Treść orzeczenia
Sygn. akt 169/4/B/2008
Postanowienie
z dnia 1 lipca 2008 r.
Sygn. akt Ts 257/07
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Mirosław Granat – przewodniczący
Andrzej Rzepliński – sprawozdawca
Mirosław Wyrzykowski,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 lutego 2008 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Zbigniewa Kaweckiego oraz Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pokrzywdzonych Żołnierzy z siedzibą w Krakowie, postanawia: nie uwzględnić zażalenia.
Uzasadnienie
1. W skardze sporządzonej przez pełnomocnika skarżących – Zbigniewa Kaweckiego oraz Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pokrzywdzonych Żołnierzy w Krakowie (dalej: stowarzyszenie) – zakwestionowana została zgodność z Konstytucją art. 78 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55, ze zm., dalej: u.s.w.ż.z.). Zaskarżonym przepisom u.s.w.ż.z. skarżący zarzucili niezgodność z art. 2, art. 7, art. 32, art. 60 oraz art. 65 Konstytucji. Wobec art. 78 ust. 2 pkt 2 u.s.w.ż.z. w skardze sformułowano zarzut niekonstytucyjności, w zakresie, w jakim przepis ten dopuszcza możliwość wypowiedzenia żołnierzowi zawodowemu stosunku zawodowej służby wojskowej przed faktycznym zmniejszeniem się stanu etatowego jednostki wojskowej, w której zwalniany żołnierz pełni służbę. Natomiast w odniesieniu do art. 78 ust. 2 pkt 3 u.s.w.ż.z. skarżący podnieśli zarzut niezgodności z Konstytucją w zakresie, w jakim przepis dopuszcza taką możliwość przed terminem faktycznej likwidacji stanowiska służbowego zajmowanego przez zwalnianego żołnierza.
2. Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 lutego 2008 r. odmówiono nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W odniesieniu do skargi Zbigniewa Kaweckiego Trybunał stwierdził, że wniesiona została ona bez dochowania wymogu, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Z uwagi na to, że skarżący powiązał zarzuty niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów z wydaniem przez Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej decyzji z dnia 20 grudnia 2002 r., mógł on skorzystać ze skargi konstytucyjnej po wyczerpaniu przysługującej w sprawie drogi prawnej. Skarżący nie podjął jednakże wówczas żadnych działań zmierzających do wzruszenia tej decyzji w administracyjnym toku instancji, w miejsce czego zainicjował nadzwyczajne postępowanie o stwierdzenie jej nieważności. Zdaniem Trybunału takie działanie skarżącego nie sanowało braku w postaci niewyczerpania drogi prawnej przysługującej w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę konstytucyjną. Trybunał wskazał ponadto na częściową wadliwość określenia przedmiotu skargi konstytucyjnej. Zakwestionowany w niej art. 78 ust. 2 pkt 3 u.s.w.ż.z. nie mógł być bowiem potraktowany za podstawę prawną decyzji z dnia 20 grudnia 2002 r.
3. Trybunał odmówił także nadania skardze dalszego biegu w odniesieniu do drugiego podmiotu skarżącego, tj. stowarzyszenia. Zdaniem Trybunału podmiot ten pozbawiony był w niniejszej sprawie legitymacji do korzystania z tego rodzaju środka ochrony praw i wolności. Tymczasem zarówno z treści dołączonych do skargi orzeczeń, jak i sposobu określenia jej podstawy (naruszonych konstytucyjnych praw i wolności) wynika jednoznacznie, że zarzuty skargi powiązane zostały ze statusem prawnym osób fizycznych – członków stowarzyszenia, nie zaś stowarzyszenia jako takiego. Nakazywało to uznać, że w tym zakresie skarga konstytucyjna wniesiona została przez podmiot nieupoważniony.
4. Zażalenie na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu wniósł pełnomocnik obydwu podmiotów skarżących. Zastrzegł, iż wnosi o uwzględnienie zażalenia w części dotyczącej skargi Zbigniewa Kaweckiego. Ponadto zawęził przedmiot skargi wyłącznie do art. 78 ust. 2 pkt 2 u.s.w.ż.z. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, że oparte zostało na błędnej wykładni art. 46 ust. 1 ustawy o TK, czego skutkiem było wadliwe przyjęcie, iż skarżący nie spełnił przesłanki wyczerpania drogi prawnej. Zdaniem skarżącego, wykładnia terminu „droga prawna”, nieobejmująca swym zakresem orzeczeń wydawanych w ramach nadzwyczajnego trybu zaskarżania decyzji, jakim jest procedura stwierdzenia jej nieważności, jest zbyt wąska. Powoduje to wyłączenie możliwości skorzystania ze skargi konstytucyjnej w sytuacji, w której naruszenie prawa konstytucyjnego następuje już po upływie terminu do wniesienia zwyczajnego środka odwoławczego. Z taką zaś sytuacją miał do czynienia skarżący, który o wadliwej praktyce działania organów stosujących kwestionowane przepisy dowiedział się już po zakończeniu zwykłego trybu odwoławczego.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zarzuty zażalenia wniesionego przez pełnomocnika skarżących odnoszą się wyłącznie do tej części zaskarżonego postanowienia, w której odmówiono nadania dalszego biegu skardze wniesionej przez Zbigniewa Kaweckiego. W odniesieniu do skargi wniesionej przez stowarzyszenie, jak również zarzutów sformułowanych przez skarżącego wobec art. 78 ust. 2 pkt 3 u.s.w.ż.z. zażalenie nie zawiera żadnych zastrzeżeń, co upoważnia Trybunał do zaaprobowania jedynie ustaleń poczynionych w postanowieniu z dnia 6 lutego 2008 r.
2. Odnosząc się zatem do podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Zbigniewa Kaweckiego, w zakresie dotyczącym art. 78 ust. 2 pkt 2 u.s.w.ż.z., stwierdzić należy, że zarzuty zażalenia nie zasługują na uwzględnienie, zaś zaskarżone postanowienie jest całkowicie uzasadnione. Podstawową przesłanką odmowy było stwierdzenie, że skarżący nie zrealizował w sposób prawnie nakazany ustawowego wymogu wyczerpania „przysługującej w sprawie drogi prawnej”. W zażaleniu skarżący zarzuca Trybunałowi wadliwą i nadmiernie zawężającą wykładnię, statuującego ten wymóg art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Argumentacja zażalenia nie jest jednak prawidłowa. Przede wszystkim, za nadinterpretację stanowiska Trybunału uznać należy tezę, iż wymóg wyczerpania drogi prawnej wyłącza z zakresu pojęcia „drogi prawnej” orzeczenia wydawane w toku nadzwyczajnych postępowań zmierzających do wzruszenia wydanych decyzji administracyjnych – w tym także w ramach postępowania inicjowanego wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Trybunał bynajmniej takiego wyłączenia nie dokonał. Analizując zakres obowiązków skarżącego związanych z wyczerpaniem przysługującej w sprawie drogi prawnej, Trybunał podkreślał jedynie, iż pozostają one w ścisłym związku z dokonanym przez ustawodawcę wyliczeniem form orzeczeń (sądowych i administracyjnych), które tego rodzaju drogę prawną „wyczerpują”. Trzeba jeszcze raz podkreślić, że intencją ustawodawcy nie było połączenie wnoszonej skargi konstytucyjnej z jakimkolwiek dowolnym „prawomocnym wyrokiem, ostateczną decyzją lub innym ostatecznym rozstrzygnięciem”, wydanym w związku ze sprawą, z którą łączy skarżący swoje zarzuty. Skarga winna być kierowana w sytuacji, w której skarżący, korzystając z przysługujących mu w danej sprawie środków prawnych, doprowadza do wydania rozstrzygnięcia nadającego walor ostateczności orzeczeniu, które naruszyło jego konstytucyjne wolności i prawa. Jeżeli orzeczeniem takim jest decyzja administracyjna, to wówczas prawidłowa, zgodna z intencją ustawodawcy, realizacja wymogu z art. 46 ust. 1 ustawy o TK sprowadza się do powinności skorzystania ze środków prawnych przysługujących w administracyjnym toku instancji, a następnie z sądowej kontroli legalności wydanej decyzji administracyjnej. Kontrola ta winna być następnie sfinalizowana merytorycznym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Trzeba jednakże jeszcze raz zaakcentować, że chodzi tu o prawomocny wyrok wydany w ramach „drogi prawnej” zainicjowanej podjęciem zakwestionowanej decyzji administracyjnej, nie zaś w toku odrębnego postępowania nadzwyczajnego, którego celem jest późniejsze wzruszenie takiej decyzji.
3. Trybunał Konstytucyjny prawidłowo przyjął, że skarżący Zbigniew Kawecki opisanego wyżej obowiązku nie dopełnił. Pominięcia odwołania od decyzji z dnia 20 grudnia 2002 r. nie mogło sanować późniejsze uruchomienie przez skarżącego nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, zmierzającego do wzruszenia tej decyzji. Wprawdzie nabrała ona charakteru ostatecznego, jednakże nie nastąpiło to w wymagany przez ustawodawcę sposób, a więc wskutek wyczerpania drogi prawnej przysługującej w sprawie. W sytuacji skarżącego dopiero prawomocny wyrok sądu administracyjnego, zamykający procedurę sądowej kontroli legalności wydanej decyzji, nadałby jej walor ostateczności wymagany w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji. W zaskarżonym postanowieniu Trybunału słusznie zatem przyjęto, że doprowadzenie przez skarżącego do wydania kolejnych orzeczeń, w tym prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być uznane za prawidłowe wypełnienie powinności, o której mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o TK.
Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, należy stwierdzić, iż Trybunał Konstytucyjny słusznie odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.