descriptionTreść orzeczenia

Sygn. akt 468/6/B/2009

Postanowienie

z dnia 13 października 2009 r.

Sygn. akt Ts 283/08

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Teresa Liszcz,

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej z 17 września 2008 r. zarzucono, że art. 1302 § 3 w związku z art. 494 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji.

Skarżąca stoi na stanowisku, że przewidziany w kwestionowanej regulacji rygor odrzucania bez wzywania do uiszczenia opłaty nienależycie opłaconych pism składanych przez profesjonalnego pełnomocnika, narusza konstytucyjne prawo do sądu oraz do zaskarżania orzeczeń zapadłych w pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej zaskarżone przepisy naruszają również konstytucyjną zasadę równości wobec prawa stron procesu reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników, ponieważ takie ukształtowanie praw powoda i pozwanego w konsekwencji skutkuje zamknięciem jednemu z nich (w analizowanym wypadku – pozwanemu) drogi do merytorycznego rozpoznania sprawy. Identyczne uchybienie po stronie pozwanego i powoda wywołuje tym samym odmienne skutki w zakresie efektywnej realizacji prawa do sądu.

Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Postanowieniem z 18 marca 2008 r. (sygn. akt II Nc 154/07) Sąd Okręgowy w Warszawie – Wydział II Cywilny odrzucił zarzuty pozwanej od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie w dniu 8 lutego 2008 r., z uwagi na uiszczenie nieprawidłowej opłaty. Zażalenie w tej sprawie Sąd Apelacyjny w Warszawie – I Wydział Cywilny oddalił postanowieniem z 9 czerwca 2008 r. (sygn. akt I ACz 833/08). Powyższe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 17 czerwca 2008 r.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Przesłanką odmowy nadania dalszego biegu wniesionej skardze konstytucyjnej jest zbędność orzekania. Kwestionowane przez skarżącą regulacje ustawowe były już bowiem przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w kontekście wskazanych w skardze konstytucyjnej wzorców kontroli.

Wyrokiem z 28 maja 2009 r. w sprawie o sygnaturze P 87/08 Trybunał orzekł, że: „art. 1302 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.), w zakresie, w jakim przewiduje, że sąd odrzuca nieopłacone zażalenie, wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty, jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji”.

Należy podkreślić, że kwestia konstytucyjności przepisu będącego przedmiotem wniesionej skargi była również przedmiotem wyroku z 17 listopada 2008 r. (SK 33/07, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 154). Trybunał orzekł wówczas, że: „art. 1302 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje, że sąd odrzuca nieopłaconą apelację wniesioną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty, jest zgodny z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji”.

We wskazanych wyrokach Trybunał Konstytucyjny, odwołując się do poglądów wyrażonych we wcześniejszych orzeczeniach, stwierdził między innymi: „nie można natomiast mówić o nadmiernym rygoryzmie, jeżeli strona postępowania zastąpiona jest w postępowaniu przed sądem powszechnym przez adwokata, radcę prawnego czy rzecznika patentowego. Z samej bowiem istoty zastępstwa procesowego wypełnianego przez profesjonalnego pełnomocnika wynika uprawnione założenie, że będzie on działał fachowo, zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą oraz należytą starannością. Dopuszczalność stosowania surowszego rygoru w odniesieniu do pism procesowych, obarczonych brakami formalnymi, wnoszonych przez pełnomocników procesowych będących profesjonalistami została potwierdzona w orzecznictwie Trybunału (por. wyrok TK z 12 września 2006 r., SK 21/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 103; z 20 grudnia 2007 r., sygn. P 39/06)”.

Wymaganie ustanowione w art. 1302 § 3 k.p.c. nie może być uznane za nadmierne, nie stanowi też zbyt dużego utrudnienia dla profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że nałożony przez ustawodawcę rygoryzm związany z odrzuceniem nieopłaconych zarzutów od nakazu zapłaty wniesionych przez stronę reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika narusza prawo do sądu. Zaskarżony przepis jest zatem zgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji.

Artykuł 39 ust. l pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) stanowi, że Trybunał umarza na posiedzeniu niejawnym postępowanie, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne lub niedopuszczalne. Taki stan rzeczy ma niewątpliwie miejsce, gdy zaskarżony przepis był już przedmiotem kontroli zgodności z Konstytucją w innej sprawie rozpoznawanej przez Trybunał (zob. postanowienia z: 3 października 2001 r., SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 25 listopada 2002 r., SK 30/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 88 oraz 26 marca 2002 r., P 3/02, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 22). Trybunał Konstytucyjny stoi przy tym na stanowisku, że konieczność uwzględniania określonej w ustawie o TK przesłanki zbędności wydania orzeczenia uwidacznia się na każdym etapie postępowania inicjowanego skargą (por. postanowienie TK z 3 września 2007 r., Ts 94/06, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 75).

Osobnej oceny wymaga kwestia dopuszczalności rozpoznania w niniejszej sprawie problemu zgodności z przepisami Konstytucji art. 494 § 1 k.p.c. Konstytucyjnym warunkiem dopuszczalności skargi konstytucyjnej jest uczynienie jej przedmiotem wyłącznie takich przepisów, które stanowiły normatywną podstawę ostatecznego orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zastrzeżenie to jest konsekwencją przyjętej w polskim prawie konstrukcji skargi konstytucyjnej, mającej charakter środka inicjowania tzw. konkretnej kontroli konstytucyjności prawa. W odróżnieniu więc od wniosków kierowanych do Trybunału Konstytucyjnego (art. 191 ust. 1 pkt 1-5 Konstytucji), nie jest możliwe wszczęcie za pomocą skargi konstytucyjnej kontroli przepisów, które nie znalazły ostatecznego zastosowania w indywidualnej sprawie skarżącego. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości Trybunału, że art. 494 § 1 k.p.c. nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej. W ocenie Trybunału zarzuty w tym zakresie sprowadzają się do wykazania braku zasadności niezastosowania tego przepisu przez oba sądy, tym samym dotyczą problematyki stosowania prawa, a nie konstytucyjności jego normatywnej treści. W tym zakresie rozpoznawana skarga konstytucyjna nabiera więc charakteru środka inicjującego abstrakcyjną (a więc niezależną od stosowania danego unormowania) kontrolę konstytucyjności art. 494 § 1 k.p.c. Taki zaś sposób jej wszczęcia – zgodnie z tym, co już wcześniej podkreślano – nie jest w prawie polskim dopuszczalny. Uznanie, że zakwestionowana regulacja k.p.c. nie stanowiła podstawy ostatecznego orzeczenia wydanego wobec skarżącej, stanowi jedną z przesłanek odmowy nadania niniejszej skardze dalszego biegu.

Tym samym, biorąc pod uwagę unormowanie art. 39 ust. 1 pkt 1 oraz art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.