odmawia nadania dalszego biegu.

W analizowanej skardze zakwestionowano art. 115 § 2 in fine k.p.w. w brzmieniu: „Roszczenia, o których mowa w § 1 [o odszkodowanie i zadośćuczynienie], przedawniają się po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia uniewinniającego lub umarzającego postępowanie, o którym mowa w art. 114 § 1, albo od daty zwolnienia zatrzymanego”. Zdaniem skarżącego przepis ten „faktycznie uniemożliwia (…) uzyskanie odszkodowania”.

W odniesieniu do sformułowanych w skardze zarzutów trzeba zauważyć, że w orzecznictwie Trybunału wyrażony został pogląd, zgodnie z którym z uwagi na cywilnoprawny charakter terminów przedawnienia roszczeń odszkodowawczych za niesłuszne zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie, do których znajdują zastosowanie rozwiązania przewidziane w art. 117 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.), niezgłoszenie roszczenia w terminie nie powoduje jego wygaśnięcia ani utraty. Nie zamyka również drogi do dochodzenia takiego roszczenia. Zgłoszenie żądania odszkodowawczego po upływie terminu prowadzi bowiem do oddalenia tego żądania tylko w razie podniesienia przez prokuratora zarzutu przedawnienia, który – co istotne – jest zawsze oceniany przez pryzmat art. 5 k.c. (zob. wyrok TK z 11 października 2012 r., SK 18/10, OTK ZU nr 9/A/2012, poz. 105; zob. także postanowienie SN z 5 września 1995 r., sygn. akt WZ 141/95, OSNKW z 1996 r., nr 5-6, poz. 30 oraz wyrok SN z 17 marca 2000 r., sygn. akt WA 7/00, OSNKW z 2000 r., nr 7-8, poz. 73).

W sprawie SK 18/10 Trybunał stwierdził: „jeśli można (…) wskazać szkodę przed zakończeniem postępowania głównego, nie ma ustawowych przeszkód, by wniosek o odszkodowanie został złożony przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Wykładnia taka, aprobowana przez Sąd Najwyższy i sądy powszechne, jest w zgodzie z Konstytucją. Roszczenie wnioskodawcy wynika bowiem z faktu powstania szkody i wyrządzenia krzywdy na skutek stosowania tymczasowego aresztowania. Można więc ocenić, czy tymczasowe aresztowanie miało cechy niewątpliwie niesłusznego postępowania przed prawomocnym zakończeniem sprawy, w toku której tymczasowe aresztowanie zastosowano. (…) Wymagalność roszczenia odszkodowawczego za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie powstaje w momencie wyrządzenia szkody lub krzywdy”. W odniesieniu do instytucji zatrzymania Trybunał podkreślił: „przedawnienie biegnie zawsze od daty zwolnienia zatrzymanego z zatrzymania”.

Trybunał Konstytucyjny stwierdza zatem, że w świetle przytoczonych wyżej argumentów sformułowane w skardze zarzuty naruszenia wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy oraz określonego w art. 41 ust. 5 ustawy zasadniczej prawa do uzyskania odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności należy uznać za oczywiście bezzasadne.

Ponadto Trybunał przychyla się do poglądu Sądu Apelacyjnego w Poznaniu – II Wydział Karny, przedstawionego w wyroku z 29 września 2011 r. (sygn. akt II AKa 130/11). W orzeczeniu tym sąd stwierdził, że skoro skarżący był przekonany o swojej niewinności, a co za tym idzie – o niesłuszności zatrzymania przed prawomocnym rozstrzygnięciem uniewinniającym, to nic nie stało na przeszkodzie, aby złożył wniosek o zadośćuczynienie przed zakończeniem postępowania i przed upływem terminu przedawnienia.

Wykazana powyżej oczywista bezzasadność zarzutów skarżącego stanowi – w myśl art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK – podstawę odmowy nadania dalszego biegu badanej skardze konstytucyjnej we wskazanym zakresie.

Przekazania skargi do merytorycznego rozpoznania nie uzasadniają pozostałe zarzuty skargi. Argumenty przemawiające za naruszeniem zasady równości skarżący formułuje w związku z prawem do uzyskania odszkodowania („ubiegania się o naprawienie szkody i krzywdy wynikłej z bezzasadnego pozbawienia wolności w związku z podejrzeniem popełnienia wykroczenia”). Skoro jednak zarzuty naruszenia art. 41 ust. 5 Konstytucji Trybunał uznał za oczywiście bezzasadne, to ocena ta dotyczy także wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji zasady równości wobec prawa. Ponadto w cytowanym już wyżej wyroku w sprawie SK 18/10 Trybunał orzekł, że „nie istnieje (…) konstytucyjne prawo do równego traktowania podmiotów w odniesieniu do terminów przedawnienia ich roszczeń”.

Zarzucając naruszenie preambuły, skarżący nie wskazał, jakie prawo podmiotowe zostało ograniczone, a przywołana w skardze „zasada rzetelności instytucji publicznych” nie należy do praw i wolności, o których mowa w art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej.

Powyższa okoliczność – w myśl art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 i art. 36 ust. 3 ustawy o TK – jest podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie.