Treść orzeczenia
Sygn. akt 63/1/B/2010
Postanowienie
z dnia 14 grudnia 2009 r.
Sygn. akt Ts 153/09
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Adam Jamróz,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Jarosława M. w sprawie zgodności: art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268, ze zm.) z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 24 czerwca 2009 r. skarżący zakwestionował zgodność art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. Nr 135, poz. 1268, ze zm.) z art. 32 Konstytucji.
Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 października 2003 r. przyznano skarżącemu rentę socjalną. W dniu 17 lipca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w Gdańsku, powołując się na zaskarżoną regulację, wydał decyzję (znak: 100100/6171/SOC-725052/05/2007/RR), w której zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 listopada 2004 r. do 28 lutego 2005 r. oraz od 1 września 2005 r. do 30 czerwca 2007 r. Odwołanie wniesione od powyższej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z 23 stycznia 2008 r. (sygn. akt VIII U 14805/07). Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 4 lutego 2009 r. (sygn. akt III AUa 673/08) oddalił wniesioną apelację.
Podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć był zakwestionowany art. 10 ust. 6 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, zgodnie z którym prawo do renty socjalnej ulega zawieszeniu w przypadku osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego przekraczającego kwotę 30% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy. W ocenie skarżącego zaskarżony przepis narusza zasadę równości poprzez to, że odmiennie traktuje podmioty znajdujące się w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej, a mianowicie osoby pobierające rentę z tytułu niezdolności do pracy i rentę socjalną. Oba świadczenia przyznawane są bowiem osobom niezdolnym do pracy z tytułu naruszenia sprawności organizmu, w obu przypadkach pojawia się też pojęcie trwałej niezdolności do pracy, skutkujące przyznaniem stałego lub okresowego świadczenia. Tymczasem osoby, które pobierają rentę z tytułu niezdolności do pracy, mogą uzyskiwać dodatkowo przychód w wysokości do 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia bez żadnego uszczerbku dla pobieranej renty; dopiero przekroczenie przez nie progu 130% przeciętnego wynagrodzenia stanowi podstawę do zawieszenia prawa do świadczenia rentowego. Zdaniem skarżącego zachodzi zatem rażąca dysproporcja pomiędzy obiema kategoriami podmiotów niezdolnych do pracy. To rozróżnienie nie znajduje też – w jego ocenie – żadnego uzasadnienia (trudno wskazać interes, któremu miałoby ono służyć, czy też wartość konstytucyjną, z którą byłoby ono związane), wyraźnie narusza zasadę proporcjonalności oraz jest sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 lipca 2009 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków wniesionej skargi konstytucyjnej, m.in. poprzez wskazanie, które z konstytucyjnych wolności lub praw zostały naruszone na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnięcia oraz określenie sposobu, w jaki zaskarżony przepis narusza te prawa i wolności.
W piśmie procesowym nadesłanym do Trybunału w dniu 6 sierpnia 2009 r. skarżący wskazał ponownie, że z wydaniem wyroku sądu apelacyjnego wiąże naruszenie prawa podmiotowego do równego traktowania przez władze publiczne, określonego w art. 32 Konstytucji i gwarantującego wszystkim równość wobec prawa. W uzasadnieniu zarzutu skarżący podniósł te same argumenty, które zostały już przedstawione we wniesionej skardze konstytucyjnej.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Skarga konstytucyjna stanowi środek ochrony konstytucyjnych praw lub wolności, którego rozpatrzenie uwarunkowane zostało spełnieniem szeregu przesłanek wynikających bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Jedną z podstawowych przesłanek skargi konstytucyjnej, wynikającą z istoty tego środka prawnego, jest wykazanie, iż poprzez wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa lub wolności o charakterze podmiotowym. Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK do wskazania tego prawa lub wolności zobligowana jest osoba występująca ze skargą. Skardze konstytucyjnej, która nie spełnia przewidzianych przepisami wymogów, należy – po bezskutecznym wezwaniu zarządzeniem sędziego TK do usunięcia braków – odmówić nadania dalszego biegu (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK).
Skarżący uprawnienie do wniesienia skargi konstytucyjnej, stanowiącej przedmiot wstępnego rozpoznania, upatruje w naruszeniu zasady równości wynikającej z art. 32 Konstytucji. Problematyka dopuszczalności powoływania się na powyższy przepis Konstytucji, jako na źródło konstytucyjnych praw lub wolności, których naruszenie legitymuje do wniesienia skargi konstytucyjnej, została omówiona w szeregu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym najpełniej w postanowieniu z 24 października 2001 r., wydanym w pełnym składzie (SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Zgodnie z powyższym rozstrzygnięciem wynikająca z art. 32 Konstytucji zasada równości stanowi samodzielnie jedynie zasadę ogólną, mającą charakter niejako prawa „drugiego stopnia”, tzn. przysługującego w związku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich – „samoistnie”. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego: „Zasada ta oznacza przede wszystkim, że wszyscy są równi >>w godności, wolności i prawach<<, o których w innych przepisach mówi Konstytucja, i że nie jest dopuszczalna dyskryminacja w realizacji tych wolności i praw”. Równość nie ma zatem charakteru abstrakcyjnego i absolutnego, ale „funkcjonuje zawsze w pewnym kontekście sytuacyjnym, odniesiona być musi do zakazów lub nakazów albo nadania uprawnień określonym jednostkom (grupom jednostek) w porównaniu ze statusem innych jednostek (grup)”. W związku z powyższym dopuszczalność powołania się w skardze konstytucyjnej na naruszenie zasady równości winna zostać ograniczona wyłącznie do przypadków, w których zostanie wskazane konkretne podmiotowe prawo, wolność lub obowiązek o charakterze konstytucyjnym, w zakresie których zasada ta została naruszona.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego ani w skardze konstytucyjnej, ani w piśmie procesowym nadesłanym w celu uzupełnienia braków skargi, tego rodzaju doprecyzowanie nie nastąpiło. Skarżący nie wskazał żadnej konkretnej wolności lub prawa konstytucyjnego o charakterze podmiotowym, w zakresie których doszło do naruszenia zasady równości, co uniemożliwia tym samym przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki skargi konstytucyjnej. Z analizy uzasadnienia skargi i pisma procesowego wynika, że w ocenie skarżącego zasada równości ma charakter prawa podmiotowego, pogląd ten nie został jednak w żadnym ze wskazanych pism uzasadniony.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że skarżący nie wykazał, iż osoby pobierające rentę socjalną i osoby pobierające rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, powinny być traktowane jako podmioty podobne w rozumieniu art. 32 Konstytucji. Skarżący uzasadniając naruszenie zasady równości, skoncentrował się tylko na zachodzących podobieństwach pomiędzy tymi podmiotami, nie wskazując już istniejących pomiędzy nimi różnic (przykładowo: zasadniczo brak wkładu w tworzenie funduszu ubezpieczeń społecznych ze strony osób pobierających rentę socjalną) i nie wykazując, że są one – z punktu widzenia prawa do świadczenia rentowego – irrelewantne.
Reasumując, stwierdzić należy, że wniesionej skardze konstytucyjnej nie można nadać dalszego biegu ze względu na niespełnienie przesłanki skargi konstytucyjnej, wynikającej z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, tj.: niewykazanie przez skarżącego, iż doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności.